De stem van Lena

De stem van Lena

Ria Smit

De stem van Lena

Ria Smit

1e druk mei 2019

Uitgeverij: Godijn Publishing

BOEK10

Coverontwerp: Jen Minkman

Auteursfoto: Jeroen Mies

Coverfoto: Depositphotos

ISBN 978-94-92115-91-1

ISBN E-book 978-94-93233-12-6

ISBN luisterboek 978-94-93157-53-8

NUR 344

©2019 Godijn Publishing | www.godijnpublishing.nl

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar worden gemaakt, door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van Godijn Publishing.

Voor Aagje

Jouw stem

weinig bleef bewaard

alleen de getallen

van een eenvoudig bestaan

ik zocht je

vond een vrouw

berustend in haar levenslot

trouw aan haar gezin

jij liet je niet horen

je leefde in een andere tijd, ver weg

ik geef je een stem

ik zocht je

en toch… steeds was je dichtbij

je bezielt en stimuleert me

jij, mijn moeders moeder

Hoofdstuk 1

1899

Ze laat zich meevoeren met de stroom vrouwen langs de kramen op de markt, waar ze bieten, aardappelen en bloemkool koopt die ze in haar rieten mand legt. De beurs in de zak van haar witte schort.

‘Hé Lena,’ hoort ze plotseling, ‘ga je mee naar de kermis vanavond?’

Achter haar staat Grietje, een meisje uit Ouburg, een vrolijke spring-in-’t-veld met kort helblond haar. Zij heeft hier in Borgerdijk ook een dienstje. Ze draagt geen schort en wit mutsje zoals Lena. Zou haar mevrouw dat weten?

‘De kermis?’ Ze staart Grietje aan. ‘Ik weet het niet. Ik heb geen geld.’

‘Ah, doe niet zo flauw, kom gewoon.’

‘Met wie ga je?’

‘Met een paar vriendinnen en volgens mij komt jullie Jaap. Hij brengt een maat van hem mee. Met die mannen erbij word je vrijgehouden.’

‘Ik ga vanavond naar pa en ma.’

‘Jammer hoor. Het wordt vast heel plezierig.’

Lena trekt haar geruite omslagdoek over haar schouder en slentert verder langs de kramen. De kermis. Op zaterdag gaat ze naar haar ouders. Grietje krijgt dat voor elkaar. Lena zou door willen lopen, zomaar doelloos lopen. Mijmerend over de kermis komt ze bij het huis van haar mevrouw in de Dorpsstraat aan, waar ze een dienst heeft voor dag en nacht. Mijnheer werkt als ambtenaar bij het kadaster. Lena gaat naar binnen en loopt door naar de keuken.

Glimlachend verschijnt mevrouw in de deuropening. Eenvoudig en stijlvol gekleed en opgestoken blond haar. ‘Waar ben je zo lang gebleven?’

‘Ik kwam een meisje uit mijn dorp tegen.’

‘Ja ja,’ ze verdwijnt uit de keuken.

De keuken is Lena’s domein. Ruim en met een houtkachel tegen de achtermuur, Delfts blauwe borden aan de wand. De boodschappen zet ze in de kelder en in de kastjes met ruitjes. Buiten bij de pomp haalt ze water en schilt de aardappelen.

Deze dienst heeft Lena sinds een jaar en ze verdient er meer dan in haar vorige betrekking in Ouburg.

Liever zou ze zelf een huishouden bestieren met wat meer voorspoed en kinderen opvoeden op haar manier. Een leven leiden zoals ze zelf verkiest. Meer vrijheid om anderen mensen te leren kennen en plezier hebben op de kermis. De regel is dat ze op zondagavond vrij is en om de week op zaterdag naar haar ouders gaat.

De maaltijd bereidt ze voor zodat mevrouw die alleen hoeft te koken. Bij het aanrecht kijkt ze uit over de tuin. Voor vanavond moet ze wat extra klaarmaken, omdat de oudste zoon thuiskomt van kostschool. Na de zomer gaat de jongste zoon daar ook heen. Voor zichzelf smeert ze wat brood en ze snelt naar boven. Haar lijf siddert van blijdschap en spanning. Als ze naar haar ouders gaat, mag ze eerder weg. Hier is ze alleen de sloof, de mindere. Ze werkt hard, zonder dat ze het gevoel krijgt dat dat wordt gewaardeerd. Op zolder heeft ze een eigen kamer met een goed bed, ondanks dat slaapt ze slecht.

Lena is de oudste van vijf kinderen. Thuis sliep ze op de zolder met haar jongere zus Guurtje en in de winter kropen ze tegen elkaar, vanwege de kou. Zij heeft inmiddels een dienstje in Alkmaar. Haar drie jongere broers sliepen op de zolder aan de voorkant van het huis.

Wat wil ze graag naar de kermis. Daarna kan ze niet bij mevrouw slapen, voor haar is ze immers naar haar ouders. Na de kermis naar pa en moe lopen is te ver. Wat zeggen ze als ze midden in de nacht aankomt? Of vraagt ze onderdak aan haar oom in de molen? Die man kent ze nauwelijks, hij woont daar alleen en stel dat mevrouw erachter komt, of als hij haar ouders een keer ziet…

Ze neemt haar goede jurk uit de kast, bekijkt hem van een afstand, legt hem op het bed en stopt wat nachtgoed in haar tas. Door het dakraam staart ze naar de voorbijtrekkende wolken. Als Jaap er is, zoals Grietje zegt, kan ze bij hem overnachten? Af en toe draait ze zich om en kijkt naar de jurk. Snel kleedt ze zich uit, wast zich bij de lampetkan, grist de jurk van het bed en trekt hem aan.

Beneden glipt mevrouw net uit de kamer. ‘Doe de groeten aan je ouders.’

‘Ja mevrouw.’ Ze is vrij.

Ze slentert het park in om de tijd te doden en brood te eten. Langzaam loopt ze tegen de avond naar de kermis, groepjes slenterende jongelui achterna. Ze kent ze niet. Als ze op zaterdag en zondag bij pa en moe is, is het genoeglijk, uitrusten en bijpraten. In Ouburg is niet veel te beleven.

Op zondagavond bij mevrouw blijft ze op haar zolderkamertje. Als het in de zomer langer licht is, maakt ze een wandeling en komt ze zo nu en dan andere dienstmeisjes tegen. Er wordt gedanst in het parochiehuis, daar alleen naar binnen stappen durft ze niet.

De kermis is op het dorpsplein, er staat een zweefmolen, schuitjes, een schiettent en een snoepkraam. Het is niet druk. Is ze te vroeg gekomen? Een groep meiden en jongens komt joelend het plein opgesjouwd. Doelloos loopt ze rond, haar blik zoekend over het terrein. Hier staat ze, in haar eentje. Oh kijk, daar is Grietje met twee andere meiden. Zij kent vast veel mensen. Lena zwaait.

‘Hé Lena,’ roept Grietje, ‘goed dat je gekomen bent, flink.’ Grietje is snel weer aan de babbel met de meiden. Lena voelt zich er verloren en overbodig bij. Het wordt drukker, haar broer Jaap ziet ze niet.

‘Hoe gaat het met je dienstje?’ vraagt ze aan Grietje om een praatje te beginnen en haar zenuwen te verbloemen.

‘Goed, heel goed.’

Zou het echt? Snoeft ze? Of heeft ze echt mazzel met haar mevrouw? Meteen is ze weer lacherig in gesprek met een jongen die erbij is komen staan, ze heeft altijd sjans. Lena bewondert haar, maar er steekt ook jaloezie. Plotseling ziet ze haar broer Jaap zwaaien. Samen met een onbekende knaap komt hij naar haar toe.

‘Lena. Mooi dat je er bent.’

‘Theo,’ stelt de jongeman zich voor. Donkerblond haar, helblauwe ogen en een rustig voorkomen, hij staat er wat onhandig bij.

‘Mijn zus Lena.’

Hij wurmt zich tussen haar en Grietje. ‘Je bent hier in betrekking, hoorde ik van Jaap.’

‘Ja. Bij een familie in de Dorpsstraat.’

‘Bij een strenge mevrouw,’ komt Grietje ertussen. ‘Ik heb het getroffen met mijn dienst.’

Moet dat nou, denkt Lena.

Hij buigt zich naar haar toe. ‘Is dat zo?’

‘Och ja,’ Lena wil er niet aan denken.

‘Je moet je geld verdienen, ik werk in Steendijk, met je broer.’

‘Woon je daar?’

‘Nee.’ Hij knikt met zijn hoofd naar rechts. ‘Hier even verderop. Door de week ben ik in Steendijk in de kost. Op zondagavond ga ik daarheen. Vroeg beginnen hè. Kon je weg bij je mevrouw?’

Ze glimlacht. ‘Met een smoes,’ ze kijkt naar de kermis, hopelijk ziet hij haar niet kleuren.

Hij stoot haar aan. ‘Goed dat je gekomen bent, kranig.’

Weer lacht ze.

Verveeld hangt het groepje bij elkaar, ze lachen en wijzen soms naar anderen. Het wordt drukker. Zo te zien kent Jaap hier veel mensen. Kennelijk komt hij vaker in Borgerdijk, hier is meer te beleven. In Steendijk is ze weleens geweest, het is omringd door kale polders en het heeft geen kern.

‘Ik ben je hier nooit tegen gekomen.’

‘Voor boodschappen kom ik in het dorp, verder aan het werk hè. Om de week op zaterdag naar huis,’ flapt ze eruit en heeft er meteen spijt van.

‘Het is hier levendiger, in Steendijk en Ouburg zijn ze wat stugger, vind je niet?’

Door de aandacht van deze aardige Theo, voelt ze zich weer kleuren. ‘Ja.’

‘Christelijk hè,’ hij lacht. ‘Ga je mee in de zweef?’

Ze is verrast. Even later zeilen ze boven de mensen, lachend zwaait ze naar Jaap en de anderen, ze zwaaien terug. Grietje kijkt, ze zwaait niet. Is ze jaloers? Zij? Op Lena?

Als de zweef stil staat, wil ze uitstappen.

Theo houdt haar stoeltje vast. ‘We gaan nog een keer.’ Als ze weer hoog boven de mensen zweven, laat hij haar los en ze zwiert heen en weer. Ze is bang dat ze tegen de andere stoeltjes botst, dat gebeurt niet. Telkens wordt ze door Theo weggeduwd, ze gilt het uit van plezier. Weer op de grond staat ze wiebelend op haar benen. Hij slaat een arm om haar heen en neemt haar mee naar de anderen. Op slag lijkt hij veel vlotter, komt vast door de zweef.

Jaap lacht haar toe. ‘Wat een lol, hè Leen.’

Blij als een kind, denkt ze, wat is het lang geleden dat ze zoveel plezier had.

Jaap wenkt. ‘Kom, we gaan gaaischieten.’

Ze lopen met hem mee en op het terrein achter een café staat een paal met daarbovenop een houten vogel.

Jaap gaat als eerste. Secuur en met veel kracht spant hij de boog. Heeft mijn broer dat vaker gedaan, denkt ze.

Hij schiet net naast. ‘Hè, wat zonde,’ Jaap geeft de pijl en boog aan een jongen die naast hem staat. Hij schiet ook mis. Een paar jongens proberen het, Theo waagt zich er niet aan. Iedereen joelt als de zoon van de kastelein het wel voor elkaar krijgt.

‘Die heeft vast vanmorgen veel geoefend,’ zegt Jaap.

Napratend slenteren ze terug naar het plein, naar de schuitjes. Met Theo zit ze in een schuitje, het haalt het niet bij de zweef voor Lena. Als toetje gaan ze allemaal in de zweef en slingeren elkaar heen en weer. Aan het eind van de avond kuieren ze naar het parochiehuis, daar is het druk op de dansvloer.

Voor ze het weet neemt Jaap haar de vloer op. ‘Nou zus, daar gaan we.’

‘Dat kan ik niet.’

‘Je leert het zo.’

Het wordt een gestuntel en ze geeft het op. Grietje kan goed dansen, ze zwiert met een jongen over de vloer door de zaal.

Theo strekt haar armen naar haar uit. ‘Wij samen?’

‘Ik kan het niet.’

‘Kom,’ hij pakt haar hand en gaat tegenover haar staan. Ze doet haar best, maar het wordt struikelen. Gelukkig kunnen ze erom lachen. Ze proberen het steeds opnieuw, het gaat beter en ze draaien net als de anderen. Lena lacht en struikelt, ze moet blijven opletten, Het zweet parelt op Theo’s voorhoofd, zelf krijgt ze het ook warm.

Ze geniet van zijn armen om haar heen, zijn vriendelijke blauwe ogen en zijn rustige stem. Een hele lieve man, denkt Lena. Misschien de kans bij haar mevrouw weg te komen? Hij is tuindersknecht net als Jaap, een onzeker bestaan. De avond vliegt om en lachend gaat ze met de stroom jongelui naar buiten.

Theo legt een arm om haar heen. ‘Zal ik je thuisbrengen?’

Ze schrikt en het lachen vergaat haar meteen. ‘Ik, ik. Ik kan niet naar huis.’

‘Hoezo kun je niet naar huis?’

‘Naar Ouburg?’

‘Nee, dat is te ver.’

‘Waar is Jaap?’

Theo kijkt de straat in. ‘Die is al weg.’

‘Ik had met Jaap mee willen gaan, maar vergat het te vragen. Dom van me.’

‘Kun je niet naar je betrekking?’

Ze schudt haar hoofd. ‘Mijn mevrouw denkt dat ik naar huis ben, anders mag ik op zaterdag niet weg. En wat zegt ze tegen pa en moe als ze die een keer spreekt.’ Het wordt steeds stiller op straat.

‘Ik zou naar pa en moe gaan…’

‘Waarom ben je niet gegaan?’

‘Ik wilde naar de kermis.’ Ze schaamt zich voor haar geklungel.

‘Naar je betrekking is toch het beste, denk ik.’

‘Dat wordt een ramp met dat mens.’

Theo kijkt afwisselend voor zich en naar haar. ‘Waar ga je nu heen?’

Ze rilt en haar blik dwaalt onbestemd de straat in, dat zo’n mooie avond zo moet eindigen. ‘Wat dom van me.’

Hij slaat een arm om haar heen. ‘Jij gaat met mij mee.’

‘En hoe… Vinden je ouders dat goed?’ Slenterend gaan ze de straat uit.

‘Ik kijk of moe op is en morgen moet je vroeg weg.’

Het wordt donkerder naargelang ze meer uit de kern van het dorp zijn.

Bij een klein vierkant huis, met een laag dak dicht bij de straat, staat hij stil. De bomen die ervoor staan geven het huis iets intiems, maar sombers.

‘Wacht.’ Hij verdwijnt achterom.

Alleen op straat lijkt de nacht zwarter, weer rilt ze. Komt Theo terug? Als zijn moeder op is, misschien niet. Ze kent de weg hier nauwelijks en zeker niet in het donker. Wat doet ze hier midden in de nacht? Wat heeft ze in haar hoofd gehaald? Terug naar haar mevrouw? Wat voor uitbrander zal ze krijgen? En wat voor boete zal mevrouw dan bedenken.

Plotseling staat hij weer voor haar. Hij pakt haar hand en neemt haar mee naar een raam dat naar boven is geschoven en ze klimmen naar binnen. Vanuit een gang neemt hij haar mee naar de zolder, halverwege doet ze haar schoenen uit.

Ze trekt aan zijn arm. ‘Waar kan ik slapen?’

‘Op zolder.’

Boven leidt hij haar naar een voorzolder. Zelf gaat hij naar een ander gedeelte van de zolder waar ze vaag slapende figuren ziet met de geluiden die daarbij horen. Op de voorzolder is het koud. Theo komt aangesjouwd met een matras en dekens, die hij op de grond legt en wijst dat ze daar kan slapen. Hij kruipt naast haar als ze zich op het matras laat zakken.

‘Theo.’

‘Het kan niet anders.’ Ze overweegt terug naar mevrouw te gaan. Hij kruipt tegen haar aan, lekker warm, net als thuis, denkt ze. Dat warme stevige mannenlijf tegen zich aan, zijn armen om haar heen, veilig en beschermd. Zijn hand gaat voorzichtig onder haar kleren.

Lena moet een giechel onderdrukken. ‘Wat doe je?’ Ze weert hem af als hij haar boezem aan wil raken. Zachtjes gaat hij verder met liefkozingen. Het is zo heerlijk met hem, zo warm, zo lief. Dit mag niet… Hij streelt haar buik, ze laat hem begaan, ze geniet van zijn aanrakingen… Zijn hand gaat lager.

‘Niet doen,’ fluistert ze in zijn oor en duwt hem weg. Stil liggen ze naast elkaar. Was dat niet te onaardig van mij, denkt ze. Ze streelt zijn wang, hij de hare. Wat gebeurt er? Langzamerhand geeft ze toe...

De rest van de nacht ligt ze wakker in zijn armen en staart in het donker voor zich uit. Wat heeft ze gedaan? Het laatste deed zelfs pijn. Niemand mag dit weten.

Voorzichtig kleedt ze zich aan als het licht begint te worden, om de anderen niet te storen. Theo is meteen wakker en ze sluipen langs de muur naar de trap, beneden naar het raam. Ze kijkt op naar hem, hij houdt het raam open en ze klimt naar buiten.

‘We zien elkaar,’ Theo sluit het raam. En daar staat ze, alleen buiten in de schemering. Ze rilt, de ochtenddauw dringt door haar kleren. Ze loopt de richting uit waarvan ze gekomen zijn en zoekt de weg terug. Als de kerktoren opdoemt, weet ze dat ze naar het dorp loopt. De straten gaan langzaam over in lanen met bomen en ruime vrijstaande huizen. De eenden fladderen op als ze het park in loopt.

Rillend van de kou gaat ze op een bank zitten. Het is stil, het zal rond zeven uur zijn. Het was fijn bij Theo, hem aan te halen en in zijn armen te liggen. Hij was lief. Alleen dat laatste… daar heeft ze spijt van. Ze had er niet aan toe moeten geven. Even is ze ingedommeld en schrikt wakker van klokgelui. Nee, ze kan niet naar de kerk, stel dat mevrouw haar ziet.

Ze loopt een stukje het bos in als het drukker wordt en blijft lopen, de dag lijkt niet voorbij te gaan. Eind van de middag gaat ze naar haar betrekking.

Vanuit de keuken komt mevrouw op haar toegelopen, als Lena binnenkomt. Ze draagt haar zondagse jurk, haar haar zit keurig gekapt, ze kijkt verrast. ‘Dag Lena, goed dat je zo vroeg bent. Kun je de avondmaaltijd bereiden.’ Mevrouw maakt meteen gebruik van haar. Dat komt goed uit, denkt Lena, ze rammelt van de honger.

‘Wat zie je eruit, kijk eens naar je jurk en je schoenen.’

Ze schrikt ervan, dat had ze niet in de gaten.

‘Oh jee. Hoe kan dat nou?’ Wat zal mevrouw van haar denken? Lena was vergeten dat ze haar beste jurk aan had. Wat zonde.

Mevrouw is altijd thuis, bedenkt ze zich. Zou het zo gaan als je getrouwd ben? Zo saai? Ze snelt naar boven. Stil en zorgvuldig doet ze de deur achter zich dicht en ploft op het bed. Hier is ze pas echt veilig. Starend naar het plafond overdenkt ze wat er allemaal gebeurd is sinds gisteravond. Ze staat op en trekt haar werkkleding aan. Wat zonde, die modder op haar goede jurk. Wanneer kan ze die wassen?

Beneden in de keuken vraagt mevrouw. ‘Hoe is het met je ouders?’

‘Goed hoor.’

Na een nacht onrustig woelen is ze diep in slaap als de wekker gaat. Het lijkt een zonnige dag te worden. Vandaag moet ze de bedden verschonen en de was doen.

Het beddengoed van de zoon haalt ze af en ze neemt het mee naar beneden. Dat van mijnheer en mevrouw kan ze niet afhalen, zolang mevrouw in de slaapkamer is. Lastig, het houdt op.

Ze brengt mevrouw haar ontbijt op bed. En gaat naar de water- en vuurwinkel, waar ze heet water en een paar gloeiende turven haalt. In de bijkeuken, maakt ze met een stuk zeep en een klopper sop in de waston. De hele ochtend staat ze de was te stampen. De witte was legt ze achter het huis op de bleek, dat kan gelukkig als de zon schijnt. Hopelijk droogt het vandaag en kan ze morgen strijken. Op dinsdag komen de dames borduren. Dat is een druk gekakel. Ze leren elkaar borduursteken en de dorpsroddels worden uitgewisseld.

Ze keurt het dienblad, voordat ze het naar binnen brengt. Staat alles zo goed? Oortjes naar rechts, lepeltjes met het handvat erachter en naar rechts. Lena zet er de schaal koekjes bij, ze moet zich inhouden er zelf niet een te nemen. In de kamer zet ze het dienblad op het dressoir. De dames hebben zich op de fauteuils bij de grote ronde salontafel genesteld. Mevrouw staat met de mevrouw van Grietje bij het raam en schuift de opengewerkte vitrage opzij om de tuin te laten zien. Het is veel werk, die vitrage wassen. Lena schenkt de thee in en zet de kopjes op het Perzisch tapijtje van de salontafel voor de dames neer. Met de suiker, de melk en de koekjes. In de keuken gaat ze verder met de strijk.

Die avond, tijdens de afwas komt mevrouw de keuken in. ‘Jij was helemaal niet naar je ouders zaterdag.’ Lena kan net een kopje tegenhouden voor het op de grond klettert.

‘Je was naar de kermis.’

Voordat ze een excuus kan bedenken gaat mevrouw verder. ‘En waar heb jij overnacht?’

‘Bij een vriendin.’

‘Welke vriendin?’

Lena kent alleen Grietje en weet niets te bedenken.

‘Nou.’

‘Ze heeft een dienstje aan de rand van het dorp.’

‘Oh ja? Wie?’

‘Een meisje dat ik ken uit mijn dorp.’

‘Bij wie heeft ze een dienst?’

‘Ik weet niet hoe die mensen heten.’

‘Waar was het?’

Ze krijgt het er warm van en zwaait. ‘Vlakbij het bos,’ ze ziet Theo’s huis voor zich.

‘En wat vinden je ouders daarvan?’

Lena haalt haar schouders op. ‘Die vinden het vast goed.’

‘Het zal wel. Je hebt je niet aan de afspraak gehouden, je zou naar je ouders gaan. Dat wordt een zondagavond thuisblijven dame.’

Ze verdwijnt naar de kamer, Lena stopt haar handen weer in het warme afwaswater. Die avond valt ze moe op bed en staart naar het plafond. Het zit vol spinnenwebben, het hele huis houdt ze bij, aan haar eigen kamer komt ze niet toe.

Bij de kennismaking samen met haar ouders beloofde mevrouw goed voor Lena te zorgen, zodat ze niet op het verkeerde pad kwam. Voor Lena voelt het niet als bezorgdheid, meer als jaloezie. De kermis is voor jongelui, niet voor mevrouw. Snel doet ze haar nachtpon aan en kruipt onder de dekens.

Wat geniepig van Grietje om over haar te kletsen. Ze weet goed dat Lena van haar mevrouw niet naar de kermis mag. Wat is het een draak van een meid. En Grietje zelf? Heeft die zich netjes gedragen? Dat kan ze zich niet voorstellen, ze zit altijd achter de jongens aan en anders de jongens achter haar. Als kind had ze al een vlotte babbel en een zwerm meiden om zich heen, wat Lena jaloers maakte. Grietje kon meiden die haar niet aanstonden kwellen en zo werkte ze die uit haar meidenkliek.

Bij haar ouders is ze in een ander wereldje. De eenvoudige inrichting van het huis komt altijd weer verrassend en vertrouwd op haar over en ze geniet van de rust. Met Guurtje neemt ze hun oude gewoontes op en samen helpen ze moe. Soms hoeft zelfs dat niet, want moe weet hoe hard haar dochters moeten werken. Die rust, die gemoedelijkheid, die vrijheid, wat is dat fijn.

Al jong moest Lena meehelpen het huishoudgeld aan te vullen en zo kreeg ze een dienst in het dorp. In die tijd kwam haar oma bij haar ouders wonen nadat opa was overleden. Ze hoorde van Guurtje over de gezelligheid die dat met zich meebracht. Oma deed spelletjes en hielp moe met het huishouden. Na het overlijden van oma hoopte Lena weer thuis te kunnen wonen, dat vond haar mevrouw niet goed en moe wilde het zo laten.

Met de koffie zit pa pijprokend op zijn plaatsje bij het raam en moe met Jacob, de jongste, aan tafel met een damspel, ondertussen met de dochters babbelend over het werk. Guurtje heeft een dienst, met een gezin met schoolgaande kinderen en een aardige mevrouw. Ze kan er hartelijk en warm over vertellen. Met een vlotte kwinkslag vertelt ze daar ronduit dat ze uit een heel ander nest komt.

Haar andere broers komen vlak voor het eten binnen met blozende wangen en modderige schoenen. Ze worden door moe meteen gemaand die uit te doen in de bijkeuken.

Die avond op zolder babbelt Guurtje over wat ze bij haar mevrouw beleeft. Lena is daar weleens jaloers op. Het is zo anders als bij Lena’s mevrouw. Ze waagt het niet Guurtje te vertellen over Theo, ze is er zelf zo onzeker over. Misschien vertelt zij het tegen moe en die zal haar zeker een uitbrander geven.

De zondag verloopt volgens een oud stramien. Kerk en wandeling, een wandeling die Lena vroeger saai vond. Nu geniet ze van de vertrouwde omgeving, het roept herinneringen op aan haar kindertijd, toen ze hier met vriendinnetjes speelde.

Als ze op zondagavond naar haar mevrouw gaat, denkt ze Theo te zien, ze vergist zich. Hij is vast naar Steendijk. Denkt hij ook aan haar? Of scharrelt hij een ander op?

Op zondagmiddag, Lena zit op haar kamer sokken te stoppen, wordt er gebeld. Er gaat een rilling door haar heen als Theo voor haar staat, ze weet niets uit te brengen.

‘Dag Lena.’

‘Theo, wat... je moet hier niet komen.’

‘Ik ben hier vorige week geweest…’

‘Theo…’

‘Je was er niet, heeft mevrouw dat niet verteld?’

Ze schudt haar hoofd. ‘Ik was bij pa en ma.’

Schuins kijkt hij naar het kamerraam en daarna met een vragende blik naar haar.

‘Theo, ik vind je aardig, maar wat er laatst is gebeurd, daar heb ik spijt van.’

Hij kijkt de straat in. ‘We vonden het allebei machtig.’

‘Het deed pijn en, en…’

Hij komt dichterbij en fluistert. ‘Ik wil je geen pijn doen.’

De kamerdeur gaat open, ze stapt achteruit en wil de deur dichtdoen.

‘Wanneer zien we elkaar?’

‘Vanavond bij het parochiehuis?’

Hij lacht. ‘Goed.’

‘Wie is dat?’ roept mevrouw.

Ze sluit de deur. ‘Theo.’

‘Welke Theo?’

‘Theo Kersten.’

‘Theo Kersten? Wat doet hij hier?’

‘Zomaar een praatje, ik zei dat ik geen tijd had.’

‘Die wil ik hier niet hebben.’

‘Ja mevrouw,’ is alles wat ze uit kan brengen en als mevrouw de kamer weer in gaat, vlucht ze met lichte pasjes naar haar veilige plekje. Waarom mag Theo niet aan de deur komen? Dat moet hij niet meer doen. Plotseling dringt het tot haar door dat ze niet weg kan vanavond. De boete voor de kermis.

Een paar weken later wordt ze wakker van misselijkheid en braakneigingen. Langzaam staat ze op, wast zich en gaat naar beneden. Bij het klaarmaken van het ontbijt wordt ze beroerder. Als ze het eten bij mevrouw brengt, slaapt die nog. Tijdens het ophangen van de donkere was op de overloop wordt ze duizelig, ze weet zich vast te grijpen aan de balustrade en zakt op de grond.

‘Lena,’ hoort ze mevrouw, ‘wat is er?’

Mevrouw staat, met haar ochtendjas aan en krulspelden in het haar, over haar heen gebogen. Lena transpireert en heeft het koud, blijkbaar was ze even buiten westen.

‘Oh, het spijt me mevrouw,’ ze probeert overeind te krabbelen.

‘Lena, je bent helemaal niet goed. Wat is er? Ben je ziek?’

‘Misselijk.’

‘Misselijk? Hoe kan dat?’

‘Ik weet het niet,’ ze staat op en trekt haar jurk recht.

‘Ga even op bed liggen.’

‘Mevrouw,’ ze wijst naar de was.

‘Lena, ga liggen.’ Langzaam klimt ze de trap op en kruipt onder de dekens. Eind van de middag wordt ze wakker en voelt zich een stuk beter. Mevrouw heeft de was opgehangen.

Die avond wordt ze beroerd van de etensluchtjes. Mevrouw kijkt met een bezorgde blik naar haar als ze de maaltijd naar binnen brengt, Lena houdt zich goed. In de keuken zit ze voor haar bord, het eten staat haar tegen.

Onder de afwas komt mevrouw de keuken in gelopen. ‘Je ziet er niet goed uit. Als je morgen weer beroerd bent, moet je blijven liggen, ik vraag aan de dokter of je langs kunt komen.’ Lena is verwonderd over zoveel bekommernis.

‘Ik maak me zorgen om jou, heb je ouders beloofd goed op jou te passen.’ Die belofte herinnert ze zich heel goed. Tja, het lijkt altijd of mevrouw haar gewoon kort wil houden, nu voelt Lena die bezorgdheid.

‘Je bent in gezegende staat, je krijgt een kind,’ de dokter zit achter zijn bureau na een akelig onderzoek. Dat is het, nee, nee, dat mag niet.

Ze staat achter het gordijn bij de onderzoekstafel, trekt haar kous stevig omhoog en haar rok eroverheen. ‘Wat… dat kan niet.’

‘Wanneer had je je laatste stonde?’

‘Een paar weken geleden, of… ik weet het niet precies. Het had moeten komen.’

Op een ochtend besefte ze dat de maandbloeding niet was gekomen. Ze had er geen aandacht aan gegeven.

Een kind, zij Lena een kind, nee dat kan niet, dat mag niet.

‘Heb je een vrijer? Ben je verloofd?’

‘Nee, niet echt, ik…’ Ze kan het niet vertellen. Stel dat mevrouw het te weten komt en ze vliegt uit haar dienst, wat moet ze thuis zeggen…? Tranen prikken in haar ogen.

‘Ben je klaar met aankleden?’

Langzaam komt ze naar zijn bureau.

Over zijn bril kijkt hij haar aan. ‘Je moet met een man gemeenschap hebben gehad. Je kunt mij alles vertellen, bij mij is het veilig. Ik mag het niet doorvertellen, dat hoort bij mijn werk als arts.’

Ze zakt op de stoel bij zijn bureau en durft hem nauwelijks aan te kijken.

‘Lena.’

‘Er is iemand waar… waar ik.’

‘Je moet het hem vertellen.’

Bedeesd kijkt ze hem aan. ‘Ik raak mijn dienst kwijt en kom zonder geld te zitten. Het kan niet.’

‘Lena, je verwacht een kind.’

Hij buigt zich naar haar toe. ‘Als er problemen zijn, kun je altijd bij mij terecht. Je kunt in Alkmaar naar een tehuis gaan, daar kun je het kind achterlaten…’

‘Ik… ik raak mijn dienst kwijt’

‘Daarna zoek je een andere.’

De tranen stromen over haar wangen. ‘Hoe moet dat? Ik weet niet…’

Hij staat op, komt naar haar toe en legt een arm om haar schouder. ‘Je moet gaan, er wachten nog meer patiënten. Je staat er niet alleen voor, ik kan je helpen.’

Buiten veegt ze haar tranen weg met haar mouw en zucht diep, om zich te hervinden. Mevrouw mag haar tranen niet zien. De warme zon schijnt vals op haar rug en langzaam loopt ze naar huis. Als ze door het piepende poortje gaat, staat mevrouw bij de deur.

‘En, wat is het?’

‘Niets bijzonders, gaat wel over,’ antwoordt ze dapper en glipt langs haar naar de keuken.

Mevrouw volgt haar. ‘Dat geloof ik niet hè.’ Haar bezorgdheid schijnt weg te zijn.

Lena trekt haar schort aan, gaat aan de keukentafel zitten, waar de spullen klaarstaan voor het koperpoetsen.

Mevrouw blijft in de deuropening staan. ‘Waarom geef je geen antwoord? Zo ken ik je niet. Ik vind het onbeleefd mij geen antwoord te geven.’

Lena wrijft de kaarsenkandelaars in. ‘Mevrouw, ik heb waarschijnlijk iets verkeerds gegeten, er is niets aan de hand.’

‘Je liegt, wij zijn niet ziek.’

…

‘Lena?’

‘Ik weet het niet.’

Weifelend draait mevrouw zich om en met een gebogen hoofd slentert ze naar de kamer.

Een kind, ik draag een kind. Wat afschuwelijk, dat is het, gemeenschap. Ze legt de poetsdoek op de tafel en haar handen op haar buik, er groeit daar een kind. Ze kan het niet geloven. Naar Alkmaar en het kind achterlaten? Zou ze dat kunnen? Hier kan ze zeker niet blijven. Aan haar ouders kan ze het niet vertellen. Wat mist ze haar vriendinnen, ze kan dit met niemand delen. De meeste zijn in betrekking, Lena weet niet eens waar. Hoe kan ze Theo bereiken? Zondag bij het parochiehuis?

Het werk valt haar zwaar de laatste tijd. Ze worstelt zich door de dagen heen en ’s avonds ligt ze trillend van vermoeidheid in bed. De kermis, wat was ze daar gelukkig. Het lijkt alweer zo lang geleden. Wat een fatale stommiteit heeft ze uitgehaald. Door een dwaasheid zit ze in de problemen. Hopelijk ziet ze Theo zondagavond bij het parochiehuis.

Die zondagavond ademt ze de frisse lucht diep in, als ze naar buiten gaat. Met stevige passen gaat ze op weg. Mooi geklede jongelui gaan bij het parochiehuis naar binnen. Zelfs met haar goede goed, valt ze uit de toon. Grietje Duif is er, ziet ze in een glimp. Babbelend verdwijnt ze met haar vriendinnen naar binnen. Zij lijkt flierefluitend door het leven te gaan. Hoe doet ze dat?

De man bij de deur vraagt. ‘En? Wil je naar binnen?’

‘Ik wacht op iemand.’

Hij lacht met een scheve mond. ‘Op je vrijer, hè?’ Ze draait zich om. Eindelijk komt Theo om de hoek, hij loopt met zijn handen in zijn zakken en kijkt naar de grond.

Vlakbij de deur ziet hij haar. ‘Hé Lena. Wat mooi dat je er bent. Waarom was je een paar weken geleden niet gekomen? Dat hadden we afgesproken?’

‘Ik mocht de deur niet uit, straf voor die zaterdag van de kermis.’

‘Afijn, je bent er.’ Hij neemt haar bij de arm.

Ze maakt zich los. ‘Theo, ik ga niet naar binnen.’ Een paar passen zet ze bij de ingang vandaan, hij volgt haar.

‘Wat is er?’

‘Loop een stukje met me mee.’ Als ze in een rustige straat zijn zegt ze. ‘Ik ben in verwachting.’

Ze kijkt hem van opzij aan.

Zijn gezicht verstrakt. ‘Weet je het zeker?’

‘Ik ben bij de dokter geweest.’ Ze blijft stil staan, slaat haar handen voor haar gezicht en huilt. ‘Ik weet niet wat ik moet doen. Wat hebben we gedaan?’

Hij pakt haar handen vast. ‘Lena, die avond… je was zo vrolijk, zo lief. Het was een mooie avond… het was zo mooi met jou.’

‘Het had niet mogen gebeuren.’

‘Ik laat je niet in de steek.’

Ze kijkt hem aan en droogt haar tranen. Doelloos lopen ze een paar straten verder.

‘Ik kan niet in mijn betrekking blijven. De dokter zegt dat ik naar Alkmaar kan gaan en daar het kind afstaan. Ik weet niet wat ik moet doen.’

‘We moeten trouwen.’

Een schok gaat er door haar heen, een schok van verrassing en blijdschap. Trouwen.

Ze kijkt hem aan, maar ziet hem nauwelijks. ‘Theo?’

‘Ik meen het. Het komt goed.’

‘Wil je dat echt?’

‘Het moet, ik wil het. Echt, het komt goed.’

‘En hoe… We kennen elkaar nauwelijks. En waar moeten we wonen? Wat zeggen onze ouders ervan?’

Hij blijft staan, haalt zijn schouders op. ‘Dat zien we wel.’

Lang staart ze hem aan. ‘Theo. Trouwen, wat dapper.’

Hij lacht, pakt haar arm en langzaam lopen ze terug naar het parochiehuis.

‘Ik ga Theo, het loopt tegen negenen, mevrouw houdt mij in de gaten.’

‘Wanneer zien we elkaar?’ Ze haalt haar schouders op.

‘Volgende week, in het park?’

‘Ik ga zaterdag naar mijn ouders.’

‘Als je terugkomt, zondagavond.’

‘Mevrouw verwacht mij thuis.’

‘Ga wat eerder weg.’

‘Goed,’ ze snelt naar huis en kruipt in bed.

Trouwen? Kan dat? Ik raak mijn werk kwijt, daar hoeft hij zich geen zorgen over te maken. Waar begint ze aan met hem? We kennen elkaar net. Theo lijkt een goede vent.

De hete bliksem die moe gemaakt heeft, smaakt goed, vreemd is dat, als een ander eten kookt, smaakt het veel beter. Niettemin neemt ze een klein beetje, ze wil niet weer misselijk worden. Ondertussen geniet ze van de gemoedelijkheid thuis.

‘Wat eet jij weinig, ben je ziek?’ Moe schept het eten op de borden.

‘Ik heb geen trek.’

‘Ben blij dat we het hebben,’ Pa kijkt haar nors aan. Ze vindt het moeilijk te verzwijgen dat ze in verwachting is, maar ze durft het niet te vertellen. Pa en moe worden vast verdrietig of boos. Haar moeder heeft zo haar best gedaan haar kinderen goed op te voeden. Een dienst gezocht voor Lena waar ze meer verdient. Met een mevrouw die goed op haar let, zodat ze niet in zeven sloten tegelijk loopt, bedenkt ze zich, kijkend naar moe die de pannen uitschraapt en de restjes verdeelt over de borden die de jongens naar haar toe schuiven. Ooit zal ze het moeten vertellen.

‘Hoe gaat het in je betrekking,’ vraagt ze onder de afwas aan Guurtje.

‘Goed, kinderen worden brutaler. Ze worden groot hè, de oudste is twaalf.’

‘Twaalf?’

‘En hoe gaat het met jou?’

‘Het gaat.’

‘Niet denderend, hoor ik.’

Als ze samen op de zolder liggen, vertrouwt Lena haar toe. ‘Ik heb kennis aan iemand.’

Guurtje vliegt overeind. ‘Echt waar? Daar weet moe niks van.’