Fantoomzoon

Van deze auteur verschenen eerder:
Varkensbloed in chocolade
Beschermduivel
Mijn kartonnen broer

Ontwerp omslag: vandijk ontwerpt, Eindhoven

Ontwerp binnenwerk: Palmslag, Groningen

Foto auteur: Mariske Krijgsman

© 2021 Uitgeverij Palmslag | Ronald van den Broek

www.ronaldvandenbroek.com

www.palmslag.nl

info@palmslag.nl

Alle rechten voorbehouden. Niets uit dit boek mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, internet, fotokopie, microfilm of op welke andere (digitale) wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

No part of this book may be reproduced in any form by print, internet, photoprint, microfilm or any other (digital) means without written permission from the publisher.

ISBN 9789493245044

NUR 332

I don’t want to feel no moreIt’s easier to keep falling
Imitations are pale
Emptiness all tomorrows
Haunted by your ghost

Alice in Chains & Elton John – Black Gives Way to Blue

Najaar 1993

There’s definitely, definitely, definitely no logic to human behaviour (Human Behaviour) – Björk

Aan de rand van het ommuurde plein zet de raaf zijn klauwen in een aangevreten stuk vlees en scheurt er met zijn snavel een flink stuk vanaf. De zwarte kraalogen houden de omgeving nauwlettend in de gaten. Hij gooit zijn kop in de lucht en in dezelfde beweging opent hij zijn bek, vangt het avondmaal op en schrokt het weg.

Zodra een in vodden geklede man het plein op strompelt, spreidt de vogel zijn vleugels en houdt het voor gezien, de etenswaar achterlatend. De clochard steunt met één arm op de prullenbak om zijn evenwicht niet te verliezen en buigt voorover om het stuk verscheurde vlees van de grond op te rapen. Zonder nadere inspectie verdwijnt het in zijn bijna tandeloze mond. Je zou denken dat hij in de loop der jaren het vermogen om te ruiken is verloren, maar voorstelbaarder is dat overlevingsdrang de geur van verrotting en bederf heeft buitengesloten. Buikpijn en ontregelde stoelgang zijn in zijn dagelijks bestaan zijn minste zorg.

‘Smaakt het, awwe?’ klinkt het in plat Maastrichts.

De man draait zich om, maar niet voordat hij zijn maaltijd schrokkend naar binnen heeft gewerkt.

Midden op het plein voor het gewezen Jezuïetenklooster, dat sinds de jaren zeventig in gebruik is genomen door de faculteit economie van de Universiteit Maastricht, staan drie jongens. De middelste zet een gettoblaster voor zijn voeten. Tribal Dance van 2 Unlimited schalt door de speakers.

‘Gatverdamme, die zwerver eet de hamburger die gisteren uit mijn broodje is gevallen gewoon van de grond,’ zegt de dikste van de drie met een scheefgetrokken mond.

Hij is de afkeurende blikken gewend. Het doet hem allang geen pijn meer. Met een geopende hand voor zich uit gestoken sloft hij naar het groepje. ‘Ach, hebben jullie misschien wat geld voor mij?’

De langste jongen doet een stap naar voren. ‘Waarom ga je niet werken, oonöt?’

‘Alsof jij ooit iets hebt moeten doen om aan geld te komen,’ grinnikt de jongen van de gevallen hamburger.

‘Ik moet iedere dag tegen die saaie koppen van mijn vader en moeder aankijken, wat dacht je daarvan?’

‘Alsjeblieft, ik heb honger.’

‘Hé lelijke clown, kom niet te dichtbij, je stinkt naar zeik.’

De man stopt abrupt, maar ter compensatie steekt hij zijn hand nog iets verder vooruit.

‘Geef die vent een gulden,’ zegt de hamburgerjongen.

‘Ja, ja, of een riks.’ Hij steekt zijn andere hand diep in zijn zak en voelt hoe de muntjes tussen zijn vingers knarsen. Met een beetje geluk kan hij vanavond wat wiet op de kop tikken en de dag toch nog een beetje vreugdevol afsluiten.

‘Er zit vast nog wel een gevuld condoom in de prullenbak dat je lekker leeg kunt zuigen.’

De zwerver laat een boer en kijkt de jongen met een schuin hoofd aan. Met de vlekkerige rug van zijn hand veegt hij zijn mond af.

‘Jezus wat een geur. Wat zat er in die hamburger, Hansie? Stront?’ De jongen wuift met zijn hand voor zijn neus en trekt een smerig gezicht.

‘Geld graag.’

‘Zo, die awwe heeft nog praatjes ook. Voor cash moet je wel iets doen.’

‘Fred, doe niet zo lullig,’ zegt Hans en begint met de bal te dribbelen.

De jongen negeert de opmerking van zijn ongeduldige vriend en haalt een kwartje uit zijn broekzak. ‘Doe een haan na.’

Zonder na te denken begint de man te kraaien.

‘Een geile haan,’ verbetert Fred zichzelf.

De man heeft geen idee wat de jongen van hem verlangt, maar als er een muntje tegen zijn hoofd knalt begint hij nog harder te kraaien en klungelig op en neer te springen.

De jongens brullen het uit en gooien nog meer muntjes naar de man.

Moeizaam raapt hij het geld van de grond zonder ook maar een moment te vergeten waar hij het aan heeft verdiend, dus laat hij zich onophoudelijk onteren. Een rijksdaalder raakt hem pijnlijk in zijn rechteroog. Tranen rollen over zijn morsige gezicht.

‘Hij vindt het zelf ook leuk,’ roept Fred tussen twee lachbuien door. ‘Hij jankt van de lol.’

Een paar dubbeltjes rollen onder hem door en zodra hij bukt verliest hij zijn evenwicht en valt voorover op de keien.

De jongens liggen dubbel van het lachen en dansen rondjes om elkaar heen. Ze hebben niet door dat de muziek is gestopt.

Hamburgerjongen ziet door zijn betraande ogen een schaduw naderen en stopt schokkend met bulken. Voor hij kan reageren voelt hij de kou van metaal op zijn hals.

Het duurt enkele seconden tot de ernst van de situatie ook tot zijn vrienden doordringt. Het giechelen verstomt en er daalt een intense stilte neer op het pleintje, alsof ze zich plotsklaps beseffen dat ze op een explosief staan dat bij een verkeerde beweging hun lichamen uit elkaar zal rijten.

‘Hé, het was maar een grapje,’ zegt de derde jongen die tot dan toe nog maar weinig heeft gezegd. ‘Hij vond het leuk en we hebben hem best veel geld gegeven voor zijn… uh…’

‘Optreden. Dit is perfecte performancekunst,’ redt Freddie de delicate situatie.

De samengeknepen ogen van de man met het mes kijken onder de rand van de capuchon van de zwarte hoodie door. ‘In dat geval heeft deze goede man wel wat meer verdiend dan een paar muntjes. Dat zijn jullie vast met me eens.’

‘We hebben al best veel geld…’

De ijselijke schreeuw van de hamburgerjongen schalt over het pleintje en echoot tegen de muren van het voormalig klooster. Helderrood bloed sijpelt langs zijn hals in de opstaande kraag van zijn poloshirt.

Zijn vrienden twijfelen geen moment, trekken enkele briefjes uit hun portemonnee en overhandigen het aan de zwerver die half overeind is gekomen en op zijn knieën op de keien zit. Met stralende ogen pakt hij een briefje van vijf en twee tientjes aan.

‘Alstublieft,’ zeggen de jongens in koor. Van hun bravoure is niets meer over.

Hoodie haalt het mes van Hans’ hals en duwt hem van zich af. ‘Jij ook!’

De jongen trekt een briefje van vijfentwintig gulden uit zijn achterzak en geeft het aan de zwerver die het haastig uit zijn handen grist.

‘En maak nu dat jullie wegkomen,’ brult Hoodie, bukkend om de bal op te pakken die ze hebben achtergelaten. ‘Vergeet jullie speeltje niet.’ Met één beweging jast hij het glimmende lemmet van het mes in de bal die piepend leegloopt.

De jongens kijken schichtig om als het platte speeltje achter ze op de grond neerploft en maken zich uit de voeten.

Hoodie loopt naar de man die niet weet hoe snel hij het geld over zijn broekzakken moet verdelen. Hij pakt de uitgestoken hand aan en laat zich behoedzaam overeind trekken.

‘D…dank u wel,’ stottert hij.

‘Het is goed. Kom, dan lopen we naar de friterie. Je hebt vast wel zin in een vette hap.’

De man aarzelt. De verorberde halve hamburger heeft zijn ergste trek gestild. Hij houdt niet van eetgelegenheden, hoe laagdrempelig ook. Altijd op zijn hoede om rechtsomkeer te maken zodra een té ordentelijke medewerker aanstalten maakt om hem weer naar buiten te gooien. De prullenbak is zijn restaurant. Het geld heeft hij nodig om troost te kopen en met de opbrengst van vandaag moet hij zelfs bruine suiker kunnen scoren. Als hij opschiet vindt hij de apotheker misschien nog op de gebruikelijke plek en kan die zijn bestaan wat verlichten.

‘Dank u, ik ga naar het park… even rusten.’

‘Dat is helemaal geen slecht idee. Ik loop met u mee.’

De man is zo opgewonden dat hij niet ziet dat de hoeken van Hoodies mond omhoog krullen.

‘Ach, u hebt al genoeg voor mij…’

‘Geen moeite.’

De zwerver versnelt zijn pas en slaat op het laatste moment met een soort schijnbeweging linksaf het park in.

Hoodie volgt hem op enkele meters, de vingers van zijn rechterhand losjes gevouwen om het heft van het mes dat rust in de buikzak van de sweater.

De lantaarnpalen springen aan en de bomen werpen hun stekelige schaduw over het smalle pad. Het grind knarst onder de zwerver zijn afgetrapte sloffen. Schichtig werpt hij een blik over zijn schouder. Zijn weldoener volgt op enige afstand maar lijkt zijn pas te versnellen. De apotheker is nergens te bekennen. Hij begint hem te knijpen want hij is bijna bij de oude stadsmuur, de grens van het gebied waar zijn dealer normaliter actief is.

Een hoge fluittoon klinkt door de schemering. Waarom laat zijn weldoener hem niet met rust?

Voor de poort in de gepleisterde muur die is overwoekerd met klimop loopt hij de struiken in. Even verderop ligt zijn smoezelige slaapzak op hem te wachten, achtergelaten toen hij die middag op zoek ging naar iets te eten en hopelijk wat losgeld. De euforie van het binnenhalen van de jackpot is door de afwezigheid van de apotheker volledig opgelost. Hij zal tot morgen moeten wachten en hopen dat hij een beetje kan slapen. Verdomme, hij had met het geld dat in zijn broekzakken brandt in de avondwinkel een fles whisky kunnen kopen om zo de nacht iets te verkorten.

Hij haalt een tak uit zijn haar en ploft neer op zijn slaapzak. Van onder het karton dat dient als matras trekt hij een halfvolle fles water tevoorschijn en zet die aan zijn gebarsten lippen. Hij neemt een ferme slok van het lauwe vocht en laat wederom een boer. Hij laat zich achterover zakken en staart door het bladerdak naar zijn maatje; de maan. Morgen is zijn stralende vriend het felst dus vanaf overmorgen worden jagers zoals wolven en leeuwen pas weer echt actief, weet hij. In een vorig leven heeft hij onderzoek gedaan naar het gedrag van deze dieren. Met weemoed denkt hij terug aan de lange nachten in de bossen van de vochtige savannen in Afrika. Zijn hypothese dat mensen de eerste dagen na vollemaan meer risico lopen om door een leeuw te worden gedood. Dit werd gestaafd toen hij zich na enkele slome nachten waarin de door hem geobserveerde troep zich amper verroerde iets te dichtbij kwam en op het laatste moment door zijn Afrikaanse begeleider voor de open bek van een leeuw werd weggetrokken. De heldere nachten voor vollemaan belemmeren de jacht van de beesten waardoor ze na vollemaan extra hongerig zijn.

Zijn gedachtegang wordt bruut verstoord door het knakken van dode takjes die hij zo heeft gepositioneerd dat ze hem waarschuwen als iets of iemand zijn slaapplek nadert. Bedachtzaam duwt hij zichzelf half overeind en staart hij met samengeknepen ogen naar de struiken. Een zwart silhouet sluipt als een jachtluipaard dichterbij.

‘Hallo, wie is daar?’ roept hij, in zijn hand de stok die altijd in zijn nabijheid ligt om ratten en ander ongedierte te verjagen. Zijn het de jongens die hun geld terug komen halen?

Het kraken stopt.

Op het moment dat een windvlaag het bladerdak opent en het lijkbleke schijnsel van de maan vrij spel heeft, schiet het silhouet uit de struiken en gooit zich bovenop de zwerver die met een gil de stok loslaat.

‘Wat moet dat?’ vraagt hij met trillende stem.

De ogen op enkele centimeters van zijn gezicht liggen verzonken in hun kassen, als diepe, zwarte tunnels. Als ogen de spiegels van de ziel zijn, staat hij nu tegenover de duivel. Ze staren hem nog een enkele seconde aan, berustend. Dan duwt een harde vuist hem met kracht achterover. Zijn achterhoofd klapt tegen de zanderige aarde.

Sterretjes lossen op en maken plaats voor het lemmet van een mes dat boven zijn hoofd zweeft en in het maanlicht schittert als een geslepen diamant. Het vlijmscherpe blad draait en zakt tergend langzaam in de gerimpelde leerachtige huid van zijn voorhoofd. Niet meer dan een speldenprik.

‘In nomine Patris et Filii…’ is het enige wat tot de verdwaasde man doordringt, terwijl zijn weldoener het mes als een dirigent over zijn lichaam beweegt, opnieuw omhoog brengt en het dan met onmetelijke kracht door zijn borstbeen jaagt.

I, heden

Schoksgewijs ontwaakt Irisa uit een onrustige slaap. Haar mond is kurkdroog en haar lippen plakken aan elkaar. Vermoeid opent ze haar ogen. Scherpe zandkorrels schuren over het hoornvlies en ze klemt haar kiezen op elkaar om niet te gaan schreeuwen. Kreunend komt ze overeind van het matras dat op de koude grond in de verder lege kamer ligt. Met verstijfde vingers wrijft ze voorzichtig de korrels uit haar ogen. De kamer is in duisternis gehuld en als een zoekende in de woestijn tast ze met haar vingers over de vloer op zoek naar water. Ze vloekt als ze het flesje met de rug van haar hand omgooit. Ze zakt terug in het kussen, wrijft met haar tong over het ruwe oppervlak van haar gehemelte en staart naar het zielige peertje dat als een dood vogeltje aan het plafond hangt. Haar blik verschuift naar rechts waar boven in de muur een smal raampje is afgeplakt met een zwarte vuilniszak en ducttape. Tralies aan de buitenkant voorkomen dat het raam verder open kan dan een kiertje. Net genoeg om niet te stikken, maar onvoldoende om de altijd aanwezige bedompte geur van slaap te verdrijven.

Ze gaat op haar linkerzijde tegenover de muur liggen. Met haar vingertoppen wrijft ze over het afbladderende behang. Ze telt de groefjes en met een stomp potloodje dat ze onder het matras heeft gevonden krast ze een volgend streepje in de broze muur. Ze draait op haar rug en ademt diep in. Het klamme laken werpt ze van zich af en ze komt kreunend overeind. Haar armen strekt ze uit tot ze het plafond met vlakke handen aanraakt. Dan buigt ze voorover en tikt met haar vingertoppen haar tenen aan. De wervels in haar rug kraken als ze weer overeind komt. Ze loopt naar de deur die een beetje klemt maar met wat kracht gemakkelijk opent. Neuriënd verlaat ze het souterrain en huppelt de smalle trap op. De zonnestralen die door de ongewassen ramen op de kale vloer van de woonkeuken vallen toveren een bescheiden glimlach om haar mond. De woning is na het vertrek van de vorige bewoner bijna volledig gestript en omdat ze verwachtte dat haar verblijf van korte duur zou zijn, heeft ze geen enkele moeite gedaan om een aangename omgeving voor zichzelf te creëren.

Ze pakt een strip met antihistaminetabletten van het aanrecht en drukt er een pil uit die ze met een slok water doorslikt. Ondanks dat het afgelopen nacht alweer flink geregend heeft blijft ze veel last van hooikoorts houden. Uit een van de keukenkastjes haalt ze een kartonnen wegwerpbordje tevoorschijn als een nog jonge Arne Jansen haar toezingt dat meisjes met rode haren goed kunnen kussen. Een onnozel grapje van een mannelijke collega die na een avondje doorzakken een vergeefse poging had gedaan om haar het hof te maken. Ze heeft geen idee hoe ze de ringtone kan aanpassen en bij de eerste klanken duikt ze als een waanzinnige op haar mobiel om de reeds overleden volkszanger de mond te snoeren.

‘Goedemorgen, Michelle. Ben je vergeten dat ik vrij ben vandaag?’

‘Zeker niet, maar volgens mij ben jij iets vergeten,’ antwoordt ze vriendelijk.

Irisa hoort hoe Michelle haar best doet om de g overdreven hard uit te spreken, terwijl Irisa haar al zo vaak heeft verteld dat ze dat zuidelijk dialect juist zo charmant vindt. ‘O, wat ben ik een muts. Ik kom gelijk naar je toe.’

‘Doe maar rustig aan. Ik heb een mooi plekje uitgezocht aan het water.’

Irisa zet het bord terug in het nog openstaande kastje en beent naar de badkamer. Binnen tien minuten sprint ze met natte haren op de fiets en niet veel later arriveert ze aan de Maaskade. Ze begroet Michelle met een high five en een welgemeend excuus.

‘Ik ken je toch,’ vergoelijkt Michelle Irisa’s gedrag. ‘Bovendien lijk je je goed aan te passen. Je hebt je het Maastrichts kwartiertje al helemaal eigen gemaakt.’

Irisa lacht. ‘Je bent veel te goed voor deze onbehouwen hork.’ Ze woont en werkt nu vijf maanden in Maastricht, maar als geboren en getogen Amsterdamse moet ze er nog steeds aan wennen dat de Limburgers haar nooit direct van repliek zullen dienen.

‘Koffie en ontbijt dan maar?’

‘Op mijn kosten.’

‘Doe niet zo gek,’ zegt Michelle terwijl ze een serveerster wenkt. ‘Ik ben blij dat ik je kan trakteren zolang je hier nog bent. Weet je al wanneer je weer terug naar Amsterdam gaat?’

‘Over een maandje of twee,’ antwoordt ze gemaakt onverschillig, want ze wil Michelle niet voor het hoofd stoten. Nog exact drieënzeventig dagen en zeven uur. Dan zit haar vrijwillige detachering erop en kan ze eindelijk terug naar haar eigen appartement in de hoofdstad.

‘Waarom vraag je geen verlenging aan? Ik weet zeker dat ze dat zullen toezeggen. Met de toegenomen drugsoverlast aan de grens kan het korps nog wel een goede rechercheur gebruiken.’

‘Drugs is niet mijn ding, dat weet je.’

‘Ik hoop ook bij ieder telefoontje op een spannende zaak met een bloederig randje, maar je hebt het niet voor het uitzoeken.’ Michelle is digitaal rechercheur bij de regionale eenheid Limburg, district Zuid-West. Ze hebben elkaar leren kennen toen ze beiden deel uitmaakten van een team grootschalige opsporing dat was opgericht in verband met een druggerelateerde moordzaak. Het klikte meteen en Michelle heeft Irisa aan haar tijdelijke woning – een voormalig safehouse tegenover het hoofdbureau van politie – geholpen, zodat ze niet langer in een pension hoefde te overnachten. Dat ze daarbij van de regen in de drup was beland durfde ze haar niet te vertellen.

‘Hoe is de date met die kunstenaar afgelopen?’ vraagt Irisa om van onderwerp te veranderen.

‘Ach, ik weet het niet hoor. De mannen die ik via die datingapp ontmoet willen maar één ding.’

‘Ja, Tinder is niet bedoeld om de man van je leven te ontmoeten, maar soms moet je eten,’ grinnikt Irisa en weet hoe hypocriet haar opmerking over moet komen. Wanneer heeft zijzelf voor het laatst een naakte man gezien? Het aan de enkels opgehangen ontblote lichaam van een vooraanstaand lid van een inmiddels verboden motorclub daargelaten.

‘Maar dan wil ik ook dat ze hem flink laten grazen, maar deze laatste man had de lat veel te hoog gelegd voor zichzelf. Toen hij eindelijk op hol sloeg trof hij mij als een dode zeester in zijn bed aan.’

‘Die gaat je dus niet meer bellen.’

‘Daar reken ik niet op. Ik ga op dieet of ik word net als jij vegetariër: vanaf nu alleen nog groente in dit mondje,’ grapt ze, om vervolgens bij de serveerster een sandwich met filet americain te bestellen.

Irisa moet lachen om haar grofgebekte vriendin, die er weliswaar uitziet als een naïef, onschuldig meisje, maar als ze eenmaal op haar gemak is niet met fluwelen handschoentjes aangepakt hoeft te worden.

‘Doe mij dan maar een broodje roomkaas bieslook.’

Onderwijl de belangrijke zaken des levens doornemend, nuttigen ze hun ontbijt en genieten van het uitzicht over de Maas en de Sint Servaasbrug die de aanzwellende stroom toeristen van het station naar het centrum brengt.

Een simpel intro gevolgd door: ‘Meisjes…’ Snel neemt Irisa haar telefoon op.

‘Met Skip spreek je,’ blaft hij nog voordat ze haar naam kan zeggen.

‘Ook goedemor…’

‘Ik weet dat je vrij bent, maar we komen weer eens rechercheurs te kort.’

‘Nou, ik ben net…’

‘Fijn,’ onderbreekt hij haar opnieuw. ‘We hebben een lijk gevonden op de begraafplaats Tongerseweg.’

‘Daar ligt het daar vol mee.’ De opmerking verlaat haar mond voordat ze beseft hoe ongepast die is.

‘Ik stel een strafrechtelijk onderzoeksteam samen en ik wil dat jij de coördinatie op je neemt,’ gaat hij verder, haar opmerking negerend. ‘De omstandigheden ter plaatse doen vermoeden dat het geen natuurlijke dood is geweest. Hoe snel kun je hier zijn?’

Ze voelt zich vereerd dat hij haar het vertrouwen geeft om een zaak op te pakken, maar ergert zich aan de vanzelfsprekendheid waarmee hij het brengt. ‘Misschien heb ik wel plannen voor dit weekend,’ brengt ze niet erg overtuigend.

‘Heb je die dan?’ vraagt hij.

‘Nou, nee, niet echt.’

‘Mooi. Ik heb Emont ook al gesproken. Bel hem even, dan kan hij je oppikken.’

‘Passeer je de officier van dienst niet als je mij als coördinator op het team zet?’ Ze denkt aan de slechte verstandhouding met haar tijdelijke baas.

‘Jij hebt meer ervaring met moordzaken dan alle teamchefs van het district bij elkaar,’ antwoordt hij vastberaden. ‘Christiaans ego kan wel een stootje gebruiken.’

Ze veert op door het onverwachte compliment en kijkt naar haar collega die een onbehouwen hap van haar sandwich neemt.

Een onaangename stilte neemt het gesprek over.

Skip kucht en verbreekt de verbinding.

‘Je geheime lover?’ wil Michelle weten.

‘Wat? Nee, natuurlijk niet.’ Het komt er bitser uit dan Michelle verdient. ‘Het was de officier van justitie, Skip Levant. We worden op onze wenken bediend.’

Zaterdag, 7 mei 1977

I will sit right down (Sound and Vision) – David Bowie

Zodra de radio-dj zijn aankondiging had afgerond en Peter Gabriel begon te zingen, liet Vincent de pauzeknop van de radio-cassetterecorder vieren. Het rode lampje gaf aan dat de opname was gestart. Hij liet zijn blik over de top 40-lijst gaan die hij iedere week bij de lokale platenzaak ophaalde en na gebruik netjes in een map archiveerde. Solsbury Hill stond op positie elf, dus nog tien nummers te gaan waarvan hij de meeste nog niet eerder had opgenomen. Hopelijk was het cassettebandje lang genoeg.

Met zijn vingers knoopte hij zijn wollen broek los een liet deze tot zijn enkels zakken. Zijn bovenbenen waren rood en bedekt met krassen. Met zijn tanden in zijn lippen gedrukt probeerde hij de jeuk met zijn afgekloven nagels weg te krabben.

De bel en iemand die als een paard de trap opstoof. Hij wist niet hoe snel hij zijn broek moest optrekken en toen zijn kamerdeur openvloog keek hij beduusd in het gezicht van zijn buurjongen.

‘Betrapt, ouwe rukker,’ bracht Jerry met een rood hoofd van de inspanning uit.

‘Ik had jeuk.’

‘Ja, dat zag ik,’ lachte hij.

‘Mijn benen kriebelen door die rotbroek,’ verantwoordde Vincent zich terwijl hij zijn broek dichtknoopte.

‘Niet belangrijk. Je moet met me meekomen.’

‘O, dat weet ik niet. Ik ben de hitparade aan het opnemen.’ De laatste tonen van Solsbury Hill stierven weg en Vincent drukte snel de stopknop in voordat zijn opname werd verknald door het oosterse dialect van Bennie Jolink die met Oerend hard de hitparade in was gedenderd.

‘Normaal? Dat is muziek voor boeren. Daar blijf je toch niet voor binnen?’

‘Dat stomme nummer sla ik over, maar David Bowie staat op twee.’

‘Heb je Sound And Vision nog niet?’

‘Alleen met het gelul van Lex Harding erdoorheen.’

‘We gaan geld verdienen, dus je kunt morgen het singeltje, wat zeg ik, de 12-inch kopen.’

Vincent kijkt zijn vriend met open mond aan.

‘De dunne Hollander heeft zijn poot gebroken. Mijn moeder zag hoe hij strompelend en met hulp van de chauffeur uit een taxi stapte. Hij heeft een paar weken in het ziekenhuis gelegen, want hij heeft niemand die hem helpt.’

‘Maar de grote jongens zullen niet toestaan dat wij naar hem toegaan.’

‘Daarom moeten we er eerder zijn dan zij. Dit is onze kans.’

Er verscheen een glimlach op Vincents gezicht. Zonder moeite snoerde hij de leadzanger van Normaal de mond en plaatste de cassettebandjes strak naast elkaar en in chronologische volgorde op de plank boven zijn bed.

‘Wij gaan naar buiten,’ meldde Vincent aan zijn moeder die aan de keukentafel achter de naaimachine zat.

‘Doe je voorzichtig met je goede broek,’ riep ze hem na, maar hij was al verdwenen.

De vervallen boerderij lag midden in de pas aangelegde woonwijk, als een lelijke puist in een verder gaaf en jeugdig gezicht. De weinig hoogstaande architectuur van de typische jaren zeventig-huizen met veel baksteen en hellende daken verrees uit het voormalige weiland van John Pronk. De boer was in 1958 met een flinke erfenis van zijn vroegtijdig overleden ouders uit een dorp in de buurt van Den Haag vertrokken naar Limburg om daar een heel ander en nieuw bestaan op te bouwen. Hij had enkel contact met een aantal lokale winkeliers uit het centrum van de stad die eieren en melk van hem afnamen. Hoe hij ook zijn best deed om zich het dialect eigen te maken, hij bleef die vreemde Hollander. Toen hij door de oprukkende supermarkten zijn producten nog amper kon slijten hoefde hij geen twee keer na te denken toen de gemeente en projectontwikkelaars voorstelden om zijn grond te verkopen. Zijn enige voorwaarde was, naast een flinke som geld, dat zijn boerderij niet met de grond gelijk zou worden gemaakt. En zo kon het dat hij op zijn zestigste vanuit zijn landelijk ingerichte woonkamer uitkeek op de keurig aangeharkte voortuintjes van tientallen identieke eengezinswoningen waardoor hij tot zijn ontsteltenis plotsklaps weer terug in de stad was.

John veerde op toen hij de twee jongens opmerkte die over het knisperende grindpad naar de voordeur renden. Hij had de onverwachte bezoekjes gemist toen hij in het ziekenhuis lag. Even twijfelde hij of deze jongens al eens eerder langs waren geweest, maar zodra de gong van de deurbel klonk wist hij dat ze vers waren. Hij schatte ze op een jaar of veertien, dus iets jonger dan zijn gebruikelijke bezoekers.

‘Hand door de brievenbus en aan het touwtje trekken,’ schreeuwde hij.

Jerry keek Vincent aan en zei gekscherend: ‘Dat is ook het enige waar ik aan ga trekken bij die ouwe smeerlap.’

Vincent lachte en duwde Jerry opzij. Hij stak zijn hand door de brievenbus en klemde het touwtje, dat stug aanvoelde, tussen duim en wijsvinger en werkte het behendig naar buiten. De voordeur opende met een zachte klik en kraakte in zijn voegen. De muffe geur van doorgekookte aardappelen en andijvie maakte dat de jongens gelijktijdig hun neus ophaalden en hun best moesten doen om hun verwrongen gezicht in de plooi te houden.

‘Waar heb ik dit bezoek aan te danken?’ vroeg John die op een brede fauteuil zat, naast een tafeltje met een bijna lege fles water en aangebroken pakken crackers en jodenkoeken.

Vincents mond viel open. Ze waren weer eens zonder plan een impulsieve actie gestart.

Jerry doorbrak de pijnlijke stilte: ‘We komen klusjes doen voor u.’

John lachte zijn gele tanden bloot. ‘Dat is heel fideel van jullie, maar ik heb jullie hulp niet nodig.’

Jerry trok zijn schouders overdreven hoog op. ‘Kun je dan staan met je gipsen poot?’

‘Ik red me prima met mijn stok,’ antwoordde hij terwijl hij met zijn linkerhand de kruk die tegen zijn stoel aanstond even optilde.

‘En wie haalt de boodschappen?’

‘Dat komt goed. Maak je daar maar niet druk over.’

‘We kunnen brood smeren of koffiezetten,’ kwam Vincent tussenbeide met een blik op de jodenkoeken.

John glimlachte, maar de blik in zijn ogen was vastberaden.

‘Je wacht op je geile vriendjes,’ barstte Jerry vanuit het niets los. ‘We weten wel wat hier allemaal gebeurt, vieze pedo.’

John schoot als een raket achteruit en greep naar zijn kruk.

‘Laat maar’, suste Vincent, maar hij wist dat een teleurgestelde Jerry zich onmogelijk liet stoppen.

‘Denk maar niet dat ze het voor jou doen, ouwe. Hoeveel betaal je ze om aan hun smerige pikkies te zitten?’ schreeuwde hij met ogen die glansden van het vocht.

‘Nu, is het genoeg! Maak dat jullie wegkomen, voordat ik die stok in jullie armoedige strotjes duw,’ brulde John.

Vincent draaide zich om en trok Jerry aan zijn arm mee. Die boog zijn hoofd naar de tierende man en spoog een klodder spuug recht tussen zijn ogen. Bij het verlaten van de boerderij griste Jerry een twintig centimeter hoog kitsch beeldje van een zigeunerjongen mee. Halverwege het grindpad bleef Vincent staan.

‘Wat is er?’ vroeg Jerry.

‘Je moet dat beeldje teruggeven.’

‘Jezus, waar maak jij je druk om,’ de ergernis droop van Jerry’s woorden.

‘Hij heeft ons niets aangedaan.’

‘Die lul had ons een karweitje kunnen laten doen.’

‘En ons daarvoor betalen?’

‘Natuurlijk, waarom zouden we hem anders helpen? Denk je dat de grote jongens bij hem over de vloer komen omdat het daar zo gezellig is? Die pedo is een hinkende geldzak. Wat moet hij anders met zijn guldens doen?’

‘Ik vind dit helemaal niet leuk.’

Jerry schudde zijn hoofd. ‘Soms ben je echt een mietje, weet je dat. We gaan niet terug. Hij staat ons vast op te wachten met die knuppel.’

Vanuit het niets schoten Vincents handen naar voren en hij trok het beeldje uit Jerry’s tengels. Hij draaide zich om en slofte naar de voordeur die nog steeds wagenwijd openstond. Hij hoorde hoe het grind achter hem knarste, maar toch kwam de duw in zijn rug onverwacht. Hij viel voorover en belandde met zijn gezicht op de harde steentjes. Het zigeunerjongetje stuiterde over het pad om uiteindelijk in talloze stukjes uiteen te vallen.

Zodra hij weer op zijn benen stond hoorde hij Jerry vanuit de verte roepen: ‘Jij bent niet langer mijn vriend.’

Daar maakte Vincent zich niet druk over, evenmin over de pijnscheuten in zijn knie. Met betraande ogen staarde hij naar de scheur in de pijp van zijn broek. Zijn maag trok samen en hij moest moeite doen om de gal die omhoogkwam weg te slikken.

Met lood in zijn schoenen strompelde hij naar huis. In zijn hoofd hoorde hij zijn moeder schreeuwen. Leefde zijn vader nog maar, die wist met zijn humor elke onenigheid weg te poetsen alsof er geen problemen bestonden.

Zaterdag, 7 mei 1977, enige tijd later

Tears on your shoulder (New Kid in Town) – Eagles

‘Niet boos worden, mama. Ik ben gevallen,’ zei Vincent op gedempte toon tegen zijn moeder toen hij een eerste stap in de keuken zette.

Ze kwam niet achter de naaimachine vandaan. ‘Je hebt je kleren toch niet vuil gemaakt?’

‘N…Nee,’ bracht hij stotterend uit.

‘Ga je dan maar klaarmaken voor het eten.’

‘Maar mijn knie doet pijn.’

Nu had hij haar onverdeelde aandacht. Het zoemen stopte en ze kwam met krakende gewrichten achter het apparaat vandaan. Haar blik gleed over zijn tengere lichaam en bleef hangen op de grote scheur die zijn broek ontsierde.

De jongen drukte zijn handen op zijn oren om de vloek, die de bedompte lucht in de kamer liet trillen, buiten te sluiten. ‘Ik kon er echt niets aan doen, mama.’

‘Waarom heb je je niet omgekleed voordat je naar buiten ging?’ tierde ze.

‘Ik kon toch niet weten dat ik ging vallen.’

‘Niet zo brutaal. Weet je hoeveel tijd het me heeft gekost om die broek te maken?’

‘Het spijt me,’ zei hij met overslaande stem.

‘Het moet er nog bijkomen dat het je niet spijt.’

‘Ik heb mijn been echt zeer gedaan,’ prevelde hij.

‘Dat is je verdiende loon.’

Vincent begon te huilen en maakte aanstalten om de keuken uit te lopen.

‘Waar ga je heen?’

‘Naar mijn kamer.’

‘Denk je dat die broek zichzelf maakt? Uittrekken.’

‘Je hoeft hem niet te maken.’

‘O, meneer denkt dat het geld op mijn rug groeit?’

‘De broek kriebelt,’ mompelde hij binnensmonds.

Zijn moeder boog haar hoofd naar hem toe. ‘Wat zei je daar?’

‘De broek, die kriebelt zo,’ antwoordde hij timide.

Hij zag de vlakke hand die op zijn linkerwang landde niet eens aankomen. Een felle pijnscheut trok door zijn hoofd.

‘Hoe durf je. Ondankbaar secreet,’ schreeuwde zijn moeder hysterisch. ‘Je bent de nagel aan mijn doodskist. Wil je mij, nadat je je vader de dood in hebt gejaagd, ook nog onder de groene zoden stoppen?’

Vincent bracht zijn hand naar zijn gloeiende wang en rende naar de trap. Zijn furieuze moeder zat hem op de hielen, maar hij was een fractie sneller. Boven in de hal passeerde hij zijn slaapkamer en stoof de badkamer in. Met trillende vingers draaide hij de deur op het slot.

‘Een week huisarrest en vanavond zonder eten je nest in,’ brieste ze vanuit de hal.

Met zijn kiezen op elkaar gedrukt draaide hij de kraan boven de wastafel open en hield zijn hand onder het water dat snel heter werd. Hij hield het vol tot hij door zijn tranen heen blaren zag verschijnen. Trillend depte hij het vocht van zijn vlammende huid en hing de handdoek terug op het rekje, netjes gevouwen en op de millimeter afgemeten naast de handdoek van zijn moeder, als een echo of een exacte kopie.

II

Het lichaam van de jongen ligt op de trappen van een grafkelder. Zijn hoofd drukt tegen een stalen hek dat toegang geeft tot de kelder, alsof de dode zelf naar zijn laatste rustplaats is gekropen maar op een gesloten deur is gestuit. Witte sneakers wijzen als onschuldige, stille getuigen van wat zich hier heeft afgespeeld naar de omstanders.

Een plots opstekende wind blaast de dorre blaadjes op het kerkhof omhoog. Irisa staart stilzwijgend naar het labeltje op de kraag van het gele T-shirt dat heel even trilt. Ze is als de dood voor het onontkoombare moment waarop het lijk zal worden omgedraaid en de dode een gezicht krijgt. Ze heeft tijdens haar loopbaan al veel gezien, maar een kind gaat haar zeer zeker nog meer nachtmerries bezorgen.

‘Kun je al inschatten wanneer hij is overleden, Madeleine?’ vraagt ze aan de schouwarts die plaats heeft gemaakt voor de fotograaf en nu naast haar staat.

‘De rigor mortis heeft zich over alle lichaamsdelen uitgebreid, dus maximaal zes uur. Misschien zelfs vijf uur, want het lijk ligt in de volle zon en de omgevingstemperatuur is al flink opgelopen.’

Irisa kijkt op haar horloge. Half twaalf, dus het kind is in ieder geval voor half zes vanmorgen overleden. Grote kans dat iemand rond deze tijd zijn of haar kind als vermist heeft opgegeven. Ze vraagt aan een van de politieagenten die de plaats delict met lint aan het afzetten is of hij dat op het bureau kan checken.

‘Hij is zo te zien niet nat geworden,’ merkt Emont op. ‘Volgens de Buienradar-app heeft het vannacht van half twee tot drie uur flink geregend. Ook al is het inmiddels behoorlijk opgewarmd, zijn kleding en haar hadden er verregend uit moeten zien als hij hier al voor die stortbui had gelegen.’

‘Ervan uitgaande dat hij op deze plek is overleden, moet dat dus zijn gebeurd tussen ongeveer drie uur en half zes vannacht.’

De fotograaf kijkt op en Irisa weet wat dat betekent. ‘Draai hem maar om, jongens,’ zegt ze tegen de twee forensisch rechercheurs die in hun witte pakken met capuchon, mondkapjes en brillen bewegingloos een paar meter van de plaats delict staan te wachten op dit bevel.

‘Jongens?’ vraagt de langste van de twee met een hoog stemmetje.

‘O, ik dacht…’ zegt Irisa beschaamd.

‘Ik ben het gewend, mevrouw Romijn,’ onderbreekt Tessa het halfbakken excuus. Mevrouw spreekt ze overdreven staccato uit.

Emont die naast haar staat gniffelt. ‘Bij de Nederlandse Spoorwegen communiceren ze al jaren genderneutraal, misschien moet de politie dat ook maar eens invoeren.’

Irisa geeft hem een por in zijn zij. ‘Die pakken voorkomen niet alleen contaminatie, ze maken iemand volkomen onherkenbaar,’ probeert ze haar vergissing te vergoelijken.

‘Als ik me sexy wilde voordoen was ik wel bij de gewone recherche gebleven,’ bitcht de vrouw die voorzichtig het trappetje van de grafkelder afloopt en zich bukt om het kind bij de schouders vast te pakken.

‘Ik ben op mijn vrije dag opgeroepen, Tessa,’ verklaart Irisa haar strakke shirt en dito spijkerbroek. En sommige vrouwen kunnen het hebben, denkt ze erachteraan, maar ze houdt wijselijk haar mond. Ze herinnert zich een verhaal van Michelle over een collega die ambitieuze vrouwen het liefst naar beneden trekt en onder haar voeten verpulvert. Dat moet deze forensisch rechercheur zijn. Gezellig. Als ze straks op het bureau zijn, zal ze Emont vragen langs haar huis te rijden om een fatsoenlijk pak uit de kast te trekken. Normaal interesseert het haar geen zier wat anderen van haar vinden, maar nu moet ze ervoor zorgen dat de teamleden haar gaan mogen of op zijn minst dulden. Ze mag het broze vertrouwen niet beschamen dat Skip in haar heeft gesteld door een tijdelijke kracht van buiten het team de operationele leiding over de zaak te geven.

Tessa knikt naar haar collega die voorzichtig de voeten van het kind heeft beetgepakt. Gelijktijdig tillen ze het lichaam op en verplaatsen het naar het pad voor de trappen die naar de grafkelder leiden. Behoedzaam draaien ze de jongen op zijn rug en leggen hem op een kleed van plasticfolie om eventuele sporen veilig te stellen. Het gezicht van de jongen is opgezwollen en vertoont paarse vlekken. Opengesperde doffe ogen staren voorbij de wolkeloze hemel.

‘Jezus, wat is er met dat kind gebeurd?’ brengt Emont met moeite uit.

De schouwarts moet twee keer slikken voordat ze antwoord kan geven. ‘Dit heb ik nooit eerder gezien, maar het is niet abnormaal.’

‘Hij lag met zijn hoofd naar beneden. Nadat de dood is ingetreden zakt het bloed naar het laagste punt en verkleurt,’ vult Irisa haar aan.

De arts knikt en hurkt naast het kleine lijfje.

Irisa laat haar ogen over het lichaam van de jongen gaan. Grauwwit en goed doorvoed. Babyvet waarvan binnenkort, bij aanvang van de pubertijd, niets meer over zou zijn. Zijn blonde haar met hier en daar een paarse en blauwe tint staat in scherpe pieken overeind, in zijn gezicht en hals geen zichtbare verwondingen, opgetrokken schouders en twee armpjes stijf langs het lichaam alsof hij de dood zonder strijd heeft verwelkomd. Op het binnenstebuiten gekeerde shirt zitten een paar natte bladeren vastgeplakt.

Madeleine kijkt weemoedig over haar schouder naar Irisa. Die knikt ten teken dat ze het heeft gezien. Ze begreep het al toen ze het labeltje zag. Ze voelt hoe gal in haar keel opborrelt en slikt het met een scheefgetrokken gezicht weg.

De arts richt zich weer op haar werk. De groene korte broek heeft twee grote zakken aan weerszijden van de gesloten gulp. Springende poppetjes sieren zijn sokken waarvan de linker is afgezakt. Ze zucht diep. ‘Op het eerste gezicht lijken de enkele krasjes op zijn beentjes de enige verwondingen.’

De arts haalt een zaklampje uit haar tas en schijnt in de openstaande ogen. ‘Och, het arme joch,’ mompelt ze. Met haar in een handschoen gestoken hand opent ze de mond van de jongen en trekt de blauwe tong iets naar buiten.

Irisa buigt zich voorover. Er zit een klein scheurtje in zijn bovenlip. Ze knijpt haar ogen tot spleetjes. Een paar blonde donshaartjes die nimmer zullen uitgroeien tot een trots snorretje zijn licht verkleurd. Er zit geen bloedvlek op de rug van zijn rechterhand. Ze kan niet uitsluiten dat de verwonding is veroorzaakt door datgene wat tot zijn vroegtijdige dood heeft geleid. Haar blik glijdt terug naar zijn opgezwollen gezicht. Rondom de zwarte pupil zijn ondanks de vertroebeling kleine rode puntjes in het oogwit te onderscheiden. Automatisch verschuift haar blik naar de hals. ‘Ik zie geen onregelmatigheden die duiden op wurging.’

Madeleine komt omhoog. Met haar onderarm veegt ze slierten zwartgeverfde haren uit haar gezicht. ‘De kleine bloedinkjes in de ogen zijn een verschijnsel dat kan passen bij wurging, maar het is er geen afdoende bewijs voor.’

‘Kan hij gestikt zijn en toen voorovergevallen?’

‘Er zit niets in zijn keel. Ik ga bloed afnemen en testen op thyreoglobuline, dan weten we meer.’

‘Kan het een noodlottige val zijn?’

‘Dat lijkt met niet waarschijnlijk. Hij heeft geen gebroken nek of andere verwondingen die zo’n hypothese ondersteunen.’

‘Waar denk je dan aan?’

‘Mijn eerste anamnese is dat hij al dood was voordat hij op de trap is neergelegd.’

‘Iemand heeft een ongeluk in scene gezet,’ concludeert Emont.

Irisa hoort de radertjes in haar hoofd draaien. In dit stadium van het onderzoek wil ze nog niet te veel focussen op een mogelijke oorzaak, bang om zich af te sluiten voor alternatieven. ‘Ik wil dat in het laboratorium als eerste gezocht wordt naar tekenen van misbruik. En het shirt moet zeer nauwkeurig onderzocht worden op DNA-sporen.’

Emont knikt, trekt zijn mobieltje uit zijn zak en beent weg.

Tessa buigt zich voorover en steekt haar behandschoende hand in de zakken van de korte broek en haalt een sleuteltje tevoorschijn. Het voorwerp schittert in de zon als ze het ronddraait in haar hand en vervolgens in een transparant zakje laat glijden. Net voordat ze wil gaan staan bedenkt ze zich en plukt met een pincet iets uit de hals van de jongen.

‘Een haar?’ vraag Irisa hoopvol.

‘Je staat veel te dichtbij,’ valt Tessa tegen haar uit. ‘Is een haarnetje niet charmant genoeg?’

Irisa kijkt haar aan.

‘Een rode haar,’ verklaart Tessa haar uitval.

Irisa’s gezicht kleurt dezelfde tint als haar haardos.

‘Hebben we al een naam?’ klinkt een zware stem op enkele meters afstand van de plaats delict.

Irisa draait zich om en staart in de ogen van de officier van justitie, die samen met haar chef op haar af komt lopen. Ze negeert de opmerking van de forensisch rechercheur, in de hoop dat het voorval daarmee verdwijnt.

‘Skip, Christiaan,’ begroet ze haar superieuren met enige distantie. ‘De jongen had geen mobieltje of een identiteitskaart bij zich, maar dat is niet ongewoon bij een kind van die leeftijd. Ik heb aan een collega gevraagd om te informeren of er vanmorgen of vannacht een kind als vermist is opgegeven. De vermissing van een jong kind blijft niet lang onopgemerkt.’ Ze is verbaasd dat de officier van justitie in hoogsteigen persoon naar de plaats delict is gekomen.

‘Zodra bekend wordt dat hier een kind is vermoord, staat het hier zwart van de persmuskieten. Over een paar uur zal ik op het hoofdbureau een persconferentie beleggen en ze te woord staan.’ Hij draait zijn hoofd weg van het tafereel bij de grafkelder.

Irisa ziet voor zich hoe zijn gestalte rijst op het moment dat de camera’s gaan draaien en inzoomen op zijn mooie gladde gezicht. Enkel de grijze haartjes bij de slapen van zijn bruine haardos verraden dat hij de veertig ruim is gepasseerd.

‘Godverdomme, wat een klotezooi,’ zegt Christiaan.

Irisa ziet hoe het gezicht van de zwaar gelovige officier van justitie vertrekt bij het horen van de vloek.

Christiaan heeft het niet door en gaat onverstoorbaar verder. ‘Jezus, dit went nooit. Weet je zeker dat je deze zaak aankunt, Irisa?’

‘Dit is niet mijn eerste moordzaak.’

‘Dat weet ik, maar het betreft hier wel een kind.’ En nog voor ze kan reageren vervolgt hij: ‘Maar goed, misschien ben jij wel de geschikte persoon hiervoor.’

‘Wat bedoel je daarmee?’ klinkt het bits.

‘Nou, je weet wel, omdat je zelf geen kinderen hebt.’

Irisa voelt hoe haar bloed begint te koken en haar hart tegen haar ribben beukt.

Skip balt zijn handen tot vuisten en zegt: ‘Ik heb er alle vertrouwen in dat ze het aankan, Christiaan.’ En tegen Irisa: ‘Loop jij even met me mee?’

Ze bijt op haar onderlip, beschroomd voor waar hij haar mee gaat confronteren.

Een paar meter verder blijft hij staan. ‘Gaat het een beetje?’

‘Jawel, maar die vent haalt het bloed onder mijn nagels vandaan.’

‘Hij is van de oude stempel. Vraag hem af en toe om advies, dan zal je verder weinig last van hem hebben. Je rapporteert rechtstreeks aan mij.’

‘Hij gunt me niets omdat ik met een harde g praat.’

‘Onzin,’ zegt Skip stellig. ‘Het is gewoon een botte man, meer niet. En knoop goed in je oren dat de enige reden dat ik je als teamleider op deze zaak heb gezet is dat ik weet dat je de beste persoon voor deze klus bent. Stel me dus niet teleur.’

‘Dat hoef je echt niet zo expliciet te zeggen. Heb je verder nog iets?’

‘Nee, hou me op de hoogte.’

Ze is verbaasd en ook opgelucht dat hij niet de gelegenheid te baat neemt om zijn eigen frustratie te uiten. Voor hij zich kan bedenken loopt ze terug naar de plaats delict.

‘We hebben een vermissing,’ roept een agent. ‘Een jongen van amper veertien jaar, Mikky Houben. Hij woont op loopafstand van deze plek.’

Woonde, verbetert Irisa hem in gedachten. Ze voelt hoe haar maag zich omdraait bij het vooruitzicht de ouders op de hoogte te brengen van het nieuws dat hun leven gaat verwoesten.

De nieuwe coördinator heeft zo goed als mogelijk de taken op de plaats delict tussen de beschikbare collega’s verdeeld. Vooralsnog heeft ze ruim voldoende rechercheurs toegewezen gekregen. Ze zoeken op en rond de begraafplaats naar sporen, van sigarettenpeuken tot mogelijke schoen- en bandensporen en spreken met bewoners van nabijgelegen woningen. Een voor een met een gedrevenheid die past bij het ambt, maar in dit geval nog een tandje extra omdat het slachtoffer een kind is. Irisa heeft er bij Christiaan op aangedrongen dat Michelle als digitaal expert aan het team wordt toegevoegd. Haar eerste klus is het veiligstellen en analyseren van alle beelden van camera’s in de buurt van het kerkhof. Zelf is Irisa op weg naar de ouders van Mikky.

‘Jij voert het woord,’ zegt Emont met een vanzelfsprekendheid die niet bij hem past.

‘Dat ik nu teamleider ben verandert niets aan onze samenwerking.’

‘Dat weet ik,’ zegt hij weinig overtuigend.

‘Daar gaan we dan.’ Irisa drukt op de bel naast de voordeur die op een kier staat.

Vanuit de hal klinkt een doffe gong.

Als na tien tellen niemand naar de deur is gekomen drukt Irisa opnieuw de bel in.

Geen reactie.

Irisa kijkt naar het olijke nummerbordje dat naast de ingang op ooghoogte is bevestigd: de familie Houben. Zachtjes duwt ze de deur open.

‘Hallo? Recherche. Is er iemand thuis?’

De stilte zuigt de twee rechercheurs het huis in. In het midden van de hal staat een kastje met openstaande laden. Handschoenen, mutsen en sjaals liggen slordig door elkaar heen. Op de grond ligt een verdwaalde sok. ‘Hallo,’ zegt Irisa nogmaals.

Emont tikt haar met zijn elleboog aan en fluistert: ‘Zie je dat?’

Irisa volgt zijn blik en kijkt in de ogen van de jongen op het kerkhof, vereeuwigd in een klein fotolijstje dat boven het overhoopgehaalde kastje hangt. Hij staat in zijn eentje naast een klimrek, iets voorovergebogen en naar zijn voeten starend. Op de achtergrond maakt een groepje jongens lol zonder dat ze zich om hem lijken te bekommeren.

Irisa mimet dat ze hem heeft herkend en loopt verder de hal in. De deur naar de huiskamer staat open. De vloer ligt bezaaid met spullen die lijken te zijn uitgespuugd door een hoge kast met opengeschoven spiegeldeuren.

Irisa trekt haar pistool uit haar schouderholster. Vanuit haar ooghoek ziet ze haar collega hetzelfde doen.

Adrenaline jaagt het bloed door haar aderen.

Een doffe bonk boven hun hoofd.

Behoedzaam draait Irisa zich om en wijst met de loop van haar wapen naar het plafond.

Emont weet wat er van hem wordt verwacht en volgt haar naar het einde van de hal waar een trap naar de bovenliggende verdieping leidt. De treden kraken onheilspellend.

‘Politie!’ roept Irisa zodra ze op de smalle overloop staat.

Vanachter één van de drie gesloten deuren klinkt een schrapend geluid dat ze niet kan thuisbrengen. Ze knikt naar Emont en legt haar elleboog op de klink. In haar hoofd telt ze af. Bij nul drukt ze hem naar beneden en trapt tegen het harde hout. De deur klapt met veel kabaal tegen de muur. Zonnestralen schijnen de hal in en verblinden haar. Met tot spleetjes samengeknepen ogen staat ze met getrokken wapen in de deuropening. Het tafereel dat ze daar ziet brengt iets teweeg in haar binnenste; een vuist sluit zich om haar hart en wringt het uit.

Vrijdag, 13 mei 1977

You can call it another lonely day (Go Your Own Way) – Fleetwood Mac

Vincent zat met het boek Of Mice and Men van John Steinbeck aan de keukentafel en trok onbewust de korsten van de wondjes op zijn handen.

‘Pas je op dat er geen bloed op het tafelkleed komt,’ sneerde zijn moeder vanachter haar ovale brilletje dat steeds verder van haar neus zakte. Ze kon haar zoon in de gaten houden zonder dat ze het tempo vertraagde waarmee ze aan haar borduursel werkte.

Hij keek haar met een glazige blik aan. ‘Het is een saai boek, maar ik heb het bijna uit. Ik vind het belachelijk dat je in de tweede klas al verplicht Engelse literatuur moet lezen.’

‘Dat je huisarrest hebt wil niet zeggen dat je mij daarmee lastig moet vallen.’

Hij sloeg zijn boek dicht en slofte naar de trap. Zijn slaapkamer was het toonbeeld van netheid en discipline. Om te voorkomen dat zijn poetsgrage moeder een reden zou zien om de stoflap eens flink door de ruimte te laten gaan, had hij tot bloedens toe met zijn vingers de inktvlekken uit zijn bureau gewreven. Hij moest voorkomen dat ze het voorwerp zou vinden en hij zou moeten uitleggen waarom hij zijn opgespaarde zakgeld niet aan nieuwe TDK-cassettebandjes besteed had, maar aan iets waar hij normaal zijn neus voor zou ophalen.

Hij rolde zijn bureaustoel naar de kast en klom erbovenop. Met beide handen tilde hij de luidsprekerbox van de kast. Hij draaide zich wankelend om en hield zijn adem in voordat hij ervan afsprong. De stoel schoot tegen de kast en Vincent zakte door zijn knieën om zijn val te breken.

‘Wat doe je?’ klonk het vanuit de keuken.

‘Niets,’ antwoordde hij.

Hij wachtte vijf tellen op het geschuif van de stoelpoten over de stenen keukenvloer. Toen dat uitbleef zette hij de luidsprekerbox op de grond, pakte een schroevendraaier uit zijn bureaulaatje en schroefde de achterkant van de box los. De seksboekjes, die Jerry van zijn broer had gejat en die hij mocht lenen onder de voorwaarde dat hij er geen vlekken op zou maken, haalde hij eruit en legde hij ongezien naast zich neer. Hij hoopte dat Jerry ze vergeten was, zodat hij ze niet terug hoefde te geven nu ze niet meer met elkaar omgingen. De houten box was maar net groot genoeg om als verstopplaats voor het zware object te dienen. Voorzichtig rolde hij het stenen beeldje uit het papier. Tijdens een onverwacht tussenuur had hij het in de Xenos op de kop getikt. Gelukkig was morgen zijn huisarrest voorbij en kon hij het eindelijk het huis uitsmokkelen.

Het laatste schooluur hing Vincent quasi verveeld tegen het klimrek in het gymnastieklokaal. Sinds Jerry zich bij een groepje populaire jongens had aangesloten werd hij door zijn klasgenoten genegeerd en stond hij tussen de kneusjes die blij waren dat zij nu eens niet als laatste werden gekozen. Vanaf de traumatische dood van zijn vader en de daaropvolgende verhuizing naar Maastricht was Jerry zijn enige en dus ook beste vriend geweest. Min of meer tot elkaar veroordeeld omdat ze toen allebei het Maastrichtse dialect niet beheersten. Ondanks dat ze elkaars tegenpolen waren leken ze vrienden voor het leven te zijn. Waar de extraverte en avontuurlijke Jerry ging, volgde de verlegen en rustige Vincent. Sinds de derde klas van de basisschool liet Jerry hem delen in de geneugten van het jonge leven en behoedde hij hem voor de duistere kant van de kindertijd. Vincent was hem dankbaar en had het mede daarom prima gevonden dat zijn vriend werkelijk alles bepaalde: waar ze na schooltijd gingen spelen, met wie ze omgingen en welke meisjes de moeite waard waren om stiekem te begluren. Maar nu Jerry hem in de steek had gelaten, werd pijnlijk duidelijk dat hij zonder zijn vriend niets en niemand had om op terug te vallen.

‘Heb je mijn brief ontvangen?’ vroeg Vincent toen hij naast Jerry in het speelveld stond.

‘Weggegooid,’ antwoordde hij zonder emotie.

‘Maar je hebt hem wel gelezen?’

‘Ik ben geen wijf.’

‘Ik bied mijn excuus aan, maar het was nergens voor nodig om het beeldje van de dunne Hollander te jatten.’

Jerry rolde verveeld met zijn ogen.

‘We kunnen toch weer gewoon met elkaar om…’

De bal raakte Vincent vol in zijn gezicht. Sterretjes tekenden zich scherp af tegen een duistere achtergrond. Het enige wat nog tot hem doordrong waren de lachsalvo’s van zijn voormalige vriend en klasgenoten. Hij sloeg zijn handen voor zijn ogen om de opwellende tranen aan het zicht te onttrekken. Dat gunde hij ze niet.

De docent blies op zijn fluitje. ‘We stoppen ermee,’ deelde hij de klas mee. In het voorbijgaan zei hij voor iedereen hoorbaar tegen Vincent: ‘Dat krijg je ervan als je tijdens het spel meer oog hebt voor je vriendje dan voor de bal.’

Vincent haalde zijn neus op en rende naar de kleedkamer. Hij moest onder de douche vandaan zijn voordat zijn klasgenoten hem nog verder belachelijk konden maken.

Vrijdag, 13 mei 1977, enige tijd later

In the village where I grew up nothing seems the same (On the Border) – Al Stewart

De viool van de zigeunerjongen drukte pijnlijk in Vincents onderrug. Na de desastreus verlopen gymles had hij het beeldje uit zijn kluisje gehaald en in zijn rugzak gestopt. Zijn fiets parkeerde hij een huizenblok verwijderd van de boerderij tegen een eikenboom. Hij wilde niet het risico lopen dat iemand hem hier betrapte. Behoedzaam keek hij om zich heen voordat hij via het grindpad naar de voordeur liep. Hij verwachte dat de dunne Hollander nog steeds niet goed ter been was, dus hij trok zonder aan te bellen aan het touwtje dat uit de brievenbus hing. De deur zwaaide krakend open.

‘Meneer John, ik ben het. Vorige week ben ik even bij u op bezoek geweest.’

‘Sodemieter op,’ klonk het vanuit de huiskamer.

‘Ik kom mijn excuus aanbieden,’ zei hij weifelend.

Een stoel werd naar achteren geschoven. ‘Daar heb ik geen behoefte aan.’

Vincent keek achterom. Het door de zon beschenen pad en de blauwe lucht zagen er verleidelijk uit. Hij trok de tas van zijn rug en behoedzaam haalde hij het beeldje tevoorschijn. ‘Ik heb iets voor u meegenomen.’

Schuifelende voetstappen en het tikken van krukken op de stenen vloer waren het enige antwoord dat hij kreeg.

‘Ik laat het hier achter voor u. Het is ook van Jerry…’ Zijn maag draaide zich om toen hij besefte dat het onthullen van de naam wel eens voor problemen kon gaan zorgen. ‘Die er ook enorm veel spijt van heeft dat hij uw beeldje had meegenomen,’ liet hij er snel op volgen. Hij zette de zigeunerjongen op het kastje en maakte aanstalten om de boerderij te verlaten.

‘Wacht!’

Met opgetrokken schouders bleef hij staan.

‘Is dit een grap?’

Vincent draaide zich om naar de man die wankelend op twee krukken in de deuropening was verschenen.

‘Ik dacht dat dit hetzelfde beeldje was,’ antwoordde hij stotterend.

De man staarde met strakgetrokken gelaat naar het kastje en zei niets.

‘Misschien kan ik het nog ruilen.’

John schudde zijn hoofd.

‘Of mijn geld terugvragen, dan kunt u zelf iets kopen, of…’

‘Het is precies hetzelfde beeldje,’ onderbrak John hem. ‘Ik wist niet dat ze het nog verkochten.’ Er verscheen een glimlach op zijn gezicht.

Vincent liet zijn schouders zakken en kon eindelijk weer ademen.

‘Zeg maar wat je wilt drinken, jongen?’

‘Cola, alstublieft. Ik heet Vincent.’

‘Wat een mooie naam. Ben je familie van de bekende schilder?’

Vincents ogen begonnen te stralen. ‘Mijn vader was buitenschilder.’ De dunne Hollander kende zijn vader, of had in ieder geval over hem gehoord. De man die in zijn ogen een gewone vader was geweest, bleek een beroemdheid. Jammer genoeg kon hij dit nieuws niet met zijn moeder delen, want ze mocht niet weten dat hij bij een vreemde naar binnen was gegaan. Op eigen initiatief nog wel.

John lachte meewarig. ‘Kom mee naar de huiskamer en doe je jas uit. Ik zal een groot glas limonade voor je inschenken. Je ziet er een beetje verhit uit.’

Vincent nam plaats op de oude bank tegenover de fauteuil van de dunne Hollander.

John gaf hem een tot de rand gevuld glas aan en schuifelde naar de stoel. ‘Vertel eens Vincent, heb je nog broertjes en zusjes?’

‘Nee, meneer, ik ben alleen met mijn moeder.’

‘Zijn je ouders gescheiden?’

Vincent had zich een automatisme eigengemaakt om een gesprek over zijn thuissituatie te omzeilen, maar op de een of andere manier voelde hij zich bij deze vreemde man op zijn gemak en beantwoordde hij de vraag naar waarheid. ‘Mijn vader is voor we naar Maastricht verhuisden overleden.’

‘O, jongen, wat naar moet dat zijn voor jou en je moeder. Die nare ziekte zeker?’

Was het maar waar, dacht Vincent. Hij liet zijn hoofd hangen en met pijn in zijn buik zag hij weer levendig voor zich hoe zijn vader achteroverviel. Als het niet het misselijkmakende geluid van de klap en het kraken van de schedel was dat Vincent menig nacht uit zijn slaap hield, dan was het wel het knagende schuldgevoel dat hem tergde.

‘Het leven is oneerlijk,’ zei John, boog zich voorover en legde zijn hand op Vincents been. ‘Iedere jongen heeft een man nodig die hem de weg wijst.’