Nevelkinderen

Nevelkinderen

Verhalenbundel

Nevelkinderen

1e druk: maart 2021

Uitgever: Godijn Publishing

Omslagontwerp: Leijp Vormgeving

De verhalenbundel ‘Nevelkinderen’ is het resultaat van een schrijfwedstrijd. De beste vijfentwintig verhalen zijn door een vakkundige jury gekozen.

Jury: Elly Godijn, Johan Klein Haneveld, Esmeralda van Belle en Ferry Visser

ISBN 978-94-93233-39-3

ISBN E-book 978-94-93233-40-9

NUR 303/333/334

©2021 Godijn Publishing | www.godijnpublishing.nl

Alle rechten voorbehouden.

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar worden gemaakt, door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van Godijn Publishing.

Eerder verschenen Fantasy/Scifi bundels:

Zonderlingen – maart 2020

Nachtwakers – maart 2019

Achterblijvers – mei 2018

Het houten hobbelpaard

Krista Noor

Het is een verstilde avond, zoals de avonden in de nazomer soms zijn. Om recht te doen aan wat er gaat gebeuren, had de lucht zinderend zwanger van verwachting moeten zijn. De zee had de korte, maar verbeten golfslag van vlak voor een storm moeten tonen. De zon had verdreven moeten zijn door donkere wolken, dreigend omrand door licht en de wind had hard om de huizen van het dorpje moeten waaien, de mensen met geweld naar binnen drijvend.

Maar de lucht is blauw, leeg en kalm, de zee kabbelt ongehaast tegen de kust, de enige vissersboot van het dorp wiegt zachtjes in de branding. Het zachte briesje laat het gras, verdroogd door de hete zomer, stilletjes ritselen. Het is zo’n avond dat zelfs de dieren rustig aan doen; de insecten gonzen loom en de vogels kwetteren slechts af en toe, verder voldaan op de takken rustend.

Aan de rand van het bos zitten twee mannen voor hun boerderijtje. Ze kijken zwijgend uit over de huizen, de zee en de klif verderop. Ooit was het dorp vol van leven, nu schiet het onkruid omhoog op de akkers en zijn de straten stil. Het voelt op veel dagen levenloos, maar op dit moment voelen de oude man en zijn zoon slechts de rust van een zachte avond na een dag hard werken.

Ze kijken toe hoe het licht verdwijnt. De avond valt en de hemel strekt zich uit over het land en de zee, talloze sterren helder tegen het donkere doek. Een ster valt, een vurige streep door de nacht. Lang geleden reden om een wens te doen, maar de mannen kijken elkaar nu gealarmeerd aan. Dan beginnen de kerkklokken te beieren. Het zware galmen golft indringend door het dorp.

‘Het begint,’ zegt de oude man, zijn zoon knikt.

Woorden zijn niet meer nodig. De routine neemt het over; de jongere man snelt naar binnen, de oude man sluit haastig, maar zorgvuldig, de luiken voor de ramen van de boerderij. Hij vergrendelt ze aan de binnenkant door aan het touw te trekken dat de grendel aan de achterkant van de luiken in de pin doet zakken en trekt dan met een harde ruk het touwtje los.

Meer sterren vallen, tot de hemel bezaaid is met de felle staarten. De omgeving licht op in een hel licht, de schaduwen lijken alleen donkerder te worden. Het licht van de vallende sterren is zo fel dat het zeewater lijkt te gloeien. Het is een prachtig, vreemd, onaards schouwspel.

De oude man geeft zich een klein moment om het in zich op te nemen. Hoe afgrijselijk de nacht ook wordt, dit moment is steeds weer prachtig. Dan schudt hij zijn hoofd en wendt zich af.

Hij opent de stal, zodat hun koe en geiten vrij naar buiten kunnen lopen. Hij wil niet dat de dieren vast komen te zitten.

Een laatste controle, dan verdwijnt de oude man naar binnen. Zijn zoon Reiner is al bezig de planken voor de ramen te spijkeren. Werner sluit de deur, schuift alle grendels er voor en spijkert ook hier planken voor. Het heeft de verschrikking nog nooit tegengehouden, maar zo hebben ze tenminste het gevoel dat ze zich niet zonder verzet overgeven. Ze kijken rond, de dichtgespijkerde ramen en deur geven de knusse woonkamer het voorkomen van een fort.

‘Laat ik maar eens een vuurtje aansteken, dat lijkt wat warmer,’ zegt Reiner. Hij loopt naar de open haard. Voor hij het vuur aansteekt, steekt hij zijn hand in de schoorsteen om te voelen of het rooster in de schoorsteen nog stevig vast zit. Dan stapelt hij het hout zorgvuldig op en makat het vuur aan.

Werner heeft ondertussen een kleine jongen van bed gehaald. Slaperig komt hij met zijn grootvader de slaapkamer uit lopen.

‘Goedemorgen, Jonas,’ grapt Reiner, hij strijkt zijn zoon over zijn wang. ‘We hebben een verrassing voor je, jongen.’

De oude man tilt de jongen in de grote schommelstoel bij de haard. De jongen kreet opgetogen, blij met dit zeldzame privilege; hij mag normaal alleen op zijn verjaardag in de stoel van zijn grootvader zitten. Zijn vader slaat een kleurige deken om de schouders van de jongen en geeft de stoel een duwtje. 

‘Zullen we de mand pakken, Reiner?’ vraagt de oude man aan zijn zoon. Hij zet een ladder tegen de zolder.

Reiner knikt en klimt de ladder op. Eenmaal boven verdwijnt hij in de nok van het dak. Hij komt terug met een grote mand in zijn armen. Voorzichtig laat hij het zakken tot zijn vader de mand aan kan nemen.

 ’Kijk eens, Jonas,’ zegt Werner tegen zijn kleinzoon. Hij zet de mand naast de schommelstoel neer en pakt er een houten poppetje uit.

‘Mama!’ roept de jongen. Hij pakt het figuurtje voorzichtig uit de handen van zijn grootvader en drukt het tegen zijn wang. Het is een gedetailleerd en kunstig gesneden figuurtje van een vrouw met een vriendelijk gezicht en golvende, donkere haren. In het flakkerende licht van het haardvuur lijkt het in zijn handen tot leven te komen. De jongen sluit zijn ogen, knuffelt het figuurtje van zijn moeder alsof ze het echt is. Zijn moeder overleed toen hij nog een baby was, maar zijn vader en grootvader hebben de herinnering levend gehouden.

Terwijl de jongen afgeleid is, haalt Reiner de verrassing, die zijn vader en hij voor Jonas hebben voorbereid, achter een kist vandaan. Het is groot en onhandig, maar hij weet het onopgemerkt van de zolder te laten zakken. Hij verstopt het vlug achter de deur van de slaapkamer.

Werner pakt ondertussen een ander figuurtje uit de mand en bekijkt het aandachtig. Het verbeeldt een oudere vrouw met een grijze knot en een kleurige omslagdoek. Reiner ziet zijn vaders wijsvinger liefdevol over de rug van het poppetje wrijven en een traan over zijn wang glijden.

Werner maakte het eerste van deze poppetjes na het overlijden van zijn oudste zoon en diens jongste dochter. Anna, de oogappel van haar grootouders, was een nieuwsgierig meisje met springerige pijpenkrulletjes en grote, onschuldige ogen. Toen de schaduwsterren haar en haar vader grepen, was ze pas drie. De oude man was overweldigd door een onmetelijk verlies. Onwillig te accepteren dat zijn zoon en kleindochter verloren waren, greep hij terug naar de oude verhalen van zijn schoonmoeder. Hij had altijd gedacht dat de vrouw een beetje gek was, maar geloof ontstaat soms uit wanhoop. 

Hij verdween dagen achtereen in het bos waar hij zo veel van zijn jaren als houthakker had doorgebracht, op zoek naar het perfecte hout om zijn kleindochter in vast te leggen. Toen hij het na een paar weken gevonden had, hakte hij de boom zelf om en bracht de stukken naar de boerderij. Toen het droog genoeg was, sneed hij een prachtig gelijkend stuk van een vader en zijn dochter. Anna’s moeder was in huilen uitgebarsten toen ze het zag, zelfs zonder dat het geverfd was, leken de houten vader en dochter over tafel te dansen. Zo echt leek het.

Hij had hun ziel gevangen, had Werners vrouw gezegd. En met iedere persoon die ze verloren, had hij een evenbeeld gemaakt. Tot de grote mand tot de nok gevuld was met geliefden.

Jonas klimt van de schommelstoel en gaat op het kleed voor de haard zitten. Hij pakt voorzichtig alle poppetjes uit de mand en zet ze in een kring rond het kleed. Een figuurtje voor elke dode, elk zo levensecht dat het lijkt alsof Jonas omringd wordt door houten mensjes. 

Werner en Reiner kijken toe hoe de kleine jongen hun familie en vrienden zorgvuldig in een kring plaatst en bij naam noemt. Er is te weinig tijd; er is altijd te weinig tijd geweest. Ze hebben zich een jaar kunnen voorbereiden op dit moment, maar voor een afscheid als dit is geen jaar ooit lang genoeg. 

Nu de klokken beieren is het einde echter onontkoombaar. Het is aangevangen. De sterren zijn in de schaduw gevallen, de tijd is bijna op. Net als de mensen.

Nog even, en het schreeuwen zal beginnen. En dit jaar is het hun beurt.

Het begon tien jaar eerder. Op een nacht vielen eerst de sterren uit de lucht, met dat felle, onaardse licht. Het hele dorp was uitgelopen, mensen vergaapten zich aan de ongebruikelijke hemel. Vervolgens begonnen mensen te sterven. Schaduwen verdikten zich, lichten brandden feller, mensen schreeuwden en gingen dood. 

De dorpelingen hadden buiten gestaan, dicht opeengepakt, en dat eerste jaar waren veel mensen gestorven. Iedere familie in het dorp raakte geliefden kwijt. Ze hadden in verwarring en angst hun doden begraven. Maandenlang waren ze op hun hoede geweest, bang dat het weer zou gebeuren.

In het tweede jaar was iedereen naar binnen gevlucht toen de sterren begonnen te vallen. Er waren minder mensen gestorven, maar de gesloten deuren hadden de schaduwsterren niet kunnen tegenhouden. Hetzelfde verhaal; vallende sterren, verworden tot wezens die van donker naar licht leken te reizen en sterven in gegil en schreeuwen.

Velen waren naar andere plaatsen getrokken, in een poging hun familie veilig te houden. Maar het mocht niet baten. Het was overal hetzelfde, leerden ze door de jaren; reizigers van vele weekreizen ver weg wisten te vertellen dat het ook waar zij vandaag kwamen niet anders was. Men stierf overal.

Het vijfde jaar nam het zijn schoonzuster en haar overgebleven drie kinderen. In het zesde jaar stierf Reiners vrouw, terwijl het de baby aan haar borst ongemoeid liet. Reiners moeder, Werners vrouw, zou niet meer ten prooi vallen aan de schaduwsterren; ze vonden haar na dat zesde jaar aan de voet van de hoge klif en begroeven haar er op.

Er klinkt een schreeuw buiten. Jonas kijkt op. Het kind is pas vier jaar, maar weet welke nacht dit is.

‘Papa, wat nou als ik alleen overblijf?’ vraagt hij.

‘Je blijft niet over, jongen,’ zegt zijn vader.

‘Maar als ik nou wel overblijf? Dan kan opa geen poppetje van me maken.’ Jonas kijkt ernstig. ‘Als opa dood gaat dan kan hij niet meer maken wie nog over is. En dan zijn we voor altijd weg.’

Reiner kijkt zijn vader aan en knikt. ‘Opa heeft ons al gemaakt,’ zegt Reiner. ‘En nog iets heel speciaals voor jou.’

Een gil dit keer. Het komt dichterbij. Het begint altijd in het dorp en eindigt aan de buitenrand. Ze hebben niet veel tijd meer.

Werner tovert een paar kleine voorwerpen uit de zakken van zijn grofgebreide vest en toont ze aan zijn kleinzoon. Jonas neemt ze aan en kijkt verbaasd naar de poppetjes van dorpelingen. Twee lijken te bewegen, anderen zijn gewoon houten poppetjes.

‘Ze lijken helemaal niet echt,’ constateert Jonas, ‘behalve deze twee.’

‘Die andere zijn nog niet af,’ zegt zijn grootvader, ‘ze missen hun ziel nog.’ Dan laat hij de laatste voorwerpen in zijn hand zien. Het zijn houten gelijkenissen van Reiner en hemzelf. Jonas pakt ze aan en kijkt van de poppetjes naar de mannen.

‘Jullie zijn ook nog niet af.’ zegt hij.

‘Nee,’ zegt Werner. ‘Straks pas.’

‘En ik?’ vraagt de jongen. ‘Heeft u geen poppetje van mij gemaakt?’

‘Voor jou heeft opa een heel speciaal figuur gemaakt,’ zegt zijn vader. Met een zwaai haalt hij de grote verrassing tevoorschijn, die hij even eerder achter de slaapkamerdeur had verstopt. Als de jongen het ziet, klapt hij verrukt in zijn handen.

Het is een hobbelpaard met golvende manen en een hoog opgetrokken staart. Het lijkt alsof het paard staat te trappelen op de bogen, het heeft het hoofd trots omhoog en mond geopend, alsof het tijdens het hinniken is bevroren. Op de rug heeft de oude man een fraai besneden zadel gemaakt, met stijgbeugels aan korte riemen.

Jonas springt omhoog en rent naar het paard. Hij blijft het even van een afstandje bewonderen, streelt het daarna voorzichtig.

‘Dat lijkt echt niet op mij,’ fluistert hij.

‘Nee,’ zegt zijn opa. ‘Maar soms hoeft iets niet te gelijken om jou toch te zijn.’

De jongen knikt. Hij snapt niet helemaal wat zijn opa bedoelt, maar hij weet zodra hij het ziet dat hij en het paard bij elkaar horen.

Twee indringende gillen, vlak na elkaar. Vier van de zeven overgebleven dorpelingen zijn al gehaald. Nog drie voor de schaduwsterren de boerderij zullen aandoen en de laatste overlevenden opeisen.

‘Luister, mijn jongen,’ Reiner gaat voor zijn zoon op zijn knieën zitten en legt zijn handen op de smalle schouders. ‘Ik zal je iets vertellen dat mijn moeder mij heeft verteld, vlak voor ze stierf.’

Jonas knikt ernstig, met een hand de teugels van zijn hobbelpaard vasthoudend als om er steun aan te vinden.

‘Toen oma’s moeder een klein meisje was, zakte ze eens door het ijs. Ze lag lang in het koude water onder het ijs. Toen ze haar eruit haalden, was ze blauw, paars en ademde ze niet meer. Ze was zo koud dat iedereen dacht dat ze dood was. Maar Antonia had haar ogen wijd open. 

Soms lijken mensen die heel koud worden dood, maar heel af en toe komen ze weer tot leven. Antonia’s moeder nam haar in haar armen en ging met haar bij het vuur zitten. Ze wiegde haar, zong voor haar en gaf haar al haar lichaamswarmte. Haar dochter werd warmer, maar Antonia’s moeder werd steeds kouder. Antonia kwam weer tot leven, maar pas toen het laatste beetje warmte uit haar moeder was getrokken.’ Reiner pauzeert even en staart in het vuur in de haard.

‘Ging haar moeder dood?’ vraagt Jonas. Hij kent zijn eigen moeder alleen van de verhalen van zijn vader en grootvader, maar weet hoe het gemis voelt.

Zijn vader knikt.

‘Dat is zielig.’ zegt Jonas.

‘Antonia geloofde eerst niet dat haar moeder dood was. Ze zei dat haar moeder nog steeds bij haar was. Haar vader zei dat het verdriet haar een beetje gek had gemaakt, maar later gebeurde het weer. Antonia zag mensen die niemand anders kon zien. Ze noemde hen de Nevelkinderen; de zielen van de overledenen verdwenen niet, zei ze, maar zagen er anders uit.’

Weer een schreeuw van buiten, nu veel dichterbij. Werner kijkt ongemakkelijk naar de schaduwen bij de deur, maar die zijn nog niet donkerder dan anders. Nog even, nog maar heel even. Hun tijd is bijna op.

‘Iedereen die doodgaat, wordt een Nevelkind,’ zegt de oude man tegen zijn kleinzoon. ‘Niemand gaat ooit echt verloren.’

Reiner kijkt naar zijn vader en knikt.

‘De legende gaat,’ hervat hij het verhaal, ‘dat er een speciaal soort hout is dat de Nevelkinderen terug kan brengen. Het is een soort die, zo zei Antonia, “zowel licht als donker is en dat begint te leven wanneer het door de dood wordt aangeraakt”.’

Jonas’ blik richt zich op de poppetjes die in een kring om hen heen staan. Het hout golft licht en donker, de figuren gelijken zo echt dat ze lijken te bewegen. Dan wordt zijn aandacht getrokken naar de nieuwe figuurtjes van de dorpelingen; nu lijken vijf precies op de mensen naar wie ze gemaakt zijn, terwijl er twee nog onaf lijken.

Zijn opa knikt.

‘Dit hout, inderdaad,’ zegt de oude man. ‘En jouw hobbelpaard heb ik gemaakt van het laatste hout dat ik kon vinden.’

Nog een schreeuw. De mannen houden hun adem in, grijpen elkaars hand. Vlot erna de volgende, een hoge, schrille gil. Dat waren de laatste twee. 

‘De tijd is op,’ fluistert Reiner. Hij drukt de hand van zijn vader, kijkt hem spijtig aan. De oude man en zijn zoon hebben maanden eerder besproken hoe ze het deze avond zouden aanpakken. Werner zal tijd rekken, zorgen dat hij als eerste gaat. Jonas mag niets merken.

Hij staat op, pakt de pook bij het haardvuur en positioneert zich strijdvaardig bij de deur. Reiner draait zich naar zijn zoon.

‘Ga op je paard zitten, mijn liefste jongen,’ zegt hij. Hij drukt Jonas even tegen zich aan, snuift de geur van zijn haartjes een laatste keer in zich op, en tilt hem dan op zijn hobbelpaard.

‘Sluit je ogen, mijn zoon. We zijn niet hier binnen. Denk aan de weide, hoog op de klif. De zon schijnt, de hemel is weids en blauw. Voor je ligt de eindeloze wereld. Je zit op de rug van je paard. Het beweegt onder je, voel je dat? Voel je de haren in zijn manen? Voel je hoe zijn spieren bewegen onder zijn huid? Je paard trappelt van ongeduld. Hij wil rennen, zo hard als hij kan, hij wacht alleen op jou.’

Zijn zoon ziet de wereld om zich heen veranderen. Hij voelt niet langer de warmte van het houtvuur, maar voelt hoe de zon hem verwarmt. In het hoge gras om hem heen zoemen bijen van bloem naar bloem, hoog aan de hemel ziet hij een roofvogel stil in de lucht hangen. 

‘Ik zie het, papa,’ zegt hij, ademloos. Zijn ogen staan wijd open, zijn handen klemmen zich om de teugels. Hij ziet niet meer hoe de vlammen van het haardvuur oplaaien en de schaduwen zich verdiepen. Hij voelt niet meer dat de hand van zijn vader van zijn schouder valt. Hij kijkt naar het golvende landschap om zich heen en buigt zich over de hals van zijn paard.

‘We gaan,’ fluistert hij, hij drukt zijn hielen in de flanken van het paard. Langzaam komen de hoeven los van de bogen waar ze aan vastzaten, het paard beweegt zijn hoofd naar voren. Terwijl het vaart maakt, briest het van plezier en de jongen lacht met hem mee. Samen beginnen ze te rennen, richting de heuvels in de verte, weg van de zee, weg van het dorpje en weg van de kleine boerderij aan de zoom van het bos.

In het kielzog van de jongen en zijn paard volgt een lange rij lachende mensen. Vooraan dansen een man en zijn dochter, een oude man en zijn zoon sluiten de rij. Hun houten uiterlijk valt met iedere stap meer weg. 

Het dorp blijft levenloos achter. Naar de lichamen op de vloer van de boerderij kijkt niemand meer om.

Wisseling

Daniel Warmoeskerken

Thomas keek naar het gebouw op een andere manier dan de meeste mensen. Hij bestudeerde het zoals een schilder elke penseelstreek bestudeert en een schrijver elk woord van elke zin. Er was meer dan het totaalplaatje. Als architect had Thomas bepaalde voorkennis over gebouwen. Hij wist wanneer de huizen waren gebouwd, welke materialen waren gebruikt en welke stijl was toegepast. Toch kon zijn kennis over de buitenkant hem niet voorbereiden op het zien van de binnenkant. Aarzelend bleef hij staan toen de deuren opschoven.

‘Thomas?’ Ilse was zonder hem doorgelopen en keek vragend achterom.

NeCo bestond op papier al een paar jaar, maar dit was hun eerste, fysieke kantoor. Het winkelpand was vlak na de millenniumwisseling gebouwd, 2005 als hij zich niet vergiste. Daar was niets meer van te zien. Sinds de oplevering had het ruim vijftig jaar dienst gedaan als warenhuis, waarna het nog eens twintig jaar leegstond. Ook daarvan was niets te zien. Binnenstappen bij NeCo was als binnenstappen in een andere wereld.

In de toekomst, hoorde hij zichzelf denken.

‘Thomas?’ Ilses stem trilde. Afgelopen nacht draaide ze elke vijf minuten om en vanochtend was ze niet te genieten. Tot nu, nu had haar ochtendhumeur moeten plaatsmaken voor zenuwen. Die alles overkoepelende zenuwen van een beslissing die je leven gaat veranderen. Niet het kopen van een huis, dat was peulenschil geweest. Nee, iets dat veel ingrijpender was.

‘Thomas,’ siste Ilse nu dwingender en even kwam dat humeur weer terug. ‘We komen te laat.’

Hij liep achter haar aan naar de balie en nam intussen de ruimte in zich op. De strakke wanden, de langwerpige lichten die als ijspegels aan het hoge plafond hingen en de houten meubels die helemaal in het thema optische duurzaamheid pasten.

‘U mag nog even plaatsnemen. U wordt zo opgehaald door doctor Meerdam.’ De vrouw achter de balie glimlachte kort en wees hen naar de stoelen die Thomas bestudeerde. Ze zaten net toen ze begroet werden door een andere medewerker die hen vroeg of ze iets wilden drinken.

‘Thee,’ zei Ilse. ‘Iets om te ontspannen.’

Thomas bedankte en voelde de leuningen van de stoel. Het was net echt hout. Ze zouden eens moeten weten. Thomas lachte terwijl hij terugdacht aan de lessen over échte duurzaamheid. Hoe belangrijk dat was geweest voor de generatie van zijn ouders. Tegenwoordig hadden ze genoeg vervangende middelen om duurzaam te zijn. Die stoelen die op hout leken, waren in werkelijkheid van een stevige, door mensen ontwikkelde, plantensoort gemaakt waarop in 2062 patent was aangevraagd. De planten volgroeiden in een week en van een volwassen plant kon je zo’n vier stoelen maken. Tegenwoordig hadden ze de luxe van hout zonder er bossen voor te kappen. Waarom compromissen sluiten met de natuur als je toch slimmer bent?

‘Daar is hij.’ Ilse sloeg op Thomas’ knie en knikte naar een man in een lange, witte jas. Hij stopte voor hen en maakte een lichte buiging als wijze van begroeting.

‘Familie Van der Steen?’ Hij lachte vriendelijk. Doctor Meerdam had alleen haar op zijn kin en bovenlip en droeg een smalle bril met rozige glazen die duizend jaar geleden misschien populair was geweest.

Op de een of andere manier kwam hij Thomas heel bekend voor. Een gevoel van déjà vu overviel hem.

‘Mijn naam is Stephan Meerdam en ik ben verheugd om met jullie deze eerste stappen te gaan zetten.’

Toen doctor Meerdam vroeg of ze hem wilden volgen, keek Ilse zoekend om zich heen.

‘Uw thee zal boven klaarstaan,’ legde hij geduldig uit. Er verscheen een lach op zijn gezicht bij het zien van hun verbaasde blikken. ‘Aan alles wordt gedacht bij NeCo.’

Het kantoor was ruim en de achterwand bestond volledig uit glas. De zon scheen fel binnen en doctor Meerdam liep naar het raam en swipete eroverheen om de beglazing iets te verduisteren. Op zijn bureau stonden een laptop, een kop thee en een glas water.

‘Het water is voor u,’ knikte hij naar Thomas. ‘Praten over dit onderwerp zorgt er vaak voor dat mensen een droge mond krijgen, snapt u wel. Voelt u niet bezwaard om het te laten staan.’

Ze namen plaats aan het bureau. Rechts van hen borrelde een waterkoeler die Thomas’ aandacht opeiste. Meteen vielen zijn ogen op het portret van een fronsende man. Ondanks de hypermoderne lijst zag het er toch ouderwets en misplaatst uit. De letters op het naamplaatje waren te klein om te lezen. Even voelde Thomas de angst dat hij berispt zou worden. Op een vreemde manier deed de man op het schilderij hem aan zijn vader denken.

‘Onze oprichter,’ zei doctor Meerdam.

‘Ik moet zeggen dat uw faciliteit er ontzettend mooi uitziet,’ zei Ilse die zo snel mogelijk het gesprek wilde starten.

‘Dank u. Het gebouw moet een representatie van onze diensten zijn. We zijn gegaan voor een combinatie van een modern bureau met klasse en een lichte ziekenhuissfeer. Dat laatste, omdat het bij deze kwestie mensen geruststelt. Dat een gebouw belangrijk is, hoef ik een architect niet uit te leggen.’

Verrast keek Thomas op.

Doctor Meerdam wees naar zijn laptop. ‘Ik heb natuurlijk de vragenlijst doorgenomen voor ik dit gesprek begon. Daarom wil ik meteen overgaan op een opvallend punt.’ Hij richtte zich tot Ilse. ‘Het spijt me dat ik wellicht direct ben, maar mijn functie verplicht het mij te vragen. U heeft ingevuld dat u vruchtbaar bent.’

Doctor Meerdams waarschuwing was niet genoeg. Ilses mond stond open, haar stem stokte.

‘Vruchtbaar zijn wil niet zeggen dat een kind zonder problemen geboren kan worden,’ zei Thomas. Hij legde zijn hand op die van Ilse. ‘We hadden een kind. Een zoon. Voor twee maanden.’

Doctor Meerdam knikte zonder aarzeling en zijn ogen schoten naar het formulier op zijn laptop. ‘Dat heb ik niet terug kunnen vinden.’

‘Er was ook geen vakje voor.’

‘Overige opmerkingen?’

‘Ik vond “mijn kind is na twee maanden overleden” niet echt een overige opmerking.’ De felheid waarmee die woorden over Thomas’ lippen gleden, leken niet aan te komen. Onverstoord ging de doctor verder.

‘De eerste jaren zullen het drukst zijn. Tweewekelijkse afspraken gevolgd door maandelijkse. De periodes tussen wisselingen worden steeds langer, uiteraard. Wanneer het kind achttien is, kan hij ervoor kiezen om zelfstandig de behandeling over te nemen of volledig af te zien van verdere ontwikkeling.’

‘Gebeurt dat vaak? Dat laatste?’ Ilse kneep in Thomas’ hand.

‘De kinderen die achttien zijn geworden, kozen allemaal voor een vervolg. Natuurlijk zijn dat er nog geen honderd. U zult pioniers zijn.’

Pioniers? Thomas dacht na over dat woord en voelde een huivering. Hij merkte dat zijn mond droog werd en besloot een slok van het water te nemen. Heel kort schoten doctor Meerdams ogen naar hem, alsof hij wilde zeggen: Zie je nou wel.

‘Wat zijn de gevaren?’

‘Op welk gebied?’

‘Allemaal.’

‘Geen. De procedure is veilig en is vaak genoeg getest. Het overzetten van herinneringen is zo simpel als het uploaden van data van uw computer naar mijn laptop. Als u mij deze vergelijking vergeeft.’

‘Wat gebeurt er met het oude lichaam?’ vroeg Ilse. ‘Als wij overgaan op een nieuwer model?’

‘Hergebruik. We kunnen het model helemaal strippen. Nieuwe huidskleur erop, nieuwe oog- en haarkleur. Het zal met een blanco schijf worden aangeleverd bij een nieuw gezin. Geen zorgen, uw nieuwe model is intern exact hetzelfde, alleen weer een beetje ouder. Zie het alsof de computer meegroeit met de data. Het eerste model is best beperkt. Zo zal u merken dat het aanleren van woorden daarbij nog geen nut heeft, maar uiteindelijk zullen die herinneringen wel meetellen in model 11.’

Ilse wiebelde op haar stoel. Een teken dat ze zich ongemakkelijk voelde om er zo over te praten. Toch vroeg ze door. ‘En ons model? Is hij al hergebruikt?’

‘Het eerste model? Alleen om te testen. Het heeft nog geen familie gehad.’ Kort knikte hij, alsof zijn woorden daardoor meer lading kregen.

‘Kunt u echt beloven dat er geen gevaren aanzitten? Wij zijn de pioniers dus het is niet te overzien wat er in de toekomst gaat gebeuren. We hebben het tenslotte over kunstmatige intelligentie.’

Doctor Meerdam grinnikte en stak zijn hand op om zich te verontschuldigen. ‘Allemaal sciencefiction nonsens. De KI die wij creëren, wordt door mensen gevoed. Jullie normen en waarden zullen in dit kind geprogrammeerd worden. Dat kan fout gaan, maar niet meer zoals het nu fout gaat bij sommige gezinnen. Het verschil is dat wij ervoor zorgen dat niet zomaar iedereen een kind kan krijgen. Wij monitoren alles. Ik zal niet ontkennen dat de toekomst onzeker is, maar hoe anders is dat met de huidige generatie? De meeste kinderen die geboren worden hebben van alles onder de leden en dat terwijl vruchtbaarheid al zo zeldzaam is.’ Doctor Meerdam stond op en liep naar het raam om het glas verder te verduisteren. ‘Start presentatie.’ Op de muur verscheen een kraakheldere foto van een prachtige labrador. ‘Laat ik mijn standaardpraatje eens beginnen. Dit is Laika. Laika was moeder van zes pups die allemaal binnen een week stierven. De hond was ontroostbaar.’ De volgende foto liet vijf puppy’s zien die duidelijk van een ander ras waren. ‘Tijdens de geboorte van deze vijf puppy’s overleed hun moeder. De optelsom was snel gemaakt. Laika zorgde voor deze pups alsof ze van haarzelf waren. Eenzelfde verhaal heb ik over een hond die zorgde voor leeuwenwelpjes en een verhaal over een leeuwin en biggetjes.’

Ilse knikte alsof ze het allemaal heel logisch vond. Thomas luisterde met opgetrokken wenkbrauwen. ‘En wat heeft dat hiermee te maken?’

‘Het moederinstinct is ontzettend sterk. Je eigen kind gaat voor, maar als je geen eigen kind hebt, is het hebben van een ander kind beter dan geen kind. Vroeg of laat zullen de meesten zich gewonnen geven en een kind willen. Dat zit in onze natuur, hoewel onze aarde al overvol is. Als we die behoefte kunnen bevredigen door u een kind van NeCo te geven, een kind dat bovendien beter is voor onze planeet, hebben wij ons werk gedaan.’

Geven? Dat kind is duurder dan een biologisch kind!

‘Goed, er hangt een prijskaartje aan,’ zei de doctor alsof hij de gedachte had geraden. ‘Maar een NeCo-kind is niet vatbaar voor ziektes. Een gebroken onderdeel vervangen is goedkoper dan de ziekenhuisrekening bij een gebroken bot- of oorontsteking.’

‘Ze zijn dus een verbeterde versie van de mens?’ De sceptische toon in Thomas’ stem leek de doctor niet te ontgaan.

‘Wat is het ergste dat er kan gebeuren? Dat er een tijd komt waarin mensen zijn uitgestorven en er alleen nog NeCo-kinderen zijn? Tegen die tijd kunnen we ook menselijke herinneringen programmeren in onze database. De grens tussen AI en mens wordt dan heel klein, maar we hebben wederom gewonnen van Moeder Natuur.’

‘Zou het niet beter zijn dat die grens nooit vervaagt?’

Weer grinnikte doctor Meerdam. ‘De geschiedenis leert ons dat wij altijd behoedzaam zijn voor wat we niet kennen. Er was een tijd waarin vrouwen geen stemrecht hadden, waar je huidskleur je status bepaalde.’

‘Maar iedereen was mens.’

‘Er was een tijd waarin wij dieren aten en ze niet beschermden. Er was een tijd waarin we bomen rooiden en niet zochten naar alternatieven. We hebben geleerd samen te werken met alle organismen op aarde. Dit is een logisch vervolg.’

Iets in Thomas schreeuwde dat hij de discussie voort moest zetten. Dat hij zich niet moest laten ompraten door iemand met een doctorstitel. Toch wist Thomas dat hij daarmee misschien aan de verkeerde kant van de geschiedenis zou staan. Segregatie hield nooit lang stand. Bovendien had hij het Ilse beloofd.

‘Is er …’ Ilse aarzelde kort, ‘is er een mogelijkheid dat ze zien wat hij echt is?’

Doctor Meerdam stak een vinger op en wees toen naar zijn eigen nek. ‘De geheugenopslag hebben we in het hoofd geplaatst, om natuurgetrouw te blijven. De aansluiting zit in de nek en wanneer het licht erop schijnt, zie je dat soms. Dit is overigens alleen bij lichtgekleurde modellen, al vermoed ik dat u daar wel voor kiest.’ Zijn ogen schoten van Thomas naar Ilse. Toch nog een vorm van segregatie. ‘Verder hoeft niemand het te weten, tenzij u dat zelf wilt.’ Hij klapte afsluitend in zijn handen. ‘Twijfel is logisch in deze fase, maar u hebt het voortraject al doorstaan. Bij ouderschap is er geen weg terug, nu ook niet. Dus zal ik het voor de laatste keer vragen. Wilt u doorzetten?’

Ze knikten.

‘Mag ik nog een ding vragen?’ zei Ilse snel. ‘Wanneer zouden we hem mee naar huis mogen nemen? Daar was de informatie een beetje vaag over.’

Weer grinnikte doctor Meerdam. ‘Over negen maanden natuurlijk.’

€

Uit de deuropening kwam een stroom gillende kinderen. Een van hen, Mason, rende op de auto af en stapte in.

‘Hoe was school, kerel?’ vroeg Thomas.

Masons ogen glunderden. ‘Ik heb vandaag di-no-sau-rus leren schrijven. Juf Maartje zei dat het heel moeilijk was, maar ik had hem goed.’

Thomas wreef over het haar van zijn zoon en bedacht zich dat een knipbeurt wel op zijn plaats was bij de vervolgafspraak. ‘Ben je er klaar voor?’

Mason staarde naar zijn kleurige sneakers.

‘Wat is er?’

‘Bram zei dat het raar is dat ik nooit ziek ben, maar wel naar de dokter moet.’

‘Het zijn controleafspraken, net als bij de tandarts.’

‘Bram hoeft nooit, alleen als hij ziek is. Waarom ben ik nooit ziek?’

‘Omdat jij zo vaak uit voorzorg naar de dokter gaat,’ lachte Thomas. ‘Zeg, wat denk je ervan als we voor een ander kapsel gaan? Misschien zoals de jongen uit die televisieserie?’

‘Zoals Max?’ Mason wiebelde enthousiast op zijn stoel. ‘Maar van mam mocht het niet.’

‘Dan is het maar goed dat ze er niet bij is.’

Bij NeCo aangekomen mochten ze direct doorlopen naar het kantoor van doctor Meerdam. In zeven jaar was de man nauwelijks veranderd, behalve dat hij zijn bril toch had vervangen door een iets moderner model. Hij nam het formulier door en keek op toen hij een wijziging zag. ‘Bij uw eerdere aanvraag was een knipbeurt niet nodig.’

‘Ach, we hebben ons bedacht.’ Hij knipoogde samenzweerderig naar Mason.

Doctor Meerdam grijnsde. ‘Vandaag is een snelle procedure. U mag hier even wachten.’

Thomas haalde zijn telefoon uit zijn broekzak om de laatste paar bladzijden van een boek te lezen. Na een kwartier stond hij op, ijsbeerde door de kamer en swipete het glas om meer zonlicht binnen te laten. Voor het portret van NeCo’s oprichter bleef hij staan. De frons van de man was er de afgelopen jaren niet vriendelijker op geworden. Op het naamplaatje stond gegrafeerd: Quinten J. P. Nevel - Oprichter van Nevel Corporatie.

Die naam bezorgde hem de rillingen en hij dacht aan de nieuwsuitzending van afgelopen avond. Over een basisschool waar een hele klas vol NeCo-kinderen was ontdekt. Losgeslagen volwassenen hadden de kinderen opgewacht en ruw in hun nek gekeken om ze van elkaar te scheiden. ‘Nevelkinderen!’ riepen ze dan. Een belachelijke scheldnaam waar mensen ooit met schaamte op terug zouden kijken. ‘Segregatie is een tijdelijk probleem, dat leert de geschiedenis ons wel,’ hielp doctor Meerdam hem vaak herinneren. Iets wat zeker klopte. ‘Vroeg of laat leren we dat we allemaal gelijk zijn.’ Precies om die reden was Thomas blij dat ze besloten hadden, net als de meeste ouders, niets te zeggen over de afkomst van hun zoon. Masons juf wist dat hij afkomstig was van NeCo; zij had zelf twee dochters die hier vandaan kwamen. Verder hielden ze het al die tijd goed verborgen.

Mason kwam met een grote grijns terug het kantoor inrennen. Hij was iets langer en zwalkte wat onwennig en slungelig heen en weer. Vol trots keek hij naar zijn nieuwe kapsel in de reflectie van het raam. Thomas keek op zijn horloge. Twee uur? Hoelang sta ik al naar dit portret te staren?

‘Alles is voorspoedig verlopen,’ zei doctor Meerdam. Hij liep naar het raam en swipete erover om het weer te verduisteren. Nog nooit had de man zo dicht bij Thomas gestaan en heel even dacht Thomas iets in de nek van doctor Meerdam te zien.

Doctor Meerdam zag zijn blik in de weerspiegeling van het raam en draaide zich razendsnel om. ‘U kunt bij de receptie een vervolgafspraak maken.’

Toen ze de oprijlaan opreden en uitstapten, pakte Thomas zijn zoon bij zijn schouder vast.

‘Pap?’

Hij negeerde Mason en draaide zijn rug naar het licht toe. Na een behandeling was het aansluitingspunt altijd goed te zien. Hij had er al jaren niet naar gekeken, maar de overeenkomsten met die van doctor Meerdam vielen hem opeens op.

‘Niets, ga mama maar begroeten.’

In de keuken was Ilse net de boodschappen aan het uitpakken. Zijn oog viel op Lola die vredig lag te slapen in de kinderwagen. Over twee weken zou zij weer naar NeCo moeten.

‘Was dat jouw idee?’ Ze wees naar Mason die enthousiast zichzelf in de spiegel bekeek.

Thomas knikte en kuste haar.

‘Wat is er?’ vroeg ze.

Hij schudde zijn hoofd. ‘Niets, denk ik. Ik moest gewoon aan iets denken. Een zin die ik onthouden heb, hoewel ik er jaren niet aan heb gedacht.’

‘Oh? Welke dan?’

‘Waarom compromissen sluiten met de natuur als je toch slimmer bent?’

Ilse aarzelde en begon toen te lachen. ‘Ik denk dat ik de context mis.’

Diezelfde nacht wilde de slaap niet komen. Thomas probeerde zich te herinneren hoelang hij op Mason gewacht had. Hoe die tijd gevlogen was. Mason herinnerde zich slechts gedeeltes van zijn afspraken. Voor hem was het een knipbeurt en wat vragen. Toen Thomas destijds Meerdam ontmoette, kwam de doctor hem zo bekend voor. En dan de gelijkenis tussen zijn vader en het portret.

Voor de honderdste keer die nacht keek Thomas naar de wekker. Drie uur. Door al die vragen was een zaadje van twijfel en angst gezaaid. Hij had er genoeg van, pakte Ilses make-upspiegeltje en liep naar de grote badkamerspiegel. Met moeite wist hij het spiegeltje zo te houden dat hij in zijn eigen nek kon kijken. Met zijn vinger tastte hij over de dunne huid met daaronder het rechthoekige plaatje.

Gevangen in de tijd

Ronald van Assen

‘Het is tijd, lieverd. Ben je zover?’

Ze liet haar hoofd zakken en zuchtte. Het deed me pijn haar zo te zien, maar ik hield me groot. Meer kon ik niet voor haar doen. Eeuwig leven. Voor altijd tot elkaar veroordeeld. Geen plek om een bestaan op te bouwen, omdat je wist dat alles tijdelijk was. Tijdelijk en toch voor altijd. Hoe paradoxaal. Hoe wreed.

‘Ik kan niet meer. IK WIL NIET MEER!’

Dat laatste brak mijn hart. Ik sloeg mijn armen om haar heen en sloot mijn ogen. Langzaam wiegde ik haar als een klein kind heen en weer. Ze snikte met lange uithalen. Gelukkig wel. Daardoor merkte ze niet hoeveel moeite ik had mijn ademhaling onder controle te krijgen.

‘Ben je niet benieuwd waar we terechtkomen?’ Het was een retorische vraag en ik stelde hem meer om de stilte te doorbreken dan dat het me werkelijk iets interesseerde. Waar we deze keer ook heengingen, het was voor één jaar. Het was altijd voor slechts één jaar. Daarna begon alles weer opnieuw. Net voldoende tijd om je aan de omgeving en de bewoners te hechten, maar te weinig om een bestaan op te bouwen. Wat had het ook voor nut? We konden niets meenemen. Alles wat we op onze nieuwe plek hadden, was de kleding die we droegen. De rest moesten we bij elkaar sprokkelen. Telkens opnieuw. We waren er ondertussen bedreven in.

‘Rot toch op!’

‘Wie weet hoe tof het deze keer is. Vroeger vond je alles tof. Je gebruikt dat woord tegenwoordig helemaal niet meer.’

‘En hoe zou dat nou komen.’ Ze rukte zich los uit mijn armen. ‘Hoe zou dat nou komen, denk je! Ik zit voor altijd met mijn broer opgescheept en word op willekeurige plaatsen in het heelal neer gepleurd. Ieder jaar opnieuw beginnen, maar altijd met jou. Dus hoe zou het nou komen dat ik niets meer tof vind!’ Haar betraande ogen schoten bijna vuur.

Zo ging het al honderden jaren. Je kon het bijna haar jaarlijkse cyclus noemen, hoewel ik dat woord in haar bijzijn niet gebruikte. Ik was wel wijzer. Twee dagen voor vertrek begon het en het duurde tot een dag of drie op onze nieuwe verblijfplaats. Het hing af van waar we terechtkwamen en vooral ook wanneer. Maar over een paar dagen was het mijn oude vertrouwde zus weer en was alles koek en ei tussen ons. We konden niet met elkaar en niet zonder elkaar. Zelfs al zouden we het willen, het kon niet. In het begin hadden we het geprobeerd. Zo gauw we op een nieuwe locatie kwamen, gingen we ieder zijnsweegs maar na de overgang kwamen we automatisch weer bij elkaar. We waren net twee uiteinden van een elastiek. Je kon ons nog zo ver uit elkaar trekken, als je ons losliet vlogen we weer naar elkaar toe.

Om eerlijk te zijn, had ik haar het liefst dicht bij mij in de buurt. De keren dat we uit elkaar gingen, deed ik geen oog dicht. Stom eigenlijk, want we werden niet ouder, konden niet sterven en kwamen toch altijd weer binnen het jaar bij elkaar terug. Maar ze was nu eenmaal mijn zus en ik voelde me verantwoordelijk voor haar. Ik beschouwde het nog steeds als mijn schuld dat we voor altijd zo moesten leven. Ook al had ze het me al lang geleden vergeven, het was door mijn toedoen dat we voor eeuwig gevangen zaten in de tijd. Als ik niet zo stom was geweest, was dit alles niet gebeurd. Dan lagen we al honderden jaren dood en begraven bij onze geliefden op die oude vertrouwde planeet Aarde. Maar ja … het was zo’n aanlokkelijk aanbod. De verdiensten waren hoog en de risico’s klein, althans dat zeiden ze. Toen het allemaal wat minder liep met ons bedrijf leek het een uitgelezen kans om snel wat extra geld te verdienen. Een kans te mooi om waar te zijn en dat was het uiteindelijk ook. Hoe stom kon ik zijn.

‘Hoelang nog?’ Haar stem klonk iets kalmer. Daar was ik blij om.

‘Hooguit een paar minuten.’ Ik hanteerde nog steeds de tijdsindeling van de aarde. Het was ook niet te doen. Overal hadden ze andere benamingen voor wat wij uren, minuten en seconden noemden. Ik haalde ze steeds door elkaar. De termen miron, wakkalon, equido en faffel zeiden ons toch ook niets. En dit waren termen die ik kon uitspreken. Er waren ook varianten die ik mijn strot niet uit kreeg, nog los van het feit dat de miron op de ene plek in het heelal weer langer of korter duurde dan op de andere plaats.

‘Kus me. Ik heb het nodig.’

Ik drukte mijn lippen op de hare. Ze proefden zout van haar tranen. We waren broer en zus, maar leefden als man en vrouw. We waren eenlingen, aangewezen op elkaar, maar ook mensen met alle bijbehorende behoeften. We konden ons niet hechten aan andere levensvormen en de keren dat we soortgenoten tegenkwamen, waren in al die honderden jaren op één hand te tellen. We konden ons alleen hechten aan elkaar en we hadden er beiden vrede mee. Wat maakte het ook uit. Als je voor eeuwig aan elkaar vastzat, kregen normen en waarden een heel andere betekenis. We waren met zijn tweeën, maar soms versmolten we tot één.

‘Denk jij nog weleens aan hoe het vroeger was?’ Ze vroeg het zonder blikken of blozen.

Dat vond ik nou het mooie aan haar. Ondanks dat we elkaar al zo lang kenden, bleef ze me verbazen. Het leek soms alsof ze geen last had van emoties, maar ik wist beter. Toen we nog in onze eigen tijd leefden, zag iedereen haar als een sterke vrouw en toegegeven; dat was ze ook. Mensen plaatsten haar op een voetstuk. Ze ging haar eigen gang en trok zich niets aan van anderen. Dat was haar kracht, maar tevens haar zwakte. Men hield er geen rekening mee dat ook sterke vrouwen rust nodig hadden. Dat ook sterkte vrouwen soms bang konden zijn. Gelukkig beschikten we beiden over een nodige portie humor. Het was onze redding en vooral die van mij. Ik lachte alles weg en zag overal de lol van in. Dat was mijn manier om staande te blijven in het leven. Ik deed het soms tot op het irritante af en mijn zus was de enige die me op mijn plaats mocht zetten. Van anderen accepteerde ik dat niet. Wat leken we op elkaar. We versterkten elkaar. Toen en nu. Voor eeuwig en eeuwig.

‘Soms. Heel soms, maar het doet pijn. Dan denk ik weer aan hoe het was. Aan mijn gezin. Mijn kinderen. Het moet voor hen onbegrijpelijk zijn geweest toen wij niet meer terugkwamen.’

Ze knikte. Zij voelde hetzelfde. We spraken er bijna nooit over, maar ik wist hoeveel verdriet ze had. Het loslaten van onze geliefden, vooral onze kinderen. Haar kleine meid. Het sleet nooit. Ze was ontroostbaar toen we ontdekten dat we ze nooit meer zouden zien. Project Nevelkinderen noemden ze het, naar de mysterieuze nevels rond Saturnus. Een project gehuld in nevels, dat was het. Een schimmig, mistig experiment. Het kon niet misgaan, verzekerden ze ons. Het enige wat we moesten doen, was in de capsule stappen en een sprong in de tijd maken. Daarna haalden ze ons terug. Het stond zwart op wit en naïef als wij waren, trapten we erin. Ik trapte erin. Mijn zus had zo haar twijfels, maar het geld lokte. Dé manier om ons bedrijf te redden. Het leek zo eenvoudig, maar het veranderde ons leven in een nachtmerrie. We werden niet teruggehaald. En hoe we ook schreeuwden, vloekten en huilden, er was niemand die ons hoorde.