DE MOED OM TOT LEVEN TE KOMEN

Copyright © 2021 Unmani
Copyright © 2021 Deze uitgave: uitgeverij Samsara, Amsterdam
Oorspronkelijke titel The Courage to Come Alive
Omslagontwerp: Hester van Toorenburg, www.studiohes.nl
Vormgeving binnenwerk: Ivar Hamelink
ISBN 978 94 93228 09 2

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd zonder de uitdrukkelijke en schriftelijke toestemming van uitgeverij Samsara, Amsterdam.
www.samsarabooks.com

INLEIDING

De Reis van dit Boek

De inspiratie om een boek over moed te schrijven en om zelf moediger in het leven te staan, is afkomstig van een heel bijzondere vriend en mentor genaamd Siddharta, die onlangs op de rijpe leeftijd van 80 is overleden. Siddharta heeft geleefd met een hartstochtelijke belangstelling voor de waarheid. Die hartstocht heeft hem over de hele wereld gebracht om aan de voeten van tig wijze leraren van de waarheid te zitten, en moeilijke, uitdagende en soms irritante vragen te stellen. Zijn ogen twinkelden van liefde. Hij kon brullen als een leeuw en knoppen indrukken waar hij ze maar ontdekte. Als geslaagd psychiater speelde hij voor honderd procent mee op het toneel van de wereld en hij was ook een gestoorde hippie die in geen enkel hokje paste. Mensen haatten en aanbaden hem, maar zelfs als ze hem haatten, konden ze niet anders dan bewondering opbrengen voor zijn moed om te leven als nu eens het neurotische, dan weer krankzinnige, soms boze, dan weer zachtaardige wezen dat hij was. Dank je wel, Siddharta. Jouw moed leeft voort in mij.

Dit boek heeft ongeveer zeven jaar van mijn leven gekost. Die periode is een reis geweest langs talrijke veranderingen in mijn leven. Na de publicatie van mijn laatste boek, Verlies jezelf in Liefde, kreeg ik bijna direct de inspiratie om een nieuw boek te schrijven, maar ik werd algauw onderbroken door verschillende grote verschuivingen in die tijd.

Ik had diverse romantische relaties achter de rug waarin ik het gevoel had compromissen te moeten sluiten, of met minder genoegen nam, en op een gegeven moment begreep ik dat ik dat niet langer kon opbrengen. Ik was verliefd op mezelf en had niemand anders meer nodig om mijn behoefte aan liefde te vervullen. Hoewel ik altijd open bleef staan voor de mogelijkheid dat ik weer met iemand zou samenleven, was ik gelukkig in mijn eentje en niet van plan de liefde voor de waarheid op elk terrein van mijn leven in de waagschaal te stellen. In die openheid ontmoette ik vervolgens mijn man Robert en met onze wederzijdse liefde voor de waarheid werden we verliefd. Onze relatie was altijd heel aards en menselijk. Geen van tweeën had nog belangstelling voor romantische dromen. Maar zo menselijk als de relatie was, we hadden ook die mysterieuze band die je kunt beschrijven als ‘zielsverwantschap’ (wat dat ook mag betekenen). Alle twee hadden we het gevoel bij elkaar thuis te komen en een omgangsgemak dat we geen van beiden eerder hadden meegemaakt. Een jaar later werd ik zwanger en negen maanden daarna werd Sky geboren. Zoals elke ouder zal erkennen, trok dat me nog meer uit de wolken naar de aarde van de werkelijkheid. Gedrieën reisden we de wereld rond voor bijeenkomsten en retraites. We waren dolgelukkig met onze liefdesdriehoek. Vervolgens, ruim twee jaar geleden, stierf Robert onverwacht aan een hartaanval toen we in het Indiase Goa waren. Ik had hem in mijn armen toen zijn hart stopte. Die schok en het peilloze verdriet deden mijn wereld op zijn grondvesten schudden. Ze keerden me binnenstebuiten en ondersteboven. Maar dit boek had ik twee maanden voor Roberts dood af. Door voor de hand liggende omstandigheden – ik was opeens een rouwende weduwe en alleenstaande moeder – heeft het wat tijd gekost om het leven zo op orde te krijgen dat dit boek kon verschijnen. Ik heb er geen hoofdstukken over rouw en dood aan toegevoegd. De explosie van plotseling verlies en het proces dat daarop volgt, is naar mijn gevoel stof voor een volgend boek…

Mijn leven was een reis langs pieken en dalen en alle plekken daartussen. Het was en blijft een reis van toenemende nederigheid, van constant verlies en voortdurende realisatie. Van het bespeuren van wijsheid, waarheid en liefde waar ik maar keek. Van het keer op keer inzien dat ik niets weet, en van daaruit volgt het enige echte weten.

Dit boek is een beschrijving van mijn eigen ontwaken voor wie ik werkelijk ben en van de eindeloze reis van moedig leven áls die waarheid in mijn dagelijkse bestaan. Het is ook een uitnodiging aan jou, lezer, om te resoneren, om diezelfde moed die je ware aard is, te herkennen en erkennen, en die te blijven leven.

Mijn Eigen Verlangen

Ik heb altijd vrij willen zijn. Ik heb altijd gezocht naar de waarheid. Ik heb me altijd een buitenaardse gevoeld, die in deze merkwaardige wereld opgroeide. Hoewel ik ogenschijnlijk werd omringd door mensen die van me hielden en me maar al te graag wilden laten zien hoe je in deze wereld moet leven, voelde ik me verloren en alleen. Ik wist niet wie ik was of geacht werd te zijn. Ik voelde me bevroren door alle woorden, overtuigingen en regels waarmee ik werd omringd. Ik leerde wel hoe ik moest leven, maar het was eerder overleven dan echt leven. Ik leerde hoe ik mezelf in het piepkleine doosje van wie ik geacht werd te zijn moest persen. Ik leerde de juiste dingen zeggen en doen. Van een andere keus was ik me niet bewust, maar het voelde allemaal verkeerd. Ik zag alle valse identiteiten die ik speelde en wist dat ze niet vertegenwoordigden wie ik was. Ik verlangde naar een manier om te voelen dat ik in deze wereld thuishoorde, maar niets voelde echt en waarachtig. Ik wilde mezelf kennen, maar had geen idee hoe. Ik wilde leven en vrij zijn, maar had geen idee wat dat inhield.

Ik wist altijd dat deze manier van overleven niet het hele verhaal was. Ik wist dat het allemaal een soort droom was en ik had een helder gevoel over wat waar is, voorbij deze hele toestand. Daarom kon ik zo duidelijk weten wat vals en verkeerd voelde. Door dat gevoel van waarheid te ontkennen en over het hoofd te zien, door tussen de lijntjes te blijven leven, door mijn gedachten te geloven en niet naar dat verlangen te luisteren, had ik geen respect voor mezelf. Ik beschouwde mezelf als onwaardig en laf, al begreep ik niet precies waarom. Uiteindelijk betekende dat ondraaglijke verlangen om te léven wat ik voor waar hield, dat ik geen andere keus had dan het te volgen, waar het me ook zou brengen. Hoe meer ik me sindsdien heb zien leven in overeenstemming met wat ik voor waar houd, des te meer ik mezelf liefheb en respecteer. Die lus van feedback groeit met de dag. Hoe meer ik mezelf moedig zie leven, hoe meer ik besef dat het mogelijk is. En hoe meer het mogelijk is, des te meer het blijft worden.

Mijn hele leven heeft dat verlangen me ertoe gebracht om grote risico’s te nemen alles te verliezen wat ik veilig en zeker waande. Het heeft me steeds wakkerder geschud uit het knusse hokje van wie ik meende en geacht werd te zijn. Dat verlangen heeft me de wereld laten afreizen op zoek naar de waarheid, alleen maar om de cirkel rond te maken en terug te keren naar wat hier altijd aanwezig is geweest en nooit zoek kan raken. Dat verlangen was een roep van mijn ware zelf dat me naar huis lokte. Dat verlangen was en blijft een uitnodiging om het bekende moedig te riskeren en het onbekende in te blijven stappen. En tijdens dat paradoxale proces van het afschudden van wie ik meende te zijn, ga ik steeds meer leven als wie ik in werkelijkheid ben.

Iets over Woorden

Alle taal misleidt.

Woorden zullen deze boodschap nooit echt kunnen overbrengen. En toch kan zwijgen ook misleiden. Dus vat deze woorden licht op en laat ze resoneren met wat voorbij alle taal ligt. Lees wat tussen de woorden geschreven staat. Lees wat in je hart geschreven staat. Laat de taal verwijzen naar de volledige verwoesting van alles wat je ooit hebt geweten en de grenzeloze vrijheid van het onbekende ontsluiten.

Deze woorden ontspruiten aan wie ik werkelijk ben, als het Leven zelf. Deze taal wordt niet alleen gebruikt om verwarring uit de wereld te helpen, waandenkbeelden en aannamen te ondermijnen, maar om genadeloos en zonder compromis te verwijzen naar de waarheid zoals die is. Als woorden verschijnen als een ongefilterde uitdrukking van je ware aard, voeren ze een wonderbaarlijke dans uit die jou wakker kan schudden uit je droom.

Voornaamwoorden: Om zo helder mogelijk te zijn, heb ik bij het schrijven van dit boek geworsteld met de vraag welke voornaamwoorden ik moest gebruiken. Uiteindelijk besliste ik het volgende:

Ik – Wanneer ik mijn persoonlijke ervaring beschrijf.

Jij – Dat verwijst naar iedereen: jij, mij, misschien wel wij allemaal. Jij, het menselijke perspectief; jij, het absolute perspectief, de jij die dit leest. In dit boek verkennen we wie deze ‘jij’ in feite is, en wie je doorgaans waant te zijn. Dat voornaamwoord gebruik ik het meest, omdat het me de meest rechtstreekse manier lijkt om dingen te zeggen. Maar hou er alsjeblieft rekening mee dat ik, wanneer ik jij zeg, nooit de bedoeling heb mezelf uit te sluiten. Het kan ook zijn dat je niet altijd resoneert met wat ik lijk aan te nemen over ‘jou’. Dat is prima. Je kunt mijn woorden licht opvatten, of dat stuk gewoon overslaan.

Wie jij (of ik) werkelijk bent: het Leven zelf, Bewustzijn, het Goddelijke.

Denken: Wanneer ik het woord ‘denken’ gebruik, heb ik het over het denkwezen, de verbeelding, concepten, opvattingen, ideeën, aannamen, herinneringen. Ik geef de voorkeur aan dit ene woord ‘denken’ omdat het de tekst eenvoudig houdt en je duidelijker kunt zien dat de hele scheppingskracht van het denken nog altijd gewoon het denken is.

Wat is Moed?

‘Moed is verliefdheid op het onbekende.’

Osho

Ik ben geïnspireerd om over moed te schrijven en ook om moedig te leven door met gespitste oren te luisteren naar wat ik voor waar houd. Dat weten fluistert soms zacht, dan weer roept het zo hard dat het met geen mogelijkheid te negeren is. Als ik dat weten erken, leef ik van nature in overeenstemming met die moed. In feite is moed mijn ware aard en hij leeft door mij. Op een zeker moment in mijn leven daagde het besef dat ik geen andere keus had dan in te zien dat mijn hele leven aan die moed is gewijd. Een ander bestaan voelt nooit waarachtig levend. Blijven hangen in beperkende opvattingen over mijzelf, of nooit risico’s nemen in wat ik doe, zeg of voel, lijkt me een bestaan dat niet de moeite waard is. Zodra je begint in te zien dat het leven in werkelijkheid gaat over koorddansen en het eindeloos kwijtraken van wat je meent te weten en van wie je denkt te zijn, zul je merken dat het leven geweldige geschenken heeft klaarliggen. Misschien raak je alles kwijt wat je meent te hebben, maar je krijgt er alles voor terug wat echt de moeite waard is.

Moed is niet zonder angst zijn. Moed is niet hard en onkwetsbaar zijn. Het Engelse woord voor moed courage komt van het Latijnse cor dat ‘hart’ betekent. Moed is in feite leven vanuit je hart en niet vanuit je denken. Het denkwezen, of wat ik simpelweg denken noem, trekt juist beschermende muren op, zodat je geen angst of andere storende emoties of sensaties hoeft te voelen. Wanneer je inziet dat het denken nooit echt kan weten hoe je moet leven, wanneer het denken zijn kennis opgeeft, beginnen de beschermende muren te verbrokkelen en zal moedig leven automatisch een feit zijn.

We kennen allemaal moed in ons leven en iedereen kent zijn eigen, unieke hindernissen. Wat voor de een ’n peulenschil lijkt, kan voor de ander enorm veel moed vergen. Afhankelijk van onze achtergrond, opvoeding, conditionering en levenservaring, koesteren we verschillende opvattingen en aannames over onszelf, en de verlossing daarvan kan op tig verschillende manieren een uitdaging zijn. Als je mensen leert kennen, zul je nooit weten welke uitdagingen hun leven heeft gebracht en wat ze hebben moeten overwinnen om te zijn waar ze zijn.

Het vergt moed om los te laten wat je meent te weten en een vrije val in het onbekende te maken. Telkens wanneer je je losmaakt van datgene waaraan je je hebt vastgeklampt, kan het lijken alsof je supergevaar-lijk leeft en je je hele bestaan in de waagschaal stelt. Ik moet altijd denken aan de tekst uit de tv-serie ‘Star Trek’: Stoutmoedig afreizen naar waar geen mens eerder is geweest. Om elke dag, elk moment als een avontuur te ervaren. Om alles te onderzoeken, ervaren en voelen. Om bij alles wat je aanneemt vraagtekens te zetten. Om alles wat op een blinde vlek lijkt te onderzoeken. Om bereid te zijn elk gevoel dat misschien is onderdrukt bloot te leggen. Om elk moment bereid te zijn de werkelijkheid onder ogen te komen.

Het vergt moed om te midden van alle maatschappelijk aanvaarde leugens de waarheid te zeggen. Het vergt moed om de normen los te laten en jouw unieke zelf te zijn. In deze samenleving nemen we maar al te vaak aan dat we moeten zijn zoals alle anderen, dat we erbij moeten passen, niet eruit moeten springen en kiezen we voor veiligheid. Normen links laten liggen zal alles en iedereen door elkaar schudden. Het kan allerlei reacties oproepen bij anderen, maar nog belangrijker is, dat het bij jou allerlei gevoelens en gedachten kan oproepen. Veilig blijven vóelt ook veilig. Een risico nemen ten gunste van iets wat waarachtig voelt, kan gevaarlijk aandoen. Als je zo blijft leven, zul je na een poosje beseffen dat je nergens meer bij hoort. Als iedereen om je heen het zo belangrijk vindt om nooit rimpels te veroorzaken en de waarheid jou na aan het hart ligt, hoor je er al niet meer bij.

Het vergt moed om het allemaal te riskeren ten gunste van alles wat echt en waar is, ongeacht wat wie ook zegt of doet. Ongeacht het gevoel dat het jou oplevert of wat je meent te verliezen. Wat heeft het leven voor zin als je het bestaan van een halfdood persoon leidt door jezelf zo klein te maken dat je erin past? Leef je alleen om de dood te ontlopen, of wil je écht leven? Moed is de bereidheid om je angst aan te kijken en toch te springen. Moed is de bereidheid om je dood te riskeren om tot leven te komen. Natuurlijk handelt het risico niet altijd om doodgaan, maar als je al je conditionering en emotionele reacties eens goed onder de loep neemt, zul je merken dat alles in wezen gebaseerd is op overlevingsinstinct.

Het vergt moed om te voelen wat zich afspeelt. Om het ongemak van het fysieke lichaam en alles wat daarbij hoort te voelen. Het vergt moed om niet meer te vluchten in spirituele luchtspiegelingen of geestestoestanden om het voelen van pijn of angst te ontlopen. Het vergt moed om niet meer te vluchten in hoop of dromen om de angstaanjagende en grenzeloze extase van je ware zelf te ontlopen. Het vergt moed om niet langer geloof te hechten aan je gedachten, hoe verleidelijk of overtuigend ze ook mogen lijken. Het vergt moed om dit hele leven zoals jij het meende te kennen te ontmaskeren als betekenisloos en zonder enig verband met de persoon die je meende te zijn. Het vergt moed om valse betekenis, houdingen, opvattingen en normen te laten varen om tot leven te komen en te zijn wie je werkelijk bent, ongeacht hoe dat eruitziet of voelt. Het is een totale vrije val in het onbekende.

Het vergt moed om te ontwaken uit de droom over wie je meende te zijn. En wakker worden overkomt niemand die erbij hoort en de kudde volgt. Het is de bereidheid om je hoofd in de muil van de leeuw te stoppen. Bereidheid om alles op het spel te zetten om je levend te voelen. Bereidheid om te leven voor je liefde voor de waarheid, rechtsom of linksom. Liefde voor de waarheid en moed gaan hand in hand. Je kunt niet echt verliefd zijn op de waarheid zonder de moed om ervoor te sterven.

Dit is geen advies om te gaan oefenen in moedig-zijn, of je best te doen om moedig te worden. Het gaat er niet om dat er nog een ‘zou moeten’ aan je lijstje ‘te doen’ voor zelfverbetering wordt toegevoegd, om jezelf vervolgens te straffen als het niet lukt, of als je het vergeet. In plaats daarvan kun je vaststellen hoe levend je je voelt wanneer er sprake is van moed. Stel vast hoe natuurlijk het is om moedig te leven als je erkent dat je niet bent wat je denkt te zijn. Dan wordt het je steeds duidelijker dat moed het weefsel van je ware aard voorbij alle gedachten is. Ben je verliefd op de waarheid, dan zal je leven zich gaandeweg meer gaan afspelen in overeenstemming met die moed. Er komt geen handeling of proberen-te-worden aan te pas. Jij bent Moed, en niets minder. Neem gewoon het risico en spring tot leven.

DEEL EEN

ONTDEKKEN WIE JE BENT

1. MOEDIG VRAAGTEKENS ZETTEN

Liefde voor de Waarheid

Ik nodig je uit om je eigen liefde voor de waarheid te ontdekken, om deze woorden te laten resoneren en die moedige liefde in je te laten groeien.

Wat wil het zeggen om liefde voor de waarheid te koesteren? Wat het voor mij betekent, kan ik illustreren met een verhaaltje over iets wat in mijn tienertijd gebeurde.

Al op heel jonge leeftijd voelde ik me ernstig verloren en in de war, en als tiener droomde ik er zelfs van een eind aan mijn leven te maken. Ik had het gevoel dat er iets heel erg mis was met de manier waarop mijn ouders en de samenleving me wilden leren leven, maar ik had geen idee wat dat was en wat ik eraan moest doen. Ik voelde me gevangen tussen de muren van alle ‘zouden-moetens’ en ‘niet-zouden-moetens’ en wilde op de een of andere manier uitbreken. Op een dag was ik zo ten einde raad dat ik ging bidden om de waarheid deelachtig te worden (ik had geen helder idee tot wie ik me richtte, tot het Leven zelf, of God, of wie er ook maar wilde luisteren). Ik weet nog dat ik zelfs een verbond met het leven sloot: dat ik alles zou opofferen voor de waarheid. Ik zou al mijn dromen over de volmaakte, romantische sprookjesrelatie opgeven, alle dingen waar ik het meest naar hunkerde, alles zou ik opgeven ook al deed het pijn, als ik maar een blik op de waarheid mocht werpen. Nu, terwijl ik dit schrijf, zie ik mezelf weer knielen in de slaapkamer van mijn kindertijd, terwijl de tranen, vermengd met zwarte eyeliner (ik was in die tijd een soort goth) over mijn gezicht stroomden, en met een van pijn en wanhoop vervuld hart. Ik had het gevoel dat ik bereid en klaar was om me aan mijn woord te houden. En sindsdien heeft het leven zich ook aan de afspraak gehouden om de waarheid bloot te leggen, ook al is die waarheid niet altijd even gezellig of makkelijk geweest.

Ik was bereid alles te verliezen in ruil voor de waarheid. Ik wilde ervoor sterven. De waarheid heeft me altijd met deemoed vervuld en blijft dat doen. Wat is Waarheid? Wanneer ik het over waarheid heb, bedoel ik niet één opvatting over waarheid tegenover een andere. Ik heb het over de absolute Waarheid. De Waarheid over wie ik werkelijk ben, wat waar is voorbij alle woorden, overtuigingen, meningen en ideeën. Ik heb trouwens nooit veel vertrouwen gehad in woorden. Ze schijnen allemaal gewoon een dansje aan de oppervlakte te maken; ze zijn zo inwisselbaar en lijken nooit echt de wortel van alles te bereiken. Maar zonder vertrouwen in woorden en ideeën schijnt er niet veel over te blijven, afgezien van dat verlangen naar waarheid. En ik ben erachter gekomen dat dit verlangen naar, of de liefde voor de waarheid de enige manier is om door het leven te navigeren. Als er sprake is van liefde voor de waarheid, dan is er een verlangen naar iets waarvan je al beseft dat het waar is, en dan is dat er misschien altijd al geweest. We verlangen naar de waarheid omdat we die al kennen. Ze behelst wie jij werkelijk bent, dus je kunt het niet niet weten. Je wilt je alledaagse emoties, reacties, verdedigingsmechanismen, angst en pijn achter je laten. Je wilt de gevangenismuren van afgescheidenheid, van wie je denkt te zijn, afbreken. Je verlangt naar een gevoel van zielenrust dat daar voorbij ligt. Je verlangt ernaar, want op de een of andere manier ken je het al. Je weet het, zonder precies te begrijpen wat je weet. Je weet wat waar is, omdat het onware zo pijnlijk is. Je weet dat leven alsof we allemaal afzonderlijke wezens zijn, vreselijk verkeerd voelt. We weten wat we zoeken, omdat we die diep doorvoelde heelheid en vrijheid al kennen. Maar dat gevoel is over het hoofd gezien, al is het er je hele leven geweest. Liefde voor de Waarheid is het verlangen dat het eindelijk weer wordt gezien en zonder voorbehoud geleefd.

Liefde voor de waarheid moet sterker zijn dan het verlangen naar een pijnloos en comfortabel bestaan, anders zul je van spirituele methode naar therapie naar healing wippen, van de ene leraar naar de andere en zul je het nooit echt vatten. Natuurlijk is het verlangen om vrij te zijn van lijden heel natuurlijk, maar als dat je belangrijkste oogmerk is, zul je eindeloos een droom najagen en vluchten voor wat zich afspeelt. Hoe bekwaam die leraar, of je inspanningen ook zijn, als je niet echt verliefd bent op de waarheid, zul je je laten afleiden door tijdelijke ervaringen van opluchting die komen en gaan en jou vervolgens achterlaten in een slechtere staat dan daarvoor. Hartstocht voor de waarheid is de bereidheid elke ervaring, hoe gelukzalig, vredig of transcendent ook, in te wisselen voor de Waarheid. Het is het verlangen naar wat eeuwigheidswaarde heeft, in plaats van de uitputtende jacht op wat komt en gaat.

Liefde voor de waarheid is als een vuur dat in jou brandt en constant alles op zijn weg in de as legt wat onecht is. Als dat vuur van de waarheid eenmaal in jou ontbrandt, is er geen houden meer aan.

Het zal je zonder meer laten kennismaken met wie je werkelijk bent en je steeds bewuster als zodanig laten leven. Je zult blootleggen en vaststellen wat je niet bent en de veilige vluchtheuvels kwijtraken waarin je geloofde. Die bereidheid om overboord te zetten wat je denkt is prettig noch makkelijk; het kan vernederend en beschamend voelen. Het kan angstaanjagend of pijnlijk zijn. En het kan ook extatisch bevrijdend zijn. Maar al die tijdelijke toestanden komen en gaan, hoe vreselijk of schitterend ze ook zijn.

Ik nodig je uit bereid te zijn uit je comfortzone te komen. Blijf erkennen hoezeer je jezelf in de maling hebt genomen, of hebt geloofd in een verouderd beeld van jezelf. Wees bereid het ongemak van de angst of pijn te voelen dat kan optreden bij die vrije val in het onbekende. Door die bereidheid zul je zien dat het maar tijdelijke toestanden zijn. Ze vertegenwoordigen niet de waarheid van wie we zijn. De maatschappelijke conditionering waarmee we zijn opgezadeld, is maar al te vaak gebaseerd op de angst voor het onbekende. Het kan je angstaanjagend voorkomen als je jezelf moet bekennen dat de bekende en maatschappelijk aanvaardbare manieren van leven onecht zijn, want dat houdt ook de erkenning in dat je echt geen idee hebt hoe je wel moet leven. Die maatschappelijke conditionering leek ons veilig en beschermd te houden in dit anderszins chaotische en riskante bestaan. Maar het leven ís riskant en onze opvattingen over hoe de dingen zouden moeten zijn kunnen ons nooit echt daartegen wapenen. Als je riskant leeft, begin je te ontdooien en tot leven te komen. Met de bereidheid om het ongemak te ondergaan sta je gaandeweg meer open voor de vreugde en de vrijheid van het bestaan.

Het Grote Doen-alsof

Heb je ooit het gevoel gekregen dat dit allemaal niet echt is? Dat dit hele bestaan de een of andere bizarre trip is die je met geen mogelijkheid weet te besturen? Heb je je verloren en alleen gevoeld met de indruk dat geen mens je echt begrijpt? Heb je nooit het gevoel gehad dat je er echt bij hoorde? Je hebt je de regels van het leven eigen gemaakt en geleerd wat je moet doen en zeggen om in de wereld te kunnen overleven, maar toch lijkt niets daarvan jou diep genoeg te raken. Kun je je een tijd herinneren, misschien toen je nog klein was, toen het leven onbegrensd en vrij leek, toen je niets nodig had en er niets aan ontbrak? Het leven was niet altijd een en al gelukzaligheid of zonder pijn, maar er heerste wel vrijheid in de expressie van alles wat werd gevoeld. Was je verdrietig dan huilde je, was je blij dan lachte je, was je bang dan holde je weg en verstopte je je. Leven was eenvoudig.

Maar het heeft er veel van weg dat je in de loop der jaren geloof bent gaan hechten aan allerlei volwassen opvattingen, die een soort volwassen gevangenis hebben geschapen. Je koestert opvattingen over het soort mens dat je bent of zou moeten zijn. Je gelooft in verantwoordelijkheid, of in goed en kwaad en je leeft alsof het je allemaal bijzonder ernst is. Als kind speelden we spelletjes alsof we verschillende personages waren. We waren een prinses, boze heks, politieagent, of superheld en wanneer we die personages speelden, gingen we voluit. We voelden wat die personage voelde en we leefden zoals zij zou leven. Maar daarna, als de dag ten einde liep, of als het etenstijd was, lieten we die personage los. Als volwassene lijk je aan één specifieke personage vast te houden en vergeten te zijn dat het maar spel is. Omdat je daar jarenlang in hebt geloofd, heb je je zo ingegraven in je gedachten en opvattingen over het leven van die personage, dat het erop lijkt dat je niet langer de weg terug kunt vinden naar wat echt is. Wat bedoel ik met ‘doen alsof’? Dit leven is toch echt, en je voelt wat je voelt, en je leeft toch een bestaan dat echt is? Ik heb het over wat je écht weet, voorbij alles wat je over je leven denkt te weten. Ik heb het over een innerlijk weten dat je misschien nooit onder woorden hebt kunnen brengen, hebt kunnen delen of zelfs maar in begrippen hebt kunnen gieten. Ik heb het over het gevoel dat je alles ziet gebeuren. Het gevoel dat alles weliswaar verandert, maar er niets echt verandert. De tijd heeft je onberoerd gelaten, ook al lijkt het erop dat je in de loop der jaren volwassen bent geworden. Ik heb het over de idiote paradox van het leven dat je dit diep vanbinnen misschien altijd hebt geweten, maar dat je misschien van tafel hebt geveegd omdat het onlogisch was, of omdat je aannam dat het alleen betekent dat er iets mis is met je.

Je hele leven doe je alsof je iemand bent. Je doet alsof je weet wat je doet. Je doet alsof je volwassen bent en weet waarover je het hebt. Je voert ernstige gesprekken over zaken die je heel serieus lijkt te nemen. Je probeert iets op te bouwen waarvan je meent dat het je veiliger en zekerder maakt. Je klampt je vast aan andere mensen omdat je je verbeeldt dat zij het beter weten dan jij. Misschien heb je altijd wel het gevoel gehad dat je maar deed alsof, maar wist je niet beter, of hoe je deze wereld anders moest overleven. Misschien denk je wel dat jij de enige bent die doet alsof hij het weet en dat alle andere mensen het echt weten.

Je doet je best om te verdoezelen dat je maar doet alsof. Niemand mag weten dat je je volkomen verloren en onzeker voelt. Je pretenties verdoezelen wordt je belangrijkste opdracht. Je hele identiteit in de wereld hangt ervan af. Je beschikt over diploma’s die aantonen dat je je weg in de wereld kent. Je hebt een cv om te laten zien dat je een verantwoordelijk en ervaren iemand bent. Ze hebben allemaal geen flauw idee dat je je in werkelijkheid verloren en angstig voelt. Dat het enige dat je werkelijk weet is, hoe je je op dit moment voelt en zelfs dat kan aardig onthutsend zijn.

Je doet alsof je bent vergeten wie je werkelijk bent. Je verbeeldt je dat je iemand bent met een bestaan met heel belangrijke opvattingen en ideeën die bepalen wie jij bent. Je doet maar alsof, omdat je niet weet hoe je anders moet zijn. Je doet alsof omdat je van de mensen om je heen niets anders hebt geleerd. Ieder ander lijkt te leven alsof dit bestaan heel belangrijk en serieus is. Misschien heb je er nooit vraagtekens bij gezet. Misschien ben je te bang geweest om eens een scherpe blik op deze bijzonder fundamentele vragen te werpen, omdat dit zou inhouden dat alles waarin je tijdens je leven hebt geïnvesteerd, kan instorten. Misschien weet je al dat het allemaal zonder betekenis is, maar doe je je uiterste best om een sprankje betekenis te vinden via je werk, relatie of spirituele activiteiten. Je jaagt op vervulling en wordt constant teleurgesteld. Misschien ben je vroeger depressief geweest en ben je als de dood dat het weer die kant op gaat.

Het lijkt misschien deprimerend om echt te erkennen dat de personage voor wie je je al die tijd hebt uitgegeven, maar een schijnfiguur is en anders niet. Het maakt dat je niet meer weet wie je bent en een leven zonder betekenis onder ogen moet zien. Het is niet mijn bedoeling je een depressie aan te praten, maar ik stel voor dat je wakker wordt uit die droom. Het denkwezen kan in deze wijd open ruimte tig deprimerende conclusies trekken, maar dat komt alleen omdat het niets anders heeft om zich aan vast te klampen. Maar datgene waarop wij doelen heeft met het denken niets te maken.

Natuurlijk is er niets tegen doen alsof, als je de grap ervan inziet. Als je weet dat je maar doet alsof je iemand bent en dat aan jezelf toegeeft, is dat een kolossale opluchting. Dan kun je rustig, maar bewust doorgaan met doen alsof. Je hebt het hele spel doorzien. Dan besef je dat je niet aan dit bestaan hoeft te sleutelen. Je kunt het gewoon laten zijn zoals het hoe dan ook is. Je hoeft alleen maar de grap te begrijpen dat het de hele tijd maar spel is geweest. Geen flenter ervan is ooit serieus of belangrijk geweest. Je hebt alleen maar gedroomd dat je een volwassen personage bent die weet hoe zij moet leven.

‘Wie doet alsof hij slaapt kun je niet wekken.’

(Navaho-spreekwoord)

Onderzoeken Wat je Echt Weet

Je ogen openen voor wat waar is, vergt een zekere eerlijke nieuwsgierigheid die iets wegheeft van die van een wetenschapper. Je vertrouwt alleen op wat je door onderzoek kunt weten en voor jezelf kunt controleren zonder te verwijzen naar wat anderen je hebben verteld. Je bent honderd procent objectief en niet op een bepaald doel uit met je onderzoek. Je kijkt naar wat zich feitelijk hier en nu voordoet en niet wat je vindt dat zich voor moet doen, wat je zou wensen, of wat je je herinnert. Je ziet in dat aannames, herinneringen, gedachten en opvattingen geen betrouwbaar wetenschappelijk bewijs zijn. Je verandert heel makkelijk van gedachten op basis van een gevoel, van omstandigheden, of het jongste gezichtspunt dat je hebt vernomen. Iedere algemene aanname is gebaseerd op een ervaring in het verleden, die al is veranderd. Je controleert wat zich feitelijk voordoet zonder te verwijzen naar wat je denkt. Wat weet je precies op dit moment?

Er is je veel bijgebracht en je hebt veel geleerd. Bij wat je hebt gelezen is je, misschien toen je het voor het eerst las, een licht van herkenning opgegaan, maar vervolgens herinner je je het als een ‘belangrijk’ concept waarnaar je in moeilijke tijden kunt teruggrijpen als je behoefte hebt aan steun. In plaats van de onzekerheid onder ogen te zien van de situatie en de angst of het ongemak van niet te weten hoe je je in de gegeven omstandigheden moet gedragen, verschaffen de concepten je een veel veiliger gevoel. Dan hoef je het ongemak van niet te weten hoe je je in die situatie moet gedragen niet te voelen, omdat je je vastklampt aan ideeën die het allemaal bekend en veilig doen lijken. Je raakt zo gewend aan het verwijzen naar die concepten, dat je zelden de frisse levendigheid van het ogenblik ondervindt. Voelen wat zich daadwerkelijk voordoet, vergt loslaten wat je denkt te weten. Je staat naakt in de wind en wat je voelt is echt.

Bij het onderzoek naar wat je echt weet, liggen de antwoorden al klaar. Pas wanneer je kijkt naar wat je op dit moment lichamelijk voelt – zonder per se te hoeven begrijpen wat die sensaties eigenlijk betekenen – gaat de werkelijkheid van het leven voor je open. Werp een blik op wat je op dit moment voelt, niet hoe je je de laatste tijd hebt gevoeld, zelfs niet de afgelopen paar minuten. Voel wat je voelt, letterlijk op dit moment. Het hoeft helemaal niet bijzonder te zijn. Het hoeft absoluut niets te betekenen. Het kan de gewoonste sensatie van de wereld zijn, zoals je voeten die de grond raken, of gerommel in je maag. Het kan een golf emotie zijn, of een benauwd gevoel op de borst. Natuurlijk zal het denken zo vriendelijk zijn om alles wat er gebeurt te interpreteren en zich afvragen of het dit of dat betekent. Maar blijf voorrang geven aan de sensatie in plaats van aan de gedachte erover. Het denken is onbetrouwbaar. Het biedt slechts mogelijke verklaringen en theorieën om je een ingebeeld gevoel van veiligheid te verschaffen. Kies voor de werkelijkheid in plaats van veiligheid.

Hoewel verklaringen van het denken fascinerend en intrigerend kunnen zijn en af en toe een tijdelijk gevoel van ontspanning opwekken, weet het niet echt hoe het leven is. Het heeft iets weg van het verschil tussen de beschrijving van het eten van een aardbei en de feitelijke ervaring van er zelf eentje eten. De ervaring kan nooit echt in woorden of gedachten worden gevat. Zo kun je ook nooit echt de manier waarop je het leven ervaart aan iemand anders uitleggen. Iedere poging bestaat slechts uit woorden. De beste manier is om de ander zelf een aardbei te laten eten. Dat is eigenlijk wat ik hier voorstel. Al is het lastig om er met de woorden in een boek naar te verwijzen, ik stel voor dat je zelf de aardbei eet. Ik raad je niet aan de woorden die ik hier schrijf te geloven, maar dat je ze zelf controleert en kijkt hoe het voor jou is.

Jouw ervaring hoeft niet overeen te komen met die van wie ook. Jouw ervaring is uniek. Er is niets mis met je als je niet ervaart wat je in spirituele boeken hebt gelezen. Het wil niet zeggen dat je ‘het’ nog niet hebt begrepen, of dat je er nog hard aan moet trekken om iets te bereiken. Jouw ervaring is de enige manier waarop ze kan zijn, precies zoals ze is. Het knorren van je maag of de benauwdheid op je borst is precies zoals het moet zijn. Er ontbreekt niets aan, en er is niets mis.

Laat het leven honderd procent naakt gevoeld worden. Let op elke poging om iets toe te voegen aan, of af te halen van wat zich voordoet. Let op gevoelens van schaamte, afkeuring of onzekerheid. Wees eerlijk en beken het tegenover jezelf. Er is niets mis met wat zich voordoet, zelfs niet aan het gevoel dat er iets mis is. Kijk hoe je jezelf misschien omlaaghaalt, of aanneemt dat je iets weet, of iemand bent. Let op de opvattingen die er zijn over wat zich voordoet. Je hoeft er niets aan te veranderen om spiritueler te zijn. Het is allemaal oké zoals het is, zelfs de gedachten die je het tegendeel proberen wijs te maken.

Merk op hoe je in sommige gevallen een samentrekking voelt en in andere een gevoel van expansie. Bespeur dat zich een golf pijn, verdriet, verlangen of angst voordoet en vervolgens ontspanning en vreugde. Zie dat het denken de voorkeur geeft aan de ervaringen van expansie en ontspanning boven de samentrekking. Zie dat het is zoals het is, hoezeer het denkwezen ook de voorkeur geeft aan iets anders. Net als een volkomen objectieve geleerde merk je alles op zoals het is. Een wetenschapper heeft niet liever dat iets op een bepaalde manier is of voelt. En als er wel een voorkeur is, heeft de geleerde dat ook in de gaten.

Vraagtekens bij de ‘Norm’

Als onschuldige kinderen leven we alsof de wereld onze speelplaats is. Je beweegt je onbelemmerd, je praat, zingt en lacht vrijuit, je hebt ongeremd lief. Iedereen die je tegenkomt is je vriend. Elke situatie is een mogelijkheid voor ontdekking en spel. Je kent geen grenzen, geen pantser, geen angst. Er is geen sprake van je veilig voelen, omdat je niets als onveilig of problematisch beschouwt.

Tot je op een gegeven moment, om de een of andere reden, wordt geconfronteerd met het feit dat de wereld niet zo’n leuke, veilige en makkelijke leefplek is. Mensen kunnen lelijk doen. Situaties kunnen angstaanjagend, pijnlijk of domweg teleurstellend zijn. Je moet je mond houden, stilzitten en je gedragen, anders zwaait er wat. Je begint te leren dat je beter de ‘norm’ kunt volgen, wil je in deze wereld overleven. Dat je moet gehoorzamen en de geijkte manier van doen moet accepteren. Die wilde, vrije, creatieve energie van jou wordt als riskant bestempeld, dus doe je je best om die te onderdrukken en beheersen. Je doet in alle onschuld je best om erbij te horen en een bepaalde rol niet en een aanvaardbare rol wel te spelen om in deze merkwaardige wereld het hoofd boven water te houden.

De meesten van ons groeien op binnen de beperkingen van ‘de norm’ tot er op een keer een knuppel in het hoenderhok daalt. Misschien een tragisch ongeluk, ontslag van je werk, of het verlies van een beminde, of misschien – zoals in mijn geval – een puberopstand waar nooit een eind aan kwam. Voor een aantal van ons wordt het al getriggerd door de ontmoeting met iemand die inspireert, of bij het lezen van een inspirerend boek: opeens ben je uit je bol en gigantisch gedesillusioneerd over de ‘norm’. Alle mogelijkheden liggen weer open, omdat is ingezien dat de ‘norm’ niet de enige manier van leven is. Wat je denkt te hebben geweten over het leven, of over wie je bent, is niet langer betrouwbaar. Je plonst in de mui van helemaal niets weten en dat kan overkomen als verdrinken.

Je denkwezen graait om zich heen naar verklaringen. Misschien is er iets fundamenteel mis met je. Misschien weten ze allemaal hoe ze moeten leven en ben jij de enige die zich totaal verloren en alleen voelt. Misschien hebben ze je wel afgezet op een vreemde planeet… Misschien moet je nog beter je best doen om erbij te horen… Je hoofd probeert wanhopig aan de situatie te sleutelen, maar het is te laat. Je leven zoals je het gewend was, begint uit zijn voegen te zakken.

Het vergt wat moed om bij alles vraagtekens te zetten tot je de diepste kern hebt bereikt. Het vergt moed omdat je bij de eerste vraagtekens niet weet hoeveel er uit zijn voegen zal zakken en in duigen gaat vallen. Het is een risico. En misschien voorvoel je al hoe kolossaal dat risico in feite is. Die vrees houdt ons langdurig opgekruld in het knusse donsbed van illusie. Intuïtief heb je altijd van de andere kant van de medaille geweten, maar door angst blijf je je vastklampen aan wat je denkt te weten. Misschien heb je wel het gevoel dat niets echt is, maar wil je dat niet onder ogen zien, omdat je dan moet toegeven dat je echt verdwaald bent. Je wilt je overleving in deze wereld niet op het spel zetten. Maar op een gegeven moment is er geen keus meer. Het leven heeft je geopenbaard dat de ‘norm’ niet langer te vertrouwen is.

Als je de ‘norm’ overboord zet, laat je het bekende los en maak je een vrije val in het onbekende. Stoutmoedig ga je een kant op waar geen man (of vrouw) eerder is geweest. Je erkent dat de mensen die volgens jou alle antwoorden hadden in feite net zo verdwaald zijn als jij. Niemand weet hoe je moet leven en wat goed en kwaad is. We tasten allemaal in het duister. Je staakt je zoektocht naar de een of andere autoriteit en begint in te zien dat jijzelf de enige autoriteit bent. Je hebt het recht om het zelf te weten, domweg omdat het niet langer mogelijk is om blind te varen op wat anderen zeggen.

Toen ik nog klein was, ging ik er automatisch van uit dat de manier waarop mijn ouders leefden dé manier moest zijn, en er was geen sprake van een andere manier, of van een andere werkelijkheid. Ik nam aan dat zij de ultieme autoriteiten waren. Ik ging ervan uit dat ze alles meenden wat ze zeiden en dat zij wisten hoe de vork in de steel zat. Later was het een geweldige teleurstelling om te merken dat ze alleen maar verdoezelden wat er werkelijk aan de hand was. Ze volgden slechts de voetsporen van hun ouders en van de rest van de samenleving.

Zodra je die verpletterende desillusie proeft, krijg je ook een voorproefje van de onbegrensde vrijheid die je in werkelijkheid bent. En als je de smaak van vrijheid te pakken hebt, kun je niet meer terug. Die neemt alleen maar toe. Zodra je vraagtekens gaat zetten, begint alles wat je hebt geloofd langzaam maar zeker uit elkaar te vallen. Je kunt niet langer een leugen leven. Je bent erachter dat de hele toestand nep is en gaat radeloos op zoek naar wat echt is. Je trekt in twijfel wat je ouders of de samenleving zeggen en bespeurt gaten in alles wat er gezegd en gedaan wordt. Je zet steeds meer vraagtekens en ontdekt almaar meer gaten. Je herinnert je de onschuldige vrijheid die je als kind kende en verlangt ernaar opnieuw zo te leven.

Pijnlijk of niet, die desillusie is een eerste vereiste om te blijven ontwaken uit wat onecht is. Je zeepbellen moeten blijven knappen. Je moet de schimmel van je comfortzones blijven ruiken. Het kleed moet steeds weer onder je stoel vandaan getrokken worden. Het is schokkend en dikwijls ongemakkelijk, alsof je koud water in je gezicht gesmeten krijgt wanneer je lekker in je bed ligt. Maar zonder desillusie blijf je vastgezogen in die oude, onbeweeglijke, zij het vertrouwde en veilige droom. Op een gegeven moment zal het verlangen naar het echte en waarachtige tevoorschijn knallen en je weer wakker schudden. Als je verliefd bent op de waarheid, zul je wensen dat die je wakker blijft schudden, zodat je nooit meer in slaap valt.

De Ultieme Rebellie

Als verse tiener begon ik in opstand te komen tegen mijn ouders en tegen alles wat ik daarvoor had geloofd. Ik trok de identiteit van ‘normaal’ zijn in twijfel en besefte dat ik dat niet was. Ik zette vraagtekens bij de grenzen die me omringden en besefte dat ze niet echt waren. Dat proces kreeg een sneeuwbaleffect tot ik bijna dertig was. Tegen die tijd was het me gelukt me los te maken van de meeste dingen die me volgens mij belemmerden te leven, maar de waarachtige vrijheid waar ik naar verlangde, bleef me ontglippen. Ik had mijn familie achter me gelaten. Ik was uit de gewone samenleving gestapt. Ik had een vriend die drugsdealer was. Ik dealde zelf een poosje. Ik deed alles wat mijn opvoeding had verboden. Ik had geen dak boven mijn hoofd en er stond niets vast in mijn leven, maar ik had nog altijd niet gevonden wat ik zocht. Het enige wat ik vond was mijn identiteit als rebel. Ik had de ‘normale’ identiteit binnenstebuiten gekeerd en het tegenovergestelde geschapen. De foto was hetzelfde, maar ik had me geïdentificeerd met het negatief. Het was nooit echte rebellie geweest, ik was gewoon voor de andere kant van dezelfde medaille gegaan. Rebel zijn is weer de volgende valse identiteit met haar eigen grenzen. Ik moest nog leren dat geen enkele identiteit waar is, en dat is de enige echte rebellie.

Hoe het zich ook voltrekt, op een gegeven moment besef je dat je het recht hebt om alles in twijfel te trekken. Daarvoor heb je misschien op kleine schaal gerebelleerd, maar nooit beseft hoeveel rebellie er in werkelijkheid mogelijk is. Misschien ben je het oneens geweest met een heleboel dingen die je ouders of de samenleving je hadden wijsgemaakt. Misschien heb je tegenovergestelde standpunten verdedigd. Misschien heb je grenzen opgerekt en de regels overtreden. Maar je hebt niet ingezien dat niets daarvan in feite waar is. Het gaat er niet alleen om dat sommige gezichtspunten fout zijn, of dat sommige grenzen beperkend zijn: de hele toestand is nep. Alles is in feite onbetrouwbaar, zelfs de meest fundamentele aannames over wie je bent en over het leven zelf: alles wat je voor waar hebt aangenomen. Dat is de ultieme rebellie. Niets is waar.