Colofon

© 2021 Michelle van Dijk

Uitgeverij kleine Uil, www.kleineuil.nl

ISBN 9789493170544

ISBN ePub: 9789493170551

Omslagontwerp: 247design

Redactie: Irmaria Pennekamp

Boekproductie en ePub: LINE UP boek en media bv

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze dan ook zonder de voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Inhoud

Omslag

Colofon

Zuid

en strijken

vrolijk en vrij

bleke billen in het maanlicht

watisserdan

behalve die ene keer dronken

lieve groet

secundaire smaak

vlees en geld

mij gebeurt nooit wat

meisje toch

recept voor een klotedag

ik bedoel natuurlijk liefde

wat een treurspel

relaties en shit

de godganse dag

met een Jonathan

mascaradrama

je weet maar nooit

god wat zielig

door God geschapen

dinosaurussen en het zonnestelsel

als eiersalade

witter dan sneeuw

alleen de slechte

vind je me te grof?

geen gekke dingen

Noord

geef ze maar stickers

een geslaagd burgerlijk leven

met liefde

doe normaal

blauwe plekken

een veilige status quo

wat die vrouwenbladen zeggen

onderbroeken op de kachel

dat avontuur

een zeldzaam exemplaar

ijskoude februarilucht

ik zeg van niet

geen blije fotokaartjes

sigaretten halen

het is een toneelstukje

verken de wereld

tot je van de bank rolt

gewoon een kutkarakter

je vraagt je toch af

luid geroepen halleluja’s

bevrijd ons

speelbal of marionetten

als de muziek stopt

West

borsten en geest

broccoli en muesli

sorry verkeerd

als teken van goede wil

karamel met zeezout

visioenen van zijn schoonmoeder

je krimpt

wel een kluspand

alle dingen stuk

nadrukkelijk niet haar verkering

hoereren of in de bijstand

een beetje verwend

zingen maar niet spreken

alfabetisch geordend

total loss

blote borsten

de aarde juicht

niet alleen maar slecht

Zuid

She told him that she dreamed about escaping. That was all she dreamed about: escape. She saw herself at night running naked down a highway, running across fields, running down riverbeds, always running.

Paris, Texas

en strijken

Dit tijdperk begon in café De Bruine, maar niemand wist wat dat ‘bruine’ was. Het kon verwijzen naar het bruine interieur, naar de zonnebankbruine barman die de tent al jaren runde, naar de sporen in de wc-pot. In dit foute café, in een foute buurt waar alleen alcoholisten, illegalen en eerstejaarsstudenten woonden, ontmoette ik John.

Ik kwam er met Nousjka, sinds drie weken mijn soulmate, en we wisten één ding van De Bruine: er gebeurt altijd wat. Je wordt er altijd dronken, je waagt er een dansje, er zingt iemand live. De vrouwen drinken heel veel Baileys, de tieners drinken heel veel Pisang-jus. Een man versiert zijn ex-vrouw, een man van 27 versiert een meisje van 16. Je gaat naar buiten om te bellen en te ouwehoeren, iemand sloopt een stuk terras, twee jongemannen vechten. Je vertrekt met een vent van 27 en staat ineens met hem te zoenen op het Afrikaanderplein.

John haalde bier voor álle meisjes in De Bruine, maar ik zag hoe hij zijn best deed om indruk op mij te maken. Ik zag dat hij mij aantrekkelijk vond, ik zag dat hij flirtte en ik flirtte terug. Ik zag niet dat hij ouder was, ach, boeien, hoeveel glazen Pisang-jus inmiddels? Nousjka had ook gescoord, dus daar gingen we, met z’n vieren naar het Afrikaanderplein, om geld te pinnen, zeiden de mannen, maar we zoenden daar links en rechts van de pinautomaat tot de schoonmaakwagens kwamen.

Ik zag hem een week later weer. Ineens was ik bij hem thuis, lag ik onder hem op een grote leren bank in een mannenwoning met een grote tv en stereo en een Daffy Duck-poster aan de muur en verder niets. Daarna zocht hij me op bij mijn vakantiebaantje. Hij nam me na werktijd mee naar een of andere uithoek van Zuid-Holland, waar we in het gras zoenden en naar het water staarden.

Het was veilig en rustig bij hem. Hij lachte verlegen naar me en ik was nog nooit zo aanbeden. Hij had alles wat ik op dat moment zocht in een man, al was dat niet veel: hij had lang haar en hield van harde muziek, hij was zelfstandig, hij werkte en hij geloofde niet in God of wie dan ook. Hij had schijt aan alles en leerde mij hoe je dat deed. Hij leerde me seks, hij zorgde voor me, checkte of het goed met me ging, of ik het nog uithield bij mijn ouders. Hij gaf me een trui als ik het koud had en nam me mee uit eten naar pizzeria’s en Bruintje Beer.

Het is verbazingwekkend wat een man voor een vrouw, een vrouw voor een man kan doen op basis van genegenheid. Pijpen bijvoorbeeld, en strijken.

Alleen waren er nog wel mijn ouders, ernstig evangelisch: in hun EO-wereld was lust een doodzonde. Daarom had ik een heel netwerk, een adresboekje vol andere moeders die bereid waren te liegen voor mijn liefde, of lust, wie weet het verschil? Ik liet hun telefoonnummers achter op kattebelletjes op de eettafel zodat mijn moeder altijd kon checken waar ik was, waarop de andere moeder zou zeggen: ‘Ze staat net onder de douche.’ Niemand deed er moeilijk over dat ik voor mijn liefde een web van leugens creëerde – en meisjes van zestien douchen vaak.

Maar liegen zou ik. Thuis golden de regels die de Bijbel gedicteerd had, of zoals mijn vader zei: ‘Als je zwanger wordt, dan schop ik je het huis uit. En dan klagen we John aan.’

Nog een probleem: de huisarts weigerde mij de pil voor te schrijven zonder instemming van mijn ouders. Ik moest met mijn moeder op consult komen en dat weigerde ik resoluut.

‘Beste Judith,’ zei de dokter die het helemaal niet zo best met me voorhad, ‘probeer er toch eens met je ouders over te praten.’

Maar met mijn ouders viel niet te praten. Ze zagen de pil als een carte blanche voor een duivels losbandig seksleven, een muntje voor de achtbaan die je rechtstreeks naar de hel rijdt.

Ik voelde het branden achter mijn ogen en ik vroeg me af of mijn woede voor de dokter of mijn ouders was. ‘Ze vinden het nooit goed,’ probeerde ik nog.

‘Dat is precies waarom ik vind dat je er met ze over moet praten. Ik kan jou de pil niet geven terwijl ik weet dat ze daar op tegen zijn. Ik ken je ouders, ik kan dat niet doen.’

‘Maar ik ben bijna zeventien. Ik ben toch oud genoeg om dat zelf te bepalen?’

‘Dan ben je ook oud genoeg om er met ze over te praten.’

Ik kon niet geloven dat ik dertig jaar na de seksuele revolutie en de uitvinding van de pil zo zwaar de lul was. Deze dokter wilde me zwanger hebben.

Nousjka had de oplossing: in de stad, niet ver van school, hield de Rutgers Stichting praktijk, waar je terecht kon voor goedkope condooms, de morning-afterpil, soatesten en abortussen. Ik skipte wiskunde onder het mom van ‘een slimme meid is op haar toekomst voorbereid’ en bezocht de praktijk. Ironisch genoeg was het duurder om aan de pil te gaan dan om daar een abortus te ondergaan, maar John had me wat geld gegeven. In een consult van een paar minuten regelde dokter Rutgers mijn carte blanche.

vrolijk en vrij

Toen ik een jaar of zes was, peinsde ik veelvuldig over al mijn zonden. Ik kon geen zonden bedenken, maar ik moest ze hebben. Denken dat je geen zonden hebt, was op zich al een zonde, iedereen had ze namelijk.

We kwamen per trein aan op het station van Soest, met knuffels en weekendtassen: papa, mijn zus Daniëlle en ik. Papa bracht ons naar een zomerkamp, op een stukje lopen van het station. Daan en ik hadden genoeg zomer-, regen-, nacht- en sportkleren mee voor een week kamp. Een fatsoenlijke pyjama moest je meenemen en een bijbel natuurlijk. Ik kon net schrijven en had met grote, onevenwichtige letters ‘j u dit h’ voorin mijn bijbel geschreven.

Ik was klein voor mijn leeftijd en dun en buigzaam. Je kon me gemakkelijk opvouwen en in een koffer stoppen. Mijn moeder had de zorg voor mijn uiterlijk aan mij overgedragen toen ik zes werd. Ik moest zelf mijn kleren uitzoeken en mijn haren kammen. Ik had kort, dik bruin haar in ontembare pieken. Ik twijfelde altijd als ik kleren uitzocht, want ik had gehoord dat kleren en kleuren konden vloeken. ‘Dat vloekt,’ zei mijn moeder soms en dan rende ik in vertwijfeling terug naar mijn kamer, want vloeken was een zonde. Ik dacht lang na over woorden die ik niet begreep. Wat had een pak yoghurt te maken met een pak slaag? Maar als ik de vragen in mijn hoofd hardop zei, kreeg ik altijd maar te horen dat ik bijdehand was.

We kwamen terecht in een goed geoliede machine die begon op het treinstation, waar een busje klaarstond voor de bagage. Op het busje stond in blije blauw-groene letters ‘In de Ruimte’, zo heette de club die het kamp organiseerde. We zetten de tassen in het busje en liepen zelf van het station naar het kamp, langs een lange weg met gigantische huizen. Uiteindelijk kwamen we aan bij een soort open plek achter de huizen, gevuld met springerig blije kinderen en enthousiast zingende of schreeuwende volwassenen. Er waren hier meer Jezus-fans dan kinderen op mijn basisschool.

‘Blij’ was het mantra van In de Ruimte: ‘Zing-zing-zingen maakt blij! Zingen van Jezus, vrolijk en vrij!’ De machine draaide door: links de tassen, rechts de tafeltjes om je aan te melden. Er waren lange rijen, maar iedereen vermaakte zich goed. Ik kende er nog niemand, maar het voelde al als één grote familie. De ouders zagen en groetten oude bekenden; ook zij voelden zich hier thuis. Er klonk muziek, er werd gezongen. Ja, het voelde als thuiskomen. Zo was de hemel vast ook. Ik hoefde me alleen nog maar aan te melden en ik was binnen.

‘Mulder,’ zei mijn vader en een man in een rood hesje (‘aanmelden bij de rode hesjes’, stond op een bord bij de ingang) zocht onze namen op.

‘Judith en Daniëlle?’ De man legde uit in welke groepen we zaten. Ik kwam bij de junioren van zes tot negen jaar. M’n zus ging naar een seniorengroep. Het rode hesje schreef mijn groepsnaam op: ‘Pimpelmeesjes’. Daan kwam bij de ‘Kamelen’. Mijn vader gaf zakgeld aan de man zodat wij snoep en ansichtkaarten konden kopen. Ik had al een adresboekje bij me. Ik was op alles voorbereid door Daniëlle, die al jaren op kamp ging.

‘Je mag naar je tent gaan. Daar de junioren,’ wees de man, ‘daar de senioren.’ Ik zag direct de plek van de junioren waar een stuk of tien blauw-wit gestreepte tenten in een halvemaan rondom een grasveld stonden. De tenten waren open aan de voorkant en je zag de stapelbedden binnen staan. Kamperen in een tent in een stapelbed. Hoeveel leuker kon het worden?

Op de tweede dag wilde ik niet meer weg uit deze wereld. Mijn groep had twee leidsters, tante Esther en tante Janet, die controleerden of ik mijn tanden wel poetste en of ik elke dag schone kleren aantrok. Ze gingen gelukkig niet mee naar de wc. Ik was daar nu twee keer geweest en ik kon er niet plassen. Het waren chemische toiletten en het rook er naar diarree en schoonmaakmiddel. Als ik de wc in ging, hield ik m’n adem in. Ik maakte m’n broek los en weer vast, maar ik durfde niet op die vieze wc te gaan zitten en mijn plas te laten klateren op de urine en poep van honderden andere kinderen.

Die ochtend waren we gewekt met de tunes van radio In de Ruimte. Elke tent had een radio-installatie en ik was nog nooit zo vrolijk wakker geworden. Ik luisterde met mijn ogen dicht naar liedjes van Elly en Rikkert. Toen ik mijn ogen opende, zag ik al een paar meisjes rechtop zitten. Naast me sliep Rebecca, zij was net zo jong als ik, de rest was ouder. Langzaam plukten we kleren uit koffers en weekendtassen. We trokken pyjama’s uit en zomerjurkjes aan.

Toen we aangekleed en wel de tent opengooiden, daagde de zon ons uit om van deze week de mooiste week van ons leven te maken. Een paar meisjes gingen gelijk naar de wc. Ik moest ondertussen ook wel, maar ik durfde niet. Ik speelde met Rebecca op het grasveld tot we gingen ontbijten in de grote tent.

In de grote tent zaten jongens- en meisjesgroepen om en om aan lange eettafels. We zongen en baden voor, tijdens en na het eten. Nog geen hagelslagje glipte zonder zegen naar binnen. De melk was gesteriliseerd en vies, maar ik dronk het toch, want mijn zus had me verteld dat je punten kreeg voor goed gedrag. Aan het eind van de week zou een kind gekozen worden tot ‘kampzonnetje’, dus ik liet geen kans voorbijgaan.

Het hoogtepunt van de ochtend was het snoepwinkeltje. Door de intercom werd omgeroepen welke groep snoep mocht kopen. Dan rende je met z’n allen naar het snoephuisje en daar stond je te dringen om snoep en ansichtkaarten te kopen.

Daarna was het tijd voor de ochtenddienst. Ik sprong van mijn ene op mijn andere been bij ‘Zingen maakt blij’ en lachte hard om een toneelstukje over Martha en Maria. Martha wilde alleen maar schoonmaken omdat ze vond dat haar huis schoon moest zijn als Jezus op bezoek kwam. Maar Jezus zong: ‘Martha Martha, leg je bezem neer, al dat werken komt een and’re keer.’ Je moest je dus vooral niet druk maken over een schoon huis, als je hartje maar van Jezus was. Dit moest ik onthouden voor wanneer ik mijn kamer moest opruimen.

Ik snapte het concept van een Jezus-hartje nog niet helemaal, maar we moesten alweer meezingen met de man die Jezus speelde. Hij deed er een dansje bij. Het gaf niet als je de tekst nog niet kende, want er stond altijd een tante op het podium met een groot vel met de tekst erop. Soms lette ze niet goed op, dan stond het couplet er nog terwijl het alweer tijd was voor het refrein.

Ik gaf mijn hart niet aan Jezus, ik begreep niet hoe dat moest. ‘Dat doe je wanneer je dat ook zo voelt,’ zei de dansende Jezus en ik wachtte tot dat gebeurde.

De derde dag. Ik plaste in mijn broek. Ik moest hard huilen, maar tante Esther was heel lief en toen ik vertelde dat ik echt niet kon plassen op die stink-wc’s, bracht ze me naar een gewone wc in het Huis van de Pottenbakker, een stenen huis op het terrein. Ik bleef daar zeker een kwartier en toen ik de wc uit kwam, gaf ik haar een hand en huppelden we terug.

Het was nog ochtend op de vierde dag en we hingen op het grasveld, de meisjes bij elkaar. We wachtten tot we snoep mochten kopen, maar er was iets aan de hand. We hoorden het van een paar jongens. Er was iets met een meisje, een achtjarig kampvriendinnetje met een mosterdgeel T-shirt, blond haar en razend rode wangen. We kenden haar, ze zat in de tent naast ons en ze was heel goed met alle spellen, snel en sportief. Maar we moesten nu uit de buurt blijven van die tent, waar zij was met een paar ooms en tantes. Er werd daar met het meisje gebeden.

Wat was er gebeurd? Er werd op ernstige toon gefluisterd. Grote ogen onder christelijk geknipte pony’s. Dat meisje, met dat gele shirt, weet je wel? Die ja. De duivel is in haar gevaren. Ze heeft alles kort en klein geslagen. Alle bedden omgegooid, bijna de hele tent. Dat móét de duivel zijn, anders kan dat helemaal niet. Zo’n klein meisje...

Ik had me de duivel heel anders voorgesteld: een geniepig stemmetje in je hoofd, niet een bruut die in kleine meisjes vaart en alles in hun handen overhoop gooit.

Wij mochten snoep gaan kopen. Een paar sterke ooms zetten de stapelbedden weer recht. Er was niets gebeurd.

Op de zesde dag, de laatste, werd het team met de meeste punten voor sport en spel en corvee gehuldigd. Dat waren wij niet en tante Esther troostte ons door te zeggen dat zij ons wel de beste vond en dat onze groep ook meer kleintjes had dan de winnende groep. Rebecca en ik keken elkaar aan: wij, de kleintjes, wij hadden het verpest voor de rest.

Het kampzonnetje was een meisje dat ik niet echt kende, ze speelde dwarsfluit en had gisteravond nog een liedje gespeeld bij het kampvuur. Ja, zo kon ik ook winnen, dwarsfluit spelen! Ik vond het vernederend, en zonde van alle moeite die ik had gedaan. Op de wijs van ‘Ik heb een tante in Marokko’, zong iedereen heel hard steeds dezelfde zin: ‘Ik heb de zon zien stralen in het kamp.’

Op de terugweg sjouwde papa onze tassen naar het station. Het was nu te druk voor het tassenbusje, zei hij, dit ging sneller.

Wij renden voor hem uit en zongen een liedje. De zon scheen nog steeds want in Soest scheen altijd de zon, als er dan geen meisje met dwarsfluit was, dan wel in de duinen, dan wel als je ging touwtrekken of voetballen of tandenpoetsen of afwassen of zingen, zingen, zingen en bidden, zingen en bidden, zelfs als je sliep scheen de zon, zelfs als je met je ogen dicht een nachtgebed zei. De zon scheen, kleurde je wangen rood en warmde je ziel.

bleke billen in het maanlicht

Zes of zeven jaar later ging ik nog steeds elke zomer naar het kamp in Soest. Dezelfde tenten, nu op het veld van de senioren: in hotpants, met Dr. Martens en een los bloesje keek ik mijn tent rond. Met wie kon ik vriendinnen voor het leven worden? Ik streepte ze af: te braaf, te blond, te Vlaams. Achter in de tent stond iemand luid te praten, met drie meisjes om zich heen. Ik stapte erop af.

‘Hoi, ik ben Judith.’

‘Hé, ben je net binnen? Gaaf zeg. Heb je al een bed? Wow, gave schoenen. Ik ben Tabitha. Maar ze noemen me Tap. Jij mag me ook Tap noemen. Hier is nog een bed vrij. Mag ik jouw schoenen eens proberen? Hé, hoe vaak ben jij hier al geweest?’

‘Dit is de zevende keer.’

Ik voelde de jongere meisjes in de tent met grote ogen naar me opkijken en ik glimlachte nonchalant. Bij de senioren verdween Jezus een beetje naar de achtergrond. Ik had zelf ook toenemende twijfels over de man met z’n broden en z’n vissen. Natuurlijk waren de schattige Rebecca’s en Rachels er nog steeds, al dan niet met dwarsfluit, de kampzonnetjes, de schatjes, de parels in de oesters. Maar in een jaar brugklas ontdekte je dat er een wereld was buiten die van je ouders, buiten de kerk, buiten Soest.

Tap en ik vonden elkaar daarin en in milde practical jokes: zij flikte het om een gebruikte tampon aan het touwtje van een stortbak te hangen, ik jatte kleren uit jongenstassen. Tap kreeg verkering met een Mathieu, tongde met hem en stapte voor het eind van de week over op een ander. Ik zei tegen iedereen dat ik lesbisch was; sommige meisjes kenden het woord niet eens.

Op een van de laatste avonden lag ik al een paar uur wakker boven in een stapelbed, naast Tap. Thuis had ik dat nooit, ik ging liggen en sliep rotsvast tot de wekker ging. Maar deze week in Soest staarde ik avond na avond naar de radio-installatie in de nok van de tent die ons ’s ochtends weer zou wekken met liedjes van Elly en Rikkert: ‘Alles gaat uiteindelijk mis... als je niet weet wie Jezus is!’ Nou, dat wist ik, dus alles ging goed.

Voor het slapengaan had ik ordinair ruziegemaakt met de groepsleiding, vooral met tante Annika. Zij vond mijn nachtjapon te kort. Het was een T-shirt waarop twee beertjes elkaar een nachtzoen gaven. Het viel net over mijn billen en dat leek mij exact de juiste lengte. Het probleem was dat de avonddienst in nachtkleding was. Iedereen zat daar in pyjama te bidden en te zingen en te dansen en de onbedorven geesten van de jonge jongens mochten natuurlijk niet afgeleid worden door mijn suggestieve outfit. Na veel gedoe stemde ik in met een korte broek onder mijn pyjama. Ik haalde mijn kortste broek uit mijn koffer. Hotpants waren in de mode en al mijn korte broeken waren nog korter dan mijn pyjama. Opnieuw gezucht van tante Annika.

De bescherming van de tantes had wel iets grappigs, het was niet anders dan thuis: maximale preutsheid. Mijn moeder verstopte haar bh’s tussen andere kleding aan de waslijn, mijn zus en ik gilden als we elkaar bijna naakt zagen. Bij vriendinnen sliep ik in een T-shirt, met mijn bh nog aan.

‘Dat zit toch niet lekker?’ zei een vriendin een keer.

‘Juist wel,’ zei ik.

Maar die preutsheid verdiende het om overboord gegooid te worden. Er moesten jongens verleid worden en dat ging niet in driekwartbroeken en dichtgeknoopte polo’s, zo veel had ik al geleerd.

Ik klom uit bed en liep naar het bed van een tante. ‘Ik ga even plassen,’ zei ik.

‘Ik ga mee,’ mompelde ze.

‘Nee, dat hoeft niet, ik heb een zaklamp.’

De tantes moesten eigenlijk altijd mee, ’s nachts. Maar ik had tante Annika al flink zien gapen die dag, uitgeput van het bidden voor worstelende zieltjes zoals die van mij. Ze zou zeker niet uit bed rollen om mij naar de toiletwagen te begeleiden.

Ik deed m’n slippers aan en liep naar buiten, alleen. Het was een heldere en koude nacht. Ik zag de sterren. Ik voelde kippenvel. Ik stak het grasveld over naar de wc’s, waar het licht de hele nacht bleef branden. De chemische toilethokjes waren in de loop der jaren vervangen door toiletwagens, een zegen. Er waren drie wc’s voor vijftig meisjes. Dagelijks werden de wc’s schoongemaakt door de kinderen, dan had je wc-corvee. Je moest de hele boel schoonmaken en dat deden we al zingend van Jezus, én lachend, want je kon er een sorbet mee winnen aan het eind van de week.

Er was niemand op het veld, ik zag geen nachtwacht lopen en er zat ook niemand in het snoephuisje. Meestal zat daar een van de ooms binnen of buiten in een tuinstoel. Dicht bij het snoephuisje stond ik stil. Helemaal niemand. Helemaal donker. Helemaal stil.

Niemand merkt het als ik nu verdwijn, dacht ik. Ik voelde me nog nooit zo vrij.

Ik was nog nooit zo bang.

Al sinds de eerste dag van het kamp had ik het idee dat ik de boel hier zat op te lichten. ‘Waar hoor je bij, waar hoor je bij, de schapen of de bokken?’ zongen we. ‘Hé, ga je met de herder mee of blijf je zitten mokken?’

Elk jaar weer de vraag: ‘Wil je je hart aan Jezus geven? Kom dan naar voren en kniel voor Hem neer.’ Ik was nooit in die rij geknielde kindertjes voor het podium terechtgekomen. Ik had erop gewacht, maar ik had het nooit gevoeld.

En nu? Ik zou mijn hart nog niet aan Jezus geven als ik de laatste mens op aarde was en Hij het me persoonlijk kwam vragen. Als de duivel mij kwam halen nog niet. Liever in de vlammen opgaan dan in die onzin. Ik was hier voor de gezelligheid, voor de vakantie, voor zomerpret. Ik was hier om te doen alsof, ik hoorde hier niet.

Ik liep door naar de toiletten en trok de deur zacht achter me dicht. Op de wc bleef ik lang zitten. Ik staarde naar de insecten op het plafond. Slaap had ik niet. Toen ik de wc’s verliet, was er nog steeds niemand te zien. Het leek me wel aardig om de andere kant op te lopen. Eens kijken of er ergens iemand was die me zou betrappen. Dan zou ik zeggen dat ik aan het slaapwandelen was, de weg kwijt in het donker, zoiets. Terug in mijn tent zou ik daarna vast wel in slaap vallen.

Ik volgde het zandpad naar de bosrand. Hier was geen licht, alleen mijn zaklamp en de sterren. Ik knipte de zaklamp uit en probeerde of ik in het donker iets kon zien. Ik zag het zand en de struiken, licht en donker. Ik zag in de verte de tenten van een ander veld, donker en licht gestreept, de witte daken.

Langzaam liep ik verder. Zolang ik zand voelde, ging het goed. Ik zag steeds meer, de kleuren van de nacht, vogels die schichtig over het pad schoten. Ineens hoorde ik iets vreemds. Ik stond direct stil, verstijfd en doodsbang. Een stukje verderop, langs de bosrand, zag ik iets bewegen. Ik hoorde gehijg en geworstel en dacht dat het een hond was. Ik was tot voor kort bang voor honden geweest, erg bang. Die zwarte vlek daar, was dat wel een hond? Moest ik wegrennen of stilstaan? Ik luisterde nog eens en staarde.

Het was geen hond, het was een mens. Het waren twee mensen. O mijn god, ze zijn aan het vechten. Er wordt een vrouw verkracht! Je hoort weleens van die dingen, het kan toch. Ik wilde terugrennen naar de tent, maar toen hoorde ik de vrouw een heel duidelijk ‘O ja!’ roepen, zoals in films. Ik moest lachen, maar ik was nog steeds bang.

Wat nu? Ik had natuurlijk op mijn tenen achteruit moeten lopen en dan weer rustig terug naar mijn tent moeten gaan. Maar dit was beter dan de seksuele voorlichting die ik uit boekjes had gekregen en het was straks een geweldig verhaal. Dit stond namelijk niet in die boekjes.

Volgens de literatuur van mijn ouders bestond seks alleen in bed en was het een klein stapje verder dan naast elkaar liggen en knuffelen. Je ligt gewoon tegen elkaar aan, zoenen, gezichten naar elkaar en lijven tegen elkaar en dan gaat dat ding erin, een beetje bewegen en klaar. Wist ik veel dat het ook staand kon, ook buiten de slaapkamer, tegen een boom, half in een boom, staand, leunend, platgedrukt. Wist ik veel dat het zo snel ging, dat de man sneller en sneller zou bewegen, dat zij in zijn kont kon knijpen, grijpen, krabbelen en hij in die van haar, dat je ervan gaat zuchten, kreunen, krijsen, dat je gekke dingen doet als je geil bent. Dat stond allemaal niet in het boekje. Ik zag de schim bewegen, kreunen, er zat een ritme in. Als ik het goed zag, stond zij inderdaad half tegen een boom en hij tegen haar. Ik begreep niet goed waarom ze het hier deden, als je getrouwd bent, doe je dat toch thuis? Waren het soms tieners van het tienerkamp, of waren ze getrouwd en moesten ze eigenlijk in andere tenten slapen, de een bij een meiden- en de ander bij een jongensgroep, en konden ze niet zonder elkaar? Ik had geen idee.

Hoe langer ik keek, hoe meer ik zag. Bleke billen in het maanlicht vergeet je nooit meer in je leven. Toch was het niet genoeg, ik wilde meer weten. Ik trok mijn slippers uit en klemde ze samen in mijn linkerhand, zodat ik geen geluid zou maken en zodat ik straks hard terug kon rennen. Ik zette langzaam drie stappen dichterbij, nog steeds behoorlijk op afstand, ruim twintig meter, en knipte twee seconden mijn zaklamp aan. Ze waren er niet op berekend en toen ze het doorhadden, was ik al weggerend.

Ik moest hysterisch lachen, omdat zij zo geschrokken keek toen ik het licht in haar ogen scheen, en omdat ze me nooit konden inhalen met hun broeken half op de knieën. Ze zouden niemand kunnen vragen wie het was geweest die de tent uit was, omdat er niemand wakker was. En zij hadden mij niet gezien, maar ik hen wel: zij was een schattige tante die elke dag de teksten van de liedjes ophield en hij de zeer herkenbare rossige krullenbol die een jongensgroep bij de senioren had. Maar dit was het mooiste: hij zou over een paar maanden al met een andere vrouw gaan trouwen, dat wist ik, dat was mij namelijk verteld door zijn trotse verloofde, niet de schattige tante die hij nu de boom in duwde, maar mijn tante Annika.

watisserdan

Ik zag John elk weekend en vaak één of twee keer doordeweeks na schooltijd. Hij reed me dan altijd naar huis in zijn ‘Golfje’, een tweede- of derdehands Volkswagen Golf GTI. In mijn examenjaar telde ik met hem de dagen tot ik uit huis zou gaan.

Nog 212 dagen.

‘Gaat het, meissie?’

We waren bijna bij mijn huis, maar hij zette de auto aan de kant. Ik staarde naar het dashboardkastje. Niet huilen, niet huilen. Ik wilde niet zo’n wijf zijn. Niet zo’n jankerd.

‘Kom,’ zei hij. Hij legde z’n arm om m’n schouder en trok me opzij. ‘Hé… wattisserdan?’

‘Ik wil niet naar huis,’ zei ik. Ik was er zo klaar mee, de ruzies elke keer.

Hij zweeg. Hij zuchtte en wreef over m’n schouders.

‘Echt, je mag zó bij me komen wonen. Maar je ouders… Nee, dat moeten we niet doen.’

Hij kuste me op m’n hoofd. Ik veegde een bijna-traan weg. Hij startte de auto weer.

‘Moet ik anders eens met ze praten? Maar dan ga ik ze wel echt de waarheid vertellen.’

‘Nee, doe maar niet.’

Ik wist eigenlijk niet wat hij met de waarheid bedoelde, maar ik zag dat hij zich opwond, nog meer dan ik, en ik kende de sinusgolven van zijn karakter inmiddels. Hij straalde als hij mij ergens ophaalde, zoals niemand kan stralen naast een Golf. Zijn goede humeur was besmettelijk en aantrekkelijk. Na de seks waren we intens tevreden, relaxed, kalm, tot er iets niet zo mooi bleek in onze wereld en dan begon hij te mopperen of te tieren – de intensiteit ervan was afhankelijk van het moment van de dag en de hoeveelheid alcohol in zijn bloed.

‘Het is oké,’ zei ik. Hij glimlachte lief. Ik voelde me stukken kalmer, omdat hij om me gaf, omdat ik niet alleen was.

Nog 172 dagen.

We haalden pizza’s bij hem in de buurt. Ik hield van het ritueel, de kleine buurtpizzeria, waar je stokbrood met kruidenboter kreeg terwijl je wachtte op het eten, John die een praatje maakte met de eigenaar. Toen we thuis bij John de pizza’s aten, vertelde ik over mijn broertje Sam, die de laatste tijd nogal moeilijk deed met eten.

John bemoeide zich zelden met mijn zus en broertje en dat leek me logisch, want waarom zou hij? Interesse in mijn zus zou verdacht zijn, ze is reteknap. Mijn broertje is, volgens John en de rest van de wereld ‘apart’, maar dat klinkt als het downsyndroom en dat is het niet. Sam is een soort ADHD-autistisch anders. Elke keer als ik van mijn moeder hoor dat zijn problematiek een nieuw label heeft, moet ik denken aan mijn werk bij de Appie, waar we aan het eind van de dag artikelen stickeren die bijna over de datum zijn. Maar het maakt mij niet uit. Hij is Sam.

En Sam, toen veertien, deed moeilijk met eten. Hij zou een pizza niet eens aanraken, vertelde ik. Het was een fase.

Maar John zei: ‘Laat hem drie dagen bij mij wonen, dan eet hij wel.’ Het klonk als een dreigement. ‘Jullie verwennen hem te veel.’

Nee, dacht ik, ik bepaal zelf wel hoe ik mijn broertje zie, daar ga jij niet over. Maar ik zou het nooit hardop zeggen.

Ik dacht aan hoe Sam en ik samen over de Grieken en Romeinen lazen toen ik in de eerste klas van het gymnasium zat. Hij vond het prachtig. Het was een gekke hobby om samen mijn lesboeken Latijn te lezen. Sam wilde alles weten: de oorlogen, de keizers, de verhalen, vooral Ovidius met Narcissus en Echo.

De onbereikbare liefde, onuitgesproken, autistisch. De knappe jongeman die zich door niemand liet aanraken en de nimf die ooit haar mond voorbij had gepraat en nu als straf alleen nog lettergrepen kon weerkaatsen. Ze wordt straalverliefd zodra ze Narcissus ziet. Ze draaien om elkaar heen, haar taal beperkt haar, en wanneer zij hem wil omhelzen, raakt hij in paniek. Niemand zal door aanraking macht over hem hebben. Zij kwijnt weg, alleen haar geluid leeft nog voort. Narcissus wordt verliefd op zijn spiegelbeeld en verdrinkt.

John had de tv aangezet en keek intens naar Discovery Channel. Hij was het alweer vergeten.

Nog 42 dagen.

Hij parkeerde zijn rode Golfje in het gras. We waren voorbij Rozenburg gereden en stonden nu op een smalle strook land, met aan beide kanten water. Hij pakte een kleedje en legde dat voor mij neer. Zelf ging hij in het gras zitten. Ik pakte een boek en ging lezen. Hij draaide een blowtje en rookte langzaam. Hij keek naar de schepen die voorbijkwamen.

‘Lekker hè,’ zei hij.

Ik knikte. Het was zo relaxed. Het was heerlijk om ook in stilte samen te kunnen zijn.

‘Wat lees je?’

‘Maarten ’t Hart.’

‘O, die ken ik. Als Maartje ’t Hart. Die gaat ook als vrouw verkleed, toch?’

‘Weet ik niet?’

‘Doet er niet toe. Jij leest veel boeken. Ik kijk veel tv. Grappig hè, dat je dan andere dingen weet. Lees maar verder.’

Hij boog zich snel voorover en kuste me op m’n wang, alsof hij me niet had willen storen.

Het zou genoeg kunnen zijn, toch? Een man bij wie ik stil kon zijn, bij wie ik boeken kon lezen. Mijn man. Het voelde als genoeg.

En de laatste dag.

Het was vanzelfsprekend dat ik bij hem ging wonen, dat hadden we allang besloten. Met mijn ouders had ik elke dag ruzie, ik weet bij god niet meer waarover? Over geld, over John, over God of over hoe laat ik thuis moest zijn voor het avondeten.

Ik bleef thuis wonen tot ik m’n vwo zou hebben gehaald, zoiets was ik met hen overeengekomen. De dagen, de minuten tot het laatste examen had ik afgeteld. Daarna pakte ik m’n tas in. John zette mijn kleren en boeken in de auto.

Mijn moeder kwam de woonkamer uit: ‘Ga je nu al weg?’

Ze begreep me niet.

‘Ja, ik zou toch blijven tot ik klaar was met school?’

‘Maar ik dacht: tot je je diploma hebt.’

‘Ik heb het wel gehaald, hoor.’

‘Ja, natuurlijk. Daar twijfel ik ook niet aan. Ik wist alleen niet dat je nu al bedoelde, dat je nu al... weg zou gaan.’

Ik wist niet of het haar iets uitmaakte.

Dit is al bijna een jaar geleden. Nu tel ik geen dagen meer.

Volgens Nousjka ben ik van begin af aan alleen maar bij John om te laten zien dat ik overal schijt aan heb door te kiezen voor een man die mijn ouders zeker nooit zouden goedkeuren. Maar John is goed voor mij, is altijd goed voor mij geweest.

Het oneerlijke van relaties is dat je nooit weet of de ander hetzelfde voelt als jij, of jij net zo belangrijk bent voor hem als hij voor jou is. Wat slechts een neukertje was voor jou, was misschien wel de ontmaagding van een tere ziel.

Als ik aan mijn allereerste vriendje denk, met wie ik kuis kuste in bioscoop Lumière en hand in hand langs de Koopgoot in aanleg liep, dan weet ik dat ik niet zíjn eerste vriendinnetje was en dat hij er niet zo kapot van was toen het uit was als ik. Hij had het uitgemaakt terwijl ik nog op rozen liep, terwijl ik nog zo hard bezig was met al mijn pogingen om toch vooral leuk gevonden te worden. Dat was waar het allemaal om ging: leuk gevonden worden.

behalve die ene keer dronken

We wachten tot het rolluik omhoog ratelt. Nousjka is er net, ze is stiller dan normaal.

‘Ben je ziek?’ vraag ik.

‘Hoezo?’ Ze klinkt boos.

‘Waar was je gister dan?’ In deze voorjaarsvakantie draaien we allebei zo veel mogelijk uren, maar gisteren miste ik haar.

‘Te bizar. Té bizar.’

Ze zucht en wrijft haar duim langs haar nagels. Ze kijkt ernaar, tikt ze aan.

‘Wat doe je vaag, wat is er dan?’ vraag ik.

‘Later. Echt, ik word gek. Ik kan het er nu niet over hebben.’

We lopen naar binnen als het rolluik open is. Voor de kluisjes trekken we onze blauw-roze jasjes aan. Marjolein groet me, Bert rent al heen en weer met kassalades en rolletjes wisselgeld. Nousjka trekt haar dikke bos krullen in een wokkel. Ik kijk nog eens naar haar, maar ze loopt alweer weg.

Ik schuif in kassa 1, bij de muur. Aan de muur hangt een klok. De grote wijzer is een slak die traag rondjes schuifelt, maar we hebben alle tijd. Het is het magische jaar 2000 en niemand kan ons iets maken.

Achter de muur komt het geld binnen. De briefjes glijden er via de buizenpost naartoe. Dan komt het in de kluis, waar de brievenbeestjes het laten verdwijnen. Het zijn kleine, bruingroene torretjes die graag papier eten. Uit onderzoek blijkt dat ze de biljetten eten, omdat daar menselijke bacteriën op te vinden zijn die hen onzichtbaar maken voor grotere insecten. Maar niet iedereen weet dat.

Tussen acht en negen ’s ochtends: bejaardenuurtje. Sukadelapjes en bloemkool. Ik verveel me. ‘Twee bloemkolen halen, één betalen,’ zeg ik. De vrouw gaat met haar rollator terug naar de groenteafdeling voor een tweede. De bloemkolen zijn helemaal niet in de aanbieding, maar ik geef korting door de tweede kool niet aan te slaan. Zegeltjes en alles erop en eraan.

Tussen negen en tien de brave huisvaders met de weekboodschappen voor het hele gezin. Je ziet ze onzeker kijken als je de pastasaus scant, Joost mag weten of ze dit keer wel de pot hebben gepakt die vrouwlief zo cryptisch omschreef als ‘rode saus, PITTIG’.

Bert vindt het onbeleefd als we over de kassapaden heen kletsen en ik ga dood van verveling. Ik pak de telefoon en bel Marjolein van de servicebalie.

‘Ja?’

‘Mag ik koffiepauze?’

‘Half elf.’

Alsof ik dat niet weet.

Om 10.29 uur zitten Nousjka en ik met bosbessenthee in de kantine.

‘Nu moet je het zeggen. Waar was je?’ vraag ik.

Nousjka trekt een krul strak en laat ‘m terugspringen. Als ik een jaar kaal moest gaan om één dag haar krullen te mogen hebben, zou ik het doen. Zij zegt hetzelfde over mijn doodsaaie steile haar.

‘Ik weet zelf niet eens wat er gebeurd is. Het is zo bizar.’

‘Vertel nou maar.’

‘Ik was op dat feestje bij Ferdy, weet je? Die vrienden van Vera? Het was echt een poepchic huis. Er was lekker veel drank, sommige mensen waren al wappie toen ik binnenkwam, maar niks bijzonders. Die woonkamer was zo groot als de Albert Heijn. Oké, overdreven. Maar chic feest. Ik had een glas wijn op, misschien twee. Ferdy had ik in het begin wel gezien, maar ik weet alleen nog dat ik met een gozer met een gelkop had zitten praten. Niet flirten of zo, gewoon praten. Er waren verder geen bekenden. Dat vond ik niet erg, de sfeer was oké. Dat is wat ik nog weet.’

‘Want je bent alles vergeten? Maar hoe kwam je dan… waar je gister was? Waar wás je gister?’

‘Nou, ik werd dus wakker in een totaal onbekend huis, gistermiddag, een fucking kraakpand met vreemde mensen die allemaal lagen te slapen en… Ik weet niet wat er gebeurd is.’

Ze drukt een traan weg uit haar ooghoek. Haar onderlip trilt.

‘Wacht, hoe bedoel je?’

‘Ja, fuck, dat weet ik toch niet! Ik weet niet waar ik was, ik kende die mensen niet. Ik weet godverdomme helemaal niets. Ik ben een nacht kwijt, een nacht en een halve dag, klaar.’

Ze snikt en kijkt weg.

‘Ben je al naar de politie geweest?’

‘Ja, duh.’

‘En wat zeggen die?’

‘Ik weet het niet. Ze hebben alles opgeschreven. Ik word nog gebeld vanmiddag. Maar ik geloof nooit dat ze er iets mee gaan doen.’

‘Heb je die Ferdy gebeld? Vera?’

‘Nee, joh. Vera was niet eens op het feestje. En Ferdy, ik geloof niet dat hij er iets mee te maken heeft.’

‘Maar wat, hebben ze iets met je gedaan?’

‘Weet ik niet,’ zegt ze. Ze staat op om met een servetje haar neus te snuiten. Ze loopt naar de uitgang van de kantine.

‘Nousjka!’

‘Wat?’

Ik loop naar haar toe. ‘Je kunt zo toch niet werken. Je kunt toch niet..., je moet toch weten wat er gebeurd is, je moet toch…’

‘Ik moet weer aan het werk.’

‘Maar we moeten erachter komen wat er gebeurd is, we moeten… Wie waren die vreemden in dat huis, hebben die iets gezegd? Heb jij iets tegen hen gezegd?’

Ze wil weer weglopen. Ik pak haar bij de pols. Ze trilt, ze trilt over haar hele lijf.

‘Rustig,’ zeg ik, ‘rustig.’ Ik ga naast haar staan en sla een arm om haar heen.

Ik vraag me af of ik ooit eerder een meisje heb geknuffeld, behalve die ene keer dronken.

Die nacht droom ik voor het eerst in maanden niet over mijn buitenman Bas, mijn minnaar, mijn beau, en dat is een verademing, want al die dromen en verwachtingen van mij van hem, terwijl John als mijn echte vent naast me slaapt, maken me moe. Ik droom van Nousjka.

Ze komt binnen in een feestzaal, zo groot als de Albert Heijn. Er is een zwarte, glimmende bar waar cocktails, flessen wijn en bier klaarstaan, meer flessen dan op onze eigen drankafdeling. De zaal heeft kitscherige kroonluchters, blinkend goudgeel. Drie jongemannen staan direct naast het bier om geen minuut droog te hoeven staan, de opener durven ze zelfs niet los te laten. Ze praten met elkaar, maar ik zie hun gezichten niet, en zij zien niet eens dat Nousjka er nu is.

In de zaal is het licht oranjegeel; dat komt door de goudgele wanden achterin, daar waar een zootje mensen – man, vrouw, leeftijd onzichtbaar, gezichten onzichtbaar – door elkaar krioelt alsof dit de laatste dag op aarde is waarop je soa-vrij kunt vrijen. Maar ze hebben hun kleren nog wel aan.

Nousjka gaat aan de bar zitten en schenkt zichzelf een glas wijn in. Ze kijkt rond en zoekt mensen die ze kent. Na een tijdje komt Ferdy een keer langs, tenminste, ik weet dat hij Ferdy is, al ken ik hem zelf niet. Misschien heeft hij eigenlijk het hoofd van mijn buitenman Bas, maar toch weet ik dat het Ferdy is, zo is het in dromen. Hij stelt Nousjka voor aan wat mensen, in het zwart gekleed, en al snel hoort ze bij vrienden van vrienden van vrienden van Ferdy.

De muziek verandert van psychedelische emoshit naar hardtek, van het ene op het andere moment. Nousjka is nog lang niet dronken genoeg. Er gaan mensen lijp dansen. Dan verschijnen er twee vrouwen in witte kleren, hun zonnebankbruine borsten torenen hoog boven minimale topjes uit. Ze lopen langs iedereen, zoenen iedereen op de mond, de een na de ander krijgt van de twee vrouwen een lange kus.

Nousjka staart ernaar, verwacht dat zij overgeslagen zal worden, want zij kent de vrouwen niet, maar de twee engelen zoenen haar ook en laten haar verbaasd achter, met een pil in haar glas.

lieve groet

Na het werk ga ik met Nousjka mee naar huis. Ze woont op kamers op de Dordtselaan, haar kamer is de voorkamer van een benedenwoning. We hebben kipfilet, rijst, Chicken Tonight en een komkommer van het werk meegenomen.

‘We gaan wel ná mijn huisgenootje koken,’ zegt Nousjka. Haar huisgenootje Joyce is net afgestudeerd en werkt nu bij Defensie. Toen Nousjka dat vertelde, dacht ik dat ze de Fancy bedoelde, het tienermeidenblad.

We drinken eerst thee. Nousjka schuift achter Joyce langs en zet het water op in een ouderwetse ketel. Ze staart door het raam van de keukendeur naar de verwilderde achtertuin tot het water fluit.

Even later geeft ze me een kopje. De thee is zo licht als water.

‘Er moet nog een zakje in,’ zeg ik.

‘Het is sterrenmunt.’

‘Oké.’

Het is raar, want we praten altijd, het valt nooit stil. De vraag hangt in de lucht, ik hengel ernaar.

‘Weet je nu eigenlijk al…?’

Ze zucht. Ze trekt haar wokkel uit haar haren en laat zich zijwaarts vallen op de smalle slaapbank.

‘Oké, dit is wat ik weet. Ten eerste, de politie gaat geen flikker voor me doen. Ten tweede, Ferdy’s telefoon is dood. En drie: ik weet dat ik niet verkracht ben of zoiets.’

‘Hoe weet je dat?’

‘Jezus, Juud, als ik verkracht zou zijn, dan zou ik toch iets moeten kunnen zien of voelen of ruiken aan mijn doos!’

‘Honderd procent zeker?’

‘Honderd procent.’

‘Je had niet eerst al gedoucht?’

‘Geloof me nou maar. Trouwens, ik had echt een hele, hele strakke spijkerbroek aan op dat feestje en toen ik wakker werd, had ik die nog steeds aan.’

‘O, nou mooi.’

‘Misschien hebben ze met m’n tieten gespeeld.’

Ze gaat zitten en schudt met haar megamemmen. Ik kijk haar een seconde verbaasd aan, dan lachen we erom.

‘Tja, wie wil dat niet?’ zeg ik. ‘Dus… wat nu?’

‘Nu ga ik een peuk roken. Ik wil er niet meer aan denken.’

We koken samen. Als de rijst gekookt is, zet Nousjka de pan op haar bank met haar hoofdkussen en dekbed erop.

‘Van mijn moeder geleerd.’

Daarom werkt onze vriendschap zo goed, denk ik. We leerden veel van onze moeders, maar nu zien we ze niet. Nousjka ziet haar ouders helemaal nooit, ze is al drie jaar het huis uit. Ik kreeg met kerst nog een kaart met ‘lieve groet van papa en mama’. Toen heb ik een kerststol bij hen gebracht, maar ze waren niet thuis.

‘Werk je komende zondag?’ vraagt ze.

Zij draait elke zondag een werkdag in het centrum. Ik hou er niet van. Winkelpubliek dat flesjes drinken koopt. De dag gaat twee keer zo traag, maar daarom krijg je twee keer zo veel geld.

‘Nee, ik ga zaterdag uit,’ zeg ik.

‘Dubbel geld, muts.’

‘Ik moet ook nog wat lezen.’

‘O ja, je studeert Boeken.’

‘Ja.’

‘Hoe gaat het met je Johnman?’

‘Hmm, goed.’

Met slechte mensen altijd goed, is zijn gevleugelde gezegde.

Steeds denk ik dat ik Nousj wel kan vertellen over Bas, maar ik durf niet. Als ik het iemand vertel, dan gaat het verder. Dan ontsnapt het mijn lippen en kan het verder gaan, dan kan ook John het weten.

Ik moet het opgesloten houden, mijn hoofd is Pandora’s doos. Maar ik word er gek van dat alles in mijn hoofd zit, alsof het niet echt is. Op een dag sproeit Bas uit mijn hoofd in duizenden knipogende minimannetjes, ze schreeuwen en dansen uit mijn ogen, oren en mond, uit mijn bloedende hart. Dan lekt hij uit mijn kleren zoals bij een tienermeisje dat te heftig ongesteld is, dan danst hij voor mijn ogen zoals de rode stipjes van een migraineaanval. Maar dan zou ik hem tenminste zien.