ROTS

Koen D’haene

Uitgeverij LetterRijn, Leidschendam

Hoewel aan de totstandkoming van deze uitgave de uiterste zorg is besteed, aanvaarden de auteur en uitgever geen aansprakelijkheid voor eventuele fouten en onvolkomenheden, noch voor de directe of indirecte gevolgen hiervan.

Niets uit deze uitgave mag zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever worden openbaar gemaakt of verveelvoudigd, waaronder begrepen het reproduceren door middel van druk, offset, fotokopie of microfilm of in enige digitale, elektronische, optische of andere vorm of (en dit geldt zo nodig in aanvulling op het auteursrecht) het reproduceren (i) ten behoeve van een onderneming, organisatie of instelling of (ii) voor eigen oefening, studie of gebruik welk(e) niet strikt privé van aard is.

Eerste druk, november 2021

© 2021 Koen D’haene

Auteur: Koen D’haene

Redactie: Theo van Rijn

Grafische vormgeving: uitgeverij LetterRijn

Uitgeverij: LetterRijn

www.letterrijn.nl

isbn: 978-94-931922-2-5

I know I’m irresponsible and I don’t behave,

and I ruin everything that I do,

and I’ll probably get arrested when I’m in my grave,

but I’ll be savin’ all my love for you

Tom Waits

They passed me by, all of those great romances

You were, I felt, robbing me of my rightful chances

My picture clear, everything seemed so easy

And so I dealt you the blow

One of us had to go

Abba

Deze roman sluit aan bij mijn misdaadromans IJs (LetterRijn, 2016) en Zand (LetterRijn, 2020), maar kan ook afzonderlijk worden gelezen.

Aan mijn ouders.

Dank voor de mooie herinneringen aan Ardense bossen en Zwitserse bergen.

Schiermonnikoog

zomer 2015

‘Is hij het?’

De poging van de slanke agent om door middel van een fluisterstem een zweem van medeleven te laten blijken, lukt maar heel matig. Hij wijst met een snelle hoofdknik naar het doorweekte en morsdode lichaam in het zand. Ik zeg niets, buig door mijn knieën en ga bij Tom zitten. Er komt zeewier uit zijn gapende mond en er waggelt een verminkte krab over zijn buik. Ik herken de verbeten trek op zijn gezicht. Hij moet manhaftig tegen het wassende water hebben gestreden en tegen een storm waar hij niet tegenop kon. Ik krijg een brok in mijn keel. Tom kreeg niet de dood die hij wilde. Heel zijn leven haatte hij het om de controle over een situatie te verliezen.

‘Dit is je partner?’ vraagt de agent met een begin van irritatie in zijn stem. Het was al laat op de avond toen de oproep kwam en toen bleek het ook nog om een dode op het strand te gaan.

Ik geef hem mijn antwoord niet. Ik laat me voorover vallen op het doordrenkte lichaam van Tom en sla mijn armen om hem heen. Mijn handen glijden over zijn wangen, zijn mond, zijn neus. Nog één keer houd ik hem dicht bij mij en voel ik zijn zachte buik tegen die van mij. Hierna kan en mag het nooit meer.

Vanuit een ooghoek zie ik hoe de agent zijn vrouwelijke collega wenkt. Zonder omkijken loopt hij weg terwijl de andere agent plichtsgetrouw dichter bij mij komt staan. Bij haar merk ik wel ontreddering en medeleven, ze is klaar om mij een knuffel te geven als dat zou mogen volgens de dienstvoorschriften. Op haar lippen lees ik de vraag of zij de sociaal werkster voor mij moet oproepen.

Ik wil niemand nu.

Ik strompel achter de zwijgende agent over het immense strand. Het water en het kletsnatte zand soppen in onze schoenen. Nu en dan kijkt ze achter zich om er zeker van te zijn dat ik volg. Of wil ze weten of ik ga huilen? Ik ben niet in staat om na te denken en sjok achter de agent door de duinen. Ze loopt kordaat op het natte zachte zand naar boven, maar ik doe geen moeite om haar te volgen. Zo snel wil en kan ik niet het duin op. Ze glimlacht verontschuldigend als ik een hele tijd later naast haar op de duintop sta.

Op het smalle pad staan twee politiewagens met felle zwaailichten. Het lijkt wel of hun lichtstralen de heldere witte flikkeringen van de vuurtoren volgen. Even gaat mijn blik met het licht mee over het eiland. Aan het einde van het pad zie ik een groepje mensen dat door twee agenten op afstand wordt gehouden. Enkele minuten later staart hun blik verlangend naar binnen als ik gezeten in de politiewagen zachtjes over het duinpad aan hen voorbijkom. Ik weet niet waarom ik hen uitdagend in de ogen blijf kijken.

Nauwelijks een kwartiertje later komen we aan bij het vakantiehuis.

‘Hier is het,’ zeg ik.

De agent helpt me om uit de auto te stappen. Zonder nadenken neem ik haar hand aan en hijs me moeizaam uit de bijrijdersstoel.

‘Morgenochtend komen we je ophalen voor een verhoor op het politiebureau. Er moet een officier vanuit Groningen naar hier komen. Hij neemt de boot van halftien en hij komt tegen elf uur naar het kantoor. We pikken je op zodra hij op het eiland is.’

‘Wat valt er te verhoren?’ mompel ik terwijl ik de deur openduw. In de auto hield ik de huissleutel de hele tijd vast in mijn bevende hand. Nu voelt hij ineens klam en koud.

Ik hoor de agent een omstandige uitleg geven, maar ik doe geen moeite om te luisteren.

‘Tot morgen,’ zeg ik terwijl ik snel de deur achter mij wil sluiten.

De agent houdt haar hand plat tegen de deur.

‘Mevrouw, ik moet u verzoeken om morgen de hele ochtend beschikbaar te blijven. U mag helaas de woning niet eerder verlaten dan dat wij u komen ophalen.’

Ze klinkt ineens paniekerig. Ik ga niet in op wat ze zegt, wat doet het er ook toe.

Ze geeft me een kaartje.

‘U kunt de hele nacht op dit nummer bellen. Er is een medewerker van slachtofferhulp die u te woord zal staan. Aarzel niet als u hem iets wil vragen.’

Ik graai het kaartje uit haar hand.

‘Welke boot kan ik morgen nemen om na het verhoor terug naar België te reizen? Willen jullie daar alstublieft rekening mee houden?’

Ik sla de deur achter me dicht en kijk snel door het venster of de agent er nog is. Tot mijn opluchting zie ik dat de politiewagen al is verdwenen. Aan de overkant van de weg zie ik een groepje fietsers naar mijn raam staren. Snel trek ik het gordijn dicht, gooi mijn jas op de vloer en laat me dan neervallen op het bed.

Pas nu sla ik mijn handen hard tegen mijn hoofd, op het bed en tegen de muur. Pas nu roep ik naar Tom, schreeuw ik zijn naam, zoek ik zijn gezicht. Pas nu komen de tranen, het verdriet, de woede, de angst. Ik schop mijn schoenen uit, kruip diep onder de deken en houd het kussen op mijn hoofd.

Na een halfuur, dat een heel mensenleven lijkt te hebben geduurd, schrik ik trillend wakker. Ik kijk verward om me heen en schreeuw kort en heftig door het huis als ik denk aan Tom die er niet meer is. Dan komen de beelden die tijdens de korte slaap voorbijkwamen. Nooit eerder dan in het voorbije halfuur was ik zo dicht bij de mannen uit mijn leven. De intense roes leidde me naar de lieve jonge Remse die ik lang geleden hulpeloos over de gletsjer zag glijden vooraleer hij voor altijd verdween in de diepte. Ik was weer bij Mats, van wie ik wegging terwijl hij beneden in de gletsjerkloof naar mij bleef roepen. En ik was in de warme armen van Tom, de man die ik voor de rest van mijn leven dicht bij me had willen houden. Dichter dan hij al was gekomen.

Ik grabbel naar mijn smartphone in mijn jas en ga op zoek naar het laatste sms’je dat ik deze middag van Tom kreeg. Ik loop naar het strand nu. Storm is fantastisch! Tot zo. X.

Slikken lukt moeizaam als ik mijn antwoord lees. Maak het niet te laat. Miss you :-) Het is het laatste wat ik hem vertelde. Dat ik hem miste. We zouden die avond iets lekkers gaan eten, de nare ervaringen met Michael en Ingrid van de voorbije vakantiedagen achter ons laten. Zonder nadenken kijk ik ook naar de appjes van deze middag. Hardop snikkend scrol ik door de opeenvolging van verwarrende berichten die Michael en Mories op me afvuurden. Mories met zijn verhalen van vroeger en zijn ijver om foto’s en herinneringen met me te delen. Michael die me wilde doen geloven dat Tom en Ingrid het met elkaar deden in de tent. Ik snapte niet waarom hij dat deed en waar hij op aanstuurde. Nadat ik hem deze morgen resoluut had afgewezen en na wat Ingrid me vertelde, wilde ik zo snel als mogelijk van hem af. Zijn berichtjes sloegen nergens op.

Waar denk je dat hij nu is? lees ik. Nog zo’n hatelijke verdachtmaking. Ineens laat het zinnetje me niet los. Ik veeg wild mijn tranen weg en lees de woorden opnieuw. Waar denk je dat hij nu is? Tom was naar het strand, maar Michael praatte me aan dat hij bij zijn Ingrid in de tent was terwijl zij bij mij thuis zat.

Tenzij …

Ik veer op en ga in de keuken voor de spiegel staan. Ik zie mijn radeloze blik. Tenzij Michael in de storm achter Tom aan zat en hem op de zandbank dreef? Ik heb hem deze morgen erg brutaal geloosd en dat laat hij niet zomaar over zich heen gaan. Het is niet wat hij gewend is. Nam hij wraak op Tom? Leidde hij hem koel en doelbewust naar de storm op het Noorderstrand in de wetenschap dat hij niet meer zou kunnen terugkomen? Michael kent het eiland en de getijden als zijn broekzak en hij weet precies hoe en wanneer de springvloed er is. Hij weet hoe snel de zandbank door het water wordt opgeslokt en hij weet als geen ander dat je er dan niet meer vanaf komt.

Tom wilde ineens weg na ons mislukte nummertje op de keukentafel dat we ruimschoots hadden goedgemaakt in bed. Ik wilde de hele namiddag dicht bij hem blijven en ik dacht van hem hetzelfde. Maar ineens was er een vreemd telefoontje van de rederij, iets over een uitgevallen veerboot. Even later wilde hij weg. De storm zien. Ineens. Zomaar.

Ik kijk weer naar mijn appjes van deze namiddag. Mijn oog blijft wazig stilstaan bij een van de laatste berichtjes die ik van Michael kreeg.

Dit zal hem leren.

Ik had het moeten weten: een psychopaat als hij koelt zijn woede niet op de persoon zelf die hij wil raken. Hij wist dat hij mij veel meer pijn kon doen als hij Tom uit mijn leven schrapte.

Ik bonk mijn hoofd tegen de keukenmuur. Waarom had ik het vanmiddag niet door? Waarom twijfelde ik? Waarom vroeg ik Tom niet veel eerder om terug te komen? Waarom schakelde ik toen al niet de politie in?

Het is mijn schuld dat Tom er niet meer is. Ik glijd met mijn rug tegen de muur en zak op mijn kont. Alweer. Ook Remse en Mats verdwenen uit mijn leven terwijl ik vanaf de eerste rij toekeek.

Ik sla mijn handen voor mijn ogen. Voor de derde keer in mijn leven ben ik gedoemd om te zwijgen. Als ik Michael uit mijn leven wil, moet ik zo snel als mogelijk van het eiland af. Tijdens het verhoor morgen zal ik niet één keer zijn naam laten vallen. Die Groningse superagent mag in geen geval in mijn verleden gaan spitten. Er mag geen zweem van verdenking om mij hangen. Een ongeval, dat is het. Tom is altijd al veel te avontuurlijk en onvoorzichtig geweest en het is geen wonder dat hij zich tijdens die stormvloed veel te ver op de zandbank waagde. Ik zal alles vertellen wat de agent wil horen, zodat hij vlotjes zijn documenten kan invullen en de zaak snel kan afronden. Een dwaze, onvoorzichtige toerist. Het zal me het snelste van het eiland en ver van Michael brengen. Ik wil weg, terug naar mijn zee van Oostende.

Zonder nadenken verwijder ik alle berichten en appjes en sms’jes en oproepen van de voorbije week. Ik slof naar de koelkast en zoek vruchteloos naar een pak melk. Dan neem ik de fles water en giet die half naast en half in mijn mond. Ik denk aan het zoutwater dat Tom in zijn mond kreeg en spuw het frisse bronwater hard tegen de muur van de keuken. Ik bonk mijn hoofd tegen de wand en druk mijn handen stevig tegen de deur van de koelkast terwijl ik een radeloze kreet inhoud.

Besluiteloos ga ik naar de kleerkast en kies een T-shirt van Tom. Ik moet haast glimlachen als ik het nieuwe shirt dat hij voor deze reis heeft gekocht van de kapstok neem. Een zwart shirt met in rode en blauwe letters Leaving Alcatraz. De laatste jaren gebeurde het steeds minder dat hij in zijn eentje kleding voor zichzelf kocht, maar hij botste op dit shirt in een bak in zijn favoriete warenhuis. Hij glunderde toen hij het me toonde. Je laat me daar toch ook weer vrij, hè, op dat eiland van jou?

Ik prop het shirt in mijn handen en ga huilend op het bed liggen. Ik maak me zo klein mogelijk en houd het dicht tegen mijn borsten. Het bed trilt en piept en ik huil en schreeuw om Tom.

Oostende

lente 2019

Sarah

‘Vandaag is het de verjaardag van Tom.’

Ik kijk niet op en doe alsof ik geen antwoord van hem verwacht. Al snel blijkt dat dat ook de juiste inschatting was. Mats zal geen antwoord geven en als ik verder niets meer zeg, zal mijn mededeling gewoon de mist ingaan. Ik ga op de sofa zitten en kijk door het brede raam naar de regen die als olie op het vernieuwde asfalt van de straat blijft liggen. Ik probeer de sombere straat over te slaan en een beetje vreugde te vinden in het weelderige groen van het park in de verte. Dat doe ik altijd op troosteloze dagen: de bomen van het Maria-Hendrikapark zoeken en er een minder miezerige omgeving bij bedenken. Ik hou veel meer van het park dan van de zee die hier nauwelijks twee kilometer verder schittert als zilver in de zon. De liefde voor de zee ben ik kwijtgespeeld. De wisselende kleuren van de bomen in het park boeien mij veel meer dan de rollende golven op het strand. Zeker in deze periode van het jaar, als de knoppen, bladeren en bloesems mijn twijfel in het leven doen verdwijnen.

Ik kijk over mijn schouder naar Mats. Hij leest de krant en slurpt van zijn koffie. De beursberichten, weet ik. Nooit heeft hij een euro belegd, aandelen gekocht of geïnvesteerd in florerende bedrijven. Zijn spaargeld staat op een veilige termijnrekening en alle pogingen van de bank om een afspraak te maken teneinde zijn geld lucratiever te besteden, slaat hij demonstratief af. Toch heeft hij sinds twee jaar een bijzondere interesse ontwikkeld voor de beursberichten. Van alle munten, aandelen, obligaties en bedrijven weet hij hoeveel ze waard zijn. Hij kan met elke econoom een boom opzetten over de beurs en hij zal hen verbazen met oneindig veel economische en financiële feitenkennis. Maar enige interesse om zelf iets van zijn steriele spaargeld op de beurs te gooien, heeft hij niet. Hij is er niet avontuurlijk genoeg meer voor. Geef hem maar de veiligheid van zijn roze beurskrant op het tafelblad en laat hem maar tot zijn groot genoegen beurscijfers uit het hoofd leren.

‘Hij zou vandaag 57 zijn geworden.’

Nog even kijk ik zijn kant op, maar hij hoort me niet. Zelfs een goedkeurend of afwijzend gegrom is er niet. Zijn aandacht gaat naar de New York Stock Exchange, Euronext en de Deutsche Börse.

Toen Mats drie jaar geleden aarzelend bij mij kwam wonen, gaf hij me verrassend veel ruimte om over Tom te praten. Het was alsof hij zich hiermee wilde verontschuldigen voor wat hij de voorbije zomer op het eiland had gedaan. Tom liep in de weg en dus kon Mats niets anders dan hem uit mijn leven laten verdwijnen. De eerste maanden had ik vaak momenten waarop ik ineens niet meer bij Mats in huis kon blijven. Momenten waarop ik hem haatte en verfoeide. Op zulke momenten trok ik haastig mijn loopspullen aan en verdween in het Maria-Hendrikapark. Hoe was het mogelijk dat ik mijn huis kon delen met de moordenaar van de man waarvan ik hield? Niet die arrogante Michael, maar Mats had Tom naar de moordende zandbank geleid. Voor mij was Mats twaalf jaar geleden helemaal uit mijn leven verdwenen, hij lag voor eeuwig geborgen in een gletsjerkloof. Maar dat had ik fout. Hij was me die zomer op Schiermonnikoog gluiperig gevolgd en hij had de moord op Tom uiterst secuur voorbereid. Na de vakantie kwam hij van wie ik dacht dat hij al jaren in het ijs lag doodgemoedereerd de school binnengewandeld om mij te vertellen dat hij Tom de dood had ingejaagd. Het was tijdens de pauze tussen het tweede en derde lesuur. Tussen het uur wiskunde voor de derdejaars wetenschappen en het uur aardrijkskunde voor de tweedejaars moderne talen. Tijdens het lopen in het park probeerde ik in mijn gedachten te vergoelijken wat hij had gedaan. Ik haalde me de Mats voor de geest op wie ik als jong meisje dolverliefd was en probeerde herinneringen aan toen levendig te houden. De verliefdheid weer te voelen. Ik dacht terug aan mijn verdriet nadat hij me jaren later in de steek liet en aan hoe erg ik hem toen had gemist. Ik confronteerde mezelf met wat ik Mats nog eens vele jaren later zelf had aangedaan: hem laten verdwijnen in een gletsjer en hem er voor dood achterlaten. Hij werd levend uit de kloof bevrijd, maar toen hij maanden later uit zijn coma ontwaakte, was hij zijn geheugen kwijt. Niets herinnerde hij zich nog. Artsen, verplegers, psychologen en neurologen vertelden hem wie hij was. Wat in de loop der jaren daagde, was een leven vol gaten. Ik probeerde te begrijpen wat hij deed op het eiland. Door Tom te laten verdwijnen, kon hij weer in mijn leven komen. Hij deed het voorkomen alsof de dood van Tom voor ons beiden een vervelende maar noodzakelijke stap was om weer te worden herenigd. ‘We hebben hem samen vermoord,’ zei hij, net zoals we er twintig jaar eerder samen voor kozen om Remse en Sarah – de eerste Sarah – te laten verdwijnen.

Ook van die eerste tragedie wist hij niets meer. Niet dat ik de Sarah bij wie hij toen was liet glijden over de sneeuw tot in de gletsjer. Niet dat ik hem aanspoorde om haar niet te helpen. Niet dat ik hierna haar leven en haar naam overnam en met hem in Oostende kwam wonen. Mijn stoutheid en zijn braafheid deden zijn lief Sarah en mijn lief Remse toen voor altijd verdwijnen in het ijs. Mats herinnert zich niets en leeft in de overtuiging dat hij toen het initiatief nam om brutaal te breken met zijn jeugdvriendin. Ik sprak het nooit echt tegen. Hij is er als de dood voor dat hij alsnog zal worden geconfronteerd met een dubbele moord in het Zwitserse hooggebergte tijdens de zomer van 1985 en dat hij ervoor zal opdraaien. ‘We deden alles samen,’ herhaalde hij vaak. Het gaf hem de zekerheid dat we deelgenoten waren van de tragedies die we hadden veroorzaakt. De geheimen die we deelden, verbonden ons onlosmakelijk aan elkaar. We waren tot elkaar veroordeeld. Dat het mij ook emotioneel veel pijn doet, snapt hij nauwelijks. Hij weet niet meer hoe heerlijk onze vrijpartij in de sneeuw was en dat we kreunend van genot klaarkwamen op bijna 4000 meter hoogte. Hij denkt niet meer aan wat hij zijn eerste Sarah aandeed en hoe graag hij haar in zijn leven had. Maar in mijn angstdromen figureert die lieve Remse vaak, en steeds meer. Ik word gek als ik denk aan wat ik op de gletsjer deed. Wie mij in het leven voor de voeten liep, dumpte ik in de ijskoude kloof. Twee keer.

Het is vreselijk dat ik er met niemand over kan praten. Aan Mats deed ik in etappes het relaas van de feiten. Hij luisterde alsof hij de krant las of het journaal op de televisie volgde. Nooit was er een troostende schouder of een uitroep van verbijstering. Er is niemand anders in mijn leven die mag weten wat er gebeurde en wie ik in werkelijkheid ben. Heel even liet ik bijna iemand toe. Vier jaar geleden op het eiland was Mories er ineens geweest. Maar bij hem hou ik de lippen stijf, hoe graag ik ook zou vertellen over onze jeugdjaren op Terschelling. Hij is zo’n lieverd. Hij mag niet in het spinnenweb van leugens van Mats en mij betrokken raken.

Mats kent de leugens en geheimen, maar voelt de wanhoop niet. Hij mist niets en niemand en verdriet en ontgoocheling zijn emoties die hij niet kent. Zijn psycholoog heeft hem erover verteld en hij weet dat ze bestaan. Daarom gaf hij me de kans om over Tom te praten. Een thuisopdracht van de psycholoog. Na het eerste jaar was Tom uit zijn leven en herinnering verdwenen en hij ging ervan uit dat het bij mij ook maar moest. Hij praatte nooit op me in, maar als ik over Tom sprak, reageerde hij niet meer.

‘Hij zou vandaag 57 zijn geworden.’

Ik kijk zijn kant op als ik de zin herhaal, maar hij geeft geen krimp. Ik vraag me af of hij me werkelijk niet hoort of voor zichzelf uitmaakt dat hij niet op mijn mededeling wil reageren. Het laatste, denk ik. Toch doet het goed om de zin uit te spreken. Tom verdient deze kleine hommage.

Ik mag me niet weer in eindeloos gemijmer wentelen en me afvagen hoe het met Tom en mij zou zijn gelopen. Zou hij bij mij zijn komen wonen? Het jaar voor zijn verdrinking groeiden we naar elkaar toe. Hij werd steeds belangrijker voor mij en ik wilde hem langer en dichter bij mij hebben. Hij was zielsgelukkig dat ik hem meer in mijn leven toeliet. Zijn liederlijk vrijgezellenbestaan ruilde hij moeiteloos voor een leven als man bij de haard. ‘Je mag niet overdrijven,’ zei ik die zomer nog toen hij voorstelde om voortaan elke zaterdag voor mij de boodschappen te doen.

Ik kijk naar Mats aan de tafel en probeer me Tom op die plaats voor te stellen. Het lukt me niet. Tom zou niet aan de tafel zitten, maar dicht bij mij op de sofa. We zouden samen naar de regen kijken en na een tijdje zou Tom voorstellen om de stad in te trekken. Samen onder een paraplu, singin’ in the rain, en dan iets eten of drinken. Niet op het burgerlijke Wapenplein, maar in ons favoriete eethuis in de Kapucijnenstraat. Het was ook nooit te vroeg voor hem om dicht bij elkaar onder de lakens te kruipen. Uren konden we samen onder de lakens liggen, puur voor de gezelligheid. ‘Het bed vonden ze niet alleen maar uit om te slapen,’ zei hij. Typisch Tom: onnozele bedenkingen uitspreken alsof het filosofische wijsheden waren.

En toch. Ook Mats en ik zijn gelukkig samen en het was uiteindelijk een goed idee om hem na Schiermonnikoog weer in mijn leven toe te laten. Het verleden drukt minder als hij in de buurt is, ook al is hij niet het type man dat iemand kan troosten of op het gepaste moment een knuffel kan geven. Maar dankzij hem is er een beetje meer veiligheid in mijn leven, de angstdromen zijn zo al heftig genoeg. Hoeveel keer werd ik door die hatelijke schooldirecteur al ontboden in zijn kantoor? Hoeveel keer werd ik bruusk opgepakt door norse politieagenten? Hoeveel keer zag ik mezelf al met handboeien aan voor de klas staan terwijl ik werd beschimpt door de leerlingen? Hoe vaak zat ik in de rechtbank terwijl Michael me van op de eerste rij toelachte? Hoeveel keer zag ik mijn foto en die van Mats in de krant staan? Gruwelijke gletsjermoordenaars na 30 jaar achter de tralies.

Ook Remse doemt vaak op en de jonge Sarah van wie ik het leven heb overgenomen. Ik zie de doodsangst in haar ogen, hoor haar schreeuwen en zie haar verdwijnen in de donkere kloof. En die vreselijke lach op mijn gezicht, gek word ik ervan. Ik ga op zulke momenten dicht bij Mats liggen als ik zwetend lig te woelen. ‘Waarom doe je dat nou?’ vroeg hij de eerste keer. Hij snapte het toen ik hem vertelde over mijn dromen. ‘Oké, leg je arm om mijn middel als het jou goed doet,’ zei hij. Ook dat had zijn psychologe hem vast aanbevolen. Julia Roberts noemt hij haar. Hij doet alles wat zij hem opdraagt. Ik wacht nog altijd op zijn troostende arm rond mijn middel, maar dat Mats er dan is, doet goed. Ik had veel te lang alleen de angsten moeten overwinnen, want Tom kon ik niets vertellen over wat er vroeger was. Als hij vroeg naar de jaren voor ik hem kende, moest ik telkens weer een verward verhaal vertellen over een Zweedse jeugdvriend die me plotsklaps had verlaten. Zijn troostende woorden maakten me alleen maar driester en valser. Tegelijk was er de voortdurende vrees dat ik iets te loslippig zou zijn en iets zou loslaten over een val in een gletsjerkloof.

Ik spring op.

‘Het is tijd om iets te eten,’ zeg ik luid.

Hij hoort me nu wel.

‘Ha, is het al zo laat?’ mompelt Mats verstrooid.

Prompt staat hij op, vouwt zorgvuldig zijn krant, legt hem netjes in het vakje op het boekenrek, loopt naar de keuken en opent de koelkast.

Buiten glijden de eerste wielertoeristen al voorbij als ik verdwaasd de ogen open. Het is halfzeven, dit was een lange nacht. Ik heb me er al enkele jaren mee verzoend dat een gemiddelde nacht tot vijf uur duurt en dat ik dan nog een tweetal uur dommelend in bed blijf liggen. Om het piekeren dat me wakker maakt geen verlengstuk te geven, neem ik het lesprogramma van de komende dag door. Ik word dan langzaam wakker in een verwarrend mengsel van tekstverklaring, grammatica en spelling.

Het gebeurt wel meer dat ik op zondag iets langer slaap. Ben ik dan toch gevoelig voor stress door het werk op school? Ik maak me sterk van niet en verwerp de gedachte steeds weer, maar misschien is het toch geen toeval dat ik tijdens de weekends veel dieper slaap dan tijdens de nachten in de week.

Vanmorgen voel ik me prima. Opgewekt spring ik uit bed, wentel me in mijn peignoir en loop naar de overloop. In de logeerkamer ligt Mats nog te ronken. Ook hij slaapt slecht ’s nachts, maar sinds hij niet meer werkt heeft hij een vast patroon ontwikkeld om de lange nachten in te vullen. Als hij midden in de nacht wakker wordt, geeft hij het hopeloze piekeren geen kans door snel het licht aan te knippen, te verhuizen naar de logeerkamer en in zijn boek te duiken. Hij leest bij voorkeur Scandinavische thrillers, elke maandag gaat hij zijn voorraadje lenen in de bibliotheek. Hij brengt er telkens drie mee – dat is het aantal boeken die hij in een week leest. Op zondag leest hij desnoods een gat in de nacht om zijn derde boek uit te krijgen, want hij wil niet twee weken op rij dezelfde boeken op zijn leenlijstje van de bieb hebben. Het deed vreemd aan toen hij vorige winter met een roman van Arnaldur Indridason thuiskwam. Het was Toms lievelingsauteur. Maar Mats leest amper voor het verhaal of de spanning. Julia Roberts raadt het hem aan en hij doet alles wat zijn bevallige psychologe hem aanbeveelt. Zij wil dat hij andere mensen, andere gewoontes en andere ideeën leert kennen, maar voor Mats zijn die romans niets meer dan afleiding tijdens zijn donkere piekernachten. ‘Misschien kom ik mezelf wel eens tegen in een van die boeken,’ zei hij onlangs nog. ‘Een Scandinavische misdadiger. Ik ben het perfecte romanpersonage.’ De toon waarop hij het zei, verraadde ook een soort afkeer van de romans die hij leest. Al die fictie hoeft niet voor hem, leesplezier vindt hij alleen in zijn beurskrant en zijn lievelingspersonages zijn effecten, obligaties en aandelen.

Ik loop blijmoedig de trap af en verheug me op de stralende zon als ik voor het grote raam aan de tuin ga staan. Ik aarzel niet. Ik schuif de pui open en loop op blote voeten de tuin in. Dat moet ik meer doen. Genieten van de zon op mijn gezicht en het natte gras onder mijn voeten. Ik word er erg vrolijk van. Ik ga even op de tuinbank zitten en kijk recht in de zon. Ik krijg zin om dingen te doen. Zo meteen heerlijke koffie, lekkere broodjes van mijn favoriete bakker in de Christinastraat, samen met Mats de weekendbijlages van de krant lezen en bespreken, tegen de middag een looptochtje met Joke en daarna ons zondagse aperitief op de zeedijk. Een zondag zoals ik die het liefste heb.

Ik ga naar binnen en pak mijn smartphone. Ik grom even als ik zie wie mij een app heeft gestuurd. Het is een tijd geleden, maar net op het moment dat de tussentijd te lang is geweest, kun je er vanop aan dat Mories weer opduikt. Altijd vriendelijk, altijd goedlachs en altijd met een leuk nieuwtje of een oude foto. Ik hoopte dat hij er snel mee zou stoppen om me verhalen en foto’s van vroeger toe te sturen, maar ik vrees dat het bij hem het doel heeft om de banden met mij en zijn jeugd op Terschelling hechter te maken. Hij blijft ze sturen en stilaan raakte ik gehecht aan zijn korte berichtjes. Ze zijn eilandjes in een erg woelige zee.

Het was een schok toen ik vier jaar geleden op Schiermonnikoog op Mories botste en hij me zei dat hij meende me te herkennen. Ik leek erg op Yvonne, zei hij. Die zomer op Terschelling in de vroege jaren ’80 was hij stapelverliefd op me geweest, maar ik had het niet in de gaten. Mijn hart bonkte ineens in mijn keel. Mories was dolenthousiast toen ik hem zei dat ik die zomer ook op het eiland was en vaak in de kroeg kwam waarover hij vertelde. Toen ik hem zei dat ik Linda heette, zadelde ik hem op met een mysterie en een zoektocht die al vier jaar duurt. Ik voel de pijn telkens als hij mij berichtjes en foto’s van vroeger stuurt. Ik wil hem niet afschudden, hij is mijn enige lijn naar mijn jeugd, hoe fragiel die ook is. Ik koester in stilte de herinneringen, maar ik mag niet weer Yvonne worden.

Het houdt Mories ongetwijfeld uit zijn slaap. Hij vertelde me stoere verhalen over die zomer op Terschelling en er waren uitvoerige beschrijvingen met bizarre details en uitgesponnen anekdotes. Hij herinnerde zich nog haarscherp wie er toen in de kroeg van Remse allemaal bij waren, wie bij wie was, van welke muziek ze hielden en hoe ze toen gekleed gingen. Veel van wat hij vertelde, kwam me bekend voor en vrienden van toen verschenen weer voor mijn ogen. De nachtelijke tocht over het wad, de bakfiets van de Waddenvereniging bij de Brandaris, die hatelijke Janis Joplin uit de luidsprekers. Ik kreeg een brok in de keel, maar ik moest de boot afhouden en hem vertellen dat ik alleen maar heel vage flarden van herinneringen aan die tijd overhield. Hoe kun je die tijd in godsnaam vergeten, appte hij eens. Kon ik het maar, dacht ik dan.

Die brave Mories piekert zich rot en blijft maar appen. Hij moest eens weten dat ik de Yvonne ben waarop hij toen verliefd was. Het is een van de vele geheimen die ik zorgvuldig moet bewaren. Ik mag geen woord te veel vertellen en ik lees het altijd wel drie keer na voordat ik zelf een app verstuur. Voor hem ben ik niet Yvonne, niet Sarah maar Linda. Ik houd Vermeulen achter de hand als verzonnen familienaam, maar tot nu toe hoefde ik die nog niet prijs te geven. Nog een leugen om andere leugens te verdoezelen. Altijd weer en steeds meer leugens.

Vier jaar geleden was ik amper thuis in Oostende toen ik al een appje van hem kreeg. Ontzettend wat er met Tom is gebeurd, schreef hij. Ik voelde me toen zo ellendig dat ik niet eens op het berichtje reageerde. Ik had net een lijstje gemaakt van mensen die ik op de hoogte wilde brengen. Mories stond daar absoluut niet op. Ook de dagen, weken en maanden die volgden, reageerde ik niet en het leek alsof hij weer afstand van mij had genomen. Tot er een nieuwjaarberichtje kwam. Meer geluk en vreugde in 2016 dan in 2015, schreef hij nogal stroperig. Ook voor jou alle geluk, stuurde ik als antwoord. Kort daarna kreeg ik voor het eerst een foto van de kroeg. Remse pronkte met The River van Springsteen trots voor de rommelige toog. Over de verdrinking van Tom op Schiermonnikoog spraken we sindsdien met geen woord meer.

Ik aarzel om de app te lezen. Net als altijd ben ik bang dat er een berichtje volgt waarin hij vertelt dat hij mijn dubbelleven heeft ontdekt. Of dat hij een foto vond waarop we samen te zien zijn en dat hij mij heeft herkend. Ik ga ervan uit dat hij maar eventjes verbolgen zou zijn over mijn volgehouden leugen. Het tegendeel zal eerder waar zijn, hij zou juist ontzettend blij zijn dat hij mij heeft teruggevonden. Zijn onbereikbare Yvonne die zonder spoor na te laten ineens samen met haar Remse uit zijn leven verdween. Maar hij mag me niet ontdekken. Mijn angst voor de gevolgen hiervan is veel groter dan het genot dat de oude foto’s en herinneringen me stiekem schenken. Enkele keren zag ik mezelf op een van de foto’s staan, maar gelukkig in zijaanzicht of te ver van de lens verwijderd, zodat een ontmaskering nooit dreigde. Een keer wees hij me aan. Kijk, dat was nou Yvonne. Ik ben prompt weer even verliefd als toen als ik naar deze foto kijk, schreef hij. Ze was een mooi meisje, antwoordde ik en ik kreeg tranen in de ogen toen ik de woorden verstuurde. Tranen die ik elke keer moest verbijten wanneer ik Remse op een foto zag, want hij was wél vaker frontaal in beeld. Hij heerste als een koning achter de tapkast van de kroeg.

Drukken dan maar.

Hallo, hier ben ik weer eens. Gonne is overleden en ik kreeg van haar man een doos vol foto’s. Je kent haar nog, ze stond vaak met mij achter de bar als Remse er niet was. Ze wonen om de hoek. Ik vond deze foto. Yvonne staat onder de boom, ik zit vooraan op de stoel. Wie herken je nog? Sta jij er op? Laat maar weten. Misschien vind ik er nog wel meer. Ciao.

Ik huiver bij de gedachte dat hij een hoop foto’s kreeg en geniepig naar mij op zoek is gegaan. Ik kijk haastig naar de foto en in een oogwenk zie ik mezelf staan in een bleke jeans en een sober zwart bloesje. Ik droeg het vaak toen, het zat lekker en ik kreeg leuke complimentjes. Ik was best aantrekkelijk in die jaren en het voelt onwennig als ik bedenk dat Mories ongetwijfeld vol verlangen naar me keek toen hij de foto in handen kreeg. De meeste jongeren op de foto herinner ik me wel, maar van weinigen ken ik de naam. Mories zal nerveus en ongeduldig naar me hebben gezocht. Ik zei hem dat ik altijd wijde jurken en bloemetjes in mijn haar droeg. Het leek me een zekerheid dat hij die Linda niet zou vinden. Tot mijn geruststelling is er ook op deze foto geen hippie te bespeuren.

Mats is beneden en ik wil mijn goede gevoel van zo-even aan hem doorgeven. Weg met Mories dus maar. Ik kijk nog snel even naar de foto en wis dan het appje. Mories is er meestal maar voor even, al twijfel ik er altijd weer over of ik de foto’s toch niet beter ergens kan bewaren. Uiteindelijk kom ik elke keer tot de conclusie dat ik de jeugdjaren op Terschelling beter niet koester. Het is fijn dat Mories ze geregeld in herinnering brengt, maar ik moet er geen album van maken.

Ook Mats houdt van de zondagen en het is de dag waarop we het meest als man en vrouw samenleven. Met een zuinige lach opent hij de schuifpui.

‘Goedemorgen!’

‘Dag. Mooi weertje, hoor. Eten we misschien buiten vanmorgen? Het is lekker fris, maar de zon schijnt heerlijk. Als jij de broodjes haalt, zorg ik voor koffie en nette terrasmeubelen. En ik leg je krant klaar.’

Hij glimlacht naar me, komt naar buiten en kijkt de tuin in.

‘Goed idee,’ zegt hij.

Hij loopt achter me en klopt met zijn vlakke hand even op mijn rug. Hè, dit is echt wel een bijzondere zondagmorgen. Ik kijk verrast achter me, maar Mats is zich niet bewust van zijn voor zijn doen erg vrijpostige handeling. Alleen als we elkaar iets aanreiken, voelen we elkaars handen of armen weleens. Het klopje op mijn rug moet ik classificeren in de categorie vrij sensuele en suggestieve handelingen.

Al moet ik me geen illusies maken. Als ik op een stoel ben gaan zitten om mijn schoenen aan te trekken, staat hij ineens weer naast me. Hij kijkt onbegrijpend als ik hem vragend aankijk.

‘Wel, die heb je toch nodig als je de tuintafel schoonmaakt?’

Pas nu zie ik dat hij me een vaatdoek wil aanreiken.

Het is heerlijk om met Joke de rondjes in het park te lopen. We gaan ongeveer even snel en we zijn op hetzelfde moment vermoeid, al hou ik het net iets langer vol. Vroeger, toen ik met Elena liep, lukte het veel minder goed. Mijn conditie was toen nog veel beter en ik moest voortdurend op haar wachten. Toen ik eens voorstelde om elk op ons eigen tempo te lopen en zei dat ik haar bij de skatebowl zou opwachten, was ze erg geïrriteerd. ‘Alsof jouw tempo zoveel hoger ligt,’ zei ze. Het kwam niet meer goed tussen ons. Achter haar ergernis om mijn voorstel voor het lopen, zat diepere wrok. Ik leidde er toen snel uit af dat ze het me kwalijk nam dat haar dochter Elke niet slaagde na het derde jaar. ‘Je kon er toch voor zorgen dat ze geslaagd werd verklaard?’ zei ze. Ik probeerde haar er toen op te wijzen dat het voor Elke helemaal niet de beste oplossing zou zijn geweest en ook dat ik wel een grove fout zou maken tegenover de beroepsethiek van de leraar. Elena wilde dat haar dochter op het college bleef en het liefst in een wetenschappelijke richting. Haar oudere broer werd landbouwingenieur en zoiets moest Elke ook worden. Maar dat was echt te hoog gegrepen voor haar. Met tegenzin gingen Elena en haar dochter naar een technische afdeling. Elke had het prima naar haar zin en ze haalde snel goede resultaten, maar Elena en ik lopen sindsdien niet meer samen in het park.

Joke en ik lopen zonder praten. Veel meer dan ça va? is er niet als we elkaar groeten ’s morgens. We lopen gewoon naast elkaar op het ritme van onze ademhaling, drie keer rond het Spiegelmeer en dan twee rondjes rond de Koninginnevijver. Onlangs zochten we een ander parcours in het Leopoldpark, maar dat viel tegen. Het Maria-Hendrikapark is groter en ruimer. Niet voor niets noemen de Oostendenaars hun stadspark met trots Het Bosje. Ik vind het heerlijk om onder de bomen en rond het Spiegelmeer te lopen. We zoeken elke week naar de visser die we wuivend begroeten en we lachen luid als hij ons fluitend antwoordt, elk rondje opnieuw. We spraken nog nooit met hem, maar het voelt alsof hij een goede vriend is. Geen zondag zonder onze visser.

Na het lopen gaan we naar het café op de dijk en vanaf dan houdt het praten niet meer op. Jan moet er altijd om lachen. Dat Joke en ik elke week weer nieuwe verhalen te vertellen hebben terwijl hij en Mats nogal stil zitten te luisteren. Zij zeggen nauwelijks een woord tegen elkaar.

Toen Mats me jaren geleden botweg in de steek liet, reageerde Joke erg kregelig omdat ik haar vooraf nooit had gesproken over onze stokkende relatie. ‘Je had mij toch in vertrouwen kunnen nemen?’ opperde ze boos. Ook nadat hij helemaal uit mijn leven was verdwenen, zocht ik haar weinig op. Ik wilde met rust worden gelaten en het verlies in mijn eentje verwerken. Ze nodigde mij enkele keren uit om bij haar langs te komen als Jan niet thuis was, maar ik ging er niet op in. Na een hele tijd stond ze ineens zelf aan mijn deur. Ze duwde me haast achterover, liep nogal doortastend de gang in en duwde een fles wijn in mijn handen. ‘Trek die maar open en kom dan naast me op de bank zitten,’ zei ze. Ik deed wat ze vroeg en vervolgens praatten we een stuk de nacht in. Lang niet alleen over Mats, maar vooral over elkaar. Ze verontschuldigde zich haast omdat zij en Jan zo’n goede relatie hadden. ‘Nooit ruzie bij ons, alleen maar liefde,’ lachte ze en ze keek me enigszins beteuterd aan. Ik lachte het weg. ‘Hier voortaan ook geen ruzie meer,’ mompelde ik. Het was het sein om nog een fles open te trekken.

Het was even moeilijk en het haperde toen Mats er opeens weer was. Vooral Jan had er geen begrip voor. ’Laat hij jou eerst ruw en onverhoeds in de steek en jaren later neem je hem zomaar weer in huis,’ zei hij nogal kortaf toen ik hen ging vertellen dat Mats back in town was. Bovendien waren Jan en Tom heel goede vrienden. Als we toen met ons vieren samen waren, was het wel een beetje rumoeriger. De mannen praatten erop los en hielden niet op ons te plagen en spelend uit te dagen. Joke begreep het eerst ook niet helemaal. Ze vroeg hoe het ineens zo had kunnen lopen en vermoedde dat ik al een hele tijd dingen voor haar had verzwegen. Maar ik smeekte haar zo ongeveer om mij niet uit te vragen. ‘Hij is er weer en ik ben er blij om,’ zei ik. ‘Nu jij nog.’ Joke lachte, legde haar hand op mijn arm en zei dat ze blij was dat ik weer gelukkig was. Ze vroeg me sindsdien nooit meer naar vroeger.

Jan keerde me de eerste weken de rug toe nadat ik zonder Tom was teruggekeerd van Schiermonnikoog. Alsof hij het me kwalijk nam dat ik hem zijn beste vriend had ontnomen. Snel voelde ik argwaan en twijfel toen ik vertelde wat er was gebeurd. ‘Je draait rond de pot,’ zei hij eens. Alleen een uithaal van Joke had hem toen gekalmeerd.

‘Ik mis Tom,’ had hij eens krachtig gezegd toen Mats naast hem aan de tafel zat. Voor Mats leek dat het sein om voor altijd afstand te bewaren. Het was overigens iets wat hij sowieso altijd deed. Afstand bewaren, muren optrekken, deuren dichthouden.

Zoals altijd kijk ik schichtig om me heen als we van het park over de Koninginnelaan en de Torhoutsesteenweg in de richting van de zeedijk lopen. Ik kom hier liever geen leerlingen tegen. De lerares Nederlands die in strakke sportkledij happend naar adem door de stad hotst, kan op maandagmorgen een stoer schoolpleinverhaal opleveren. De Amerikaanse pet die me moet helpen om niet snel te worden herkend, zal zorgen voor hoongelach als ik wel word opgemerkt. Tot mijn grote opluchting en verwondering gebeurde het nog nooit. Elke zondag loop ik anoniem en ongezien door de stad.

Ik vind het nog altijd erg grappig dat een van de straatjes die naar de zeedijk leidt, is genoemd naar de Kemmelberg, de idyllische molshoop die zich de hoogste berg van Vlaanderen mag noemen. Al even grappig is de naam van het café aan de zeedijk, vlak voor de grote bocht aan het Kursaal. Tom had het ooit uitgekozen en de naam had toen de doorslag gegeven. ‘De Chamonix! Hoe verzinnen ze het om hun café aan zee te noemen naar een stad aan de voet van de hoogste berg van de Alpen,’ schaterde hij de eerste keer toen we er kwamen. We kwamen er vervolgens elke week terug en het zou verraad zijn om een andere plaats uit te zoeken. In het begin moest ik altijd even slikken. Als het aan de naam lag, was dit het enige café in Oostende waar ik liever niet naartoe kwam. Geen plaats in de stad waar je je meer in de Alpen waant dan hier. Maar ik vertelde niet over mijn aversie voor de bergen en maakte me sterk dat de naam er niets toe deed. Het zicht op de zee en de bocht van de promenade geven de plaats toch enige koninklijke allure.

Joke en ik kijken elkaar even niet-begrijpend aan als we in de duistere gelagzaal het tafeltje van Mats en Jan naderen. Ik knipoog snel naar Joke en we blijven doodstil achter hen staan. Ze zijn druk in gesprek en hadden nog niet in de gaten dat we het café waren binnengekomen.

‘Het is een bijzonder natuurgebied,’ zegt Jan enthousiast. ‘Ik las dat de baai bij de top-20 van de wereld staat. Er komen meer dan driehonderd soorten vogels voor in het gebied.’

‘Driehonderdvijfenzestig om precies te zijn,’ zegt Mats. ‘Ik las het in de folder van het natuurgebied. We waren er twee jaar geleden, we logeerden in een leuk appartement vlak aan de baai, aan de rand van Le Crotoy. We hadden er een schitterend uitzicht. Maar Sarah wilde na twee dagen al terug naar huis. De zee was te diep en de kliffen te hoog.’

Joke en ik houden de stilte niet langer vol en we proesten het uit. De mannen draaien tegelijk hun hoofd om en kijken ons stomverbaasd aan.

‘Jullie hier al?’ zegt Jan beteuterd, terwijl hij op zijn horloge kijkt.

‘Ja. En het lag niet alleen aan de diepe zee en de hoge kliffen. De regen was ook veel te nat,’ grap ik terwijl ik Mats aankijk.

‘Dat is ook waar,’ geeft hij toe. ‘We hadden wel erg slecht weer die zomer. We maakten vooral tochtjes met de auto toen. We bezochten de abdij van Saint-Riquier, die was wel mooi. Mers-les-Bains met die mooie belle-époquehuizen. En Abbeville met zijn oorlogsverleden.’

Ik ga grinnikend iets dichter bij Mats staan.

‘Zeg, leuteraar, je houdt niet op … Misschien kan je de vrouwtjes uitnodigen om bij jullie aan de tafel te komen zitten?’

Jan lacht verontschuldigend en veert op.

‘Ja, natuurlijk. Hoe lomp zijn we nu. En jullie staan nog te dampen van al dat lopen.’

Hij schuift twee stoelen achteruit en wenkt het meisje achter de bar.

Mats

Ik lach flauwtjes naar Sarah en probeer mijn ergernis te verbergen. Het gebeurt zelden dat ik in gesprek ben met Jan en dit liep net lekker. En dan zijn ze er ineens.

‘Mats vertelde over de reis die jullie twee zomers geleden maakten naar de Baai van de Somme,’ zegt Jan.

‘Ha, dat is leuk,’ prijst Sarah terwijl ze naar me knipoogt. ‘Joke vertelde me vorige week al dat jullie er deze zomer naartoe trekken. Dat is fijn, hebben jij en Mats elkaar eindelijk eens wat te vertellen. Lang leve de Baai van de Somme!’

Jan lacht, maar houdt zich in als hij ziet dat ik de lippen stijf op elkaar hou. Ik ga niet in op wat Sarah zegt. Ik beslis er wel over wanneer ik iets vertel aan hem of niet. Maar ik wil de sfeer niet verpesten en glimlach even naar haar.

‘Het is niet makkelijk om een vakantiestreek te zoeken die voor jou oké is,’ zeg ik sloom.

Ze kijkt me een beetje verongelijkt aan.

‘Je kent mijn voorwaarden, Mats. Het mag niet ver zijn, er mogen geen bergen in de buurt zijn en ik wil niet naar Nederland. De rest is goed.’

Joke schatert.

‘Veel van de wereld blijft er niet over voor jullie. Bij ons is het wel anders.’

‘Jullie zijn ook echte globetrotters,’ lacht Sarah.

Jan buigt voorover, leunt met zijn ellebogen op het tafelblad en kijkt dwingend in haar ogen.

‘Dan was de Noord-Franse kust toch prima voor je, Sarah? Niet ver, niet Nederland, niet hoog. Perfecte bestemming, denk ik zo.’

Hij kijkt Sarah met gefronst voorhoofd en halfgesloten ogen aan. Hij lijkt niet van plan weer achterover te leunen voordat zij hem een antwoord geeft.

Sarah kijkt hem onwennig aan. Eerst is er een onzekere lach om haar mond, dan zie ik haar nadenken. Ze kijkt licht paniekerig mijn kant op.

‘Het komt … Het leek er net iets te veel op de Waddenzee. Voor je het weet, sta je tot over je knieën in het water. Ik had …’

Jan legt zijn hand op haar linkerarm en leunt weer tegen zijn stoelleuning.

‘Ik snap het,’ zegt hij. ‘Sorry dan.’

‘Moest dit echt zo ineens, Jan?’ zegt Joke kribbig.

‘Het geeft niets,’ sust Sarah. ‘Ik ben nogal complex op dat vlak.’

‘Ach, valt wel mee,’ lacht Joke voorzichtig in een poging de goede sfeer te herstellen.

‘Het kan nog erger, bedoel je?’ zegt Sarah met een brede glimlach.

‘Nog veel erger.’

Met nogal wat vertraging komt de serveerster aan onze tafel. Niets te vroeg, dat gewauwel rond de tafel zint me niet. De vrouwen vragen een koffie en een glas spuitwater. Jan vraagt nog een Duvel en ik waag me aan een tweede Carlsberg.

‘Amai, Mats. Je bent wel erg losbandig deze morgen. Twee Carlsbergs!’ giechelt Sarah. Ik merk dat ook zij zo snel mogelijk van de spanning van daarnet weg wil.

Ik ga niet in op haar gegiechel.

‘Ik snuffelde in reisgidsen van Picardië. Het landschap van de Baai van de Somme lijkt inderdaad heel erg op dat van de Waddenkust. Even plat en even mooi. Dezelfde getijden, dezelfde vogels, dezelfde zeehonden, dezelfde kwelders.’

‘Klinkt goed,’ zegt Joke terwijl ze enigszins bezorgd naar Sarah kijkt.

‘Sarah kreeg een paniekaanval toen ze bij Bois de Cise vanaf de kliffen naar het strand beneden keek.’

‘Griezelig vond ik dat. Het draaide voor mijn ogen. Dat heb ik altijd als ik ergens diep naar beneden kijk. Een brug kan genoeg zijn. Ik zie mezelf dan voorover vallen en de diepte in tuimelen.’

‘Dan heb je hoogtevrees,’ zegt Jan mat.

‘Ik weet niet of dat het is. Ik heb gewoon een panische angst voor dieptes en ravijnen. Het is alsof je ergens aan de rand staat en dat …’

Ik wil haar niet verder laten praten.

‘Vanuit Bois de Cise kun je een mooie wandeling maken over de kliffen tot in Mers-les-Bains. Je kijkt de hele tijd erg ver over de zee uit en je komt voorbij een bijzonder bos. Ik botste vorige zomer op een klein boekje met foto’s van een Franse kunstfotograaf. Vertiges, heet het. De bomen die daar hoog op de kliffen staan, hebben erg grillige vormen door de schurende wind. Als je er bent, moet je eens kijken hoe de takken zich …’

Sarah legt ineens haar hand op mijn arm.

‘Mats … Je praat te veel. Hou nog wat achter de hand voor straks. Misschien willen Jan en Joke ook wel iets vertellen?’

Ik schrik van haar terechtwijzing. Maar ze heeft gelijk. Er staat een innemende lach op haar gezicht. Ik mag niet chagrijnig worden en kijk zo vrolijk mogelijk naar Joke.

‘Ik snap het wel, excuseer. Ik dacht, jullie gaan deze zomer naar Picardië, kan ik wat informatie doorgeven. Maar zeg jij eens iets, Joke.’

‘Tja, alsof ik nu meteen iets uit de mouw kan schudden,’ lacht ze. ‘Wat wil je horen?’

‘Wat jij wil vertellen.’

‘Ik heb niet zomaar iets, hoor. Maar ik wilde weleens weten of er daar ook leuke plaatsjes zijn om iets te eten?’

Ik laat mijn ogen zwijgend op Sarah rusten. Zij mag het vertellen.

‘Best wel. Er zijn enkele leuke visrestaurants. Die keer in Le Crotoy was het erg lekker, maar dat restaurantje in Saint-Valéry viel tegen. De menukaart beloofde fruits de mer, maar wat we kregen was niets meer dan een bord gamba’s met een bakje frieten. Maar er zijn ook betere plaatsjes te vinden, we kozen nogal intuïtief. Maak je dus geen zorgen.’

‘Je kon er prachtige foto’s maken, in Saint-Valéry,’ zeg ik. ‘Op het hoogste deel van de stad kon je mooi de daken van de oude huizen overzien en altijd had je het spiegelende water van de baai op de achtergrond.’

‘Hé, je hebt eigenlijk al lang geen foto’s meer gemaakt,’ zegt Sarah. Ze kijkt me peinzend aan.

‘Dat is zo. Het hoeft niet meer voor me.’

‘Je kocht nog maar drie jaar geleden al dat dure fotomateriaal en je begon als een bezetene foto’s te maken. Niets ontsnapte aan de aandacht van je lens.’

‘Het was een tip van Julia Roberts, dat weet je wel.’

Jan gaapt me stomverbaasd aan.

‘Julia wie?’

‘Julia Roberts. Zo heet zijn psychologe. Althans, zo noemt hij haar,’ zegt Sarah.

‘Ik snap het,’ zegt Jan alleen. Hij kijkt me bedenkelijk aan.

‘Ik moest alles wat ik zag en meemaakte fotograferen, zei ze. Ik mocht voortaan niets meer vergeten. Als je er een foto van hebt gemaakt, verdwijnt het nooit meer van je netvlies en uit je geheugen, zei ze.’

‘Echt alles fotografeerde je toen. Je kwam zelfs foto’s van me nemen terwijl ik lesgaf. De directeur wist niet wat hij hoorde toen ik hem vroeg of je in de klas mocht komen om foto’s te nemen,’ zegt Sarah.

‘Het hoeft niet meer. Ik heb alles,’ zeg ik een beetje meewarig.

Ze kijken me alle drie niet-begrijpend aan en ik kijk terug met een brede glimlach op het gezicht, niet van plan er nog meer over te vertellen. Geen van hen lijkt ook van plan om me verdere uitleg te vragen. Jan wendt als eerste zijn blik af en kijkt verveeld de gelagzaal in.