OPGAAN IN OPENHEID

IN EEN VERSPLINTERDE WERELD

Colofon
Copyright © 2020 Amoda Maa Jeevan
Copyright © 2021 Nederlandse uitgave uitgeverij Samsara, Amsterdam
Oorspronkelijke titel Falling Open in a World Falling Apart, verschenen bij Larson Publications, USA
Vertaald uit het Engels door Han van den Boogaard
Vormgeving omslag: Hester van Toorenburg, Studio Hes
Vormgeving binnenwerk: Ivar Hamelink
ISBN 978 94 93228 33 7
Niets uit deze uitgave mag worden verveelvuldigd zonder de uitdrukkelijke en schriftelijke toestemming van uitgeverij Samsara, Amsterdam.
www.samsarabooks.com

“Dit boek vol wijsheid herinnert ons er op welsprekende wijze aan dat ontwaakt leven gepaard gaat met de grenzeloze omarming van onze kostbare, rommelige menselijke ervaring in al haar subtiliteit en complexiteit – zowel de pijn als de vreugde, zowel de verwarring als de helderheid – zonder ons ermee te identificeren of haar af te wijzen. Die onvoorwaardelijke openheid is geen oefenpraktijk, het is onze natuurlijke staat van zijn, onze ware natuur die van zichzelf al ontwaakt is, de tijdloze aanwezigheid die de werkelijkheid verwelkomt zoals ze is omdat ze in wezen niet losstaat van alles wat zich voordoet. Amoda Maa heeft het bij het rechte eind – belichaamd ontwaken is het naadloze samengaan van vorm en leegte, menselijk en die menselijkheid overstijgend, kwetsbaar en onverwoestbaar, die elkaar precies hier en nu ontmoeten – als jou!”

Stephan Bodian, leraar, auteur van Ontwaak en Voorbij de vorm

“De uitnodiging om op te gaan in openheid en te omarmen wat uit elkaar lijkt te vallen heeft altijd een belangrijk onderdeel uitgemaakt van de geleefde ontwakingservaring. En nu de wereld op zijn grondvesten schudt en – mag ik dat zeggen – bezig is te transformeren, wordt dat een steeds dringender noodzaak.

Amoda maakt het zonder omwegen duidelijk en raakt het hart. Haar stem is welsprekend en precies – een rijke en buitengewoon waardevolle bijdrage aan de huidige tijdgeest. Ik kan haar – en dit laatste boek van haar – niet genoeg aanbevelen.”

Miranda Macpherson, spiritueel leraar en auteur van The Way of Grace

“Wat past dit boek bij deze tijd! Amoda’s heldere schrijfstijl stelt de universele innerlijke wijsheid in deze moeilijke tijd beschikbaar aan de zoeker en maakt haar relevant.”

Ondrea Levine, auteur van The Healing I Took Birth For en, samen met Stephen Levine, mede-auteur van Embracing the Beloved.

“Ik vind het prachtig dat Amoda Maa werkt met onze menselijkheid en die erbij betrekt, en dat ze niet probeert de rommeligheid en moeilijkheden van het dagelijks leven te negeren. Maar ze raakt er ook niet in verstrikt. Nee, Amoda nodigt ons uit op te gaan in ‘de grondeloze grond van onafgebroken aanwezigheid’, de openheid die alles de ruimte biedt om te zijn wat het is. Paradoxaal genoeg is dat precies waar authentieke transformatie plaatsvindt. Dit boek is geschreven met een zachte tederheid. De woorden komen voort uit het hart, uit helder zien en de openheid die het boek ons uitnodigt te ontdekken. Amoda roept je op om ‘naar de diepste waarheid in jezelf te luisteren, te luisteren naar de stilte in jezelf – en dan vanuit die stilte te handelen. Of helemaal niet te handelen.’ Opgaan in openheid is een schitterend boek dat ik ten zeerste aanbeveel. Zoals Amoda zegt: ‘Dit boek is een overdracht. Lees het niet. Voel het.’ Ja!”

Joan Tollifson, auteur van Niets om je aan vast te houden en Death: The End of Self-Improvement

Dit boek is opgedragen aan iedereen overal ter wereld op zoek naar de waarheid van de liefde.

INHOUD

Dankwoord

Inleiding: De uitnodiging tot openheid

“Ik nodig je uit om niets af te wijzen, alles te verwelkomen en je over te geven aan de peilloze diepte van het open hart.”

Hoofdstuk 1: Instorten of opgaan in openheid?

“Het maakt me niet uit hoe spiritueel je bent. Ik wil weten hoezeer je bereid bent open te blijven als je gebroken bent en alles verloren lijkt.”

•De essentie van openheid

•Is het oké om in te storten?

•Leven als de open hand

•Vertrouwen tijdens de spirituele zoektocht

•Openheid en grenzen

Hoofdstuk 2: Alles welkom thuis heten

“Wat kapot is kan toegang bieden tot iets uiterst kostbaars. Wat aan gruzelementen ligt kan toegang bieden tot onvoorstelbare liefde. Wat je op de knieën dwingt is geen straf maar een uitnodiging van God. Wat kapot aan je is, is heilig.”

•De geliefde is aanwezig in iedere ervaring

•De kracht van zachtheid

•Wat kapot aan je is, is heilig

•Het einde van de zoektocht

Hoofdstuk 3: Een einde maken aan de innerlijke oorlog

“Mijn uitnodiging is revolutionair. Ze zet je geest en hart op scherp. Als je meedogenloos eerlijk bent en open blijft staan, zal je sterven als de ‘jij’ die je denkt te zijn en herboren worden in een ontwaakte staat. En als je zelfs maar één moment levend aanwezig bent als het ontwaakt zijn zelf, is de revolutie al begonnen. Het is het einde van de oorlog van het innerlijke conflict. En het begin van stilte als het ware lied van je leven.”

•Je omgeving opschonen

•Je neiging tot reageren ombuigen

•Alle oorlogswapens neerleggen

•De existentiële afgrond

•Het mechanisme van de afgescheidenheid zien

•Als gevoelens niet meer je vijand zijn

Hoofdstuk 4: De intelligentie van de liefde

“Liefde is een kracht die in ons beweegt als natuurlijke intelligentie, de soort intelligentie die zorg draagt voor het geheel, niet alleen de individuele onderdelen. Ze draagt zorg voor het hele lichaam, de hele mens, de hele samenleving, het hele land, de hele wereld.”

•De liefde roept je helemaal terug naar huis

•Dieper dan de geest

•Zuiverheid van het hart

•Juiste relatie

Hoofdstuk 5: Je ware autoriteit ontdekken

“Het hele doel van mijn onderricht is je eigen innerlijke autoriteit tot leven brengen, je helpen zien waar je jezelf weggeeft, je laten zien hoe je eigen behoefte aan liefde of erkenning of acceptatie je klein houdt. En je uitnodigen om alles wat de wereld je voor de voeten gooit in openheid tegemoet te treden.”

•Het huwelijk tussen de luisterrijke geest en het luisterrijke hart

•Een innerlijke revolutie

•De toegangspoort tot aanwezigheid

•De kunst van het luisteren

•Meditatie

Hoofdstuk 6: De kunst om volledig ontwaakt en volkomen menselijk te zijn

“Wees vrij, wees ruim, wees open. Voel alles, ontken niets. Laat je ware zelf aan jezelf zien. Heb genoeg lef om helemaal zelf te zijn. Zowel menselijk als goddelijk. Zowel Zorba de Griek als Boeddha de Verlichte.”

•Leven in de paradox

•Meester van het leven worden

•Licht van de wereld

•Het einde van de spiritualiteit

Een woord voor het moment van nu

Over de auteur

DANKWOORD

Het mysterie van het leven weeft vele draden – de meeste onzichtbaar – om ons daar te brengen waar we al zijn. Ik betuig hier mijn dank voor een aantal van de zichtbare draden die hebben geleid tot het schrijven en uitgeven van dit boek. Met name dank ik Paula Jacobs – oprechte zoeker naar de waarheid, enthousiaste pleitbezorger van mijn werk en vriendin – die het zaadje van mijn onderricht plantte in de staat New York en me introduceerde bij het prachtige Wisdom’s Goldenrod Center. Via mijn contact met hen kwam ik terecht bij Paul Cash (alias Randy) en Amy Opperman Cash – die samen Larson Publication vormen – en naar wie mijn dank uitgaat voor hun visie en empathische begeleiding bij het ter wereld brengen van dit boek. Ik dank ook Andrew Holmes dat hij bij de ondersteuning van mijn werk in me bleef geloven en een onbekende weg in durfde te slaan.

Dichter bij huis heeft mijn echtgenoot en geliefde Kavi Jezzie Hockaday een belangrijke rol gespeeld bij het ontstaan van het oorspronkelijke idee voor dit boek door de transcripties die er aan ten grondslag liggen vol liefde en aandacht samen te voegen en te redigeren en me alle ruimte te bieden om in het schrijfproces te duiken.

En dit boek zou natuurlijk niet bestaan zonder de talloze mensen die in de loop der jaren hun meest persoonlijke vragen hebben meegenomen naar mijn bijeenkomsten en retraites. Door de intieme dialogen met hen ben ik doordrongen geraakt van de dringende noodzaak om het gat te dichten tussen spiritualiteit en de menselijke ervaring.

INLEIDING

De uitnodiging tot openheid

“Ik nodig je uit om niets af te wijzen, alles te verwelkomen en je over te geven aan de peilloze diepte van het open hart.”

In de afgelopen jaren ben ik in dialoog gegaan met spirituele zoekers – waarbij ik luisterde naar de verhalen over uitdagingen en onduidelijkheden op de weg van het ontwaken, luisterde naar vragen over hoe je de heilige graal van de verlichting in bezit kan krijgen, of hoe de wereld en het bijbehorende lijden overstegen kan worden, of hoe je vrede kunt vasthouden als je daar eenmaal een glimp van hebt opgevangen – en ben ik erachter gekomen dat er slechts één probleem ten grondslag ligt aan alle ogenschijnlijke kronkelwegen van de spirituele zoektocht: de weigering om het leven zonder weerstand tegemoet te treden. Op basis daarvan is mijn onderricht in de loop der jaren fijn geslepen tot de kernboodschap ervan: de uitnodiging om op te gaan in openheid. Opgaan in openheid – een losraken van de psychologische knoop van het ego – is de toegangspoort naar de vrijheid.

In het begin draaiden mijn dialogen met zoekers voornamelijk om persoonlijke zaken – hoe je vrede kunt vinden te midden van onstuimige emoties, hoe je moet omgaan met het conflict tussen de eisen van het dagelijks leven en de innerlijke zoektocht, hoe je moet omgaan met de angst voor het alleen-zijn als een intieme relatie ten einde komt, enzovoorts. Tegenwoordig hebben de dialogen onvermijdelijk ook betrekking op wereldse zaken – hoe je omgaat met je zorgen over een wereld in crisis, hoe je het ogenschijnlijk eindeloze lijden van alle levende wezens een plaatsje kunt geven, of een collectief ontwaken de mensheid zou kunnen redden, enzovoorts. Ik spreek dus voornamelijk over het wegvallen van een innerlijke wereld – de ineenstorting van psychologische structuren die een zelfidentiteit overeind houden die gebaseerd is op overgeërfde overtuigingen – maar ik spreek ook over de ineenstorting van een uiterlijke wereld.

Op persoonlijk niveau kan die ervaren worden als het wegvallen van de motivatie om verlangens en dromen na te jagen die je ooit koesterde, of de angst dat een partner of familielid je in de steek laat omdat die zich bedreigd voelt door je spirituele zoektocht, of dat je je baan verliest omdat die zijn nut heeft verloren. Op wereldwijd niveau wordt die ineenstorting ervaren als de toenemende onrust in de wereld, politieke en economische structuren die ons geen gevoel van veiligheid meer geven, chaotische weerpatronen die het leven op aarde bedreigen, en een algemene onzekerheid ten aanzien van onze toekomst als mensheid.

De uitnodiging tot openheid is weliswaar tijdloos – het is een wegwijzer naar de vrijheid die dwars door alle culturen, alle tijdperken en alle tradities heen loopt – maar ze is ook zeer tijdgebonden. Ons collectieve bewustzijn laat een toenemende polarisatie zien die heeft geleid tot een toegenomen angst voor mensen met een andere wereldbeschouwing, maar vormt eveneens een weerspiegeling van de onderliggende macht van een egoïstisch bewustzijn dat bang is voor zijn eigen ondergang. Landen verklaren elkaar de oorlog; het ego verklaart de oorlog aan het huidige moment. De oplossing voor zowel de innerlijke spanning van het egozelf en de uiterlijke spanning van de wereld is de bereidheid om de discussie met dat wat is los te laten: om de werkelijkheid zonder weerstand onder ogen te zien. Die bereidheid tot loslaten betekent een stil gewaarzijn binnenvallen – ieder moment opnieuw. En het is aan ieder van ons om daar verantwoordelijkheid voor te nemen.

Stil gewaarzijn is een onverdeelde staat van zijn waarin de droom van afgescheidenheid ten einde komt. Je valt dan in je ware natuur – in de oneindige stilte van bewustzijn die voorafgaat aan de geboorte van welke innerlijke of uiterlijke wereld dan ook. Alleen als we handelen vanuit die innerlijke stilte kan er sprake zijn van juist handelen in de wereld. Maar eerst moeten we bereid zijn onze wereld kwijt te raken.

De wereld – de innerlijke en de uiterlijke – is altijd bezig in te storten. Als we van heel dichtbij en nauwkeurig naar onze ervaring kijken, zien we dat iedere gedachte te vergelijken is met een druppel regen die in de oceaan valt, dat ieder gevoel te vergelijken is met een penseelstreek die vervaagt in het zonlicht, dat iedere ademhaling een vluchtige fluistering is. Net als een bloem die ontluikt tot de glorie van een tijdelijke bloem, is ook ons individuele leven een tijdgebonden bloei. Misschien vormt de mensheid in zijn huidige manifestatie ook wel één bloem te midden van vele, bestemd om een bliepje in de kosmische tijd te zijn – een bloem die opbloeit en dan weer sterft om plaats te maken voor de volgende bloem. Zonder ons vast te klampen aan zekerheid of betekenis of hoop kunnen we het leven tegemoet treden zonder pogingen te doen het te redden, en kunnen we tot rust komen in iets wat veel dieper is dan de wisselvalligheid van het leven.

En alleen als we het leven vanuit het onbekende tegemoet treden – en dat is wat stilte in feite is, een onbekendheid met een open einde – kunnen we werkelijk luisteren naar wat waar is. En alleen de waarheid zal ons vrij maken.

Net als de meeste mensen trad ik de wereld altijd met angst tegemoet. Hoeveel er ook van me gehouden leek te worden in mijn relaties, hoeveel succes ik ook leek te hebben in mijn academische carrière, als een hongerige geest droeg ik een gapend gat van leegte met me mee dat erom vroeg met iets gevuld te worden. Dat ‘iets’ was soms eten of mooie jurken, en op andere momenten was het het vergaren van kennis (aanvankelijk wetenschappelijke kennis en later spirituele kennis) of het gevoel van hoop dat ik ontleende aan het lezen van zelfhulpboeken. Natuurlijk verloste niets van dat alles me van mijn innerlijke leegte en werd die uiteindelijk zo ondraaglijk dat ik wilde sterven. Ik geloofde dat alleen een fysieke dood het probleem van mijn menselijk bestaan zou oplossen, en verschillende keren deed ik een poging mezelf van het leven te beroven.

Het kostte me vele jaren om erachter te komen dat de oorzaak van mijn pijn de gevoelens waren waar ik een hekel aan had en die ik had begraven onder een berg van ontkenning. Woede, schaamte, pijn, verdriet... ze klopten allemaal aan de deur van mijn hart, maar lange tijd weigerde ik te luisteren en gaf ik er de voorkeur aan me te verschuilen in de ivoren toren van mijn geest. Uiteindelijk moest de dam wel breken en stortte mijn volmaakt opgebouwde innerlijke (en uiterlijke) wereld in elkaar. Het was het begin van een lange zoektocht waarin ik mijn identiteit ontrafelde, alle gevoelens ging verwelkomen en me openstelde voor het levende van het huidige moment.

Vele jaren later, op een gewone dag, rees er een existentiële leegte – een onpeilbaar alleen-zijn – vanuit mijn diepste innerlijk in me op en vervulde me van een overweldigende doodangst. Door genade of door geluk – of misschien waren het wel de jaren van dansen op de rand van de overgave die eraan voorafgingen – deed ik niet wat ik normaal altijd deed als ik geconfronteerd werd met een ondraaglijk gevoel van verlatenheid of machteloosheid. Ik zette geen mentale acrobatiek in om het dreigende gevoel van ondergang uit de weg te gaan. Ik probeerde geen uitweg te vinden: ik bleef gewoon precies waar ik was. Op dat moment bleef mijn verstand stilstaan en voelde ik mezelf teruggebracht worden tot een piepklein speldenprikje in de eindeloze uitgestrektheid van het bestaan. En op dat moment – midden in de afschuwelijke doodsangst van een onvermijdelijke vernietiging van mijn zelf (het ‘ik’ dat ik dacht te zijn) – verdween ik in een eeuwige nietsheid. Volkomen onverwacht bleek die leegte overeen te komen met een levendige volheid, en toen ik het volgende moment weer bij mijn positieven kwam, merkte ik dat alle weerstand was verdwenen en ik de oneindige openheid van dit moment was binnengevallen. Dat was het einde van ‘mijn leven’ en het begin van het leven zoals het is. Alleen maar dit. Het leven als zichzelf.

Vanaf dat moment is die innerlijke stilte er altijd geweest – een openheid die in gelijke mate zowel hemel als wolken bevat en ruimte biedt aan een diep luisteren naar wat wezenlijk is. Dat diepe luisteren is ook voor jou beschikbaar te midden van je alledaagse leven – ongeacht je omstandigheden en waar je je bevindt op je persoonlijke spirituele ontdekkingsreis. Het is beschikbaar als je dit moment tegemoet treedt met nieuwsgierigheid in plaats van conclusies, als je je gevoelens welkom heet in de zachtheid van je hart, en als je jezelf voldoende afremt om je bewust te kunnen worden van stil gewaarzijn.

Het losraken van de strakke knoop van het ego hoeft niet per se in één keer plaats te vinden. Het is eerder een geleidelijk ontwikkelingsproces waarin je in en uit de open ruimtelijkheid van je bestaan glijdt en je weerstand tegen wat is vaak onmerkbaar erodeert. Je ontwakingsreis is uniek en zal niet snel lijken op die van mij – er is geen weg buiten de weg die jij gaat. Maar waar je je ook op die weg bevindt en wat je omstandigheden ook zijn, de vrijheid van de openheid is ieder moment beschikbaar. En de persoonlijke en wereldwijde crises die we in de wereld van vandaag ervaren bieden ons een beloftevolle mogelijkheid om ons niet meer gebonden te voelen aan de oorlog met de werkelijkheid, maar open te staan voor het stille gewaarzijn dat altijd aanwezig is.

Ik nodig je uit om open te bloeien, zelfs als je wereld bezig is in te storten.

De pagina’s hierna geven weer wat mijn ‘kernonderricht’ is geworden. Het is geen onderricht dat gebaseerd is op kennis of geloof of spirituele traditie, en het is niet bedoeld om gelezen te worden door dat deel van de geest dat behoefte heeft aan informatie. Het is gebaseerd op een aantal levende dialogen met de mensen die zich geroepen voelden om mijn bijeenkomsten en retraites bij te wonen. Op die manier hoop ik de levendigheid van de dialoog te behouden door vooral een vraag & antwoord-format aan te houden en een context te bieden voor je eigen onderzoek.

Misschien vind je dat er sprake is van veel herhaling en zelfs tegenstrijdigheden. Ik nodig je uit je lineaire denken terzijde te schuiven, het denken dat ‘de waarheid wil vatten’. Dit boek is een overdracht. Lees het niet. Voel het. Het is als de vinger die naar de maan wijst: als je je vastpint op de woorden en concepten zul je alleen de vinger zien. Dan loop je de waarheid mis. Maar als je achter de woorden kijkt, als je probeert te voelen wat de essentie is, zal je teruggeleid worden naar het luisteren dat diep in je hart plaatsvindt.

EEN

Instorten of opgaan in openheid?

“Het maakt me niet uit hoe spiritueel je bent. Ik wil weten hoezeer je bereid bent open te blijven als je gebroken bent en alles verloren lijkt.”

De essentie van openheid

Openheid is je ware natuur. Ze is wat er al was voordat het verhaal van je leven gecreëerd werd. En ze is wat er overblijft als het verhaal van je leven eindigt. Ze is de ruimte waarbinnen je ervaring verschijnt, en weer verdwijnt. Ze is de ruimte waarbinnen jij verschijnt en weer verdwijnt. Ze is wat er altijd is, wat er ook gebeurt. Je kunt haar niet kwijtraken, je kunt haar niet bezoedelen of beschadigen, je kunt er niets aan toevoegen noch er iets van wegnemen. Ze kent geen begrenzing, geen rand, geen begin en geen eind. Ze heeft geen substantie, geen gewicht, geen positie en ze houdt nooit op.

Openheid is simpelweg zichzelf. Ze is geen ventiel dat open en dicht gaat. Ze is geen zeeanemoon die uitzet en inkrimpt. Ze is geen kraan die je opendraait en dan weer dichtdraait. Openheid is er gewoon, als aanwezigheid zelf. Openheid vormt de basis van heel je bestaan – net als het papier waarop de geschiedenis is beschreven, net als de hemel waarin het heelal hangt, net als de leegte die volheid bevat.

Openheid is het ‘ik’ dat ziet, dat voelt, dat zijn eigen ervaring kent. En toch is ze niet de ervaring zelf. Ze is het bewustzijn dat zichzelf herkent. Maar ze ontleent haar identiteit niet aan zichzelf. Ze is het bewustzijn dat er altijd is, wat er ook gebeurt. En toch wordt die openheid zo vaak gemist, zo vaak over het hoofd gezien en niet herkend. Het is alsof we de andere kant op kijken en ons concentreren op de inhoud van onze ervaring, alsof we gericht zijn op de eindeloze verhalen die rijzen en dalen als golven aan de oppervlakte van de oceaan. We zijn zo bezig met het vinden van onze identiteit in ons ‘doen’ en ‘hebben’, in ons voelen en denken, dat we verstrikt raken in de wereld der wederwaardigheden.

We vrezen dat er van ons geprofiteerd zal worden, dat we misbruikt of beschadigd zullen worden als we onszelf openen. We zijn geneigd te geloven dat het gevaarlijk is om kwetsbaar of zacht te zijn – dat we overweldigd zullen worden door de diepte van onze gevoelens, dat we eraan kapot zullen gaan als we onze harten doorboord laten worden door de verschrikkingen van de wereld. Dus passen we wat slimme acrobatiek toe om onze ervaring te omzeilen – om verdoofd te raken, om in slaap te blijven. Die slimme strategieën vormen een korte-termijnremedie, maar werken op de lange duur niet. Uiteindelijk raken we zo verknipt en bouwt de innerlijke druk van de boel bij elkaar houden zich zodanig op dat we bang zijn om te barsten en als een pudding in elkaar te zakken. De angst om ons te openen is zo enorm dat we weigeren onze behoefte aan controle los te laten en afwijzen wat onprettig en onwelkom is – wat is het leven een probleem als je er zo tegenaan kijkt!

Mijn uitnodiging is de onverstoorbare openheid van je ware natuur te leren kennen. Je kunt er nog steeds gezonde begrenzingen op nahouden, je kunt nog steeds nee zeggen als iemand erop uit is om je te beschadigen of pijn te doen, je kunt nog steeds weglopen als er misbruik van je gemaakt wordt, je kunt nog steeds mens zijn en weten waar je begint en waar je eindigt in de wereld van de vorm. Het is natuurlijk nodig om gezonde begrenzingen op lichamelijk en geestelijk vlak te hebben om je weg te vinden in de aardse wereld.

Maar dat heeft allemaal niets te maken met de openheid die je ware essentie vormt – dat wat aanwezig is vóór je ja en je nee, dat wat verder reikt dan waar je begint en waar je eindigt. Je ware essentie – wat je werkelijk bent onder de oppervlakkige verschijning van je persoonlijkheid – is oneindig en altijd aanwezig. Als je die openheid kent als je fundament, zal zelfs je meest uitbundige nee geen reactie ergens op zijn – zal die voortkomen uit liefde. Het zal dan een juiste handeling zijn. Het zal een intelligentie respons zijn.

De uitnodiging tot openheid is dat je in de oneindigheid van je ware natuur valt. Van hieruit kan ware vrijheid zich gaan manifesteren.

“Wat is vrijheid?”

Als we het over vrijheid hebben, zijn er allerlei soorten ideeën over wat dat betekent. Het denken stelt zich voor dat vrijheid ‘doen wat ik wil, wanneer ik maar wil’ betekent, dat je nooit meer onprettige gevoelens hebt, dat je nooit meer pijn of verdriet of twijfels hebt of in de war bent. Het denken stelt zich voor dat vrijheid een soort supertoestand van verhoogd bewustzijn is waarin je ‘almachtig, alziend, alwetend’ bent en geen last meer hebt van gevoelens en emoties en de verwikkelingen en zorgen die gepaard gaan met leven in een driedimensionale werkelijkheid. Dat soort vrijheid is een fantasie. De enige werkelijke vrijheid is de vrijheid van de openheid.

Als we in openheid leven, zijn we wakker – want het is onze natuurlijke toestand. Het is geen staat van verhoogd bewustzijn, het is geen speciale toestand, het is zelfs geen spirituele toestand. Het is wezenlijker dan dat. In wezen is openheid de bereidheid, de kracht, het vermogen om de werkelijkheid tegemoet te treden zoals ze is. Het is het einde van iedere vorm van weerstand. Het is het einde van je weerstand tegen je menselijke ervaring.

De menselijke ervaring gaat onvermijdelijk gepaard met verlies. Ze gaat onvermijdelijk gepaard met pijn. En het is onvermijdelijk dat je hart weleens breekt. Het einde van de weerstand betekent dat we dat allemaal tegemoet treden, en dat we dat gracieus doen, met ruimte voor alles – de hele klerezooi van het mens-zijn en de verschrikkelijke onvermijdelijkheid van de manier waarop het leven zich aandient. Het is gracieus als het leven als een rivier door je heen stroomt – als jouw ervaring – en er geen weerstand tegen is. Dan wordt het hele leven gracieus. Dat is de enige vrijheid die er is – de vrijheid om de gracieuze rivier te ervaren die altijd hier aanwezig is, in de hemel en in de hel.

“Zeg je dat ik niet spiritueel hoef te zijn om vrij te zijn?”

Ik zeg dat er iets belangrijkers, essentiëlers en rechtstreekser bestaat dan proberen spiritueel te zijn.