Julia

Julia

Het leven van een expatvrouw

Ceciel Huls

Julia

Het leven van een expatvrouw

Ceciel Huls

1e druk november 2020

Uitgeverij: Godijn Publishing

Vormgeving omslag: Jen Minkman

Auteursfoto: Hein Athmer

ISBN 978-94-93157-89-7

ISBN E-book 978-94-93233-07-2

NUR 301

©2020 Godijn Publishing | www.godijnpublishing.nl

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar worden gemaakt, door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van Godijn Publishing.

Alle in dit verhaal voorkomende personen en situaties zijn ontleend aan de fantasie van de schrijver. Elke gelijkenis met bestaande personen berust op toeval.

Voor mijn vader

Die mij mijn woorden heeft gegeven

1

Ik zie mezelf nog staan op de zandweg voor ons huis. Mijn korenblauwe jurk die te warm was voor een avond in augustus. Mijn hoge hakken deden me wankelen op stenen en in kuilen terwijl ik naar de auto liep. Wouter zat zelf achter het stuur van onze uit de UK geïmporteerde derdehands Landcruiser. Zijn krullen Tanzaniaans woest. Het is ongelooflijk wat een hoge luchtvochtigheid doet met haar. Goedkeurend bekeek ik mezelf in het spiegeltje boven de passagiersstoel. Pico bello, klaar voor de strijd. Wouter keek me nauwelijks aan. Geen woord over zijn dag, geen interesse in de mijne. Dat had een waarschuwing moeten zijn. Maar ik was zo opgewonden over de avond die voor ons lag; onze welkomstborrel op de residentie – het huis van de ambassadeur. Kennismaken met Wouters collega’s, hun vrouwen. Onze eerste avond uit zonder Luuk en Ella sinds de verhuizing naar Tanzania. Maar vooral mijn kans om Het Gesprek te voeren. Met Koos Blommesteijn, ambassadeur voor Nederland in Tanzania. Wouters baas. Netwerker pur sang. Althans, zo stelde hij zich na onze aankomst in Tanzania aan me voor. Een netwerker. Precies wat ik nodig had.

Ik denk liever niet terug aan hoe de avond verliep. De avond die het pad naar een werkvergunning had moeten effenen. De werkvergunning waarvan Wouter had gezegd dat we die ongetwijfeld konden regelen gezien mijn unieke achtergrond. Desastreus is de enige juiste beschrijving van de avond.

De verplichte welkomstcocktail was mierzoet. De tuin, decor voor de welkomstborrel, overweldigend mooi. In de vroege avondschemering flakkerden fakkels in het gras, gasten hingen in groepjes rond statafels en obers met volle dienbladen cirkelden om hen heen. Blommesteijn was de eerste die ik herkende. Je kon hem niet missen. Met zijn lange, slanke postuur stak hij boven iedereen uit. Koninklijk overzag hij met een glas wijn in zijn hand de aanwezigen, zijn team. Tot mijn verbazing hield Wouter me tegen toen ik op hem af wilde stappen.

‘Je moet je eerst voorstellen aan Klara,’ siste hij in mijn oor. ‘Je kunt het niet maken haar te negeren’.

Een fractie van een seconde dacht ik nog: hoezo? En: wie is Klara ook alweer? Maar voordat ik een vraag kon stellen, stond ze al voor me. Een lange, bleke en erg blonde vrouw in hagelwitte kleding. Terwijl ik haar uitgestoken hand schudde die verbazingwekkend koel en droog aanvoelde, drong tot me door dat ik een flinke faux pas had begaan. Minstens drie e-mails had ik van Clarinda ontvangen. Clarinda aka Klara. E-mails die ik eerlijk gezegd niet had beantwoord. Uitnodigingen voor een kennismaking. En misschien had ik vorige week een paar oproepen van haar genegeerd, omdat ik niet zat te wachten op een koffieochtend met de bejaarde vrouw van de ambassadeur. In Nederland hoefde ik toch ook niet te socializen met de vrouw van Wouters baas?

‘Klara, mag ik je voorstellen aan mijn vrouw Julia. Julia, dit is Klara.’

Met die woorden liet Wouter me achter bij een vrouw die ik, zonder er echt bij stil te staan, met niet al te veel respect had behandeld. Een vrouw wier steun ik bovendien weleens heel hard nodig zou kunnen hebben in mijn poging een werkvergunning te krijgen. Vrouwen steunen vrouwen, samen staan we sterk en meer van dat soort emancipatoire oneliners schoten door mijn hoofd terwijl ik Klara’s droge, koele hand schudde. Echt handig van me om haar uitnodigingen zo lomp te negeren. First impressions... Nu enorme interesse tonen leek de enige juiste strategie om een nog enigszins positieve indruk bij deze keurige dame achter te laten. Onder het genot van een flinke Mojito – handig zo’n rijkgevulde bar in de tuin – passeerde de ene na de andere smeuïge anekdote uit het leven van een ambassadeursvrouw in Oost-Afrika de revue. Over een op mysterieuze wijze veel te snel slinkende wijnvoorraad en een dronken kok. Over Francis, de dementerende butler die al van jongs af aan voor de Nederlandse ambassade werkt – kun je zo iemand nog met goed fatsoen ontslaan? En over een ondernemende tuinman die de Bougainville in de residentiële tuin wat al te enthousiast snoeit om de bloemen vervolgens voor exorbitante prijzen op straat te verkopen aan andere ambassadeursvrouwen die er hun dinertafel mee decoreren.

‘Je huispersoneel Julia, vertrouw ze niet. Ga niet uit van de goedheid van de mens, hier gelden andere spelregels.’

‘Je bedoelt dat ik niets van waarde in het zicht…?’ Ik wist niet goed hoe te reageren op haar waarschuwing. Andere spelregels dan in Nederland?

‘Juist. Dat is de basis, de harde basis. Nooit iets van waarde in het zicht. Je handtas altijd in je blikveld. Ik neem aan dat jullie een stevige kluis hebben meegebracht voor je belangrijke documenten, je juwelen, cash en dergelijke?’

Klara’s wenkbrauwen, hoog opgetrokken, smalle boogjes, deden me bijna in de stress schieten. Een kluis? Juwelen? Cash? Veel meer dan mijn trouwring en de ring die ik van mijn oma heb geërfd, bezit ik niet. Op mijn uitgebreide collectie oorbellen na dan, maar die hebben niks te zoeken in een kluis. Eerder bijous, dan sieraden. Klara liet zich niet van de wijs brengen door mijn ongetwijfeld zichtbare verwarring.

‘Kijk, beste Julia, wij zijn zéér ervaren inmiddels na onze plaatsingen in Afrika en Azië, dus luister. Alles in de kluis, overdag en ’s avonds. Je wilt ze niet in de verleiding brengen, toch? En de blingbling uit het zicht en alleen dragen op avonden als deze.’

Ik mompelde dat ik zeker niemand in de verleiding wilde brengen en dacht beschaamd aan ons voorraadje cash dat we bewaren in een kartonnen doosje in de woonkamer. Ik wilde echt niet de aandacht vestigen op mijn onbeduidende oorbellen met glassteentjes, maar toch pulkten mijn vingers aan de nep diamantjes die zo leuk glimmen.

‘Je moet ze tegen zichzelf in bescherming nemen, Julia. Zo’n meisje dat bij jou op de kindjes past, heeft niks en jij hebt alles. En geloof me, ik heb het ook moeten leren. Toen wij jaren geleden net in Mozambique zaten, was ik binnen een paar weken een antieken, gouden broche kwijt en behoorlijk wat cash.’

Voordat Klara haar betoog kon voortzetten met weer een andere anekdote, klonk een zachte en toch zeer nadrukkelijke kuch achter mijn rug. Klara’s smalle kin, geheven boven een witte en wat rimpelige nek, neeg bijna onzichtbaar richting de voor mij onzichtbare kucher. Een kleine Tanzaniaan in smoking voegde zich bij ons, zijn gezicht een landkaart van vele jaren levenservaring.

‘Mevrouw, kan ik u even spreken?’ Zijn ogen waren strak gevestigd op de neuzen van zijn glanzend gepoetste schoenen.

‘Alles kan besproken worden in het bijzijn van de lovely spouse of our new First Secretary. Julia, onze butler Francis. Francis, Miss Wentink’.

‘Mevrouw, er is niet genoeg kip.’ Francis stond erbij als een hond die weet dat hij een ongenadig pak slaag gaat krijgen van zijn baasje. Gebogen schouders, neerhangend hoofd en driftig handend wringend. De geur van zweet hing penetrant om hem heen.

‘Wát zeg je? Niet genoeg kip? Onmogelijk. On-mo-ge-lijk. Jij en ik weten allebei hoeveel kilo we gisteren hebben gekocht. Jij en ik weten dat we ruim hebben ingekocht. Wat zeg ik. Ruim? Zeer ruim.’ Klara torende minstens twee hoofden uit boven de butler die nog verder ineenkromp.

‘Mevrouw, het spijt me zo, maar er is echt niet genoeg. Ik kan nog even de Zuid-Afrikaanse slager bellen, misschien…’

‘Niks ervan! Je regelt het in de keuken. Oh nee, dat kun je natuurlijk niet. Ik regel het wel weer. Zoals altijd.’ Met een bijna triomfantelijke blik wendde Klara zich tot mij. ‘Niks kan ik aan ze overlaten. Dit is nou precies wat ik bedoel, Julia’.

Butler Francis holde met kleine stapjes achter zijn bazin aan. Klara’s ongenoegen was hoorbaar tot achter in de tuin, zelfs nadat de keukendeur geluidloos en langzaam door de butler was dichtgetrokken. Zijn opgetrokken schouders en gebogen hoofd brandden na op mijn netvlies. De gesprekken in de tuin kabbelden voort alsof er geen scheldwoorden voorbij dreven door de warme lucht. Met moeite maakte ik mijn ogen los van de gesloten keukendeur en keek om me heen. Naar de opgedirkte vrouwen – die wisten dat blokhakken en plateauschoenen handiger waren dan slanke hakjes. Vanuit de geopende ramen van de residentie klonk gekletter en brekend glas en Klara’s vloeken ging over in het Nederlands. Blommesteijn, met zijn rug naar me gekeerd, het middelpunt van een discussiërende groep collega’s, draaide zich om. Gefronste wenkbrauwen en een priemende blik richting het huis en toen, eindelijk, zag hij mij.

‘Julia! Onze Julia! Wat heerlijk om jou weer te zien, schoonheid!’ riep de zeer gerespecteerde en gedistingeerde ambassadeur, terwijl hij mijn hand schudde. ‘Vertel, waar ben jij zo druk mee bezig geweest dat je geen tijd had voor mijn lieftallige eega?’

Wat ik antwoordde was niet van belang. Al mijn zorgvuldig gekozen woorden gingen het ene oor in en het andere weer uit, ik kon ze op de grond uiteen zien spatten. Op de een of andere manier verzandde mijn zorgvuldig voorbereidde elevator pitch in een gesprek over hoe ik mijn tijd aangenaam kon besteden in Tanzania. Collega’s en ‘vrouwen van’ mengden zich al snel in het gesprek.

‘Op de charity bazaar verkopen we elk jaar kaas, stroopwafels en schattig Delftsblauw, de opbrengst gaat naar fantastische goede doelen.’

‘Hou je van koken? Er is een leuke kookclub voor diplo-spouses, ik neem je morgen wel mee als introducé!’

‘Joh, je krijgt het veel te druk met safari’s regelen voor bezoek uit Nederland en natuurlijk voor jullie gezin!’

‘Op de club is net een nieuwe zeilinstructeur, Richard, en hij is lekker! Als je al kunt zeilen, vraag je Wouter toch om een bootje te kopen en dan neem je lesjes om de fijne kneepjes te leren.’

‘Jongens, misschien is ze meer van het handwerken! Ik weet dat er iedere maandag een groepje samen borduurt en breit…’

Het liefst had ik mijn handen tegen mijn oren geduwd en mijn ogen dichtgeknepen tot het allemaal voorbij was, weglopen naar de auto, wegrijden zonder Wouter die een beetje stond te lachen over de handwerkclub. Maar ik was hier met een missie, dus in plaats van te vluchten, haalde ik diep adem en herhaalde in gedachten een paar keer de zin waarmee ik de aandacht van Blommesteijn weer naar me toe zou trekken. Ik zoog diep de warme lucht op, boorde mijn hakken stevig in de grasmat en dwars door het aangeschoten gelach om me heen, verhief ik mijn stem.

‘Koos, ik wil toch nog even terugkomen op wat ik zou kunnen doen tijdens onze plaatsing hier. Ik zou ontzettend graag met je van gedachten wisselen over mijn mogelijkheden om te werken in Tanzania.’

De gesprekken vielen abrupt stil en opeens was het verkeer van de naastgelegen weg heel goed hoorbaar over de hoge muren heen die de residentie afschermden van de wereld. Samen met mij leek iedereen zijn adem in te houden. Koos liet de stilte niet lang duren wat absoluut mijn redding was, want ik voelde de druk op mijn borst onprettig oplopen.

‘Julia, ik mag toch hopen dat je het postrapport goed bestudeerd hebt voor jullie komst. Wat zeg ik, voordat jullie deze post op jullie lijst plaatsten. We hebben geen overeenkomst met de Tanzaniaanse overheid voor wat betreft het verstrekken van werkvergunningen aan partners van Nederlandse diplomaten. En die gaat er, vrees ik, voorlopig ook niet komen. Tanzaniaanse partners van diplomaten hebben evenmin toestemming tot het verrichten van betaalde arbeid in Nederland.’

Een kort moment keek hij me aan en gedurende een vluchtig en onmeetbaar moment dacht ik medelijden te zien in zijn blik.

‘En voor het geval je het postrapport ongelezen terzijde hebt gelegd, het verrichten van onbetaalde arbeid, men noemt dat ook wel vrijwilligerswerk, is evenmin toegestaan. Bescherming van de lokale arbeidsmarkt. Zodat jij niet onbetaald een baan kunt innemen waar een Tanzaniaan anders een betaalde baan aan zou hebben. Duidelijk?’ Daarna klokte Blommesteijn zijn glas wijn achterover en werd het culinaire gesprek voortgezet.

Amelia, de vrouw van Wouters collega Anton en aan mij toegewezen als buddy, was gedurende het gesprek naast me komen staan. Al weken voor onze verhuizing naar Tanzania overlaadde ze me met tips variërend van mee te nemen schoenen in oplopende maten voor de kinderen tot huisvuilzakken die van belabberde kwaliteit waren in Tanzania. In de weken na onze aankomst nam ze me mee op expeditie langs pinautomaten, supermarkten, speeltuintjes en restaurantjes met de beste koffie, de beste pizza of het beste uitzicht. Met de arm die ze om me heen sloeg, voerde ze me weg van de mannen, naar een plek ver weg van hun gebral. Rosanna, de vrouw van collega Roderick, sloeg haar arm over mijn andere schouder. Voort schuifelde ik, omhelsd door mijn nieuwe vriendinnen. Hun armen duwden me omlaag, mijn hakken opnieuw het gras in. Ik wankelde, maar ze hielden me stevig overeind. Onder de bougainville dronken we van de cocktails die Roderick ons bracht.

‘Joh, ga nou eerst eens met ons mee op pad. Mensen leren kennen, de kindjes helpen met wennen, een beetje bijkomen van de verhuizing, het komt wel goed. Geef het tijd…’ Amelia klonk behoorlijk overtuigd van zichzelf.

‘Je zult zien, in no time heb je het zo naar je zin dat werken een verre droom lijkt. Of beter gezegd, een nachtmerrie!’ meende Rosanna.

‘Dames, ik geloof dat het voor Julia iets anders ligt dan voor jullie.’ Roderick zette een schaaltje hapjes op de statafel en legde zijn warme hand op mijn rug. ‘Jullie zijn doorgewinterd door de eerdere posten waar jullie gewoond hebben. Julia is hier geloof ik met andere verwachtingen naartoe gekomen, heb ik dat goed begrepen? Laten we binnenkort eens rustig rond de tafel gaan zitten; Wouter, jij en ik. We verzinnen er wel iets op. Een gelukkige partner is een voorwaarde voor een succesvolle plaatsing en ik kan niet tegen verdriet.’

2

Ons grote bed is koud, ondanks de hitte die in het duister nazindert. Ik heb de airconditioning per ongeluk aangelaten toen we naar de welkomstborrel gingen.

‘Het spijt me zo, Juul, het spijt me zo! Ik had Koos’ reactie niet zo bruut verwacht, ik wist me totaal geen raad. En dat de anderen zo met hem meepraatten. Ik had dit niet verwacht. Het spijt me zo liefje, ik had er iets van moeten zeggen, ik had iets kunnen doen.’

‘Ik begrijp het niet zo goed, Wouter. Je had toch gezegd dat zo’n postrapport niet alles zegt en dat er vaak iets geregeld kan worden? Je weet dat ik mijn baan niet wilde opzeggen, dat ik twijfels had over Tanzania. Alsjeblieft, leg het me uit. Wat heb ik verkeerd begrepen?’

‘Ik weet het ook niet. Ik had gehoord van collega’s in Jakarta en Nairobi dat er vrijwel altijd iets geregeld kan worden, zeker als de partner een stevig cv heeft zoals jij en als de partner echt wil, dat ik me geen zorgen moest maken en mijn kans moest grijpen.’

‘We zijn hier nu vijf weken? Ik heb al mijn ruiten ingegooid, denk je niet? Niemand vindt me leuk, ik zie ze wel naar me kijken. Ze vinden me vast een arrogant wijf. Kun je je voorstellen dat ik Klara zo bot genegeerd heb? Die nodigt me nooit meer uit voor koffie.’

‘Ach, liefje zo moet je niet denken! Ze zijn allemaal al vaker ergens opnieuw begonnen en hebben vast en zeker ook fouten gemaakt. Ze komen er snel genoeg achter wat voor fantastische vrouw je bent. En Roderick wil op zoek gaan naar een oplossing. Er komt wel iets op je pad, geef het de tijd liefje. Laat je warmte zien, je lach, dan komt het vanzelf goed.’

Ik staar naar het muskietennet boven mijn hoofd, terwijl de herinneringen aan de avond op een krankzinnig tempo door mijn hoofd razen. Iedereen dacht mee, ze wilden me zo graag geruststellen, me betrekken bij hun levens en wat deed ik? Ik kan mezelf weer zien staan daar, als enige op onmogelijke hakken, als enige met make-up op mijn gezicht die al na een uur vlekken vertoonde en me er als een slecht opgemaakte actrice deed uitzien. Ik voel me als een marsmannetje dat op de planeet aarde is geland en erachter komt dat alles anders is dan op Mars. Ik begrijp helemaal niks van de wereld waarin ik gekatapulteerd ben met Wouters nieuwe functie en het meest van alles begrijp ik niets, maar dan ook niets meer van mezelf. Mijn tong leidt een eigen leven sinds we voet op Tanzaniaanse bodem hebben gezet en mijn sociale vaardigheden heb ik achtergelaten bij de marechaussee op Schiphol, want als ik heel eerlijk ben, was ik in het vliegtuig al niet te genieten. Wouter loopt op zijn tenen om me te ontzien en de kinderen hebben zich in no time veel te veel gehecht aan onze nanny Veronica die zich als een oma over hen ontfermt en zo haar best doet mij op te vrolijken, terwijl ik er als een zombie bij loop. Erger dan dit kan het niet worden en we zijn hier nog maar net, we hebben nog vier jaar te gaan. Niet dat ik dat ga overleven. Of mijn huwelijk. Tenzij het me lukt de oude Julia bij haar haren erbij te trekken, want zo ga ik geen vrienden maken.

3

‘Mama Luuk, nu echt gaan slapen.’ Veronica’s stem is donker, laag en ze praat langzaam, de woorden bijna spellend.

Haar hand ligt op de klink van de voordeur, haar brede rug is grotendeels naar me toe gekeerd, maar haar ogen priemen met vuur in de mijne. Het is laat, ik heb haar veel te lang aan de praat gehouden. Haar stem houdt de stilte op afstand. Vandaag is mijn steun en toeverlaat gehuld in een wolk van bloemen, ruim geplooid rond haar heupen. De met okergeel en oranje bedrukte kitenge steekt prachtig af tegen haar glanzende, donkere huid. Met haar enorme postuur, haar kaalgeschoren schedel – onaantrekkelijkheid is de beste bescherming tegen mannen die geen nee begrijpen – haar glinsterende ogen en wiegende gang, is zij degene die de zon in ons huis laat schijnen en me weerhoudt van het inpakken van mijn koffers en een vlucht naar het verleden.

‘Als er iets is, dan ben ik in de buurt. Gewoon bellen, mijn telefoon doet het goed vandaag.’ Lachend steekt ze haar nieuwe mobiele telefoon in de lucht die ik voor haar heb gekocht. Haar oude deed het vaker niet dan wel. Mijn nieuwe vriendinnen verklaarden me voor gek. Een nieuwe mobiele telefoon kopen voor je nanny?

‘Ze raakt ‘m vast binnen een week kwijt,’ verklaarde Rosanna. ‘Ze verkoopt hem, vast en zeker, ik voorspel het je.’

‘Je moet vanaf het begin grenzen stellen, Julia,’ voegde Amelia toe. ‘Ze lopen zo over je heen en voor je het weet ben je iedere maand een kapitaal kwijt aan steeds weer iets anders dat kapot of weg is.’

Ik ben er maar niet op ingegaan. Een nanny moet bereikbaar zijn.

Vanuit de deuropening staar ik de tuin in. De rode slippers van Veronica sloffen over de witte tegels, het trapje van de veranda af, het erf op. Haar ruwe hielen raken de witte steentjes bijna, er zitten nog net geen gaten in de slippers. Morgen koop ik nieuwe voor haar. Bij het bewakershuisje, naast de grote poort, blijft ze staan. Met haar handen op haar heupen, haar benen licht uit elkaar, kijkt ze neer op Michael. Hij hangt op de oude campingstoel van oranje canvas, zwart afgebiesd en, heel handig, met netjes in de leuningen waar flesjes in kunnen worden gehangen. Michael is de askari – bewaker – van vannacht. Zijn lange benen steken ver voor hem uit, de punten van de afgetrapte zwarte kistjes wijzen omhoog. Uit een grote mok, die ik herken als een van de velen die een paar maanden geleden in papier gewikkeld een verhuisdoos in gingen in Voorburg, drinkt hij thee. Met een paar flinke scheppen suiker erin, raad ik. Iedere week gaat er een kilo suiker doorheen. De eerste keer dat de tuinfamilie – zo noem ik onze mensen in en om het huis – me om een nieuw pak suiker vroeg, sputterde ik nog tegen. Veronica leerde me toen mijn eerste van vele lessen over het leven van de mensen die voor ons werken. Die bekers thee met suiker vormen het ontbijt en het diner van die mannen. Ze eten alleen als Mama Chakula komt met de lunch. Sindsdien doe ik niet meer moeilijk over de suiker.

Michael staat abrupt op, recht zijn schouders en tikt met zijn hand tegen de zijkant van zijn hoofd terwijl de oranje stoel wankelt en met een plof omver valt. Hij veegt zijn hand af aan zijn broek en zet de beker thee voorzichtig op de grond. Veronica’s armen zijn voor haar buik gevouwen. Michael is langer dan Veronica, een hoofd of twee steekt hij boven haar uit. Hij krabt achter zijn oor en sjort zijn broek omhoog, buigt zijn hoofd voor haar en knikt in mijn richting. Met lange passen, zijn rug recht en kin geheven, start hij zijn rondje rond het huis. Met een harde ruk trek ik het metalen hek, dat als een extra deur voor de voordeur staat, achter me dicht, draai de sleutel om die ik al wrikkend uit het slot haal, dan sluit ik de houten deuren, draai de tweede sleutel om. Dit ritueel herhaal ik twee, drie keer. Iedere keer ruk ik eerst aan het hek, dan aan de dubbele deuren. Ze rammelen en ja, ze zijn echt op slot. Ik lijk wel een dwangneurose ontwikkeld te hebben! Kom op Julia, die sloten worden echt niet steviger zo! Normaal gesproken controleert Wouter iedere avond alle deuren en ramen. Zijn inmiddels traditionele ronde door het huis geeft me een merkwaardig geborgen gevoel, het doet me even vergeten dat de tralies voor de ramen, de ijzeren hekken voor de buitendeuren, de paniekknoppen in de woonkamer, master bedroom en logeerkamer en de 24/7 bewaking er met reden zijn. Vanmorgen vertrok hij voor het eerst sinds onze verhuizing naar Tanzania voor een driedaags veldbezoek en ik voel me naakt en kwetsbaar.

Buiten is het al sinds zeven uur donker. Vanaf het moment dat de zon ondergaat, is het een kwestie van een half uur voordat het lijkt alsof er iemand op het lichtknopje duwt. Van het ene op het andere moment gaat de schemering over in ondoordringbaar duister. De schijnwerpers creëren een bijzonder spel van licht en schaduw waarin bewegende palmbladeren roofvogels lijken. Af en toe beweegt de ritselende schim van Michael langs een raam, een dansende lichtbundel gaat hem vooruit. Tussen elke ronde zitten twintig minuten van stilte en dan danst het licht weer voorbij.

Nu de deur is afgesloten, richt ik mijn blik op de kamer voor me. De vloer glanst in het licht uit de kroonluchters, ongerept strekt hij zich uit onder tafels en banken. Nergens ontsierd door vergeten speelgoed of uitdrogende stiften. Veronica ruimt alles op voordat de kinderen door hebben dat ze er klaar mee zijn. Ook in de waskeuken heerst Veronica als een machtige krijgsvrouw, wat er nog aan de lijnen hangt, is nat en wat droog is, is gestreken en opgeborgen in een van de vele kasten die het huis telt. Ik loop rondjes door het stille huis, hopend op een vergeten stapel strijkwerk of iets anders waarmee ik me nuttig kan maken. Het kantoortje is de enige plek in huis waar Veronica en Nene niets anders mogen doen dan de vloer schoonmaken en daar heb ik vandaag al twee keer grondig opgeruimd.

In de woonkamer zouden met gemak twee zithoeken en twee eethoeken passen, als we daar genoeg meubels voor zouden hebben. Kroonluchters hangen er statig, hun pegels en hangers weerkaatsen licht tegen het plafond dat zo hoog is dat lampjes wisselen met een simpele keukentrap onmogelijk is. Sierlijsten, ornamenten en rozetten geven de woonkamer – in feite een zaal – grandeur. De schemer waarin de kamer gehuld gaat zo aan het eind van de dag, verdoezelt genadig de donkere plekken en barsten in plafond en muren die de ouderdom en de beroerde staat van het onderhoud van het huis verraden. De ongetwijfeld ooit schitterende in mozaïek gelegde parketvloer, vertoont diepe barsten en hier en daar ontbreken stukken hout. Onze twee toch echt ruim bemeten banken staan in een hoekje van de zaal. Kleurrijke kussens erop, een overbodige, maar erg mooie warme deken hangt over de rugleuning. De door Wouters vader gemaakte boekenkast, de antieke servieskast, stuk voor stuk mooie meubels. Hier zijn ze verworden tot lachwekkend kleine prularia die verzuipen tegen de hoge wanden en in de enorme ruimte.

Eigenlijk moet ik naar bed, de slaapkamer ligt echter achter het zwarte gat dat naast de eettafel begint en dat gat zal me opslokken, me met huid en haar verorberen. Ik blijf dus nog even zitten op de bank waar het te warm is en waar de muggen zich tegoed doen aan mijn enkels. Een indringend krakend geluid gevolgd door een doffe plof doorbreekt de stilte die daarna oorverdovend is, kippenvel trekt van mijn rug naar mijn nek, mijn hoofdhuid tintelt en ik spits mijn oren. Bewegingloos hang ik boven de zitting van de bank, mijn spieren trillen en houden mijn billen ternauwernood zwevend tussen zitten en staan. De silhouetten van bananenbomen en de bij daglicht schitterende weelderige struiken is het enige dat ik zie door de ramen. Waar is Michael? Wanneer heb ik hem voor het laatst gezien? Kan het zijn dat ik hem gemist heb? Langzaam laat ik me weer op de bank zakken. Buiten klinkt nieuw gekraak, valt er een boom om? Is het de poort? Stenen knerpen en dan, eindelijk, het donkere masker met de witte, licht reflecterende ogen die naar binnen turen door het raam recht tegenover me. Geschrokken ontmoeten onze ogen elkaar en dan groet Michael me met een zwaai vanachter de tralies. Ik moet echt naar bed.

In de grote slaapkamer word ik door een koude wind verwelkomd, het witte, wiegende spook in het midden is de klamboe, dat weet ik echt wel. Toch schrik ik. Ook hier is alles spic and span, de lakens, kussenhoezen en zelfs mijn nachthemd is in de plooi gestreken en valt koel en zacht op mijn plakkerige huid. Wouters kussen leg ik in de lengte langs mijn lichaam, ik houd het vast zoals ik Wouter altijd vasthoud. Mijn mobiele telefoon ligt achter het kussen dat Wouter moet vervangen, direct onder handbereik. De witte gordijnen voor de hoge boogramen steken af tegen de beige muren, ze geven licht door de schijnwerpers in de tuin die veel hoeken donker laten maar de ramen doen oplichten. Het witte schijnsel dringt door mijn oogleden heen, creëert dansende vlekken op mijn netvlies dat verlangt naar donkere rust. Buiten is het nu ook stil. Gezoem boven mijn hoofd is het enige dat doorgaat, onafgebroken en monotoon, als een overspannen koelkast. Het verdrijft de verpletterende stilte van het huis echter niet. Wat zijn de slaapkamers van de kinderen toch ver van me vandaan. Had ik ze misschien beter bij me in bed kunnen laten slapen? Veel handiger als er een overval op het huis wordt gepleegd.

In gedachten loop ik de noodscenario’s door die Wouter en ik samen hebben bedacht. Overvallen op woonhuizen vinden regelmatig plaats. Eén: kinderen in veiligheid brengen in de logeerkamer, die heeft een met tralies beveiligde deur naar de tuin, zodat we eventueel het huis kunnen verlaten. Twee: telefoons en opladers pakken. Als daar tijd voor is. En mijn handtas, daar zitten de autosleutels in. Toch? Of heeft Chalamanda mijn sleutel nog? Het witte klamboespook wikkelt zich gretig om mijn benen als ik uit bed wil stappen, ongeduldig trek ik aan het stof dat ruw langs mijn huid schuurt. De autosleutels zitten inderdaad in mijn handtas. De sleutels van de buitendeuren ook. Drie: de deur van de logeerkamer op slot doen, de paniekknop indrukken en voor de zekerheid de bewakingsfirma bellen.

‘Ga er altijd vanuit dat de bewaker is uitgeschakeld of dat hij er vandoor is.’

Ik kan Roderick, de collega op de ambassade die verantwoordelijk is voor onze huisvesting en veiligheid, het weer horen zeggen, terwijl hij me de paniekknoppen aanwees die op verschillende plekken in ons huis aan de wanden bevestigd zijn. Persoonlijk denk ik dat al deze maatregelen weinig nut hebben. De kamerdeuren zijn voorzien van knullige slotjes verwerkt in de deurknop. Met een haarspeld zijn ze zo open. Met een stevige trap ongetwijfeld ook.

Ik lig op mijn rug onder de nu omgewoelde lakens die al lang niet meer zacht en fris aanvoelen. Het geluid van de airconditioning lijkt met de minuut in volume toe te nemen. Als er iets aan de voorkant van het huis gebeurt – bij de voordeur bijvoorbeeld – hoor ik dat nooit met dit lawaai. Opnieuw verlaat ik mijn bed, op zoek naar de afstandsbediening van het koude spugende bakbeest dat recht boven het bed hangt. Ondanks de nieuwe stilte blijft de voordeur te ver weg voor mijn koortsachtige brein dat niet, niet, NIET ophoudt met denken aan binnenvallende overvallers met knuppels, pistolen, messen en slechte bedoelingen die ik niet eens geld kan geven, want mijn portemonnee is verdomme leeg. Waarom is er niet gewoon een alarmsysteem, zoals bij huizen van de Amerikaanse ambassade. Op de poort of zo. Zodat ik al weet dat het foute boel is voordat ze bij de voordeur zijn? De babyfoon! Die zet ik bij de voordeur! Dan hoor ik alles en hoef ik niet bang te zijn dat ik pas wakker word als een gewapende groep criminelen aan mijn bed staat. Op mijn tenen sluip ik door het huis, op zoek naar de babyfoon die ik uiteindelijk in een keukenla vind.

Vermoeide sloffende stappen klinken nu vanuit de tuin, ze worden begeleid door zacht geneurie. Gemorrel in een slot, een deur gaat open. Veronica slaapt van maandag tot en met vrijdag in het bediendenhuisje dat als een witte, rechthoekige doos een paar meter van de buitenmuur van mijn slaapkamer staat. Een douche, een wc met een wastafel zonder kraan. Een slaapkamer en een kleine leefruimte waar geen bank in past. Aan de buitenkant van het huisje staat een langwerpige betonnen bak met vier metalen kraantjes erboven. Het water loopt uit de bak door een afvoer de tuin in, het klatert op de grond eronder waar de aarde verzadigd is van het water dat er dag in dag uit op neervalt. Als het water niet meer klatert, de deur op slot is gedraaid en ook het geneurie vanuit het huisje met de ramen zonder glas stopt, is het opeens doodstil.

4

Oorverdovende knallen, de een na de ander, scheuren de stilte in stukjes en wekken me uit een slaap die me toch heeft overvallen. Ik schiet overeind, tast naar de telefoon die ik naast me had neergelegd. Mijn hart zit in mijn keel, terwijl mijn handen in de klamboe graaien en grijpen, op zoek naar de opening. Ik gooi de witte stof uiteindelijk maar over mijn hoofd en duik eronder door, de witte tegelvloer voelt verrassend koel aan mijn blote voeten. De witte gordijnen geven geen licht meer en lijken nu eerder vaalgrijs in plaats van verblindend wit. Het geknal gaat onverminderd door en gehuil uit de kinderkamers jaagt me op. Mijn handen tasten de muur af over het hier en daar gebarsten stucwerk, op zoek naar het gangetje langs de kledingkasten, naar de deur die verder weg is dan ik dacht. Als ik hem eindelijk gevonden heb en opengooi, klinken de knallen zo hard dat ik onwillekeurig mijn oren dichtduw. Het lijkt alsof er ergens in huis vuurwerk wordt afgestoken. Luuk staat als een kleine schim in de deuropening van zijn kamer.

‘Naar de logeerkamer, Luuk! Snel!’

Luuks gehuil gaat over in gejammer. ‘Waar is de logeerkamer ook alweer, mama?’

‘Oké, laat maar. Wacht hier!’

In de andere kinderslaapkamer zit Ella rechtop in bed te snikken. In haar armen de witte knuffelpoes die platgedrukt wordt door haar smalle armpjes die verrassend sterk blijken als ze zich aan me vastklampt. Ik til haar op en draag haar naar de logeerkamer, Luuk rent mee. Nu pas dringt goed tot me door dat het overal donker is, ook buiten. Tegen beter weten in probeer ik het lichtknopje in de logeerkamer. Het knopje gaat heen en weer onder mijn koortsachtig duwende wijsvinger maar het blijft donker. Het gedonder en geknal lijkt vanuit de hal tussen de waskeuken en de werkkamer te komen, het zijn geen geweerschoten, het is geen overval, het is iets anders. Maar wat, wat maakt zoveel lawaai? Ik weet mijn hartslag naar beneden te ademen, zittend op de rand van het logeerbed met Ella in mijn armen en Luuk dicht tegen me aan. Zo donker kan het alleen zijn als er buiten ook geen licht is.

‘Mama gaat uitzoeken wat er aan de hand is lieverds. Ik ga nu eerst een zaklamp zoeken en dan mag jij die vasthouden Luuk.’

Luuk knijpt in mijn hand en Ella klampt zich aan me vast.

‘Liefjes, jullie moeten me echt even loslaten. Ik moet toch gaan kijken wat er mis is!’ Mijn kinderen blijven huilen, maar hun handen verliezen hun grip en voorzichtig maak ik me los.

‘Mama, voorzichtig zijn!’ roept Luuk.

Ik knijp in zijn handje dat klam en warm aanvoelt in de mijne en zeg met een zelfvertrouwen dat ik niet voel dat er niks kan gebeuren, dat alles goed is en dat niemand zich zorgen hoeft te maken. En dat als mama zich geen zorgen maakt, niemand zich zorgen hoeft te maken. Toch? Opnieuw steek ik mijn handen voor me uit, laat ze langs de kastenwand naast het logeerbed glijden. De profielen van de versieringen op de deuren glijden onder mijn handen door die zoeken naar de knoppen. De eerste kast is gevuld met opgevouwen handdoeken. De geur van wasmiddel drijft de logeerkamer in en neemt verder toe als ik de tweede kast open. Hier liggen gladgestreken lakens en kussenovertrekken. Kast drie dan. Mijn handen glijden nu over een groot stuk plastic en het ruwe canvas van een tas, een metalen frame, een glasfles. De kampeerspullen! Waar is die zaklamp nou? De hoofdlamp van Wouter! Maar hoe verwoed ik ook op de knopjes druk, geen licht. En ik dacht goed voorbereid te zijn op welk nachtelijk onheil dan ook. Overvallers en inbrekers althans. Op een niet werkende generator had ik niet gerekend. Eindelijk voel ik de vertrouwde koele, stalen behuizing van de zaklamp die het tot mijn grote vreugde doet. Luuk en Ella, bij daglicht onbevreesde avonturiers die op slangenjacht gaan en gekko’s door het huis jagen, zitten in elkaar gedoken op de rand van het logeerbed. Luuk neemt de zaklamp van me over en richt de lichtbundel op de deuropening. Eigenlijk heb ik die zaklamp zelf nodig als ik op onderzoek uitga, maar ik kan het niet over mijn hart verkrijgen de kinderen in het donker te laten zitten.

Met mijn telefoon voor me uitgestoken kijk ik voorzichtig om de hoek, naar de enorme elektrische installatie aan de wand van de ruimte achter de waskeuken. De kast met ik weet niet hoeveel knoppen is minsten vijf keer zo groot als de stoppenkast die we in Voorburg hadden en ziet er gevaarlijk uit met alarmerend knipperende rode lampjes en hendels in verschillende maten en vormen. Ernaast is een kleinere kast aan de muur bevestigd, het deurtje gesierd met doodskoppen en andere waarschuwingstekens. Langzaam loop ik naar het knallende monster aan de muur dat me met rode ogen uitdagend toegrijnst. Opeens is het stil, de ogen doven en ik laat de lucht uit mijn longen lopen die schrijnen van de ingehouden adem. Precies op het moment dat ik een stevige stap voorwaarts zet, komt het beest weer tot leven, de knallen doen me wankelen. Ik weersta de verleiding weg te rennen en loop door naar de muur waar een a4tje met plakband aan is vastgeplakt. Met het schijnsel van mijn telefoon probeer ik wijs te worden uit de lijst met telefoonnummers, typ ze in, bel ze en herhaal het proces drie, vier, vijf keer maar krijg telkens foutmeldingen. Mijn vingers trillen bij het intoetsen van de cijfers die voor mijn ogen dansen. Dan eindelijk klinkt er een slaperige mannenstem.

‘Hodi, do you speak English?’ schreeuw ik tegen de man aan de andere kant van de lijn.

‘Kidogo, kidogo,’ luidt het antwoord, waarna de man een tirade in Swahili afsteekt en de verbinding verbreekt.

Opnieuw bel ik het nummer. Als er weer wordt opgenomen roep ik direct ‘Tanesco? Is this Tanesco?’

De man antwoordt uiteindelijk in gebrekkig Engels dat hij inderdaad monteur van Tanesco is en dat ik hem mag bellen zodra de zon schijnt. Opnieuw wordt de verbinding verbroken en verdere pogingen de monteur te bereiken leveren niets op. De andere nummers op de lijst bestaan niet of worden niet beantwoord. Na een half uur vruchteloos bellen, geef ik op. Er is nog steeds geen elektriciteit, maar het monster heeft het zo goed als opgegeven, af en toe klinkt er nog een knal, de lampjes zijn gedoofd.

Op het bed in de logeerkamer tref ik Luuk en Ella slapend aan met de ooit witte knuffelkat Poes tussen hen in. Het muskietennet is netjes rondom het bed gedrapeerd en vanaf het voeteneinde verspreidt de zaklamp een laatste, zwak schijnsel. Uitgeput laat ik me op het bed zakken en trek het laken over ons drieën heen, het is de zon die ons enkele uren later wekt.

5

Verbijsterd kijkt Veronica me aan. We staan tegenover elkaar in de keuken. De knallen van de afgelopen nacht teisteren nog steeds mijn slapen waar ze naklinken en een bonkende pijn veroorzaken die helder nadenken onmogelijk maakt. Mijn kaken zijn stram, mijn stem kraakt en ik kom niet goed uit mijn woorden. Veronica is kwiek en alert als altijd.

‘Waarom Mama Luuk?’ Veronica’s handen grijpen de mijne. ‘Waarom mij niet gebeld? Of Michael geroepen?’

Veronica is verontwaardigd en ik heb geen antwoord op haar terechte vraag. Waarom heb ik haar niet gebeld de afgelopen nacht? Binnen drie minuten zou ze bij me zijn geweest. En Michael, die is er toch juist voor onze veiligheid? Maar ik ken hem nauwelijks en het idee hem binnen te laten, terwijl Wouter er niet is en het donker en nacht is, joeg me nog meer angst aan dan in mijn eentje de wacht te houden bij de op hol geslagen stoppenkast. En wat weet Veronica nou van elektriciteit? In haar huisje in het dorp ten noorden van Dar es Salaam heeft ze het niet eens. Veronica moppert verder op me, over de ambassade bellen of tenminste een vriendin of beter nog Wouter of wat dan ook. Ondertussen pakt ze de rugzakjes van Luuk en Ella in en moedigt hen aan hun ontbijt op te eten. Naar haar luisteren ze natuurlijk wel. Ik ook, ik bel de ambassade.

Vijftien minuten later, precies op het moment dat de kinderen en ik in de auto stappen terwijl Chalamanda, onze chauffeur, de rugzakken achterin legt, stopt de oranje pick-up-truck van Steve op het erf. Steve is de onderhoudsman van de ambassade, zijn onmisbaarheid is me duidelijk geworden vanaf het moment dat hij de sleutel omdraaide in het slot van ons huis, een paar dagen voordat onze container aankwam. Hij zwaait naar me, terwijl hij tegen zijn mobiele telefoon schreeuwt die hij enkele centimeters van zijn gezicht afhoudt. Ik kan er geen touw aan vastknopen, maar dat het gesprek over Tanesco gaat is wel duidelijk. Abrupt eindigt het gesprek, Steve klikt zijn telefoon dicht en kijkt me aan met een brede lach die een rij schitterende witte tanden toont.

‘Hi mam! Kan ik naar binnen?’

‘Ga je gang, wij moeten nu weg, naar school, doe maar wat er gedaan moet worden. Veronica kan je helpen.’

Veronica zit naast Marco – de bewaker van deze ochtend – hun beider ogen zijn strak op het huis gericht, ze knipperen zelfs niet en lijken met hun ogen het huis en het elektrische monster daarbinnen in bedwang te willen houden. Op hen hoef ik dus niet te rekenen als het gaat om ellende met hogere elektronische machten. Steve pakt resoluut de sleutels uit mijn uitgestrekte hand, opent het hek en laat de deur met een zwier opendraaien. De stilte vanuit de woonkamer, waar de zon nog geen grip heeft op het donker, ontkent ieder probleem en lacht me in mijn gezicht uit. Dat het daar vannacht knalde en donderde lijkt opeens een leugen van mijn overspannen brein. Heb ik het me allemaal ingebeeld? Mijn bonkende slapen vertellen een ander verhaal, net als de blikken die Luuk en Ella op het huis werpen. Klara waarschuwde me nooit of te nimmer klusjesmannen zonder supervisie in huis te laten. Ook die van de ambassade niet, want je weet maar nooit hè, maar de klok tikt en ik wil de kinderen op tijd op school hebben. En ik wil weg, weg van dit huis.

Toyota Landcruisers vormen een kronkelende lijn, ze markeren de weg van Expat Heaven Msasani richting Kinondoni waar de school is en waar, iets verder zuidelijk, de meeste ambassades gevestigd zijn. Langzaam rijden we langs bewaakte, ommuurde villa’s. Achter de muren van sommige huizen zijn vlaggen zichtbaar, dat zijn de residenties van ambassadeurs. Andere huizen zijn verlaten en verwaarloosd, kapotte ruiten en uit hun voegen hangende poorten zijn de stille getuigen van een onverklaarbare verlatenheid. Voor de poorten van de grootste, meest pompeuze villa’s, staan dikke metalen palen die langzaam in de grond verdwijnen als er een auto binnen mag rijden. De oude poort in de muur rond ons huis duw je met de neus van een auto zo open. Op een straathoek staat een pick-up truck met op de motorkap en in de laadbak in zwart uniform geklede mannen. Het rescue team van een van de beveiligingsfirma’s die rijk en – overwegend – wit Msasani beveiligen.

‘Hij rijdt weer aan de verkeerde kant van de weg,’ zucht Luuk.

Naast ons, op de rechter weghelft en – inderdaad – tegen het verkeer in, rijdt op topsnelheid de glanzende, zilverkleurige Toyota van de EU Ambassadeur die achter in de auto met zijn hoofd in een krant gedoken zit. Zoals iedere ochtend toetert Chalamanda hem mopperend na en, eveneens zoals iedere ochtend, rijdt de auto onverminderd hard door, totdat hij bijna op een tegenligger inrijdt. Onder luid getoeter voegt de zilveren wagen weer in de file in. De manoeuvre heeft de eerste man van de EU-ambassade maar liefst dertig meter dichter bij zijn bestemming gebracht. Luuk en Ella hebben ondertussen hun oog laten vallen op de bedelaars die het laatste stukje van Kenyatta Drive bevolken. Met de gescheurde T-shirts boven afzakkende voetbalshorts rond magere, lange lichamen, zien ze er allemaal vrijwel hetzelfde uit. De kinderen weten de bedelaars echter van elkaar te onderscheiden en hebben de eenbenige gezien die hier vrijwel iedere ochtend van auto naar auto hinkt. Zijn plek heeft hij strategisch gekozen, elke ochtend vormt zich hier immers een file voor de laatste stoplichten van het schiereiland.

‘Mama, heb je geld? Of mogen we onze lunch aan hem geven?’ Ella kijkt me smekend aan met haar staalblauwe ogen.

‘Mam, soms moet je je geld uitgeven hoor!’

‘Luuk, Ella, in de eerste plaats: ik heb niks bij me. En op de tweede plaats: nee, je mag je lunch niet weggeven. Op de derde plaats: …’

‘Ja, ja, we geven niks aan bedelaars, het lost geen problemen op blablabla.’ Luuk kijkt boos naar buiten.

Minstens tien bedelaars zijn er vanochtend, de eenbenige volgt ons verbazend snel hinkelend als Chalamanda langzaam optrekt om aan te sluiten. Iedere keer als de file ons tot stilstand brengt, klopt hij op het raampje en zwaait hij breed lachend naar Luuk en Ella. Dan verlaten we Msasani en rijden een andere wereld in, waar Tanzania begint. Gigantische reclameborden staan langs de kant van de weg vanwaar glimmende, witte gezinnen met blonde kinderen stralend naar de passerende auto’s en voetgangers kijken. Perfecte palmbomen wuiven op een zachte wind op een hagelwit strand op een plek waar Precision Air je voor weinig meer dan het maandsalaris van onze tuinman naartoe kan brengen. Grijze flats met smalle hoge ramen wisselen stukken grond af waar niets dan plastic zakken, lege flessen, blikjes en achteloos weggegooide etensresten liggen tussen geel gras dat hoopt op regen. Vrouwen, koninklijk recht met gevlochten manden op hun hoofd, lopen in de berm. Zij slaan geen acht op de reclameborden boven hun hoofd, hun ogen zijn strak gericht op een andere wereld. Die waar ze het fruit in de manden kunnen verkopen. Een man fietst vlak langs onze auto, zijn fiets is behangen met zakken wit fabrieksbrood. De broden hangen aan zijn stuur, aan zijn armen en zijn hoog opgestapeld op de bak die hij met zijn fiets voorttrekt. Busjes – daladala’s genoemd – in alle denkbare kleuren, beschilderd met namen en gebeden, de schuifdeur altijd open, rijden toeterend mee in de file richting Kinondoni. Rijen autootjes met twee wielen aan de achterkant en een aan de voorkant – ze worden hier bajaji’s genoemd – vervoeren hun passagiers die onder een afdakje zitten, slingerend als een slang door het verkeer.

Vlak voordat we de zwaarbewaakte parkeerplaats bij de internationale school opdraaien, passeren we de Islamitische Al Muntazir Girls school. Meisjes in keurige, muisgrijze school uniforms en hagelwitte hoofddoekjes worden naar school gebracht door prachtig gesluierde vrouwen. De felgele Al Muntazir schoolbussen banen zich een weg tussen de SUV’s van diplomaten en andere expats door en weten op wonderbaarlijke wijze botsingen met bajaji’s en daladala’s, die ook hier kriskras rondrijden, te voorkomen. Op goede dagen geniet ik van deze kleurrijke en lawaaierige chaos, ben ik me ervan bewust hoe anders dit is dan het dagelijkse wegbreng gebeuren in Voorburg en hoe bijzonder het is dat we dit mogen meemaken. Maar vandaag is een slechte dag en tegen de tijd dat Chalamanda eindelijk de parkeerplaats van de International School of Tanganyika oprijdt, heb ik niet alleen hoofdpijn, maar ben ik ook nog eens enorm misselijk.

Monisha, de kleine Indiase moeder van Luuks vriendje Arush, loopt met stevige stappen voor me uit over een lange galerij. Ze draagt een lichtgrijze legging die haar bruine enkels vrijlaat. De platte, goudkleurige sandalen die haar sterke voeten sieren, zijn sierlijk en praktisch tegelijkertijd. Op de legging draagt ze een limoenkleurige sari. Normaal gesproken heeft ze altijd een afgeknipte spijkerbroek aan met een T-shirt of blouse, maar vandaag is anders. De Parent Teacher Association komt voor het eerst in het nieuwe schooljaar bij elkaar en dat vraagt om ‘een internationaal allure’ verduidelijkte ze toen ze me begroette.

‘Ik heb zoveel vriendinnen gevonden in de PTA. Je zult zien, het is een geweldige groep vrouwen die veel kan hebben aan jouw nuchtere Nederlandse gedachten.’

‘Wat doet de PTA precies? Dit is onze eerste internationale school, ik begrijp nog niet goed hoe het hier werkt. En eerlijk gezegd in Nederland had ik niet echt tijd voor dit soort dingen, dus ik heb nul ervaring.’

Monisha geeft geen antwoord en glimlacht slechts als ze me met een licht duwtje in mijn rug de bibliotheek in stuurt. Aan grote ronde tafels zitten inderdaad slechts vrouwen; blond, donker, rossig, Tanzaniaans, Aziatisch en een dame oogt uitgesproken Scandinavisch met haar dikke, blonde vlecht en knalblauwe ogen. Of zou ze Nederlands zijn? Handen worden naar me uitgestrekt, sommige vrouwen staan op en omhelzen me. Ik stamel mijn naam en mijn land. Ja, ja, ik ben nieuw, een jongen en een meisje, kindergarden en first grade. De exotische namen van de moeders ben ik alweer vergeten als ik de volgende hand aanneem. De warme glimlachen en hartelijke vragen overweldigen me en met mijn mond vol tanden weet ik niets te antwoorden als de Scandinavische me vraagt wat ik uit de jaren in Tanzania wil halen voor mezelf. Monisha loopt voor me uit en heeft voor iedereen een persoonlijk woord. Ze is als een vrouwenmagneet, iedereen wil haar spreken en beloftes voor koffie- en lunchdates vliegen door de lucht. Ze is dan ook voorzitter van de PTA, klassenmoeder van de beide klassen van haar kinderen. Dat was hoe ze zichzelf aan me voorstelde op de eerste schooldag, ze had toen al besloten dat Arush en Luuk beste vrienden zouden worden. Ze heeft ook nog een drukke baan in het familiebedrijf van de Ladaks.

De moeders luisteren aandachtig naar een smal mannetje in geruit jasje met een net wat te grote rode vlinderdas. Zijn uilenbril glijdt voortdurend van zijn neus, waar kleine zweetdruppels een glanzend laagje achterlaten. Bij het betreden van de bibliotheek viel een warme deken op me neer en ook bij mij loopt het zweet traag over mijn rug waar het een kleverig laagje vormt waar mijn jurk aan vast blijft plakken. Dat de airconditioning het in deze ruimte weer eens niet doet, blijkt een van de punten waar de PTA zich druk over maakt. Het ontbreken van een echte atletiekbaan en het feit dat het zwembad op de campus van de lagere school geen olympische afmetingen heeft, is zo mogelijk nog storender. Het ontbreken van een theater op deze campus en een cafetaria met fatsoenlijke koffie is ook een doorn in het oog van de gepassioneerde moeders. Als ik ze zo hoor klagen, zou ik bijna gaan denken dat we voor de verkeerde school gekozen hebben. Het mannetje dat de groep te woord staat, is een uit New York ingevlogen architect. Hij inventariseert de wensen van de ouders, zodat hij bestuur en directie van de school kan adviseren over het perfecte masterplan voor de verbetering van de school.

‘We betalen duizenden dollars per jaar per kind en ik heb er drie hier op school. Een atletiekbaan is wel het minste wat ik hier mag verwachten. En met dit zwembad zal het zwemteam van de school nooit een serieuze tegenstander zijn op de ISSEA-wedstrijden.’ Tot mijn verbazing is het de Scandinavische schone die haar beklag doet op scherpe toon, ze leek me zo aardig.

‘De school doet het inderdaad maar matig op de zwemwedstrijden tegen internationale scholen in Zuid- en Oost-Afrika,’ fluistert Monisha verontschuldigend in mijn oor.

Zouden die vrouwen van de PTA vergeten zijn dat ze in een ontwikkelingsland wonen? De vergelijking met het basisschooltje waar Luuk in Voorburg naartoe ging, maak ik niet eens. Deze school is fantastisch uitgerust, veel beter dan ik had gedacht. Naast het zwembad heeft de school zelfs meerdere voetbalvelden en dat de overdekte gymzaal geen airconditioning heeft, daar had ik totaal niet bij stilgestaan.

De architect duwt zenuwachtig het brilletje omhoog en maakt aantekeningen op zijn glanzende Macbook. Hij hoeft niks te doen om het gesprek te sturen, want de vrouwen vullen elkaars klachten en suggesties naadloos aan en geven toelichting voordat hij erom heeft kunnen vragen. De ogen van de goede man glinsteren als hij opkijkt naar een lange Tanzaniaanse schoonheid die een gewaad in de kleuren van de zee draagt. Ze schetst het beeld van een gezellige koffiebar met dagelijks verse sappen, taartjes en croissants, met gietijzeren, ronde bistro tafeltjes en rotanstoeltjes onder ronde parasols. Onwillekeurig knik ik instemmend, een Franse bistro is inderdaad precies wat er mist op deze school. De architect schrijft het allemaal op en maakt zelfs een schets op een groot wit vel papier dat hij vervolgens in de richting van de Frankrijk-minnende Tanzaniaanse toont, die hem vriendelijk vraagt de poot onder het tafeltje iets meer te decoreren met krullen. Achter de afzakkende brillenglazen glinsteren dollartekens en Monisha stelt voor dat we in groepen een top vijf maken van wishes and needs en die dan delen met de rest.

Enkele seconden blijf ik zitten aan de tafel waar vergeten waterflessen staan en kruimeltjes van koekjes me eraan herinneren dat ik honger heb. De stoel waar Monisha zo even nog zat, is als enige aangeschoven. Ik ontwaar haar limoenkleurige, tengere gestalte bij de groep moeders die in gelijksoortige uniformen gestoken zijn. Hun kleurige leggings en strakke haltertopjes doen me vermoeden dat dit de moeders zijn die de sportfaciliteiten van de school benedenmaats vinden. Monisha ziet er van een afstand groter uit dan toen ik achter haar aan liep, ze spreekt op gedempte toon, gebaart met haar handen en de vrouw waarvan me eerder al de duidelijk aftekende spieren op haar bovenarmen waren opgevallen, klapt instemmend in haar handen. Een magere Française die met haar getailleerde jurkje met smalle Bretonse strepen en donkerblauwe ballerina’s uit de toon valt tussen de sportsterren, pakt een dikke zwarte stift en schrijft met grote letters iets op een wit vel papier.

Op het scherm van een flinterdunne laptop toont de Scandinavische een video van iets wat me een museum lijkt gezien de lange, hoge wanden rondom een immense ruimte waarin beelden op sokkels staan en pluche banken klaarstaan voor bewonderaars. Als ik beter kijk, zie ik dat er geen oude meesters aan de spierwitte wanden hangen, maar ingelijste kindertekeningen en de sculpturen blijken kleiwerkjes. Meisjes in geplooide rokjes aan de hand van gesoigneerde moeders bewonderen de werken die ze, aan de reacties van de moeders te zien, zelf gemaakt hebben.

‘Dit was dus de expositieruimte op onze vorige school, fantastisch toch?’

‘Oh wow, dat is cool, maar onbetaalbaar toch? Op onze vorige school werden de tekeningen gewoon in het klaslokaal gehangen aan een waslijn met wasknijpers.’

De kunstminnende moeders doen alsof ze me niet gehoord hebben en kraaien van opwinding over het idee van de vrouw die Kirsten heet en die geprezen wordt voor haar vooruitziende blik om dit soort video’s te maken. Mijn hersenen voelen als stroop aan, ik heb hier niets in te brengen, niets toe te voegen. Ik kan beter maken dat ik wegkom, voordat er nog meer stommiteiten uit mijn mond komen. Ik glip de bibliotheek uit zonder afscheid te nemen van Monisha die nu de fluisterende vrouwen bemoedert die het waarschijnlijk over het niet bestaande theater hebben. Ik heb koffie nodig en aangezien die inderdaad niet te krijgen is op deze armzalige campus, rijden Chalamanda en ik soepel tegen het verkeer in naar Slipway waar ik op dit uur van de dag hopelijk niemand tegenkom, zodat ik in stilte kan zwelgen in mijn zelfmedelijden.

6

Het papier voelt warm aan onder mijn vingers, vers van de pers, mijn cv, keurig vertaald in het Engels en met grote nadruk op mijn brede inzetbaarheid. Een werkvergunning zit er misschien niet in, maar waarom zou ik me daardoor laten hinderen? Waar een wil is, is een weg en verdomme ik wil. Ik wil zo graag, zo wanhopig graag, werken. Toen Wouter vanmorgen de deur uitging, zijn smal gesneden Italiaanse pak accentueerde alles wat ik mooi vind aan hem, stak de jaloezie als een dolk in mijn hart. Die jaloezie die me zuur als melk maakt en die hij niet verdient, want hij doet zo zijn best me te helpen.

‘Bel hen maar,’ zei Wouter gisteravond tijdens een diner-à-deux bij Zuane dat hij als verrassing geregeld had, iets wat me enorm raakte want normaal gesproken ben ik degene die dat soort dingen doet.

Hij schoof me drie visitekaartjes toe over het grof geweven rood-wit geblokte tafelkleed dat het tafeltje sierde. Eentje van iemand van VSO, de andere van SNV en de derde van de een of andere Nederlander met een eigen advieskantoortje.

‘Begin maar met deze,’ zei hij en zijn nagel tikte dof op het kaartje van een zekere Elisabeth Kinyonge, programma manager van VSO Tanzania.

‘Ze zijn altijd op zoek naar vrijwilligers. Ik heb haar al uitgebreid over je verteld, ze was bijzonder geïnteresseerd in je. Terecht natuurlijk.’

Zijn ogen schitterden boven het glas waarin wijn schommelde die zo dieprood was dat hij bijna zwart leek. Onze glazen tinkelden tegen elkaar, het geluid resoneerde in de avondlucht op het terras waar wij als enigen zaten. Wouter kneep in mijn hand en mompelde dat hij niemand kende die zo’n fantastische adviseur was. Zijn vertrouwen in mij is strelend, maar is natuurlijk nergens anders op gebaseerd dan liefde die blijkbaar overeind blijft, zelfs als ik me dag in dag uit door het leven sleep met een zwaarte in mijn lichaam die helaas al lang niet meer alleen psychisch is. Wouter was gisteravond zo enthousiast en zo vol vertrouwen dat ik er bijna ook in ging geloven.

Nogmaals betast ik het kaartje van mevrouw Kinyonge en met een zucht die wel uit mijn tenen moet komen, klik ik tenslotte op verzenden. Mijn geloof in deze actie is echter al verbrokkeld. Ik sjok naar buiten, naar de auto en naar Chalamanda die al enkele keren aan Veronica heeft doorgegeven dat hij klaar is voor vertrek. Het is tijd voor de dagelijks middagtrip naar IST om Luuk op te halen. Ella is al eerder opgehaald door Amelia die haar mee naar huis heeft genomen voor een playdate met Liedewijtje van drie. Op het pad langs de hoge muren die de school afschermen van de wereld, ligt een hoopje katoen, de menselijke vorm eronder ternauwernood zichtbaar. Het is een vrouw die daar ligt, roerloos, alsof ze dood is. Boven het zand waarop ze ligt, trilt de lucht door de zon en van de wanhoop van de vrouwen die om haar heen staan. Chalamanda mindert vaart met de ingang van IST slechts enkele meters bij ons vandaan. Mijn ogen maken contact met die van een jonge vrouw die naast de al dan niet dode vrouw staat. Haar gezicht is vertrokken in een schreeuw die me ondanks de gesloten raampjes en luid loeiende airconditioning bereikt. Chalamanda drukt de centrale deurvergrendeling twee keer achter elkaar in en commandeert me mijn raam niet open te doen als de vrouw naar ons toe wankelt. Haar lange, magere arm waar gerimpeld vlees vanaf hangt, reikt naar mijn portier, zoekend naar hulp, naar vervoer of wellicht wil ze gewoon geld. Mijn ademhaling stokt en als in slow motion zakt haar arm weer omlaag, verslagen hangt hij daar als ik door het raam achter me omkijk. We draaien de poort van IST door en de veilige muren van de school sluiten de wereld buiten.

‘We kunnen niets doen, mevrouw Julia, we kunnen niet helpen. Het is niet veilig om daar te stoppen.’ Chalamanda knikt met zijn kin in de richting van de muren.

‘Laten we haar naar het ziekenhuis brengen Chalamanda! Dat is toch maar een kleinigheid?’

‘Heeft u enig idee wat er gebeurt als ze bij ons in de auto doodgaat? We worden gelyncht. En het kan heel goed een val zijn.’

Langzaam loop ik in de richting van Luuks klaslokaal. Ik identificeer me bij een bewaker en groet het enkele bekende gezicht tussen de groepjes kletsende nanny’s en moeders. Ik wil schreeuwen, roepen, er ligt daar buiten een vrouw te sterven! We moeten iets doen, we moeten helpen, we moeten… Maar ik sluit me aan bij het groepje waar Monisha vertelt over een familie speeldag over een paar weken, hier op de campus. Met kastelen om op te klimmen en te springen en met cake, en taart, en ijsjes en cola. Veilig binnen de muren met extra bewaking want ja, je weet maar nooit.

7

Het scherm van mijn laptop is onveranderlijk als een ingelijst stilleven. Ik ververs het scherm keer op keer zonder resultaat. Ik had die stomme mail aan VSO nooit moeten sturen, alsof ze daar op mij zitten te wachten. Lukraak toets ik woorden in de Google zoekbalk en een lange rij zoekresultaten rolt over het scherm naar beneden, de wifi doet het dus wel. Ik schuif mijn stoel achteruit en sta op, pulk mijn jurk van mijn achterwerk en trek hem wat naar beneden, waar mijn buik vreemd uitpuilt onder de stof dat heel wat minder strak zat toen ik de jurk een maand of vier geleden kocht. De lucht in de kamer ligt zwaar op mijn schouders en ademhalen gaat moeizaam, het is hier te warm en de muren van de kamer lijken me te willen verpletteren. Mijn ogen weet ik slechts met moeite open te houden en mijn nek is als een stuk hout. Ik moet weg uit deze kamer, terug naar bed, slapen, zodat de dag voorbij kan gaan zonder mijn aanwezigheid.

Mijn armen lijken dienst te weigeren als ik de deur naar de logeerkamer openduw, mijn computer en telefoon de rug toekerend. In de logeerkamer doet de airconditioning het wel, de kou beneemt me heel even de adem en de airconditioning loeit zo hard dat ik de pling van mijn vermaledijde laptop bijna gemist had. Een advertentie van De Bijenkorf is bovenaan mijn inbox verschenen, mevrouw Kinyonge heeft helaas nog steeds niet gereageerd op mijn open sollicitatie. Ik laat me op de nog warme zitting van de zwartlederen bureaustoel vallen, strek mijn benen voor me uit. Voor de tiende keer vandaag loop ik mijn brief aan VSO na. Geen spelfouten, geen vreemde zinsconstructies, niet te lang en niet te kort. Voldoende enthousiast zonder dat het raar wordt. Mijn ervaring is ruim, ik ben goedkoop want ik hoef niet ingevlogen te worden, ik behoef geen huisvesting, zelfs geen ziektekostenverzekering. Voor een organisatie die vrijwilligers uitzendt ter ondersteuning van stichtingen in ontwikkelingslanden, ben ik de ideale kandidaat. Een zeurstemmetje onderbreekt mijn gedachten en herinnert me eraan dat ik alleen ervaring heb in een wereld waar alles draait om omzet en winstcijfers. Ik beweeg mijn schouders heen en weer en schud mijn hoofd, wrijf met mijn handen door mijn haren, maar de gedachten laten zich niet verjagen.

8

‘This is Africa liefje. Alles duurt langer, alles gaat langzamer. Maar weet je, volgens mij kent Roderick die Kinyonge redelijk goed, misschien wil hij een balletje voor je opgooien.’

Na het telefoongesprek met Wouter vertraagt de tijd nog meer, hij kruipt voorbij als een slak die zijn huisje niet dragen kan en niets liever zou doen dan zich neer te leggen en onbeweeglijk te wachten op wat komen zal. Ik haal de kinderen op van school, eet chocolade en koekjes en drink zoveel cola light dat mijn maag er nog meer van opzwelt, zodat ik toch maar van jurk wissel. Boodschappen doe ik zo snel mogelijk, controleer mijn telefoon obsessief en ik maak mezelf gek met gedachten aan mevrouw Kinyonge die vast en zeker mijn e-mail heeft verwijderd toen ze halverwege was. Het enige nieuws dat mijn laptop bereikt is reclame die me er heel behulpzaam aan helpt herinneren dat ik niet kan winkelen bij mijn favoriete winkels in Nederland.