De straatbewoner

De straatbewoner

André Van Butsel

De straatbewoner

André Van Butsel

1e druk oktober 2020

Uitgeverij: Godijn Publishing

Vormgeving omslag: Alexander Roessen

I.s.m. ThrillerAcademie, Thrillers & More en Schrijfjuffers

ISBN E-book 978-94-93233-02-7

NUR 305

©2020 Godijn Publishing | www.godijnpublishing.nl

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar worden gemaakt, door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van Godijn Publishing.

El Raval

Het stonk in de slaapruimte; naar natte hond, klamme kleren en muffe matrassen. Een wanhopige geur van menselijke uitlaatgassen dreef tussen de ledikanten van tweehoog. Robin Vermeer opende zijn etterende ogen, verlamd door de verzengende beelden die nog nazinderden in zijn hoofd. Gesis. Geraas. Gekraak. Geknetter. Instortende dakspanten. Dakpannen die ontploften alsof ze van binnenuit werden kapotgeschoten door een machinegeweer, zwaailichten die hun giftige kleuren projecteerden tegen een laag winters wolkendek, brandweerlui die machteloos hun lansen leegspoten op metershoge vlammen. Aanvriezend bluswater. Met roet en as bezwangerde sneeuw.

De zwarte stank van de dood.

Boven hem Francisco, ronkend als een versleten boomzaag. In het bed naast hem Juan, steunend op een elleboog, met bolle ogen koekeloerend als een zieltogende makreel op het dek van een kotter.

‘La casa?’ vroeg Juan.

Hij knikte. Tranen siepelden langs de ooghoeken over zijn slapen en vermengden zich met de vlekken bloed en zweet op het hoofdkussen. Het armzalige ondergoed kleefde als slijmerig spinrag op zijn huid. De pijn in zijn kin, borst en schouder voerden hem terug naar het pak slaag van vorige avond. ‘Verdomde smeerlappen,’ mompelde hij.

Hij veegde zijn ogen droog en stond op, futloos en stram, zich afvragend wat het ergste voelde, de kilte in zijn botten of de kilte in zijn ziel. De gekneusde ribben maakten ademhalen moeilijk. Hij prees zich gelukkig dat hij niet was ondergezeikt, zoals Francisco ooit was overkomen toen hij het pad kruiste van een stel hooligans na een zeldzame thuisnederlaag van Barça tegen Real.

In slow motion trok hij de kleffe plunje aan waar hij al weken in rondliep en wankelde de trap af naar de eetruimte. Het aroma van Cataleya’s veel te sterke koffie bracht verlichting.

‘Wat is er met jou gebeurd?’ vroeg ze.

‘Russen.’

‘Laat zien.’ Ze greep zijn hoofd en draaide het rond als een lekke voetbal.

‘Rustig, rustig,’ smeekte hij.

‘De snee in je kin moet verzorgd worden, kom mee.’

‘Eerst koffie.’

‘Eerst verzorging.’

Gedwee sjokte hij achter haar aan naar het aangrenzend lokaaltje dat dienstdeed als spoed. Het rook er naar ziekenhuis. Ze depte wat ontsmettingsmiddel op de wond, wat hem een scherpe pijnsteek bezorgde, spoot een toefje zalf op een vinger, wreef het op de kwetsuur en plakte er een gaasverband op. ‘Dit zorgt voor een snellere genezing. Het litteken zal je erbij moeten nemen. Dat blauwe oog ook. Je had gisteren moeten komen, dan had ik de wond gehecht met een paar nietjes.’

‘Je hebt al genoeg nietjes in mijn kop geschoten. Heb je er geen om mijn ziel te hechten?’

Zuchtend goot ze hem een mok koffie in. ‘Ik doe niet aan zielenpoten. Waarom keer je niet terug, wat heb je hier verloren?’

‘Hier niets, ginder alles.’

Ze beet in een broodje. ‘Heb je vandaag een rondleiding?’

Hij schudde zijn hoofd.

‘Maar goed ook, met zo’n kop.’

‘Wat ben je weer charmant.’

‘Andere plannen?’

‘Welke plannen zou ik hebben, behalve ronddolen in de stad. Mij ergeren aan toeristen met lelijke benen in belachelijke shorts, alsof ze hier in de moestuin komen werken.’

Ze slurpte van de hete koffie. ‘En de vrouwen, ergeren die je ook?’

Hij trok een grimas die een lach moest voorstellen. Dat hij een dakloze nietsnut was, wilde niet zeggen dat hij geen gevoelens had. Vrouwelijk schoon vormde op sommige dagen het enige lichtpunt in zijn miezerig bestaan. Overdag trokken ze aan hem voorbij op La Rambla, meisjes en vrouwen uit alle uithoeken van de wereld, lachend en kwebbelend in de meest exotische talen, met blote platte buiken en bruingebrande benen, in minirokken, sportbeha’s en witte gympen, of op spitse hakken onder lange rokken met een split zo hoog dat hij de weinig verhullende strings kon zien. Hij sloeg ze gade zonder op te vallen, want als hun mannen het in de smiezen kregen, zoals die russen de avond ervoor, kon het ernstig misgaan. Als het hem te heet onder zijn voeten werd, ging hij op zoek naar een krant of een tijdschrift, trok ermee naar een park en installeerde zich op een bankje, tot hij indommelde door het permanente gebrek aan slaap, een gevolg van de eeuwige angst om aangevallen of in elkaar geschopt te worden. Later dwarrelden zijn gedachten naar Naomi, hoe ze met de kleine Elphi had gespeeld en in slaap was gevallen naast het kinderbedje, waarna hij haar had opgetild en naar bed gedragen met een haast onbetamelijk gevoel van geluk.

De nachten waren het ergst. Dan zonk hij weg in een diepe afgrond van schuld en wroeging. Tegen de morgen kwamen de verschroeiende nachtmerries.

De lanen en stegen van de Catalaanse hoofdstad waren zijn thuis. De laatste vijf jaar kwam hij naar de opvang bij Cataleya. Hier vond hij rust en warmte als het te erg werd daarbuiten. De fundació hielp ontheemden en daklozen zoals hem erbovenop, probeerde ze een nieuwe start te bezorgen. Verder dan een bed, een bad, verse kleren, een kom soep en een snee brood raakten de meesten niet. Met duizenden waren ze, de straatbewoners van Barcelona. Het aantal bleef stijgen.

‘Alleen jij interesseert me,’ zei hij.

‘Jouw geflirt lijkt nergens op. Drink je koffie en eet wat brood. Straks kan je je verstoppen achter een lantaarnpaal. Stippel vandaag eindelijk die nieuwe rondleiding uit. Het zal je bezighouden.’

‘Ik zal erover nadenken.’

‘Denk wat minder na en schiet in actie.’

Ze probeerde hem al weken aan werk te helpen. Als jurist was hij beslagen geweest in de wetten van het thuisland, hier in Catalonië had hij niets aan die kennis. Cataleya wist hem te overhalen om wandelingen te begeleiden voor studenten en alternatievelingen die ook wel eens de schaduwkant van Barcelona wilden ontdekken. Op de rondleidingen toonde hij hen de plaatsen in El Raval, El Gótico en El Eixample waar hij tijdens zijn zwerversbestaan op zoek ging naar etenswaar, een slaapplaats, een bak water of een fontein. Gedurende drie uur gaf hij een inkijk in de dagelijkse ellende van een dakloze. Tussendoor vertelde hij over Barcelona’s rijke geschiedenis, de volksopstanden, het ontstaan van de haven, de imposante kathedralen, de markante bouwsels van Gaudi, de martelpraktijken en executies in fort Montjuïc. Bij het afscheid doneerden de deelnemers een kleinigheid, waarna ze opgewekt vertrokken om zich te verliezen in de verlokkingen van de metropool.

‘Ik stap maar eens op,’ zei hij.

‘Al wat ik vraag, leg je naast je neer.’

‘Ik maak er zeker werk van, alleen niet vandaag.’

‘Dat kennen we. Hoepel op.’ Ze stond op en verdween in de keuken.

Hij hield van Cataleya, van haar warme vriendschap, haar gouden hart, haar stekelige plaagstoten. Als ze zich wat zou optutten en iets straks aantrekken, in plaats van rond te wapperen in die onuitputtelijke voorraad slobbertenues, hij zou haar een Catalaanse schoonheid noemen. Aan make-up had ze een broertje dood. Typisch iets voor welzijnswerkers. De opsmuk hielden ze voor hun geliefden, niet voor armoezaaiers als hem. Het medeleven in haar felle ogen en haar eeuwige inspanningen om hem terug op de rails te krijgen, ontroerden hem.

Hij was er niet klaar voor. Nog niet. Misschien nooit meer. Hij stond aan de verkeerde kant van een muur tussen een netjes geregeld burgerleven en de anarchie van de straat, tussen eerbaar volk met een job, een huis, vrouw en kinderen, en het uitgekotste uitschot van de westerse samenleving. Hij vroeg zich al zeven jaar af of er een weg terug was. Met elk jaar werd de terugweg langer.

Hij trok het hek omhoog dat ’s avonds werd neergelaten tegen vandalen en sloeg de Carrer de la Riereta in richting Eixample, er zorg voor dragend niet van achteren te worden aangereden door een ronddolende dronkenlap met een cabrio. Zijn eindbestemming lag aan de andere kant van de Avinguda Diagonal in de Zona Alta, met de gegoede districten waar hij hoopte aan een deftig middagmaal te geraken. Op de Plaça de la Universitat, met de talloze Erasmusstudenten in de buurt, zocht hij naar kranten. Zijn hart maakte een sprongetje toen hij op een verlaten terras een exemplaar zag liggen van het Nieuwsblad. Hij griste het mee en ging onder een boom zitten op het plein; het werd al warm. Hij plaatste een doosje tussen zijn voeten in de hoop wat kleingeld te incasseren. Studenten en docenten waren over het algemeen wel bereid om er wat centen in te mikken.

Hij bladerde door de krant. Het buitenlandse nieuws klonk erg verontrustend, het binnenlandse zo leeg als zijn rommelende maag. Hij verstijfde toen zijn oog viel op een bericht onder de familierubrieken. Tot tienmaal toe herlas hij het stukje. Hij sprong op, propte het dagblad in de versleten boodschappentas en spoedde zich terug naar de opvang.

Cataleya volgde het journaal in de woonruimte. ‘Catalonië stevent af op een burgeroorlog,’ zei ze, ‘Spanjaarden zijn daar goed in.’

Hij gooide de krant op tafel en tikte met een vinger op het bericht.

Ze bekeek het en vroeg: ‘Wat staat er?’

‘Ze willen me dood.’

‘Alweer? Russen?’

‘Mijn broer. Hij heeft bij de rechtbank een verzoek ingediend om mij afwezig te verklaren.’

‘Dat betekent?’

‘Dat hij een akte van overlijden wil laten opstellen.’

‘Je leeft toch nog.’

‘Als je dat leven kan noemen.’

‘Kan je er wat aan doen?’

‘Bewijzen dat ik nog rondloop op deze klotewereld. Anders sterf ik een roemloze dood, op papier tenminste.’

‘Je beseft toch waarom hij dat doet?’

Hij had een vermoeden, maar durfde het niet uitspreken.

‘Wees niet naïef Robin. Het is hoog tijd om terug te keren.’

‘Ik weet niet of ik dat wil.’

‘Je wil liever hongerlijden en je in elkaar laten slaan en de lucht verpesten boven Barcelona.’

Hij fronste zijn wenkbrauwen.

‘Je stinkt, dat besef je toch.’

Ze ging voor hem staan. ‘Robin, kijk naar mijn lippen: keer terug.’

‘Ik kan niet.’

‘Je moet, het is je laatste kans op een normaal leven.’

‘Misschien wil ik helemaal geen normaal leven.’

‘Och arme, wat een straatslijper. Heb je nog geld?’

‘Nee.’

‘Ik zal je wat lenen. Ik weet zeker dat je me terugbetaalt als je goed bent terechtgekomen.’

‘Jouw vertrouwen in mij is veel te groot. Ik deug nergens voor.’

Ze greep hem bij de oren, als bij een stout kind. ‘Doe er dan wat aan.’

Een maand deed hij erover.

‘Eerst naar de kapper,’ zei Cataleya, ‘met zo’n oerwoud op je kop jaag je iedereen het land uit.’

Hij weigerde. ‘Ze moeten me daar niet direct herkennen,’ zei hij. Daarmee liet hij een opening voor een eventuele terugkeer. Hij vond het laf, maar dat was hij al jaren, dat kon er nog wel bij.

De verse kleren en het schoeisel aanvaardde hij. Ook het reisgeld dat ze hem toestopte. ‘Draai je om, jouw knot lijkt op de pluim van een parkkonijn.’ Ze trok het elastiekje los en draaide een nieuwe knot in zijn haar.

‘Heb je je paspoort bij je?’

Hij voelde in de binnenzak van het tweedehandse jasje en knikte.

‘Vaarwel Robin,’ zei ze, ‘hier, neem dit mee, zodat je je Spaans niet verleert.’ Ze overhandigde hem een boek.

El laberinto de los espíritus, las hij. Deel vier in de reeks Het Kerkhof der Vergeten Boeken. Tijdens zijn omzwervingen had hij alle plaatsen bezocht waar het verhaal zich afspeelde.

Hij gaf haar een knuffel. ‘Bedankt voor alles, mijn engel.’

‘Tijd om met jouw geesten uit het verleden af te rekenen.’

Hij greep de gigantische sporttas met reservekleding en spulletjes die hij dacht nodig te hebben voor de terugreis. Bij de voordeur liep hij Juan tegen het lijf. Met tranen in de ogen omhelsde zijn vriend hem, kuste hem op de wang. ‘Buen viaje, belga loca.’

‘Ik kom terug,’ zei Robin.

‘Beter van niet,’ zei Juan, en drukte hem een leren etuitje in de hand. ‘Een cadeautje. Gebruik het spaarzaam.’

Robin grinnikte, stopte het in zijn tas en liep naar buiten.

Ruïne

Bastian Vermeer was uitermate tevreden over het diner met Ferdinand Deforge in de Hostellerie Marguerite. Hij had de projectontwikkelaar een flink eind over de streep getrokken voor zijn plan om een nieuw appartementencomplex op te trekken op de plaats van de ruïne. Ze waren een groot deel van de namiddag bezig geweest het menu af te werken dat zo welluidend de gastronomische degustatie werd genoemd. De geschroeide Sint-Jacobsnoot, de geroosterde hazenrug, de ballotine van fazant met truffel en langoustine waren hemelse meesterwerkjes die tong en gehemelte streelden als waren het de vleugeltjes van een rondfladderend cherubijntje.

Bij het dessert, een uitgelezen selectie van gerijpte kazen en aangepaste wijnen, had Deforge, een man met voldoende lagen vet om een jaar lang een frituur draaiende te houden, het nodig gevonden om een paar flessen dure wijn te laten ontkurken voor wat hij noemde “een proeverijtje”. Daarna had hij de keel gespoeld met een Rhum Clement 1952 die meer had gekost dan het volledige diner en de wijn samen.

Bastian vond Deforge een schuinsmarcheerder en een profiteur van de ergste soort, maar voor belangrijke bouwprojecten had hij hem nodig; de man zijn connecties met de burgemeester en de stadsdiensten waren van onschatbare waarde. De familieruïne met het metershoge onkruid dat door zijn stadsgenoten de Gentse bushbush werd genoemd, moest zo snel mogelijk verdwijnen. Te lang stond ze als een kankergezwel midden in de stad. Hij had genoeg van de beschimpingen en hatelijkheden. De bouwval moest afgebroken worden om plaats te maken voor een appartementsblok met luxe flats.