Colofon

De auteur ontving voor het schrijven van deze roman een werkbeurs van het Nederlands Letterenfonds.

© 2021 Nicolette Smabers

Uitgeverij kleine Uil, Groningen, www.kleineuil.nl

ISBN 9789493170629
ISBN e-book 9789493170636

Auteursportret: Michel Mees
Omslagontwerp: Bas Ekkers
Redactie: Coen Peppelenbos
Bureauredactie: Anne Mulder
Boekproductie en e-book: LINE UP boek en media bv

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze dan ook, zonder de voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Inhoud

Omslag

Colofon

Motto

Opdracht

deel 1 Een echte vos

deel 2 De roerdomp

deel 3 Kostbare uren

Motto

Niemand kan van nature
zijn hartstocht onderbreken,
niemand kan van nature
in lijve den dood verduren.

Uit: ‘Het lied der dwaze bijen’ van Martinus Nijhoff

Opdracht

Voor Dirk

deel 1
Een echte vos

1

Duiven koeren van dichtbij, wee en dwingend. Bernard zit er gedachteloos naar te luisteren, starend naar de rietpluimen bij de vijver van het kleine stadspark. Als er een brommer langs scheurt over het fietspad aan de overkant, keihard knetterend, schrikt hij. De duiven ook, ze vliegen op met woest vleugelgeklapper. Het geknetter blijft een poosje in zijn oren hangen.

‘Je moet een plan maken,’ prevelt hij voor zich uit.

Maar wat doe je als je net gehoord hebt dat je dagen zijn geteld? Je maakt je uit de voeten: hopelijk verschiet het bericht van kleur wanneer je niet meer in de buurt van het ziekenhuis bent. Hij had de bus naar huis gepakt, de verkeerde. Een paar haltes verder was hij uitgestapt. Het waaide stevig, de stoeptegels glinsterden, het had eventjes geregend, maar het was niet koud. Waarom naar huis? Niemand die daar op hem wachtte, overal kon hij zijn, alles kon hij doen. Hij was lukraak wat gaan lopen in een buurt die hij niet kende.

Stamceltransplantatie. Stamceltransplantatie. Het woord danste op zijn tong, het zinderde, hij ging er snel van lopen. Ineens was hij licht in zijn hoofd geworden en dit parkje in gewandeld.

Wat was er nou gezegd?

Een zeldzame vorm van leukemie, ongeneeslijk, tenzij hij het hele systeem van bloedaanmaak ‘liet vervangen’ bij de basis, bij de bron. Als hij geluk had, kon hij overleven met het bloed van een broer of een zus. Hij had met een wazige glimlach naar zijn aanzegger gekeken. Wat een aandoenlijke man, zo blij met zijn vak. ‘Stamceltransplantatie,’ zeiden de pratende lippen, ‘bloedlichaampjes, bloedverdunners, bloedverwanten in de eerste graad.’ En zo menselijk, die grote foto van zijn vrouw en kinderen vlak naast de monitor.

‘Ik voel me niet ziek, alleen moe en lusteloos. Kan ik deze ingewikkelde behandeling een paar maanden uitstellen?’

‘Moeilijk, moeilijk, meneer Veerman. In dat geval minder dan een jaar, vrees ik.’

Ineens was het consult afgelopen. Hij kreeg brochures en papieren toegeschoven en moest alles rustig op zich laten inwerken. Terwijl hij naar de lift liep – statig en rechtop, hij koos het midden van de gang – moest hij uitwijken voor een gezelschap met een rijdend bed en deed dat met zo veel egards dat de verpleger die het bed bestuurde zijn gang onderbrak en ‘ontzettend bedankt’ tegen hem zei. In de lift stond iemand die hij meende te kennen. Waarvan, van tv, van zijn werk? Bernard kon het niet laten om te vragen: ‘Bent u het of lijkt het maar zo?’

‘Ik ben het,’ zei de man, en lachte.

In de kantine van het ziekenhuis had hij koffie besteld en twee broodjes gezond laten inpakken. ‘Als we niet eten gaan we dood,’ zei hij tegen de dikke vrouw bij wie hij afrekende.

‘Rustig maar.’ Ze wees naar de ruimte achter hem. Daar ging hij: naar de rode en gele stoelen rond de gele tafels met de rode kleedjes, naar de bezoekers met hun gespalkte gerbera’s en fresia’s met sinaasappelgeur, naar de zieken met hun litanieën over wat de dokter heeft gezegd. Hij dronk zijn koffie staande en maakte dat hij wegkwam.

Hij haalt zijn lunch tevoorschijn en zet zijn tanden in het eerste broodje, het is zo op. Hij hapt gretig in het tweede, de kruimels springen alle kanten op. Een merel komt naar zijn bank gehipt, kijkt hem aan met een oplettend kraaloogje, en waagt zich dichter bij de weggesprongen kruimels. Ja, merel, deze persoon heeft kanker.

De merel vliegt weg.

Bernard kijkt naar de rietpluimen met hun dunne haardossen, ze buigen mee met elke windvlaag, werpen zich soms theatraal ter aarde en staan een tel later weer fier overeind. Rietstengels zijn je reinste overlevers.

‘O, God, besta op een of andere manier. Overkoepel ons.’ Hij leunt met zijn ellebogen op zijn knieën. ‘Ik heb mijn voeten in deze schoenen zitten. Voeten, benen, lichaam, leven. Ik heb ze, deze voeten, en ik ben ze. Waar ben ik? Ergens in Utrecht. Wat is er zo fijn aan leven? Bewustzijn?’ Hij doet zijn ogen dicht en snuift: wind van opzij, geur van water, iets van hondenpoep, geritsel van de populieren bij de vijver, net of het regent, gekwaak van eenden, getoeter, het bittere van de liguster, wind. Het zou fijn zijn om nu op het strand te zijn en langs de branding te lopen, de zoute, scherpe lucht op te snuiven. Hij recht zijn rug. Laat het maar waaien aan zee, hoe meer wind hoe minder toeristen.

2

Als Bernard in afwachting van de trein naar Den Haag wat rondneust in een krantenkiosk, valt zijn oog op een glossy met een gloedvolle goudbruine cover. ‘Geloof in wonderen zo gek nog niet.’ Hij koopt het blad en stopt het in zijn rugzak. Op het perron is het rustig, en in de trein is hij zelfs de enige in zijn coupé, totdat vlak voor vertrek een dame met een grote witte koptelefoon op haar zwartglanzende haren tegenover hem komt zitten. Behoedzaam vlijt ze een gehaakt boodschappennet op de lege zitplaats naast haar en pakt er een krant, een appel en een zakmes uit. Als ze dit alles op het raamtafeltje tussen hen in heeft gelegd, vouwt ze de krant open. Ze bladert, leest, fronst, gooit de krant opzij, en pakt haar smartphone.

Hoewel de vrouw zachtjes praat is alles te horen. Ze leest net dat zzp’ers hun belastingvoordeel dreigen te verliezen en vreest dat dit heel wat voor haar gaat betekenen. De persoon aan de andere kant stelt haar gerust, hij houdt het kort, ze zien elkaar vanavond in Kijkduin. Na dit gesprek is de krant uit de gratie en pakt ze een boek uit haar tas, een pocket met ezelsoren. Bernard probeert de titel te lezen, wat niet lukt. Als ze een poosje heeft gelezen, neemt de vrouw haar kloeke diadeem af en kijkt hem glimlachend aan over de rand van het boek. ‘Bekend?’ Ze houdt hem de kaft behulpzaam voor.

‘Het schuim der dagen, Boris Vian,’ leest hij hardop. ‘Ik geloof van wel, ik heb een blauwe maandag Frans gestudeerd. Klopt het dat de hoofdpersoon ongeneeslijk ziek wordt?’

‘Inderdaad, de hoofdpersoon krijgt tbc, er groeit een lelie in haar borst, zo wordt dat verbeeld. Met haar lichaam teert de hoop weg in haar omgeving, niet alleen bij de mensen die van haar houden, je ziet het ook aan het huis waarin ze met zijn allen wonen: het krimpt, het wordt er donkerder.’

Bernard wacht nog even en zegt dan: ‘Toevallig ben ik onderweg naar mijn broer in Den Haag. Hij is ongeneeslijk ziek, kreeg hij vanmorgen te horen; hij belde me. Jammer genoeg is hij alleen met zijn onheilstijding: zijn vrouw is op vakantie.’

‘Goh, wat erg.’

Bernard knikt. ‘Ze hebben een dochter, maar die kan hij hier niet mee opzadelen. Ze is net het huis uit, voor het eerst op kamers.’

De vrouw kijkt een poosje voor zich uit. ‘Ja, dit zijn de stille dagen van augustus,’ zegt ze dromerig. ‘Iedereen heeft vakantie, de thuisblijvers ook want die hebben het rijk alleen.’

Een conducteur komt eraan: ‘Ja, dank u in orde, ja, dank u in orde, goedemiddag samen.’

Wanneer ze weer alleen zijn, vraagt ze: ‘Kan hij haar niet bellen?’

‘Wie?’

‘Uw zieke broer. Zijn vrouw.’

‘O nee, nee, dat doet hij beslist niet, die twee hadden ruzie bij haar vertrek.’

De vrouw stopt het boek terug en vist een paar tissues uit het net, ze spreidt die uit op het tafeltje. Dan klapt ze het zakmes open en begint de appel te schillen. Rustig en geconcentreerd is ze nu, ze probeert de schil heel te houden. ‘Trok hij zich hun ruzie erg aan?’ vraagt ze zachtjes.

‘Dat kun je wel zeggen,’ antwoordt Bernard, ook zachtjes. ‘Het deed hem pijn in zijn nek, zijn maag, zijn hoofd, maar weet u wat hij vanmorgen tegen me zei? “Deze onheilstijding koelt de woede.”’

‘Woede is nooit goed!’ De schil is in drie stukken op haar schoot gevallen, ze pakt die tussen duim en wijsvinger en gooit ze in de afvalbak. ‘Mooi dat uw broer tot bedaren is gekomen, de tweede ziekte geneest de eerste, dat is heel mooi!’ De vrouw zet haar koptelefoon weer op en kijkt naar buiten op de manier van alle treinreizigers ter wereld.

Bij Gouda komt een man op leeftijd binnen, hij moet gebukt onder het toegangsdeurtje door met zijn torenhoge rugzak. Hij gaat zijdelings met zijn last op een bank aan de andere kant van het gangpad zitten, zakt door zijn knieën en worstelt zich vrij. ‘Good afternoon,’ zegt hij met een kraakstem. ‘How do I get to,’ hij diept een verkreukeld papier op uit een jaszak, ‘Utrecht?’

’Another track. You need to get out,’ zegt Bernard.

De man propt het papier snel terug en hijst zich weer in zijn rugzak. Even later ziet Bernard hem met grote, gelijkmatige passen over het perron lopen. Zo had ik willen zijn op mijn oude dag, schiet het door hem heen: tanig, mager, ondernemend. Hij bekijkt zijn reisgenote, ze luistert met gesloten ogen naar haar muziek, er lekt een blikkerig geluid uit de witte oordoppen. De appel ligt geschild en wel op de tissues. Hij leunt achterover en doet ook zijn ogen dicht. Opeens ziet hij Inez voor zich, zoals ze van hem wegliep met haar rugzak.

Hij had het niet zien aankomen, hoewel haar verwijten zich opstapelden: over zijn lusteloosheid, over zijn vervroegde pensioen als leraar – een stommiteit zo kort na zijn burn-out, en net nu Flora ging studeren, dat kostte klauwen met geld. En waarom nog altijd geen smartphone? En waarom ruimde hij zijn zolder niet op? En waarom liet hij zijn vrienden schieten? Over dit soort dingen was het steeds gegaan, maandenlang, tot aan de dag voor haar vakantie, toen ze in haar slaap had liggen draaien en kreunen dat het niet mooi meer was, met beide handen wringend in haar kruis. Hij had haar schouder aangeraakt, verwonderd, een gloeiende wang gestreeld. Ze giechelde, mompelde iets onverstaanbaars, giechelde weer en gooide zich op haar andere zij. Ineens was ze uit bed gesprongen en naar de badkamer gelopen.

‘Iemand van je werk, hoe oud?’ vroeg hij aan de beslagen douchewand. ‘Iemand die ik ken? Van je wandelgroep? Hoe heet-ie? Inez, vertel het me, ik kan ertegen.’

‘Nee, gek, er is niemand, natuurlijk niet.’ Ze wikkelde haar dampende naaktheid in een badlaken en haastte zich naar de slaapkamer. Hij erachteraan. Direct na het aankleden begon ze haar rugzak in te pakken, ze ging vier weken backpacken in Schotland, de volgende dag zou ze vertrekken, alles lag al dagen klaar op de ladekast naast de verwarming. ‘Een droom is een droom,’ zei ze alsmaar, ‘wind je niet op over een droom.’ Dat ze elkaar hun dromen vertelden, was iets van de laatste tijd en Inez had er een handje van die van hem op verborgen zielenroerselen uit te pluizen.

‘Er zit altijd iets van jezelf in een droom, mevrouw de psychologe, dat weet u beter dan ik.’

‘Jawel, maar wat, is steeds de vraag. Jij droomde laatst van die nieuwe paus, Franciscus, je was er zo opgewonden over. “Ik en de paus,” zei je alsmaar. Je had de paus jouw exemplaar van De grootte van de ziel van Augustinus uitgeleend en bij wijze van bedankje nodigde de paus je uit voor een bezoek aan Rome.’

‘Inez, je hebt iemand, ik weet het, je smiespelde zijn naam, daarnet in bed.’

Ze stond aan het riempje van een zijvakje te prutsen, heel even haperden haar vingers. ‘Je bluft,’ zei ze zonder op te kijken, ‘zoals wel vaker.’ Ze tilde de rugzak op om het gewicht te testen. ‘Waarom moet er iemand zijn?’ Ze keek hem aan met een frons en ging stug door over zijn pausdroom, alsof die van haar was. De paus en hij waren gaan stappen in Trastevere. Grappige levenslustige mannen van de wereld, ze paften sigaren en pakten elkaar steeds vast onder het praten. De paus droeg een borsalino, zijn jas hing over zijn schouders met de mouwen los. Ze hadden het over de pre-existentie van de ziel, over levitatiekunstenaars en Mariaverschijningen, en betreurden het dat de sprookjesachtige kanten van het geloof niet meer aansloten bij de huidige platvloerse, geldbeluste, door en door vercommercialiseerde wereld. Op het einde van de avond had hij aan de paus gevraagd of een gelukkig leven de beloning was voor een deugdzaam leven. De paus was nu iemand anders en toch was hij de paus.

‘Vertel op, Bernardo,’ riep ze hem uitdagend toe. ‘Wat zegt deze droom over jou? Dat je er een weekje tussenuit wilt, naar Rome, dat je tegenwoordig op mannen valt, dat je terug bent bij het “geld stinkt”-denken van je linkse studententijd?’

‘Allez, Inez, je bent me aan het treiteren! Kap daarmee!’

Ze bleef hem beledigen: hij was een mooiprater, een pleaser, een vent zonder ruggengraat. Ze dreef de zaken op de spits. Uiteindelijk was ze met een verbeten uitdrukking op haar gezicht de deur uit gebeend. Toen ze terugkwam was het al donker en tot zijn ontzetting had ze het toegegeven, meteen bij het binnenkomen, met haar jas aan. Jazeker, hij ging mee naar Schotland. Nee, ze noemde zijn naam niet. Nee, ze zei niet waar hij woonde. Ze zei verder niets over die man, ze liet zich niet dwingen. Trouwens, hij moest zich niet zo druk maken, het ging haar niet om het fysieke.

‘Schei uit, zeg, houd op met je fysieke!’

‘Bernard, niet schreeuwen.’

‘Ik schreeuw niet! Ga weg, ga uit mijn buurt! Ik doe je wat!’

In een mum van tijd was ze boven, hij hoorde haar rondlopen en telefoneren, kasten open en dicht doen. Het liep al tegen twaalven, ging ze echt weg? Toen ze de trap af kwam met haar rugzak om en haar mobieltje tegen haar oor geklemd, was alles tot in de puntjes geregeld.

‘Ik loop de trap af, hij staat in de gang,’ zei ze tegen haar beschermer, en tegen hem: ‘Flora komt morgen tegen enen wat spullen halen.’ Tegen die ander: ‘Ik doe de voordeur open.’ Tegen hem weer, met een daling van haar toon: ‘Hou je kalm, Ben, over vier weken zijn we terug.’

We.

‘Je blijft of je gaat, een van de twee. Als je gaat, kom je er nooit meer in!’ Hij had haar een duw gegeven, of eigenlijk haar rugzak, waarna ze molenwiekend naar voren helde en viel. Terwijl ze het straatvuil van haar broek klopte, hoorde hij haar ‘nee, ik sta al buiten’ tegen haar beschermer zeggen.

De dame tegenover hem eet haar appel, bedachtzaam kauwend. Ze is een mooi vrouwenhoofd in een voorbijschietend landschap, de koptelefoon bungelt rond haar hals. Ze wendt zich weer tot hem. ‘Mag ik u iets aanraden in verband met uw broer?’

‘Jazeker, heel graag!’

Zijn broer moet vanaf heden aan de versterking van zijn immuunsysteem gaan werken; dat hier heel wat gezondheidswinst mee te boeken valt is al tig keren aangetoond. Ze weidt uit over de relatie tussen stress en conflicten. Woede vreet energie, dat is heel slecht voor het immuunsysteem. ‘Is die toestand met zijn vrouw niet op te lossen?’ vraagt ze dan.

Wat een innemende vrouw, en zo vlot en vakkundig als ze hierover praat. Zou ze psychologe zijn, of arts? Bernard begint met groot gemak en met warme, invoelende stembuigingen over de toestand van zijn broer: dat diens vrouw dik veertien jaar jonger is en dat zij en haar dochtertje van één halverwege de jaren negentig bij hem kwamen wonen. Tot dan toe was hij vrijgezel gebleven. Inmiddels is hij een echte gezinsman, dus toen hij er een paar dagen geleden achter kwam dat ze vreemdging was hij compleet overstuur geraakt.

‘Nogal wiedes!’ reageert de vrouw. ‘Net nu haar dochter is uitgevlogen!’

‘Hún dochter.’

De vrouw buigt haar hoofd iets naar achteren. ‘Natuurlijk, hun dochter.’

Haar partijdigheid doet hem goed en toch vliegt er een blos over zijn gezicht. ‘Niet om haar ontrouw goed te praten,’ zegt hij, ‘maar de fut was eruit bij mijn broer. Hij was lusteloos, al een hele tijd, en vanochtend in het ziekenhuis, krap twee dagen na haar vertrek, vielen de kwartjes.’

‘Wist zij dan niet dat hij een akelige ziekte onder de leden had?’

‘Nee, nee, en hijzelf evenmin, hij geneerde zich voor zijn probleem en had het onderzoek buiten haar medeweten in gang gezet.’

De vrouw houdt hem het laatste partje van haar appel voor op de punt van haar zakmes en glimlacht voldaan als hij het er afpakt. ‘Uw broer moet goed op zijn voeding letten,’ zegt ze. ‘Hebt u een goed geheugen?’ Ze steekt meteen van wal. Zijn broer moet fruit eten, alleen geen citrusvruchten, die zijn te scherp voor de maag. Met suiker moet hij oppassen, ahornsiroop is beter en hij kan het beste gekookte groenten eten. Geen alcohol, geen koffie, geen zwarte thee, wel kruidenthee. En hij moet bewegen, flink bewegen in de frisse lucht, liefst in de zeelucht. ‘U vraagt zich natuurlijk af waar ik deze tips vandaan heb,’ zegt ze terwijl ze haar tas op schoot neemt, want de trein nadert Den Haag.

‘Laat me raden. U bent werkzaam in de alternatieve geneeskunde. Nee? Dan diëtiste. Nee?’

Ze lacht en mompelt iets over diploma’s en certificaten. Ze is communicatieadviseur. De rest van haar antwoord gaat verloren in een oorverdovend gepiep en geknars van de treinomroep, het klinkt alsof er dingen breken in het hart van de microfoon. Tegen de tijd dat het mankement verholpen is en er nog wat mededelingen zijn gedaan, zijn ze allebei onderweg naar de treindeur. De vrouw loopt voor hem uit. Op het perron stoot ze hem aan en voegt iets toe aan haar adviezen: ‘Geen rood vlees. Sowieso weinig vlees. Vis is beter. Wacht, ik heb een flyer hier, ik weet een prima visrestaurant op De kleine Boulevard in Kijkduin.’ Ze rommelt in haar boodschappennet.

Bernard legt zijn hand even op haar schouder. ‘Dat onthoud ik wel. Veel dank voor uw waardevolle tips, ik geef ze straks door aan mijn broer.’

‘Graag gedaan. Ik vind u een sympathieke man. U lijkt op die Griek, die gitarist met zijn gelooide bruine huid en zijn ijzeren krullen: Georges Moustaki.’

‘Goed te horen! Als ik dit aan mijn vrouw vertel, komt ze meteen bij me terug, groen van jaloezie.’

‘Mooi, dan staan jullie quitte!’ De vrouw geeft hem een knipoog en wandelt naar de stationshal.

Had ze hem door? Terwijl Bernard haar nakijkt, barst er een hels kabaal los in de hal. De vrouw staat abrupt stil, ze houdt haar smartphone omhoog en maakt lukraak wat foto’s. Er wordt een nieuwe overkapping gemonteerd. Ondanks de bouwvak heerst er grote bedrijvigheid in het station; overal staan steekwagentjes en pallets met bouwmaterialen.

Bernard voelt zich zweverig en plakkerig. Er trilt iets in zijn hartstreek, hij zoekt een bank op en tast naar zijn Nokia in zijn borstzakje.

Een sms’je van Flora: ‘Wat doe je?’

Bij Flora langs in Leiden? Vanaf hier een fluitje van een cent. Hij is er nog niet geweest. Ze zou het eerste jaar thuis blijven wonen, op het laatst had Inez via Facebook een goedkope kamer voor haar gevonden.

Inez toch maar op de hoogte brengen?

Hij scrolt naar het nummer van Inez, kijkt ernaar, aarzelt. Inez zal de regie overnemen en met straffe peptalk komen. Geen tijd te verliezen! Positief denken. Meteen een donor zoeken. Ertegenaan! Niet te geloven eigenlijk: Inez met een ander; hij had gedacht dat hij haar voor altijd had.

Als je terug wilt komen, dan voorgoed, Inez, hoe tijdelijk ook, hoort hij zichzelf al onderhandelen.

Hij drukt haar nummer weg.

3

Bernard had Inez halverwege de jaren negentig leren kennen bij een cursus over het Tibetaanse boeddhisme. Alle deelnemers, Inez incluis, vonden het een voordeel dat het boeddhisme geen godsdienst was, zo bleek tijdens het kennismakingsrondje. Als laatste had hij zijn zegje gedaan: dat hij leraar maatschappijleer was en aan deze cursus meedeed ter voorbereiding op een project over de wereldgodsdiensten. Of het boeddhisme wel of niet een godsdienst werd genoemd maakte hem niet uit. Zolang de sociale kleef eromheen niet ontaardde in dwingelandij en volksverlakkerij waren alle levensbeschouwingen en godsdiensten oké. De mens was een religieus wezen, hield hij zijn medecursisten voor, dat mocht je beslist niet wegrationaliseren.

Na afloop van die eerste dag was Inez naar hem toegekomen om hem te wijzen op de gevaren van het godsdienstig zijn. Haar ouders kwamen uit een dorp waar de vrouwen naar de kerk gaan in donkerblauwe mantelpakjes en met pothoeden op. Als jonggetrouwd stel waren ze naar Rotterdam verhuisd, maar het leven in de grote stad had hen niet tot nieuwlichters gemaakt: toen Inez studeerde en was gaan samenwonen met een jaargenoot, hadden ze de relatie met hun dochter op de spaarbrander gezet, wat inhield dat ze haar studie verder zelf moest bekostigen.

‘Klinkt als een forse generatiekloof. Hoe vaak zie je ze?’

Inez was enig kind en had alleen haar moeder nog, die ze twee keer per jaar bezocht. Wanneer ze er vandaan kwam had ze knallende hoofdpijn, maar ze piekerde er niet over de laatste draadjes door te knippen.

Bernard was katholiek gedoopt, vertelde hij, maar al niet meer met dat abracadabra van die heiligennamen. Als kind was hij misdienaar geweest. Hij hoopte dat hij door al die omslachtige handelingen op het altaar vanzelf zou veranderen in een heilige. Hij wilde op de heilige Franciscus lijken, die de taal van de vogels verstond en een wolf had getemd door het dier met U aan te spreken.

‘Wonderlijke ambitie,’ reageerde Inez. ‘Bad je de rozenkrans, knielde je voor heiligenbeelden, geloofde je in verschijningen en in de vergeving van je zonden door een priester?’

‘Wat versta je onder “geloven”? Je kunt griezelen bij de gedachte aan de hel en er toch niet in geloven.’ Bernard wachtte even om Inez de kans te geven het antwoord in te vullen, zoals hij altijd bij zijn leerlingen deed. Toen ze hem zwijgend aan bleef kijken vertrouwde hij haar toe dat hij destijds op de universiteit, dit heiligdom van de vrije meningsuiting, tijdens een werkcollege over de theocentrische middeleeuwen een aforisme had voorgedragen.

God

Is hij een betekenisextract, een maggiblokje pure taal?

Voelt hij het, als wij hem raken?

Hij was ervan uitgegaan dat die zinspreuk prima aansloot bij hun discussies over kerk en staat. Wat een miskleun. Zijn medestudenten, in de letteren nota bene, hadden hem voor Roomse gluiperd uitgemaakt. Wie het woord God in de mond nam zonder in dezelfde seconde te verklaren dat alle godsdiensten verwerpelijk en walgelijk waren, heulde met het kapitalistische systeem van uitbuiting en hersenspoeling. Het jaar daarop was hij naar filosofie overgestapt.

Bernards aforisme sprak Inez aan, ze vatte die op als een sterk geloof in de menselijke geest, zei ze. Ze was psychologe en interesseerde zich voor de effecten van meditatie op lichaam en geest. Ze had zich voor de cursus over het boeddhisme opgegeven na het lezen van een boek over Tibetaanse monniken: het ging over yogi van uitzonderlijk hoog niveau, die dankzij jarenlange oefening en meditatie in staat waren geweest in de vrieskou lakens te drogen op hun naakte lijf. Er stonden bizarre passages in dat boek over een verlichte geest die na een lang en onbegrijpelijk deugdzaam kluizenaarsbestaan in staat was geweest te ontbinden zonder te stinken.

‘Zoiets heb je ook bij ons,’ hoorde Bernard zichzelf zeggen, alsof hij nog dagelijks met geloofsgenoten verkeerde. ‘Over de heilige Theresia bijvoorbeeld wordt gezegd dat zij is gestorven in een geur van heiligheid.’

Hun cursus was tweewekelijks en werd gegeven in Utrecht; Inez kwam ervoor uit Rotterdam, Bernard woonde er, niet ver van hun leslocatie. In de lunchpauze gingen ze meestal naar zijn huis en dan bracht Inez hun gesprekken steeds weer op geloofszaken. Het leek wel of ze het katholicisme boeiender vond dan het boeddhisme, want ze vroeg hem van alles over de indeling van het kerkelijk jaar, de zeven sacramenten, de leer van de transsubstantiatie; en hoewel hij vaak genoeg benadrukte dat hij nooit meer in een kerk kwam, imponeerde hij haar maar al te graag met zijn kennis. Op een middag had hij Inez meegetroond naar zijn zolderverdieping om haar zijn parafernalia van het rijke roomse leven te laten zien: crucifixen, gipsen beelden, Memisafolders, bidprentjes, en meer van dat spul. Hij verzamelde die dingen te hooi en te gras, voor de gein, zei hij. Hij was ermee begonnen toen hij net studeerde en op het Waterlooplein in Amsterdam twee halfmanshoge beelden op de kop had getikt: een madonna met kind en een Jozef. Het paste bij de rariteitenrage van zijn vriendenkring om zulke dingen op je kamer te hebben.

De beelden roken muf en hingen vol met kleren, dassen en riemen. Inez raakte de puntige neus van de Maria aan en streelde het vreemd krullende glimlachje van Jezus, er was een stukje van zijn bovenlip gesprongen. ‘Waarom heb je ze gehouden,’ vroeg ze, ‘vanwege het sacrale?’

Hij kon zijn ogen niet afhouden van haar kleine oren en verlangde ernaar om de punt van zijn tong in de holtes te laten dwalen. ‘Zou best kunnen, Inez. Noem het voor mijn part nostalgie.’

‘Meen je dit nou, zit dit nog in je?’

‘Er zit meer in me dan jij denkt!’

Hij pakte haar bij haar middel en tilde haar op. Ze lachte, sloeg haar armen om zijn nek, kuste vluchtig zijn slaap en werkte zich weer los. Toen hij haar had neergezet was hij definitief verliefd geworden. Ze was zo heerlijk licht en slim, haar wenkbrauwen waren heel fijn getekend, en ze had donkerblonde, steile haren en helderblauwe ogen met een kring rond de iris.

‘Wat ruik je lekker, naar vanille.’

‘Vanille?’

Ze was druk gaan praten over devotie en rituelen. Dat daar veel behoefte aan was in deze jachtige tijd, evengoed onder niet-gelovigen, was duidelijk te merken aan de cursisten, die zowat in zwijm vielen bij video’s van de Tibetaanse boeddhistische rituelen. Toch gek, dat rondlopen met die gebedsmolens en -vlaggetjes en die precieze manier van doen bij het maken van zandmandala’s werden verheerlijkt, terwijl het gedoe van de katholieken, de mis, de processies, het gesjouw met heiligenbeelden en relieken, werd afgedaan als middeleeuws en achterlijk. En wanneer de dalai lama zei: ‘hoe meer monniken, hoe beter, dat voorkomt overbevolking,’ zat iedereen te lachen en te knikken. Maar wát was nou precies het verschil met het celibaat van de katholieke priesters?

‘Geen verschil, je hebt helemaal gelijk.’ Hij raakte haar bovenarm aan. ‘Laten we gezellig spijbelen vanmiddag, we zijn toch al te laat.’

Inez leek een koele tante, maar die mix van lichte flirt en praten over het beteugelen van seksuele lusten had haar niet onberoerd gelaten. Gadegeslagen door de heilige familie, hadden ze staan zoenen, en daarna waren ze de zoldertrap afgestommeld voor hun eerste vrijpartij.

Spijbelen had een gelukkige gewoonte kunnen worden, helaas was er maar één cursuszondag over. Op die laatste dag was Inez opeens rechtop in bed gaan zitten om hem een overzicht te geven van haar verbroken liefdesrelaties. Ze had haar bekomst van die vrijblijvende verhoudingen en jaste ze er snel doorheen. De laatste was met de vader van haar dochtertje. De man bleek getrouwd, ze was zwanger toen ze dit ontdekte en had gekozen voor het ongehuwde moederschap. ‘Geen seconde spijt van gehad, hij weet het niet eens,’ verklaarde ze terwijl ze weer onder het dekbed gleed, ze legde een warm been over hem heen. ‘Nu jij. Je was er zeker heel vroeg bij.’

‘Niet vroeger dan jij, denk ik.’