WAT DE DESKUNDIGEN ZEGGEN

“Dit is een zeer gedetailleerd en diepgaand verhaal over alles wat met coslapen te maken heeft, gezien door de unieke lens van een toegewijde academicus die het grootste deel van zijn professionele carrière aan dit onderwerp heeft gewijd. In dit boek is veel stof tot nadenken te vinden voor ouders die zeer bewust proberen de historische controverses rondom coslapen te begrijpen en die meer willen weten over hoe onderzoekers kennis verwerven op het gebied van SIDS-epidemiologie en slaapwetenschap.”

—Helen Ball PhD, MA, BSc, Professor Antropologie, Durham University, directeur van het Durham Infancy & Sleep Centre, mededirecteur van het Baby Sleep Information Source (BASIS)

“Wanneer je eenmaal James McKenna’s bevredigende en intuïtief logische boek hebt gelezen, zul je eindelijk lekker slapen: hij zal je bevrijden van al je getob over ‘het creëren van slechte slaapgewoontes’ en zal ervoor zorgen dat je je niet meer onzeker voelt over het in slaap voeden van je baby.”

—Jack Newman MD, FRCPC, IBCLC, en Andrea Polokova, MA, MEd, co-auteurs van Breastfeeding: Empowering Parents

“Dr. McKenna integreert naadloos zijn eigen wetenschappelijk onderzoek en dat van anderen met geschiedenis, antropologische concepten en moederlijke instincten. Tegelijkertijd laat hij zien hoe de westerse vooringenomenheid ten aanzien van afgezonderd slapen het risico op SIDS vergroot en de kans doet toenemen dat er op de lange termijn onvoldoende afstemming op de leefomgeving zal zijn.”

—Nancy E. Wight MD, IBCLC, FABM, FAAP, Neonatoloog, medisch directeur van Sharp HealthCare Lactation Services

“Dr. McKenna zal je allerlei mogelijkheden laten zien en zal je instructies geven voor de wijze waarop je het risico van kindersterfte kunt verminderen en de borstvoedingsduur kunt verlengen. Dit boek is verplichte kost voor iedere nieuwe ouder.”

—Kathleen Kendall-Tackett PhD, IBCLC, FAPA, co-auteur van Breastfeeding Made Simple en The Science of Mother-Infant Sleep

“Als vader van vier zonen en als praktiserend kinderarts, ontwikkelingsfysioloog en epidemioloog, ondersteun ik met kracht de ideeën die door Dr. McKenna in dit boek worden gepresenteerd. Hij ontmaskert hiermee veel van de arrogante, slecht geïnformeerde en misleidende adviezen die in het verleden aan ouders zijn gegeven door professionals die beter hadden moeten weten. Ik beveel dit boek volmondig en van harte aan, zowel aan ouders als aan zorgverleners.”

—Peter J. Fleming CBE, FRSA, PhD, MBChB, FRCP (Canada, London), FRCPCH, Professor Kindergezondheid en Ontwikkelingsfysiologie, Consultant Paediatrician, Centre for Academic Child Health, Population Health Sciences, Bristol Medical School, University of Bristol

“Met een overweldigende hoeveelheid bewijs en een ongeëvenaard hart voor de zaak, vernietigt de briljante professor McKenna de conventionele misleiding. Omwille van de gezondheid en het welzijn van moeders en baby’s eist hij een herwaardering op van universeel zoogdiergedrag: veilig coslapen.”

—Katie Hinde PhD, Associate Professor, Center for Evolution and Medicine, Arizona State University

“Als het om gedrag gaat, is het samen slapen van moeders en baby’s een van de weinige universele verschijnselen voor primaten. De voornaamste uitzonderingen op dit gedrag worden gevonden in een relatief kleine subgroep van menselijke primaten, namelijk onder ‘Western, Educated, Industrialised, Rich, Democratic’ samenlevingen, die soms worden aangeduid met de term WEIRD. In dit omvangrijke, humane, zeer duidelijke en ook moedige boek streeft James McKenna ernaar om het westerse segment van de mensheid weer te normaliseren.”

—Sarah Blaffer Hrdy PhD, auteur van Mother Nature en Mothers and Others: The Evolutionary Origins of Mutual Understanding

Dit boek is niet bedoeld ter vervanging van advies van je zorgverlener. Een belangrijk onderdeel van goed geïnformeerde zelfzorg is weten wanneer je in je eigen omgeving de hulp van zorgverleners kunt of moet inroepen. Lezers doen er goed aan geregeld een arts of andere zorgverlener te raadplegen. Dit boek kan niet de plaats van je arts innemen. Het is een algemene, informatieve gids en een bron van referenties naar meer literatuur. De auteur, de uitgever en de vertaler aanvaarden geen medische of juridische aansprakelijkheid.

© 2020 James J. McKenna
Oorspronkelijke titel: Safe Infant Sleep: Expert Answers to Your Cosleeping Questions
Voor het eerst verschenen in het Engels bij Platypus Media LLC, Washington, USA
© 2021 Nederlandse vertaling uitgeverij Samsara, Amsterdam
Vertaald uit het Engels door Marianne Vanderveen-Kolkena
Omslagontwerp: Hester van Toorenburg
Binnenwerk: Erik Thé, erikthedesign.com

ISBN 978 94 93228 14 6

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze publicatie mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand en/of openbaar worden gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of enige andere manier, zonder uitdrukkelijke voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.
www.samsarabooks.com

Voorwoord door Roseriet Beijers PhD

In veel delen van de wereld beschouwt men het samen slapen van ouders met hun baby als heel normaal. Ook in de westerse wereld, waaronder in Nederland, slaapt de baby ’s nachts steeds vaker bij de ouders op de slaapkamer en bij de ouders in bed. Toch kiezen ook veel ouders ervoor om hun baby op een eigen kamer te laten slapen. Wat daarbij een rol speelt, is dat samen in één bed slapen vaak als risicovol wordt bestempeld. Daarnaast denken sommige ouders dat samen slapen ervoor zorgt dat de baby afhankelijker wordt. De baby zou bijvoorbeeld de ouders nodig hebben om in slaap te vallen of om door te slapen tijdens de nacht. Dit zou vervolgens voor allerlei ontwikkelingsproblemen op latere leeftijd zorgen, zoals slaap- en gedragsproblemen.

Er is echter weinig wetenschappelijk onderzoek dat deze speculaties daadwerkelijk heeft onderzocht. Met ons team van het Developmental Psychobiology Lab, dat onderdeel is van het Baby and Child Research Center, hebben wij de slaapplaats vroeg in het leven gekoppeld aan uitkomsten bij het kind. Deze Nederlandse resultaten sluiten aan bij wat James McKenna in Veilig slapen met je baby betoogt.

Het BIBO-onderzoek

Het onderzoek heeft plaatsgevonden binnen het longitudinale en nog steeds lopende BIBO-onderzoek. BIBO staat voor ‘Basale Invloeden op de Baby Ontwikkeling’. Sinds 2005 volgt het BIBO-onderzoek ruim 190 moeders en kinderen vanaf het laatste trimester van de zwangerschap. Zo vulden de ouders een dagelijks slaapdagboek in tijdens de eerste zes maanden na de geboorte van de baby. Allereerst bleek uit het onderzoek dat ongeveer een op de vijf baby’s vanaf de geboorte op de eigen kamer sliep. Het percentage baby’s dat bij de ouders op de kamer sliep, daalde kort na de geboorte relatief snel; op de leeftijd van acht weken sliep ongeveer de helft van de baby’s op de kamer van de ouders en de andere helft op een eigen kamer. Een kwart van de baby’s sliep tijdens de gehele eerste zes maanden bij de ouders op de kamer. Het slapen van de baby bij de ouders in bed kwam in ons onderzoek weinig voor – althans, voor zover bij ons bekend. Waarschijnlijk is dat tegenwoordig alweer anders, en slapen er meer baby’s bij de ouders in bed.*

Regulatie van stress als uitkomst

De hypothese is dat ouders die samen slapen met hun baby goed en snel in staat zijn om te reageren op signalen van onrust ’s nachts, en troost en hulp te bieden wanneer de baby dat nodig heeft. Mogelijk werkt deze fijngevoelige afstemming overdag door, waardoor de baby goed met milde stress kan omgaan. Wij onderzochten de stressniveaus van vijf weken oude baby’s door middel van het meten van het stresshormoon cortisol in speeksel. Het stressniveau bij het in bad gaan bleek bijna 40% hoger bij baby’s die op hun eigen kamer sliepen vergeleken met baby’s die op de kamer van de ouders sliepen. In een vervolgonderzoek zagen we dat baby’s die minder weken op de kamer van de ouders hadden geslapen tijdens de eerste zes maanden, op de leeftijd van twaalf maanden een hoger stressniveau lieten zien, ook wanneer rekening werd gehouden met factoren als de kwaliteit van zorg door de moeder en hechting.†

Gedrag in de kindertijd als uitkomst

Vervolgens volgden we de kinderen tot ze 8 jaar oud waren. We lieten de moeders (en ook leraren) rapportages maken van het gedrag van de kinderen en daarnaast werd het gedrag van de kinderen geobserveerd. Zo konden we kijken naar slaapproblemen, gedragsproblemen als angst en agressie, en pro-sociaal gedrag: de behulpzaamheid jegens anderen. Onze resultaten lieten zien dat het slapen op de kamer van de ouders in de maanden na de geboorte niet is gerelateerd aan slaap- of gedragsproblemen. Daarentegen vonden we juist aanwijzingen dat dit samen slapen is gerelateerd aan positieve uitkomsten bij het kind, waaronder een goede slaapkwaliteit en pro-sociaal gedrag.‡

Slotwoord

Over de invloed van de slaapplek op de baby en de rest van het gezin wordt veel geroepen en gespeculeerd. Wetenschappelijk onderzoek draagt eraan bij dat we dit onderwerp kunnen bespreken op basis van goed gefundeerde argumenten. De zorg voor baby’s, jonge kinderen en gezinnen is zo’n zorgvuldige aanpak waard. De wetenschappelijke benadering die in dit boek wordt gepresenteerd, bevordert dan ook de toegankelijkheid van onderbouwde informatie voor zowel professionals als ouders. Als onderzoeker op het gebied van de vroege ontwikkeling van kinderen ben ik daar blij mee, en ik wens de lezers veel plezier en voldoening bij het lezen en toepassen van de inzichten uit dit boek!

Auteursinformatie

Dr. Roseriet Beijers is universitair docent en verbonden aan de Radboud Universiteit (Social Development, Behavioural Science Institute) en het Radboudumc (Cognitive Neuroscience, Donders Institute). Zij geeft daar onderwijs en doet onderzoek naar de vroege ontwikkeling van kinderen, zowel tijdens de zwangerschap als tijdens de eerste jaren van het leven (roseriet.beijers@ru.nl; voor meer informatie zie ook www.dpblab.org en www.babyandchild.nl).

*Beijers, R., Riksen-Walraven, J., Weerth, C. (2013). Cortisol regulation in 12-month-olds: associations with early history of breastfeeding and co-sleeping. Stress, 267-277.

†Tollenaar, M.S., Beijers, R., Jansen, J., Riksen-Walraven, J., de Weerth, C. (2012). Solitary sleeping in young infants is associated with heightened cortisol reactivity to a bathing session but not to a vaccination. Psychoneuroendocrinology, 167-177.

‡Beijers, R., Cassidy, J., Lustermans, H., & de Weerth, C. (2019). Parent-infant room-sharing during the first six months of life: longitudinal links with behavior during middle childhood. Child Development, 90: 1350-1368.

Voorwoord door Elke Slagt-Tichelman PhD

Wat fijn, dat je als lezer de tijd neemt om dit boek te lezen! Het veilig samen slapen door ouders met hun kind is ook in Nederland een belangrijk onderwerp. De kwetsbaarheid bij de geboorte maakt dat een baby voor alles van de ouders afhankelijk is en daarom continu behoefte heeft aan hun bereikbaarheid. Door lichaamstaal, geluiden en gedrag kan een baby laten merken iets nodig te hebben. Als baby en ouders van elkaar gescheiden zijn, kunnen ouders de signalen die hun baby afgeeft minder goed opvangen. Een tijd waarin we massaal technologische ontwikkelingen omarmen en voortdurend telefonisch bereikbaar zijn, vraagt nieuwe afwegingen van ons. Voor wie willen we continu bereikbaar zijn? Hoe geven we dat vorm? Dit boek helpt (aanstaande) ouders hierin keuzes te maken die goed voelen voor hen en hun gezin. Veiligheid speelt daarbij in dit boek een grote rol.

Aandacht voor nabijheid

Als verloskundige heb ik ervaring met het werken in verloskundigenpraktijken die ook thuisbevallingen begeleiden, evenals met het werken op de verloskamers en de kraamafdeling van een streekziekenhuis. Het is goed om te zien dat er in Nederlandse ziekenhuizen steeds meer aandacht is voor het belang dat ouders en kinderen zo veel mogelijk bij elkaar blijven. Dit geldt voor een net bevallen moeder en haar pasgeboren kindje, zelfs als de één specialistische kraamzorg nodig heeft en de ander specialistische kinderverpleegkundige zorg. Dit geldt ook als er iemand ziek is of onderzoeken moet ondergaan. Meer en meer ziekenhuizen maken voor moeders en baby’s gebruik van een clip-on-crib. Dit halfronde klemwiegje wordt aan het bed van de moeder geklikt en zo zijn moeder en kind voor elkaar binnen veilig handbereik. De moeder kan haar baby gemakkelijk strelen en troosten en daarnaast is het op deze manier eenvoudig om borstvoeding te geven en krijgen. Ook na een keizersnede is de crib voor veel moeders handig. Zo kunnen ze hun kindje op ieder moment bij zich nemen, zonder dat ze afhankelijk zijn van de hulp van de verpleegkundige.

Ouderlijke keuzevrijheid

In de thuissituatie is er in Nederland eveneens aandacht voor een goede slaapplek voor de baby. Verloskundigen, huisartsen, kraamverzorgenden en jeugdgezondheidsverpleegkundigen zijn meestal de zorgverleners die ouders hierover informeren. Daarna maken ouders zelf de keuze waar de baby slaapt: samen met hen in de kamer of in een afzonderlijke babykamer. Het samen in een bed slapen is daarbij een onderwerp waarover niet veel wordt gesproken. Het voelt voor ouders geregeld nog als een taboe om hier open over te praten. Dit wordt mede beïnvloed door wat er op de sociale media over wordt gezegd. Daar, maar ook elders hebben mensen soms heel gemakkelijk vanaf de zijlijn kritiek op keuzes die anderen maken, zonder inzicht in de context. Dat voelt niet fijn voor ouders; iedereen is immers uniek en maakt eigen afwegingen, passend bij de eigen situatie en de eigen visie. Het is belangrijk dat ouders keuzes maken waarbij zij en hun kind zich het beste voelen. De telefoon wegleggen, terugkeren naar de persoonlijke band en tijd en aandacht aan je gezin geven om elkaar te leren kennen, is daarbij een waardevolle beslissing.

Ruimte voor een open gesprek

Als professional in de geboortezorg vind ik het prachtig dat dit boek nu ook in het Nederlands beschikbaar is. In deze vertaling van Safe Infant Sleep: Expert Answers to Your Cosleeping Questions wordt met behulp van voetnoten regelmatig informatie gegeven die inspeelt op de situatie voor de Nederlandse lezer. Dit boek zal naar mijn verwachting niet alleen ouders ondersteunen, maar ook zorgverleners helpen naar het verhaal van ouders te luisteren. Dat creëert ruimte om samen open het gesprek aan te gaan over veilig samen slapen en dat is goed voor ieders nachtrust!

Veel leesplezier!

Auteursinformatie

Elke Slagt-Tichelman is een Nederlandse verloskundige. In 2020 promoveerde ze op het proefschrift Moeder-kindbinding: determinanten en impact op de ontwikkeling van het kind, Uitdagingen voor de geboortezorg. Bij het in kaart brengen van factoren en mechanismen rondom moeder-kindbinding keek ze naar de impact van die band op de ontwikkeling van het kind en naar de uitdagingen die deze kennis brengt voor de geboortezorg. Hiervoor ontving zij een internationale prijs van de International Confederation of Midwives (ICM).

Elke heeft onder andere ervaring opgedaan in een prestigieus Zweeds ziekenhuis in Stockholm, waar ze vrouwen en hun partners ondersteunde bij de overgang naar het ouderschap. Momenteel geeft ze les aan de Verloskunde Academie Amsterdam-Groningen in onderwerpen als natuurlijke bevalling, kraambedperiode, borstvoeding, wetenschap en levensreddende vaardigheden.

Bij de Nederlandse vertaling

Wat een eervolle verrassing, de vraag van Uitgeverij Platypus in de Verenigde Staten om het tweede boek van Dr. James J. McKenna over coslapen te vertalen! Nog altijd draag ik om allerlei redenen het onderwerp een warm hart toe en het nieuw gemunte concept breastsleeping… daarvan word ik als lactatiekundige en medisch antropoloog nog enthousiaster. In 2011 vertaalde ik Slapen met je baby vanuit mijn eigen praktijk, want ik had reden om aan te nemen dat het onderwerp nog altijd te omstreden was voor veel uitgevers. Het stemt me daarom dankbaar en hoopvol dat Uitgeverij Samsara heeft besloten het boek in haar fonds op te nemen.

Net als de vorige keer wilde ik me ook nu weer met zorg ontfermen over het geesteskind van een uitzonderlijke wetenschapper, een die met het verstrijken der jaren alleen maar verliefder op zijn onderwerp lijkt te worden. James McKenna heeft zich als mondiale autoriteit decennialang met zachtmoedige vastberadenheid ingezet om dit veelbesproken onderwerp wetenschappelijk verantwoord te benaderen. Zijn doel daarbij is ouders de informatie te verschaffen waarop ze recht hebben. Die informatie stelt hen in staat goed afgewogen en onderbouwde keuzes te maken. Op medisch-ethische gronden mag je verwachten dat zorgverleners zo’n benadering van harte toejuichen. Dat proces zou geen controverse moeten oproepen, wat je ook vindt van de vervolgens gemaakte keuze.

Toch weten we dat veel ouders nog met weerstand te maken hebben als ze dit onderwerp bespreken met professionals of familie en vrienden. Van hun vaak prangende vragen was ik me ook nu weer zeer bewust: ‘Hoe zorgen we dat we’s nachts allemaal zo veel en zo goed en zo veilig mogelijk slapen? Hoe kunnen we daarbij zorgen dat ons kind zich veilig voelt en hoe werkt dat in combinatie met borstvoeding?’ Zulke vragen maken de noodzaak van een boek als dit zichtbaar. Mijn hart ligt bij alle jonge gezinnen die voor deze vragen staan en bij alle baby’s die smachten naar de nabijheid van degenen met wie ze via iedere vezel in hun lijfje verbonden zijn. Daarom heb ik geprobeerd de tekst zo te schrijven dat die ook gemakkelijk toegankelijk is voor vermoeide ouders die met tegenstrijdige adviezen worden geconfronteerd. Bij de complexe wetenschappelijke passages was dat soms lastig, maar ik hoop dat het resultaat goed te begrijpen is.

Verantwoording voor vertaalkwesties

De afgelopen decennia is er steeds meer onderzoek verschenen dat laat zien hoe belangrijk de veiligheidsbeleving van baby’s en jonge kinderen is voor welzijn en gezondheid op de lange termijn. Borstvoeding en de aanwezigheid van een sensitieve, responsieve volwassene in de vroege levensfase zijn belangrijke pijlers voor een stevig fundament onder de volwassen gezondheid. Ze helpen het kind bij het ontwikkelen van gezonde stressregulatie, een gunstige stofwisseling en een solide veerkracht. Ze vormden door de hele evolutie heen dan ook de biologische norm: ze waren de enige manier waarop een mensenkind kon overleven. Ervan afwijken was een levensbedreigend risico.

Dit gegeven had een grote invloed op mijn vertaalkeuzes. Wanneer iets de norm is, is het je referentiepunt; het is je ijkpunt, zowel taalkundig als statistisch, cijfermatig. Het is het gedrag of de waarde waarmee je alternatieven vergelijkt. Het loslaten van die norm brengt dan voordelen of nadelen met zich mee. Dit is ook hoe wetenschap werkt: je neemt een groep waarbij je geen interventie pleegt of een experiment uitvoert, en die vergelijk je met de groep waarbij je dat wél doet. Die eerste groep, zonder iets extra’s, is je controlegroep, je nulmeting. Dat is ook hoe we naar borstvoeding en samen slapen zouden moeten kijken: voor de mens als draagzoogdier zijn de uitkomsten daarvan de standaard, de nulmeting. Dat is het normale gedrag, en andere manieren van voeden en slapen vergelijk je daarmee. Als je het op die manier formuleert, dan zeg je niet dat een borstgevoede baby die bij de ouders slaapt ‘gezonder’ is. Je zegt ook niet dat een breastsleeping baby een ‘hogere’ intelligentie heeft, of ‘minder’ vaak ziek wordt. In plaats daarvan zeg je dat een baby die dat niet krijgt, ‘minder gezond’ is, een ‘lagere’ intelligentie heeft en ‘vaker’ ziek is.

Deze aanpak heeft ook invloed op hoe je de statistische resultaten weergeeft: als gedrag A, vergeleken met gedrag B, leidt tot een verlaging van gevolg C met 50% (bijvoorbeeld van 10 naar 5), betekent dat omgekeerd dat gedrag B, vergeleken met gedrag A, leidt tot een verhoging van gevolg C met 100% (van 5 naar 10). Anders gezegd: als borstvoeding leidt tot een verlaging van de kans op een aandoening met 25%, leidt afwezigheid van borstvoeding tot een verhoging van de kans op een aandoening met 33%. Het maakt voor de cijfers dus uit, vanaf welk punt je rekent.

Waar nodig is de tekst op deze manier vertaald en zijn de begrippen omgedraaid. In de meeste gevallen heb ik de vergelijking er echter helemaal uit gehaald, zowel voor borstvoeding als voor coslapen en breastsleeping. Voor al deze begrippen geldt immers dat ze voor de mens als draagzoogdier het normale gedrag vertegenwoordigen. Ik heb ze, allemaal met goedkeuring van de auteur en oorspronkelijke uitgever, omschreven zonder ze met iets anders te vergelijken.

Een ander punt van aandacht was het volledig andere geboortezorgsysteem in de Verenigde Staten. Daar worden alle kinderen in principe in het ziekenhuis geboren, terwijl we in Nederland de thuisbevalling hebben en het kraamzorgsysteem. Waar nodig zijn daarom in de voetnoten zorgverleners uit die sectoren toegevoegd (verloskundigen en kraamverzorgenden), evenals mogelijkheden, instanties of systemen waarmee ouders in Nederland te maken kunnen krijgen.

In het Engels wordt vaak de term infant gebruikt, wat ‘grote baby’ of ‘jong kind’ betekent. De Nederlandse taal heeft geen woord voor deze leeftijdscategorie. Ik heb daarom in de meeste gevallen voor ‘baby’ gekozen, hier en daar aangevuld met ‘jong kind’ of ‘jonge kinderen’.

Op diverse plekken in het oorspronkelijke boek komt de term ‘ras’ of ‘raciaal’ voor. Dit thema heeft in de Verenigde Staten een andere lading dan in Nederland. Dat neemt niet weg dat door verschillende ontwikkelingen ook in Nederland het punt van discriminatie op basis van huidskleur de laatste tijd meer op de voorgrond staat, inclusief de gezondheidsnadelen ervan. Toch spreken we in Nederland meestal niet over ‘ras’. Ik heb uiteindelijk besloten hiervoor de term ‘etnische achtergrond’ te gebruiken, mede omdat de discussie in Nederland vaak niet zozeer om ‘wit versus zwart’ gaat, maar om ‘wit versus niet-wit’ of ‘wit versus niet-West-Europees’.

Breastsleeping

De grootste vertaaluitdaging was het kernbegrip van dit boek, breastsleeping. De vraag was: ‘Is er een Nederlands woord dat de onderliggende theorie van het begrip afdekt en recht doet aan alle veiligheidsaspecten die McKenna en zijn collega Gettler er met hun definitie aan hebben verbonden?’ Volgens die definitie is breastsleeping een specifieke manier van slapen door een borstvoedende moeder en haar kind, waarbij de moeder met opgetrokken knieën op haar zij ligt, met haar gezicht naar de baby toegekeerd, en de baby op de rug, met het gezicht ter hoogte van de voedende borst. Het is weliswaar een nieuwe term, maar zeer beslist geen nieuwerwetse vorm van slapen: het is de manier waarop de mensheid door de hele menselijke evolutie heen heeft geslapen. In die evolutie heeft zich dit gedrag ontwikkeld tot een uniek geheel van onderling samenhangende gedragspatronen. Deze patronen ondersteunen een langdurige borstvoedingsrelatie en hebben allerlei gunstige fysiologische effecten voor zowel moeder als kind. Breastsleeping draagt bij aan een veilige slaapsituatie, omdat moeder en kind door het intense contact een hoge gevoeligheid voor elkaar ontwikkelen. Dat is een wezenlijk verschil met een situatie waarbij een kind apart slaapt en kunstmatige zuigelingenvoeding krijgt.

Breastsleeping is in het Engels een woordspeling op breastfeeding: zelfde klank, zelfde samenstelling, en gericht op het aanduiden van de combinatie van die twee activiteiten, namelijk borstvoeden en slapen. Daarbij is ‘to breastfeed’ in het Engels een werkwoord dat iets aangeeft wat moeder en kind allebei doen: the mother breastfeeds, the baby breastfeeds. In het Nederlands is dat anders: de moeder geeft borstvoeding, de baby krijgt borstvoeding of wordt aan de borst gevoed. We zeggen in het Nederlands meestal niet: ‘de moeder borstvoedt, de baby borstvoedt’. In het Engels is dit begrip dus een wederkerig begrip: moeder en kind doen het allebei. Dat geldt ook voor breastsleeping: moeder en kind slapen naast elkaar in bed in combinatie met borstvoeden (wat ze allebei doen). Ze nemen daarbij allebei een specifieke, veilige slaaphouding aan, een houding die zich evolutionair heeft bewezen. Dit is de manier waarop de mensheid overleefde; dit is hoe nachtelijk ouderschap er altijd uitzag en in veel culturen nog steeds uitziet. Overleving van de menselijke soort was mogelijk door de fysiek, fysiologisch, neurologisch en immunologisch beschermende eigenschappen van dit veelzijdige gedragspatroon. De behoefte aan bescherming, koestering en nabijheid is er immers een die vierentwintig uur per dag bestaat. Het is geen behoefte die rond elf uur’s avonds stopt en dan rond zeven uur in de ochtend weer ‘aan’ gaat. Een Nederlands begrip zou al die aspecten moeten vangen; dat is vooral belangrijk omdat hedendaags onderzoek keer op keer laat zien wat het grote belang is van gezonde voeding en stressregulatie voor de volwassen gezondheid. Samen helpen die bij het voorkomen van ongezonde, schadelijke stress als gevolg van huilen en eenzaamheid.

Voor de hand ligt dan ‘borstslapen’: eenvoudig vertaald, goed uit te spreken. Daarbij gaan echter diverse belangrijke punten verloren. In het Nederlands betekent ‘borst’ niet alleen ‘lacterende, voedende, vrouwelijke moederborst’, maar kan het ook ‘borstkas’ betekenen. Dat kan leiden tot een begrip dat aanduidt dat de baby op de borstkas ligt, van de moeder of haar partner. Dan is de kans bovendien groot dat de baby buik-op-buik ligt bij moeder of vader. Dat maakt het waarschijnlijker dat de baby niet aan het drinken is, want dat kan niet bij vader. Dat vergroot vervolgens ook het risico om van die borstkas af te glijden, mogelijk naast vader. Wegens het ontbreken van een borstvoedingsrelatie met de baby, heeft die niet dezelfde hoge gevoeligheid voor de signalen van het kind als de borstvoedende moeder. Kortom: het woord ‘borstslapen’ voldoet niet; het kan op te veel manieren anders geïnterpreteerd worden dan breastsleeping. De betekenis zou moeten zijn: een moeder en baby die binnen de context van de borstvoedingsrelatie samen in één bed slapen. Anders gezegd: het woord ‘borstslapen’ dekt de veiligheidsaspecten niet of tenminste onvoldoende af.

De samenstelling ‘slapen aan de borst’ is ook problematisch, omdat die iets aangeeft wat de baby doet; de wederkerigheid van de relatie is dan onvoldoende aanwezig. De moeder slaapt immers niet ‘aan de borst’. De kern van breastsleeping is dat beide partners, moeder en baby, actieve deelnemers zijn aan het proces en aan de relatie; beide partners hebben invloed op de fysiologie van henzelf en de ander. De term breastsleeping vervangen door ‘slapen aan de borst’ werkt daarom ook niet goed.

Navraag onder collega-lactatiekundigen bracht ook nog ‘boezemslapen’, een term die de voedende borst meer benadrukt, maar ‘boezem’ werd door sommigen met het hart en vervolgens met hartproblemen geassocieerd. Daarom haalde die term het ook niet.

Tot slot waren er nog mensen die ‘droomvoeden’ noemden. Daarbij ligt de focus echter vooral op een wijze van voeden, terwijl breastsleeping is bedoeld om een wijze van samen slapen aan te duiden. Het roept een mooi beeld op, maar heeft niet dezelfde betekenis.

Veiligheid

Het is zonder meer een goed idee om in een Nederlandse vertaling het gebruik van Engelse termen zoveel mogelijk te vermijden. Tegelijk is het ook waar dat veiligheidsaspecten rondom slapen van het allergrootste belang zijn. Ouders krijgen nog altijd veel adviezen die botsen met de principes van breastsleeping; er wordt hun nog altijd veel angst aangepraat ten aanzien van samen met hun baby in één bed slapen. Veel ouders doen het, omdat het goed voelt. Veel ouders doen het, omdat ze snappen dat hun baby hen’s nachts net zo hard nodig heeft als overdag. Veel ouders doen het opdat alle gezinsleden maximale rust krijgen. Veel ouders doen het echter ook zonder erover te praten: ze hebben geen behoefte aan het negatieve oordeel van hun zorgverlener of sociale omgeving. En veel ouders doen het daardoor zonder heldere uitleg over de onderliggende aspecten en zonder tips voor hoe ze het praktisch kunnen vormgeven. Juist daarbij wil dit boek behulpzaam zijn.

Natuurlijk wil iedere ouder dat een kind in de ochtend weer wakker wordt. Ouders willen hun kind echter ook de veiligheidsbeleving bieden die nodig is voor een gezonde start in het leven, voor veilige hechting, voor het voorkomen van eenzame, aangeleerde hulpeloosheid en toxische stress. Wanneer een Nederlandse vertaling van het begrip breastsleeping onvoldoende alle aspecten van het gedragspatroon benadrukt, doen we zowel het belang van veiligheidsinstructies als de behoefte aan nabijheid en een goed verlopende borstvoedingsrelatie tekort. Ik heb er daarom, ook na uitgebreid en diepgaand overleg met James McKenna zelf, voor gekozen om breastsleeping niet te vertalen. De term komt 188 keer voor in de Engelstalige editie; ik heb ze allemaal nogmaals bestudeerd en heb 10 keer een andere, Nederlandstalige omschrijving gekozen. De overige 178 keer duidde het woord te specifiek het totale concept aan en leidde een deugdelijke vertaling alleen maar tot heel veel extra woorden om consistent alle eigenschappen af te dekken. Voor bedsharing gold in belangrijke mate hetzelfde. In zo’n 30% van de gevallen kon ik dat vertalen met ‘samen met een baby in één bed slapen’ of iets vergelijkbaars. In de meeste gevallen leverde vertalen echter vooral veel extra woorden op en geen extra duidelijkheid. Omdat bedsharing niet gelijk is aan ‘coslapen’, was ook dat geen optie. (Zie voor meer uitleg over de verschillende begrippen Bijlage 1, Woordenlijst van gebruikte termen.) Veel van de verwarring en de controverse over de verschillende vormen van samen slapen komt voort uit het feit dat onvergelijkbare gedragspatronen door elkaar heen worden gebruikt alsof ze dezelfde risico’s kennen. Ook daarom hecht ik veel waarde aan het zeer zorgvuldig hanteren van de diverse termen.

Diepgeworteld gedrag

Van Donald Winnicott, kinderarts en psychoanalyticus en expert op het gebied van de ontwikkelingspsychologie (1896-1971), is de bekende uitspraak: ‘There is no such thing as a baby; there is always a baby and someone.’ Hij bedoelde daarmee te zeggen dat je voor kennis over normaal babygedrag niet moet kijken naar een baby die alleen is, maar altijd naar de eenheid die de baby vormt met een volwassene, in de meeste gevallen de moeder. McKenna breidt in dit boek dit principe verder uit; hij stelt dat je niet naar baby- en kinderslaappatronen kunt kijken en iets kunt zeggen over wat normaal slaapgedrag is, als je daarbij niet de borstvoedende, met dat kind samen slapende moeder betrekt. Breastsleeping is robuust, evolutionair gegroeid gedrag dat zich niet laat ‘uitroeien’. Het blijft overeind, al rust er in de westerse, cultureel bepaalde traditie en geneeskunde ook nog zo’n groot taboe op. De verwachting van de baby om samen met de moeder en, omgekeerd, van de moeder om samen met de borstbaby te slapen, ligt namelijk besloten in de biologische blauwdruk van de moeder-baby-eenheid. Weliswaar wordt die eenheid in veel westerse culturele praktijken niet als een onverbrekelijke relatie gezien, maar in de biologie en fysiologie van moeder en kind is die eenheid er wel. Zo neemt de melkproducerende borst op het gebied van voeding, koestering, veiligheidsbeleving en immunologische bescherming nog maandenlang de rol van de placenta over. Daarmee is breastsleeping veel meer dan een vorm van slapen. Het is de manier waarop een moeder, ondersteund door haar partner en sociale omgeving, haar kind een veilige, gezonde, liefdevolle start biedt. Die start is gebaseerd op wat de nabijheid van haar lichaam te bieden heeft en op wat mensenkinderen nodig hebben voor optimale ontwikkeling in de vroege levensfase. Breastsleeping is daarmee onderdeel van gedragspatronen waarmee moeder en kind hun liefde voor elkaar en hun emotionele behoefte aan nabijheid tot uitdrukking brengen. Dat is wetenschappelijke kennis die een verantwoordelijkheid met zich meebrengt: ouders hebben er recht op daarover zo goed mogelijk te worden geïnformeerd.

Tot slot

In december 2019 troffen James McKenna en ik elkaar in Praag, waar een boeiend symposium plaatsvond over coslapen en de evolutionaire wortels ervan. Het was mooi elkaar daar te ontmoeten en te spreken in de wetenschap dat ik zijn nieuwe boek met de goede zorgen van Samsara aan het Nederlandse publiek zou kunnen toevertrouwen.

Het was me opnieuw een eer en een genoegen om aan deze vertaling te werken en ik deel de hoop die James zelf uitspreekt: moge dit boek professionals ondersteunen bij een meer op wetenschappelijke inzichten gebaseerde benadering van breastsleeping. Het belangrijkste wat ook ik hoop is echter dat dit boek een bijdrage levert aan wat ouders nodig hebben om een bewuste keuze te maken over hoe ze slapen met hun kind. Welke vorm dat slapen uiteindelijk ook krijgt… ouders mogen weten dat hun nachtelijke nabijheid op een liefdevolle manier aan veel van de oerbehoeften van hun kind tegemoetkomt. Wat een prachtige bekrachtiging van een levenslange band!

Assen, februari 2021

Marianne Vanderveen-Kolkena IBCLC, MSc

lactatiekundige en medisch antropoloog/socioloog

Borstvoedingscentrum Panta Rhei / ACE Aware NL

Opdracht en dankbetuigingen

Al dertig jaar lang bestaat mijn carrière uit het bestuderen van mensenkinderen en hun moeders, en uit het onderzoeken van slaapgedrag en borstvoedingsrelaties. Gedurende die periode heb ik het bijzondere voorrecht gehad vroedvrouwen, doula’s, borstvoedingsvrijwilligers en lactatiekundige onderzoekers te ontmoeten. Ik heb met ze samengewerkt, heb van ze geleerd en heb hun inspirerende vrijgevigheid ervaren. Overal ter wereld deden deze vrouwen zonder ophef op onbaatzuchtige wijze hun werk in het belang van moeders, baby’s en gezinnen. De toewijding en vriendelijkheid, de vakbekwaamheid en intelligentie waarvan ik getuige mocht zijn, zijn voor mij niet in woorden uit te drukken. In een hiërarchisch systeem, waarin deze vrouwen vaak niet krijgen wat ze verdienen als het gaat om eerlijke erkenning, fatsoenlijke financiële beloning en gepast respect, draag ik dit boek op aan hen. Mijn boek is een ‘dankjewel’ aan ieder van hen. Dit boek is voor jullie, vrouwen! Het is een eer jullie als mijn collega’s en vrienden te mogen beschouwen. Door jullie word ik er altijd weer aan herinnerd het oog gericht te houden op diegenen die we met ons werk proberen te ondersteunen.

Ik draag dit boek ook op aan een van de meest capabele, hardwerkende, goed georganiseerde en creatieve partners met wie ik ooit heb samengewerkt, namelijk mijn redacteur Hannah Thelen. Ik beschouw mijn eigen schrijfkwaliteiten niet per se als onder de maat, maar Hannah kon in een flits dat wat ik had geschreven in magie veranderen of in ieder geval in iets wat een stuk aantrekkelijker en veelzeggender was dan mijn eigen proza. Dankjewel, Hannah.

En voor jou, Dia, mijn uitgever: hoewel we het niet altijd met elkaar eens waren, heb je toch doorgezet. Ik hoop dat zal blijken dat onze samenwerking uiteindelijk een boek heeft voortgebracht dat niet kan worden genegeerd en dat wetenschappelijk gezien waardering zal oogsten. Hopelijk zal het met succes een discussie op gang brengen over de gevestigde maatschappelijke denkbeelden over hoe baby’s slapen. Onjuiste en schadelijke visies hebben namelijk al meer dan een eeuw het denken bepaald en werkten, hoewel onbedoeld, ondermijnend voor de overlevingskansen van baby’s. Ze deden ook afbreuk aan de gezonde en fijne nachtelijke ervaringen die zowel kinderen als ouders door coslapen kunnen hebben. Samen kunnen we met dit boek misschien beginnen die ideeën uit de weg te ruimen om er een nieuw paradigma voor in de plaats te stellen.

De grote vijand van waarachtigheid is heel vaak niet de leugen – opzettelijk, slinks, oneerlijk – maar de mythe – hardnekkig, overtuigend en onrealistisch. Te vaak houden we vast aan de clichés van onze voorouders. We onderwerpen alle feiten aan een vooraf vastgestelde reeks interpretaties. We genieten het gemak van een mening zonder het ongemak van het denkproces.

— President John F. Kennedy, 1962
Rede bij de opening van het
academisch jaar van Yale University

LEES DIT EERST

Noot van de auteur

‘Zal ik wel of niet samen slapen met mijn baby?’ Veel ouders worstelen ermee; het is een vraag die zich niet leent voor eenvoudige antwoorden of pakkende leuzen. De confrontatie met dilemma’s rondom coslapen ervaar je als jonge ouders vooral midden in de nacht, als je allemaal uitgeput bent. Wat voor jouw gezin werkt, kan botsen met wat je van je kinderarts hebt gehoord over veiligheid rondom slapen. * Bovendien zijn er vooroordelen op het gebied van sociaaleconomische status, etnische achtergrond en politieke visies die dwars door de onderzoeksresultaten over coslapen heen lopen. Het advies dat je van veel zorgverleners krijgt, is daarom vaak gebaseerd op gangbare praktijken en niet op correct en nauwgezet evidence-based onderzoek.

Het is treurig dat nieuwbakken ouders een heel boek moeten lezen om’s nachts rustig te kunnen slapen, maar toch lijkt dit de realiteit te zijn. Als het op slapen aankomt, kan het helpen als je weet wat je doet en waarom je het doet; op die manier krijgt iedereen meer rust. Op een verantwoorde manier samen slapen kan positieve lichamelijke en emotionele effecten hebben voor baby’s en kan zelfs levens redden.

Ik vraag je de tijd te nemen om dit boek
van a tot z te lezen, zodat je het onderwerp
volledig begrijpt en goed zicht hebt op
je keuzemogelijkheden. Vervolgens kun je dan veilige,
goed geïnformeerde beslissingen nemen.

Ouders vragen mij voortdurend advies, maar het is moeilijk om suggesties te geven; ieder gezin is immers anders. Ieder ouderpaar heeft andere doelen, en ieder kind heeft andere behoeften. Wat ik graag wil, is dat je beslissingen neemt die voor jouw gezin geschikt zijn en die bij jullie passen. Daarom vraag ik je de tijd te nemen om dit boek van a tot z te lezen, zodat je het onderwerp volledig begrijpt en goed zicht hebt op je keuzemogelijkheden. Vervolgens kun je dan veilige, goed geïnformeerde beslissingen nemen.

Ik heb geprobeerd om de informatie zo volledig mogelijk weer te geven vanuit meerdere perspectieven. Toch zul je tijdens het lezen waarschijnlijk vaststellen dat er nog altijd veel openstaande vragen zijn, vragen die nog meer onderzoek vergen voordat we ze kunnen beantwoorden. Mensen zijn complexe wezens. Er is een overvloed aan manieren waarop gezinnen slapen en samen met factoren van buitenaf beïnvloeden deze uiteenlopende slaapomstandigheden de veiligheid tijdens de slaap. Ouders stellen daar terecht vragen over en ik vind het dan ook heel frustrerend dat we op sommige vragen simpelweg nog geen antwoord hebben.

Het zijn de invloedrijke gezondheidsinstanties in een samenleving die bepalen welke openstaande vragen ze de moeite van het onderzoeken waard vinden. Daaraan gekoppeld bepalen ze ook voor welke onderzoeksprojecten ze geld vrijmaken om op die belangrijke vragen antwoorden te vinden. Bedsharing en andere issues rondom babyslaapgedrag zijn controversiële onderwerpen. Dat heeft tot gevolg dat de beslissingen ten aanzien van onderzoeksfinanciering onderhevig zijn aan ‘systemic bias’, een vooringenomenheid die ingebakken zit in het maatschappelijke systeem. Helaas zijn de onderzoeksprioriteiten op dit gebied gebaseerd op een wetenschappelijk achterhaalde visie op het slapen van kinderen. Het denkkader dat onderzoekers en beleidsmakers nog steeds hanteren, botst intrinsiek met coslapen. Dat leidt ertoe dat de onderzoeksinstanties die het voor het zeggen hebben, de neiging vertonen om veel openstaande vragen over veilig coslapen links te laten liggen. Veel studies zijn er primair op gericht om ondersteunend bewijs te vinden voor de standpunten van hen die over de besluitvorming gaan.

Met dit boek wil ik een open discussie over coslapen aanmoedigen, een discussie waarin niet meteen een oordeel wordt geveld. Deels is het doel van dit boek dat zorgverleners in de toekomst op een meer inclusieve wijze omgaan met beslissingen omtrent onderzoeksprioriteiten. Ik hoop dat volksgezondheidsinstanties op een goede dag aan de slag gaan met de vele vragen die we nog hebben. Als ze dat doen, zullen ze daarna beter in staat zijn om de best mogelijke aanbevelingen te doen, afgestemd op individuele gezinnen.

De grootste vraag die je hebt als je dit boek leest, is waarschijnlijk: ‘Waar zou mijn baby moeten slapen?’ Ik hoop dat ik je niet al te zeer teleurstel als je erachter komt dat ik die vraag niet voor je kan beantwoorden, net zomin als een kinderarts, gezondheidsinstituut of wetenschapper dat kan. Dit is een beslissing die je alleen zelf kunt nemen. Om te beginnen moet je daarvoor een heel goed inzicht hebben in zowel de risico’s als de gunstige eigenschappen van coslapen. Vervolgens zou je keuze gebaseerd moeten zijn op je persoonlijke, algehele gezinssituatie en op de kenmerken van de ruimte waar je slaapt. Buitenstaanders, ook al zijn het medische autoriteiten, kennen jou niet; ze kennen ook je kind niet of de behoeften, wensen en waarden die in jullie gezin de leidraad zijn.

Mijn oprechte hoop is dat de informatie die ik je met dit boek aanreik, je optimaal in staat stelt om het antwoord op die vraag zelf te geven. Als dit boek ertoe leidt dat je begrijpt dat jij en de rest van je gezin je baby beter zullen leren kennen dan wie ook, en dat je baby uiteindelijk jou zal leren wat ze nodig heeft om, net als jullie, ook zelf gezond en gelukkig te worden, dan beschouw ik dit boek als een succes.

*In Nederland zullen veel ouders deze informatie krijgen via de vroedvrouw/verloskundige, de kraamzorg of het consultatiebureau.

Breastsleeping: wat het betekent en waarom het belangrijk is

“Dit concept heeft de potentie om het hele speelveld te veranderen, gezien het huidige, gepolariseerde debat omtrent de vraag wat we ouders zouden moeten aanraden...”

— DR. KATHLEEN A. MARINELLI ET AL.¹

Breastsleeping is een term die mijn collega Dr. Lee T. Gettler en ik onlangs hebben gemunt. De term verwijst naar een specifieke manier van bedsharing door een borstvoedende moeder en haar kind, in een omgeving zonder bewezen risicofactoren. Het is de veiligste vorm van samen in één bed slapen, een vorm die overal op de wereld gedurende de hele menselijke geschiedenis werd en ook nu nog steeds wordt toegepast.

Breastsleeping is onderdeel van een samenhangend pakket van menselijke gedragingen. Dit pakket is door de millennia heen geëvolueerd tot wat het nu is en omvat meerdere gedragspatronen die zeer divers zijn en onderling sterk met elkaar samenhangen. In onze moderne tijd is dit gedragspakket nog steeds van fundamenteel belang voor de gezondheid van onze soort. Ook op de gezondheid van individuele moeders en hun kinderen kan het een zeer gunstige uitwerking hebben, zowel op de korte als op de lange termijn.

Deze manier van slapen geeft niet alleen ruim gelegenheid voor nachtvoedingen, maar ondersteunt ook de kans dat moeders hun kind vele maanden borstvoeding zullen geven.

Breastsleeping is een krachtige factor in de ontwikkeling van sensitiviteit tussen moeder en kind. Het bevordert de lichte slaapstadia (zie Hoofdstuk 6), en zorgt op nog verschillende andere manieren voor een gering risico van gevaarlijke situaties tijdens het slapen.2, 3 Ons hoofddoel met het lanceren van een nieuw woord voor dit oeroude concept is om een nieuwe onderzoekscategorie te creëren, eentje die de volgende drie aspecten erkent, namelijk:

dat consistent, stelselmatig contact tussen moeder en baby een wezenlijke rol speelt voor het tot stand brengen van een optimale borstvoedingsrelatie;

dat borstvoeding en nachtelijke zintuiglijke uitwisseling alle aspecten van de moeder-kindslaap wezenlijk beïnvloeden en dat dit proces fundamenteel verschilt van de traditionele slaapmodellen, waarbij het kind alleen slaapt of fles- of kunstvoeding krijgt;

dat de unieke gedragingen en fysiologische eigenschappen die bre-astsleeping moeders en kinderen laten zien, betekenen dat breastsleeping een zelfstandige onderzoekscategorie moet zijn, zodat we mogelijke risico’s en gunstige effecten kunnen vaststellen.

Na decennialange bestudering van bedsharing en de gezondheid van het jonge kind is het nu duidelijk dat het wetenschappelijk gezien niet mogelijk is om buiten de context van breastsleeping iets zinnigs te zeggen over wat biologisch gezien normaal slaapgedrag is voor het mensenkind. De voortdurende zintuiglijke uitwisseling (aanraking, geluid, geur, smaak) tussen moeder en kind tijdens borstvoedingsmomenten heeft, net als de samenstelling van de moedermelk, een aanzienlijke invloed op de ontwikkeling van de slaappatronen van moeder en baby. Die invloed betreft voor de baby verder nog de stofwisseling en spijsvertering, de effectiviteit van het immuunsysteem, en het microbioom (dat via borstvoeding met gezonde bacteriën wordt opgebouwd). Recent onderzoek duidt daarnaast op positieve effecten van breastsleeping op de neurologische verbindingen in het brein en op de algehele hersenontwikkeling.4, 5 Al deze aspecten zullen verderop in dit boek worden besproken.

In meer rechtstreeks opzicht is breastsleeping verbonden met een royaal aantal wakkere momenten en een ruime inname van melk. Deze eigenschappen beschermen een kind tegen sterven tijdens de slaap en zijn over de hele linie goed voor baby’s, terwijl ze voor moeders de slaap minder verstoren dan apart slapen en voeden met een fles.

HOOFDSTUK 1

Waarom dit onderwerp mij zo dierbaar is

“Er bestaat niet zoiets als een baby; er is altijd een baby en iemand.”

— DONALD W. WINNICOTT ⁶

Veel van mijn vrienden vermaken zich kostelijk bij het idee dat ik bijna al mijn wakkere uren besteed aan het bestuderen van wat mensen doen als ze slapen. Dat laatste is waar; ik ben gefascineerd door wat mensen doen in hun slaap. Die fascinatie richt zich niet zozeer op mensen in het algemeen, maar specifiek op gezinnen. Aan de University of California, in het Irvine Medical Center, en als directeur van het Mother-Baby Behavioral Sleep Laboratory aan de University of Notre Dame (in de staat Indiana), waren mijn studenten en ik in de eervolle gelegenheid data te verzamelen over slapende baby’s. We hebben fysiologische metingen gedaan en met behulp van infraroodcamera’s hebben we opnames gemaakt van zowel apart als samen slapende moeders en baby’s.

Alle informatie die dit onderzoek opleverde was niet alleen bedoeld om kennis te vergaren. Ons doel was zeer zeker ook om moeders en baby’s te helpen beter te slapen. Wáár ze slapen is niet de kernvraag; waar het ons om gaat is dat ze lichamelijk en emotioneel gedijen en dat ze de nacht zo veilig mogelijk doorbrengen.

Als het op ouderschap aankomt, worden nieuwbakken moeders en vaders overspoeld met tegenstrijdige adviezen. Die komen van familieleden, van goedbedoelende vrienden, van medisch deskundigen, van de media, van de overheid en natuurlijk ook van andere ouders. Ouders willen in overgrote meerderheid het beste voor hun kinderen. De vloedgolf aan informatie die ze te verstouwen krijgen, wekt echter de indruk dat de ouderlijke wijsheid ernstig tekortschiet. De strekking van veel media is min of meer dat de vaardigheid om eigen, goed geïnformeerde keuzes te maken, voor de gemiddelde ouder te hoog gegrepen is. Het is alsof iedereen precies weet wat het beste is voor je baby, behalve jijzelf!

Het is dan ook niet mijn bedoeling je te vertellen wat je moet doen of hoe je kind zou moeten slapen. De Engelse schrijver Christina Hardyment, die onder andere kinderboeken en boeken over opvoeding heeft geschreven, zei ooit: ‘Het idee om via boeken aan ouders te vertellen hoe ze hun kinderen moeten opvoeden is ongeveer net zo onzinnig als een kunstgebit per post opsturen en hopen dat het past.’ ⁷ Ik heb niet de wens om je met een slecht zittend kunstgebit op te zadelen en al helemaal niet om je knellende regels aan te reiken over hoe je een goede ouder kunt zijn. Alle gezinnen en hun leefomstandigheden zijn immers anders. Wat goed is voor het ene gezin, is misschien niet goed voor het andere. Het doel van dit boek is om je de beste informatie te geven die er beschikbaar is. Die helpt jou hopelijk bij het maken van je eigen keuzes over de manier waarop je met je gezin wilt slapen. Daarbij gaat het om wat voor jullie het veiligst is, wat voor jullie goed voelt en waar je gelukkig van wordt.

Met de geboorte van onze zoon Jeffrey in 1978 betraden mijn vrouw en ik de wereld van het ouderschap. Gespannen als we waren over alle nieuwe verantwoordelijkheden die er op ons af zouden komen, lazen we het ene na het andere boek. We zijn allebei antropoloog, maar we waren verbijsterd door wat we tegenkwamen in de literatuur over de zorg voor kinderen. We raakten totaal verward door wat de experts ons te vertellen hadden over voedingsschema’s en slaapomstandigheden. Óf al het onderzoek dat we hadden gedaan en het onderwijs dat we hadden gevolgd over alle aspecten van het menselijk bestaan deugden niet, óf de deskundigen op het gebied van kindergeneeskunde misten of negeerden cruciale informatie over wat kinderen het meest nodig hebben: gespecialiseerde voeding via moedermelk en constant of in ieder geval intensief lichamelijk contact, zowel overdag als ’s nachts.

We ontdekten dat er niets te vinden was in de boeken over de zorg voor kinderen wat weergaf wat we weten over de evolutionaire erfenis van primaten en over slaapomstandigheden. Er was bovendien geen informatie beschikbaar over wat hedendaags onderzoek allemaal heeft ontdekt over de biologie van het mensenkind en de rol van moederlijke aanraking voor gezonde groei en welzijn van het jonge kind. We ontdekten nog meer. Aanbevelingen ten aanzien van de zorg voor jonge kinderen waren totaal niet gebaseerd op ervaringsonderzoek in het laboratorium of ‘in het veld’. Ze berustten evenmin op multiculturele inzichten over hoe mensenbaby’s overal op de wereld daadwerkelijk leven.⁸

Aanbevelingen bleken vooral onderbouwd door zeventig of tachtig jaar oude culturele overtuigingen, uitsluitend afkomstig uit westerse samenlevingen en historisch gezien een nieuwtje. Adviezen gaven de sociale normen en waarden weer van hoofdzakelijk mannelijke artsen die nog nooit een luier hadden verschoond. Sterker nog, deze artsen waren nooit wezenlijk betrokken geweest bij hun eigen kinderen en hadden nooit een wezenlijk aandeel in de zorg gehad. Deze ‘opvoedingsexperts’ beschreven baby’s meestal in termen van wat ze bij voorkeur zouden kunnen of moeten worden. Wat goed was voor baby’s en jonge kinderen, baseerden ze op nieuwerwetse en soms discutabele sociale waarden als autonomie en onafhankelijkheid. Wat ze eigenlijk hadden moeten doen, is kijken naar wie en wat jonge kinderen werkelijk zijn: kleine schepsels die fysiologisch, sociaal en psychologisch sterk afhankelijk zijn van de aanwezigheid van een verzorger. De ontwikkeling van mensenkinderen is niet vergelijkbaar met die van andere zoogdieren. Hun afhankelijkheid is veel en veel groter en duurt veel en veel langer.

Hoe meer we ons verdiepten in de geschiedenis en het onderzoek naar kinderslaapgedrag, hoe meer we tot de ontdekking kwamen dat de overheersende visie op de zorg voor kinderen vrijwel geen enkele wetenschappelijke basis had.⁹ Deze ontdekking veranderde mijn carrière.

Wanneer je kijkt naar hoe vaak coslapen voorkomt bij andere zoogdieren, bij andere dan westerse samenlevingen en in andere periodes van de menselijke geschiedenis, dan wordt duidelijk dat coslapen een universeel verschijnsel is. Het is door de tijd heen overeind gebleven en krijgt overal ter wereld op allerlei verschillende manieren gestalte.

Gedurende honderdduizenden jaren en dwars door de vroege geschiedenis van de mensheid heen hebben moeders in de praktijk gebracht wat mijn collega Dr. Lee Gettler en ik breastsleeping noemen. Breastsleeping is ons nieuwe woord en ons nieuwe concept voor het krachtig geïntegreerde systeem van gezonde kinderslaap in combinatie met gezond borstvoedingsgedrag.2, 10

De praktijk van breastsleeping bestaat uit het volgende: slapen vlak naast je hoofdzakelijk borstgevoede kind en je kind op de rug leggen om te slapen. Deze wijze van coslapen maakt de borstvoedingsrelatie gemakkelijk. Dit is een zo universele en wijdverbreide gewoonte dat mondiaal gezien de meeste ouders zich niet kunnen voorstellen dat je je zou afvragen waar je baby slaapt, of het goed is om met je baby te slapen, in welke houding de baby moet slapen, en hoe de baby wordt gevoed.

Mijn antropologische opleiding en mijn eigen intuïtie vertelden me destijds dat iets wat zó gewoon is, wel heilzaam moet zijn. Toch hebben we slechts door zeer uitgebreid en uitermate gedegen wetenschappelijk onderzoek kunnen vaststellen waarom dit inderdaad het geval is.

Gedurende de jaren 90 van de twintigste eeuw hebben mijn collega’s Dr. Sarah Mosko, Dr. Chris Richards, Dr. Claibourne Dungy, Dr. Sean Drummond en ikzelf aan de University of California in het Irvine School of Medicine Sleep Disorders Laboratory het allereerste onderzoek gedaan naar de fysiologie en het gedrag van moeders en baby’s die voor breastsleeping kozen.¹¹

In een zeer intensief, drie jaar durend onderzoek hebben we bij moeders en baby’s een aantal sterk samenhangende aspecten onderzocht, namelijk hun slaappatronen, het nachtelijke borstvoedingsgedrag en de relatie met samen in één bed slapen. We bestudeerden eveneens het verschil tussen jonge kinderen die coslapen in de vorm van bedsharing en kinderen die apart slapen in een andere kamer.

Onze twee inleidende onderzoeken en de daaropvolgende studies, gerelateerd aan die eerdere, maakten gebruik van uitermate gedegen wetenschappelijke methoden en analyses. Het onderzoeksvoorstel voor de financiering ervan verwierf dan ook een bijna perfecte beoordeling van een van de meest exclusieve verstrekkers van wetenschapssubsidies in de Verenigde Staten, namelijk het National Institute of Child Health and Human Development (NICHD). Tevens kende het NICHD ons de prestigieuze Shannon Award toe voor het innovatieve en wetenschappelijk gezien veelbelovende karakter van ons voorstel. De onderzoeksartikelen werden vervolgens geaccepteerd door een aantal van de meest gerespecteerde medische tijdschriften in de wereld.

We hebben ons onderzoek naar nachtelijk gedrag voortgezet aan de University of Notre Dame, in het Mother-Baby Behavioral Sleep Laboratory, waar we hebben laten zien wat de bijzondere vaardigheden zijn van zowel laag- als hoogrisico-moeders om te reageren op de behoeften van hun kind tijdens breastsleeping. Na verloop van tijd zijn andere wetenschappers dezelfde thema’s gaan onderzoeken; met hun resultaten bevestigden ze de deugdelijkheid van ons onderzoek, terwijl ze tegelijkertijd veel nieuwe inzichten toevoegden.12, 13, 14, 15, 16, 17

Wanneer we kijken naar een kind dat vredig ligt te slapen, lijkt het misschien alsof er niet veel gebeurt tijdens dat dommelen. Het lijkt misschien alsof het babylijfje gewoon elke dag een aantal rustmomenten nodig heeft. Dat is zeker waar; rustmomenten zijn belangrijk en hebben een functie in die zin dat een kind weer energie kan opdoen. Er gebeurt echter veel meer dan dat. Tijdens de slaap vinden er allerlei lichamelijke en neurologische processen plaats, zoals de ontwikkeling van nieuwe verbindingen tussen hersencellen. Terwijl kinderen slapen, zijn hun hersenen druk bezig uit te zoeken hoeveel en welke breincellen moeten worden behouden en waar ze naartoe moeten. Deze processen beïnvloeden de geheugenfuncties en de intellectuele, emotionele en psychologische aspecten van de ontwikkeling.

Gedurende de eerste drie, vier levensmaanden wordt de prefrontale cortex overspoeld door jonge neuronen, zenuwcellen die een bepaalde vorm aannemen en een bepaalde plaats in de hersenen vinden, afhankelijk van wat het kind dagelijks aan ervaringen opdoet.¹⁸ Het jonge brein van het mensenkind moet efficiënt met de beschikbare energie omgaan en daarom moeten de cellen die niet zo actief lijken te zijn, worden ‘gesnoeid’. Op die manier blijven er meer essentiële voedingsstoffen over voor de cellen die wél heel actief zijn. Je baby’s band en interactie met jou, zelfs in deze vroege fase, zijn voor de ontwikkeling net zo belangrijk als naar school gaan. Baby’s zijn op elk moment van de dag midden in een leerproces, zelfs tijdens de slaap.