Het verzwegen verbond

Ontwerp omslag: vandijk ontwerpt, Eindhoven

Ontwerp binnenwerk: Palmslag, Groningen

© 2020 Uitgeverij Palmslag | Ariën Knibbe

www.palmslag.nl

info@palmslag.nl

Alle rechten voorbehouden. Niets uit dit boek mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, internet, fotokopie, microfilm of op welke andere (digitale) wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

No part of this book may be reproduced in any form by print, internet, photoprint, microfilm or any other (digital) means without written permission from the publisher.

ISBN 978 94 932 4552 5
NUR 305

tussen jou en mij

hoe verschrikkelijk
hoe wanhopig
hoe vernietigend breekt het tussen jou en mij
zoveel verwonding in ruil voor waarheid
zoveel verwoesting
zo weinig is overgebleven om voor te overleven

uit: ‘Land van genade en verdriet’ door Antjie Krog, Kleur komt nooit alleen (2000).

ik ben nu eenmaal sluw, met list heb ik u gevangen.
De apostel Paulus in de tweede brief aan de Korintiërs 12:16 (NBG 1951)

1

Maandag 28 september

Vergeefs graaide Erik naar zijn telefoon op het nachtkastje. Hij wilde weten hoe laat het was. Het was al licht en hij was wakker geworden van honger, dorst en pijn. Zijn ogen vielen op het rugzakje. De contouren van zijn vondst tekenden zich af in het nylon. Alles gleed van hem af, alleen een plezierig, opgewonden gevoel bleef. Hij dwong zichzelf om eerst te douchen om alle wonden schoon te wassen. Daarna zou hij ze behandelen met jodium, wondgaasjes en pleisters. Het was stil op zijn etage. Zijn huisgenoten waren allemaal naar de universiteit waardoor hij de doucheruimte voor zich alleen had. Het lauwe water was weldadig. Weliswaar schrijnde het een beetje waar de huid open lag, maar hij ervaarde dat gevoel als het begin van de genezing. Terwijl hij naar het geklater van de druppels luisterde, besefte hij dat hij zelf ook op de universiteit had moeten zijn. Maandag van negen tot elf uur was het eerste college van de week. Ze waren met een kleine groep, dus zijn afwezigheid zou zeker opvallen. Jammer, niets aan te doen. Hij concentreerde zich op zijn wonden: naast twee grote was zijn hele lichaam bezaaid met kleinere schaafwonden. De grote zaten op zijn achterhoofd en zijn linkerbeen. Na het douchen liep hij met een handdoek om zijn middel geslagen terug naar zijn kamer en nam een paar paracetamoltabletten. Hij was wonderlijk licht in zijn hoofd. Hij had het overleefd! Dankzij zijn eigen inventiviteit. En de vondst kon zijn doorbraak betekenen. Hoe vaak werd er nu zoiets gevonden? Zo’n uniek en oud exemplaar? Iedereen zou in zijn schoenen willen staan. Hij kon niet wachten het in zijn handen te nemen. Hij kon niet wachten, maar zijn hoofd bonkte te hard. Nog even geduld.

Wel had hij verwacht dat op enig moment de belangrijkste gebeurtenissen in zijn leven als een versnelde film op zijn netvlies voorbij hadden moeten trekken. Misschien naïef, maar hij had altijd gehoord dat zoiets gebeurde als je de dood in de ogen keek. Zou hij nog te weinig hebben meegemaakt voor een dergelijke film, was hij niet echt in levensgevaar geweest of was het gewoon een broodjeaapverhaal?

Voorzichtig schuifelde hij naar het raam. Het gaf uitzicht op de tuin en enkele andere campusgebouwen. In de verte hoorde hij de sirene van een ambulance naderen. Het Hadassah Medisch Centrum lag naast de campus. Hij had geluk gehad met deze kamer in Jeruzalem. Alleen dit gebouw had een conciërge, een fraai betegelde entree en vijf grote in plaats van tien kleine kamers per eenheid.

Hij kleedde zich aan en at wat in de keuken. Daarna deed hij zijn laptop open om erachter te komen hoe laat het was. Zonder telefoon was hij volledig onthand, als een blinde zonder geleidehond. Halftwaalf. Hoewel hij nog steeds niet helemaal helder was in zijn hoofd, kon hij zich niet langer inhouden. Eerst schoof hij de grendel voor de deur; hij kon geen pottenkijkers gebruiken. Een gevoel bekroop hem alsof hij weer vijf was en hij zijn verjaardagscadeautje van zijn ouders mocht openen. Hij haalde diep adem en pakte met trillende vingers zijn vondst uit het rugzakje. Die zag er gaaf uit.

2

Zaterdag 26 september

Twee dagen voor de vondst had Erik besloten dat het de hoogste tijd was om het cadeau van zijn beste vriend in te wijden. Hij zette een Skypeverbinding op met Mark in Amsterdam. Na de gebruikelijke uitwisselingen over het weer – verreweg het belangrijkste gespreksonderwerp in zijn vaderland – over meisjes – ze hadden geen van beiden op dit moment een vriendin – en over de studie, belandde het gesprek op het cadeau. Mark zei:

‘Even iets heel anders. Heb je al ideeën hoe je de Garmin morgen gaat inwijden?’

‘Ik heb maar één dag, dus het mag niet te ver weg zijn. Ik denk aan de Judeawoestijn. Die ligt tussen Jeruzalem en de Dode Zee, dus vlakbij. Er zijn geen echte bergen, meer heuvels, maar wel veel steile hellingen, dus voldoende uitdaging.’

‘Leuk idee. Wacht, ik zoek het even op met Google Earth.’ Hij zag dat Mark niet langer naar hem keek, maar naar zijn eigen scherm.

‘Wat je zou kunnen doen is een rechte lijn tussen twee autowegen trekken van ongeveer vijftien kilometer,’ zei hij na een paar minuten. ‘Daar doe je in dat terrein waarschijnlijk vijf à zes uur over. Dat geeft je voldoende speling om ruim voor het donker de andere autoweg te bereiken. Het wordt toch omstreeks zes uur donker bij jullie?’

‘Ja, dat klopt.’

‘Die twee wegen zouden autoweg 1 en autoweg 90 kunnen zijn.’

‘Daar zat ik ook aan te denken. Ik weet dat daar een bus rijdt. Oké, dit gaat hem worden.’

‘Laat me weten hoe het is geweest.’

Het gesprek kwam tot een afronding. Gespeeld zielig zeurde hij dat hij dit keer alles alleen moest doen. Waarop Mark hem fijntjes een steek onder water teruggaf door te zeggen dat hij dan maar niet naar Israël had moeten gaan. Tijdens het tussenjaar – na hun middelbare school en vóór hun studie – hadden Mark en hij eerst geld verdiend met allerlei vakantiebaantjes en daarna hadden ze samen zes maanden door Azië gereisd. Daar was hun liefde voor de bergen geboren. De machtige Himalaya’s in Nepal, Kashmir en Tibet. Wat waren ze onder de indruk geweest, wat hadden ze genoten. Majestueuze bergen. De hoogste ter wereld. Hoe hoog je ook wandelde, er waren altijd nog hogere toppen. Je keek diep naar beneden en nog veel steiler omhoog. Je voelde je als een sterrenkundige die met zijn telescoop het heelal verkent: klein en nietig, maar daardoor ook eventjes één met het universum. Ze hadden het nooit zo met elkaar besproken, maar Erik was ervan overtuigd dat Mark hetzelfde had ervaren. Later hadden ze dat gevoel ook in Europa gezocht, in de Pyreneeën en vooral in de Alpen.

Na het gesprek zette hij de exacte route uit. Op Google Maps ontdekte hij dat er een moskee, gewijd aan de profeet Mozes, vlakbij een bushalte lag. Die wilde hij in het echt zien. Hij besloot de rechte lijn van daaraf te trekken. Mark deed wel alsof het gebruik van het navigatie-apparaat heel gemakkelijk was, maar toch was hij bijna een uur bezig om zijn eerste route geprogrammeerd te krijgen. Meekijken was echt iets anders dan het zelf te doen. Er bleken geen wandelpaden in het gebied te zijn. Het zou dus een goede test voor de Garmin worden.

Zondag 27 september

Zondags gunde hij zich geen tijd om te ontbijten. Dat regelde hij onderweg wel. Snel stopte hij de noodzakelijke dingen in zijn vertrouwde, stevige dagrugzak: water, Garmin, petje, zonnebril, zonnebrandolie, Zwitsers zakmes en wat eten. Ondanks zijn zware bergschoenen liep hij met lichte tred zijn kamer uit. Beneden groette hij met een hoofdknikje de conciërge. Zelfs na een maand in het studentencomplex was het nog niet tot een gesprek gekomen, en ook nu had hij er geen tijd voor. Hij liep over een smal paadje door het aangelegde groen langs enkele andere studentenflats en passeerde de bewaker in zijn houten wachthuisje. De halte was vlakbij en hij hoefde niet lang te wachten. Eerst reed de bus over een van de brede autowegen waar het Mount Scopus universiteitsgebouw tussenin lag geklemd. Het was nog rustig op straat. Wat later bereikten ze de imposante, witte stadsmuren bij de Herodespoort. Daarna langs de Damascuspoort en de Nieuwe Poort en toen rechtsaf tot ze bij het centrale busstation aankwamen. Het was een rit van een klein halfuur. Bij het uitstappen was het zonlicht feller geworden. Hij kocht zijn ontbijt bij een van de vele kleine kiosken, een beker yoghurt met fruit, een pitabroodje met sla en gefrituurde falafels, en een vruchtendrankje. Voor alle zekerheid kocht hij ook een extra fles water. Het was even zoeken waar hij zijn kaartje moest kopen en op welk platform zijn bus stond. Na een tijd in de rij te hebben gestaan kreeg hij bij het loket te horen dat hij zijn kaartje bij de chauffeur moest kopen en op terminal zes moest zijn. Hij ging de trap op en liep naar de juiste poort. Met ronkende motor stond de bus al te wachten. De chauffeur vroeg waar hij wilde uitstappen. Hij liet het op zijn iPhone zien. In Google Maps had hij thuis al gemarkeerd bij welke halte hij wilde uitstappen. Dat leek hem gemakkelijker dan het te moeten uitleggen. De chauffeur noemde het bedrag en Erik betaalde. De chauffeur, een kleine, kalende man met een grote bril, vroeg nieuwsgierig: ‘Wat gaat u daar doen? Alle toeristen rijden door naar de Dode Zee.’

‘Ik wil van daaraf dwars door de Judeawoestijn naar autoweg 90 lopen en dan de bus terugnemen.’

Verbaasd zei de chauffeur: ‘U weet dat daar geen wandelpaden zijn?’

‘Ja, daarom gebruik ik dit,’ en een beetje trots liet hij zijn Garmin zien. De chauffeur knikte begrijpend en wierp vervolgens een goedkeurende blik op zijn zware bergschoenen.

Zodra hij zat klapte hij het tafeltje voor zich uit, stalde er zijn ontbijt op uit en begon te eten. Even later reed de bus weg. Ze reden eerst dezelfde weg terug. Daar was de prachtige ommuring van de oude stad alweer. Gigantische, witte rotsblokken waren op elkaar gestapeld tot een stadsmuur van vele kilometers. Toen hij de stadsmuur voor het eerst had gezien, had hij aangenomen dat die uit de tijd van Jezus stamde. Inmiddels was hij erachter gekomen dat de muur in de zestiende eeuw opnieuw was aangelegd door sultan Süleyman.

Allengs werden de witte stadswallen achter hem kleiner. De bus zat half vol: een Palestijns gezin met drie kinderen, een vrouwelijke en een mannelijke militair – beide met een mitrailleur – enkele orthodoxe Joden en een jong toeristenstelletje. Hij kon er maar niet aan wennen dat er overal mensen met wapens rondliepen. Hij wilde er ook niet aan wennen. Militairen hadden altijd hun mitrailleur bij zich. Politieagenten altijd hun revolver. En zelfs militairen in burgerkledij droegen vaak hun wapen bij zich. Zeer jonge mannen en vrouwen, soms nog met jeugdpuistjes, die zwaarbewapend de straten en het openbaar vervoer bevolkten. Het was een bijzonder land, en dat was zachtjes uitgedrukt. Zijn oog viel op de orthodoxe Joden. Ze woonden ongetwijfeld in een nederzetting op de Westelijke Jordaanoever. Op die manier probeerden ze het bezette gebied Israëlisch te maken. Rond elke nederzetting stonden grote hekken met prikkeldraad. Een goed afsluitbare poort. Openbaar vervoer. Onder hevig protest van de orthodoxe Joden die daar woonden had de regering een paar jaar geleden alle Joodse nederzettingen in de Gazastrook opgeheven, maar op de Westelijke Jordaanoever ging het nederzettingenbeleid gewoon door. Hij wist niet of hij in Israël zou kunnen wonen.

Hij verlegde zijn blik naar het landschap buiten. Geen zachte woestijn van mooie zandheuvels uit de plaatjesboeken van duizend-en-een-nacht. Nee, een harde rotswoestijn met sterk verschillende landschappen aan weerskanten van de weg. De keurig aangelegde asfaltweg meanderde er als een scheidslijn doorheen. Rechts was het nog vrij groen, terwijl in de witte vlakte links geen enkele begroeiing was te zien. De uitgehouwen blokken die voor de stadsmuren van Jeruzalem waren gebruikt, kwamen duidelijk niet van ver. Ze passeerden het ommuurde dorpje Ma’ale Adumin, gelegen op een verhoging in het landschap. Daarna weer zo ver het oog reikte een eindeloze woestijn. Één keer zag hij een jonge knul met een kudde geiten en één keer een primitief hutje. Hij vroeg zich af wat mensen in deze barre dorheid te zoeken hadden. De bus minderde vaart en stopte bij een haltehokje. Het Palestijnse gezin stapte uit.

Morgen moest hij weer naar college. Hij hield van zijn studie, hij was verzot op oude talen. Zijn professor van het masterjaar, Ruben Goldstein, was de beste in zijn vak. Wereldberoemd sinds onder zijn leiding de volledige vertaling van de Dode Zeerollen was gerealiseerd. Hij was zijn ouders dankbaar dat hij hier Koinè mocht studeren. Morgen zag hij zijn twaalf studiegenoten weer en natuurlijk Esther, de bloedmooie assistent van de professor. Maar eerst lag de wandeling in het verschiet. Ook echt iets om zich op te verheugen.

Even later stopte de bus weer. De chauffeur wenkte naar hem. Iets verderop stonden drie bruine afslagborden onder elkaar met van boven naar beneden “An Nabi Musa”, “Hureqanya” en “Wadi Og”. Geen boom of struik te bekennen. Hij pakte zijn rugzak en liep naar de deur. Kennelijk was hij de enige passagier die wilde uitstappen. De chauffeur wenste hem succes. Snel optrekkend reed de bus weg.

De afslag bleek geasfalteerd in plaats van onverhard zoals hij verwacht had. Hij volgde de slingeringen van de weg die langzaam omhoog liep. Naarmate hij verder kwam, ebde het geruis van de autoweg weg. Even later zag hij iets lager en links van de weg de moskee liggen. Dit had wel een plaatje uit een sprookjesboek kunnen zijn. Het gebouwencomplex was volledig ommuurd en werd ontsloten door een grote houten poort. Boven de bruine, hoekige gebouwen waren fraaie, witte koepels zichtbaar. De moskee was het hoofdgebouw. Het had één wat plompe, vierkante minaret met aan de top goed zichtbare luidsprekers. Erachter stond een palm waarvan de takken om de minaret heen uitstaken als de vele armen van de god Shiva. Rechts van de ommuring lag een oase, links een groot kerkhof. De witte tomben en simpele witte rotsplaten straalden een serene vredigheid uit. De woestijn eromheen kleurde vele schakeringen geel en roze. Hij maakte een foto en liep verder. Bij de afslag naar de moskee twijfelde hij. Zijn telefoon gaf aan dat het negen uur was. Vijftien kilometer was ongeveer vijf à zes uur lopen. Als hij rekening hield met zes uur had hij nog ongeveer drie uur speling, want om zes uur ’s avonds werd het donker. Maar hij wilde ook minimaal twee uur pauzeren. Eén uur speling op een dag was niet veel. De moskee bezoeken moest maar een andere keer. Het was bovendien de vraag of ze hem als niet-moslim binnen zouden laten. Hij liep de afslag voorbij en stopte een paar honderd meter verder. Dit moest het punt zijn vanwaar hij de route had uitgezet. Hij keek op de Garmin. Mark had echt uitgepakt, het type was een van de beste in zijn soort: waterdicht en bestand tegen schokken. Het apparaat gaf aan dat zijn route ongeveer vijftig meter verder op de weg begon. Van daaraf moest hij schuin linksaf. De eerste honderd meter was vlak, daarna werd het terrein geaccidenteerd. De grootste uitdaging was natuurlijk het volledig ontbreken van wandelpaden. Met de meegeleverde karabijnhaak maakte hij het gps-apparaat vast aan zijn broekriem en zette er stevig de pas in.

Al snel merkte hij dat zijn eerste indruk juist was geweest. De Judeawoestijn was een kale, hete en ontoegankelijke rotswoestijn. Slechts hier en daar een pluk droog struikgewas. Hoewel hij wist dat het nergens hoger was dan vierhonderd meter bleken er toch veel steile hellingen te zijn, vooral langs drooggevallen rivierbeddingen. Qua steilheid leek het een beetje op zijn geliefde Alpen, maar dan uitsluitend het kale deel boven de boomgrens. Het viel hem tegen hoe snel hij opschoot. Het terrein was zwaarder dan hij had verwacht. Meerdere malen moest hij terug en een andere route nemen omdat het te steil omhoog of omlaag ging. Hij was meer aan het klauteren dan aan het wandelen.

Op een top nam hij de tijd om om zich heen te kijken: rotswoestijn zo ver het oog reikte. Weinig kleur, alleen geel en bruin, maar dat dan wel in duizend tinten. Scherpe schaduwen. Verzengende, zinderende hitte. Zelfs de lucht rook verbrand. Heel anders dan de frisse geur in de Alpen. In de verte alles wazig door de trillende lucht. Was het niet hier dat Jezus zich veertig dagen had afgezonderd voor een gevecht met de duivel? Hij herinnerde zich nog vaag een plaatje uit zijn kinderbijbel, waar een op zijn knieën zittende duivel met vleugels de mediterende Jezus probeerde te verleiden tot het kwaad. Onwillekeurig trok er een glimlach over zijn gezicht. Dat was altijd het mooiste moment van de dag geweest: mama die voor het slapen gaan zittend op zijn bed voorlas uit de kinderbijbel en af en toe een spannend plaatje liet zien. Als kind had hij heilig in de Bijbel geloofd, zoals kinderen van gelovige ouders dat kunnen. De Bijbel was zijn enige waarheid geweest, de Kerk de zin van het bestaan. Al het andere was ijdelheid. Wat was hij boos, verdrietig, uit het lood geslagen geweest toen tijdens zijn tienerjaren zijn verstand zijn geloof in de weg ging zitten. Een cruciaal moment was geweest toen hem de lust was vergaan om te bidden dat hij zijn geloof mocht behouden, dat hij zijn geloofsafval niet meer zag als een beproeving die hij moest doorstaan met Gods genade, maar als een onafwendbaar proces. Ook herinnerde hij zich nog als de dag van gisteren de avond dat hij voor het eerst zonder te bidden naar bed ging. Waarom nog bidden als God niet bestond? Terwijl hij daarna in slaap probeerde te vallen had toch een lichte vrees hem bevangen. Zou hij morgenochtend wel wakker worden? Het laatste restje godsvrees. De volgende ochtend was ook dat verdwenen. In de waarheid geloofde hij nog steeds, maar niet meer in de Kerk. Hoe meer hij er van afwist hoe duidelijker het werd dat geïnstitutionaliseerde religie een menselijke constructie was.

Hij sprak zichzelf vermanend toe, hij moest door. Moe was hij niet, wel had hij meer last van de hitte dan voorzien. Hij liep en klauterde door. De hemel was strakblauw en de zon leek door zijn petje heen te branden. Hij zweette steeds meer, vooral op zijn hoofd. Af en toe likte hij het vocht van zijn bovenlip weg en proefde zout vermengd met de smaak van zonnebrandolie.

Twee uur na de start zag hij een overhangende rots die wat schaduw bood. Een mooie plek voor een korte rustpauze. Hij dronk wat en bestudeerde de route. Nog zeker vier uur te gaan. Bijzonder eigenlijk, hoe hij de tijd ervoer tijdens het wandelen. Seconden, minuten en uren waren objectief meetbaar en duurden altijd even lang. Zo waren ze gedefinieerd. Toch ervoer niemand het op die manier. Als je pijn had of ergens op moest wachten duurden de minuten veel langer dan anders, terwijl als je naar een spannende film keek of in een flow zat, de tijd juist veel sneller ging. Bij wandelen daarentegen leken de minuten hun natuurlijke, objectieve ritme te hebben gevonden. Objectieve en subjectieve tijd vielen samen.

Na de rustpauze begon hij het terrein beter te lezen, waardoor hij minder vaak op zijn schreden hoefde terug te keren. Zijn benen gingen steeds meer als vanzelf over het terrein en zijn hoofd werd leger. Dat had hij vaak als hij in de bergen wandelde. Hij wist dat wandelen voor filosofen, zoals Kant en Nietzsche, hielp om de gedachten te ordenen. Maar voor hem was het meer een soort zenmeditatie. Op een bepaald moment hielden je gedachten op en voelde je alleen maar dat je was.

Weer twee uur later nam hij zijn volgende pauze. Sinds hij was vertrokken, was hij niemand tegengekomen. Hij keek op zijn Garmin. Dit keer was hij wel goed opgeschoten. Hij schatte in dat het nog circa anderhalf uur wandelen was naar autoweg 90. De lunch bestond uit enkele pitabroodjes belegd met humus, twee mueslirepen, een appel en veel water. Hij ging op zijn rug liggen. Een roofvogel stond vrijwel roerloos in de lucht; het eerste teken van leven dat hij zag in deze woestijn. Een zwart vlekje in een strakblauwe hemel.

Hij stond op en zag op zijn telefoon dat het drie uur was. Voordat hij weer doorliep wierp hij een laatste, lange blik om zich heen. Een hard, ongenaakbaar landschap. Leeg als het enorme plein voor de kathedraal tijdens de mis. Stilte. Hitte. Een zon waarvan hij nu begon te begrijpen waarom die vroeger door de Hollanders in de tropen ‘koperen ploert’ werd genoemd. Zo anders dan in Nederland. Daar verdiepte hij de kleuren, hier verbleekte hij ze alleen maar.

Hij vertrok, de rugzak lichter. De meters regen zich langzaam maar gestaag aaneen. Hij hoorde niets anders dan zijn eigen voetstappen en af en toe het wegrollen van steentjes. Zijn ogen waren permanent gericht op het terrein vlak voor hem om elke voet zonder te struikelen voor de andere te kunnen zetten. Je zag niet veel van het landschap als je wandelde.

Verdorie, was hij toch weer verkeerd gelopen. Voor hem liep het steil naar beneden, te steil om verder te gaan. Hij moest terug. De laatste vijf minuten had hij zich als een klimgeit over de helling naar boven gewerkt. Hij draaide zich om en zag dat het achter hem amper minder steil was. Hij dacht even na. Het eerste deel moest hij achteruit omlaag. Langzaam werkte hij zich naar beneden, voorzichtig tastend en stevigheid zoekend voordat hij zijn voeten en handen een voor een neerzette. Plots verloren zijn voeten grip; stenen rolden en vielen met veel lawaai de diepte in.

3

Zondag 27 september

Volkomen stilte

Geur van oud stof

Metalige smaak van bloed

Kloppende aderen

Weemakende pijn.

Een smalle bundel zonnestralen viel in de donkere ruimte. Langzaam wenden zijn ogen aan het omgevingslicht. Pokdalige wanden van een koepel. De plek waar hij doorheen was gevallen, had blijkbaar het gat gevormd waar het licht vandaan kwam. Het leek hoog, vier tot vijf meter. Eruit klimmen was onmogelijk. Een huivering trok van kruin tot teen over zijn lichaam. Hij lag plat op zijn rug. Als een spijkerbed prikten scherpe rotspunten door het rugzakje heen. Wat kon hij doen? Hij vond zijn iPhone in zijn broekzak. Het glas was gebroken en het frame verbogen. Onwillekeurig ging hij sneller ademen. Er gebeurde niets toen hij op de startknop drukte. Op routine veegde hij over het zwarte openingsscherm en drukte op de plek waar normaal het icoontje voor noodgeval stond. Geen oplichtend scherm en geen geluid. Hij moest zichzelf redden.

Hij probeerde zichzelf hardop moed in te spreken:

‘Geen paniek, eerst kijken hoe je er voor staat.’

‘…aat, aat, aat.’ Een sinistere echo kaatste zijn woorden terug van de rotswand. Met zijn handen begon hij systematisch zijn lichaam af te tasten. Meerdere nog bloedende sneden in zijn gezicht. Wat voelde hij daar? Hij liet het puntje van zijn wijsvinger langs de plek gaan. Het was een gat in zijn achterhoofd waar zich een grote bult vormde. Blijkbaar had de wond daarvoor heftig gebloed gezien het geronnen bloed in zijn haar. En dan die knallende hoofdpijn. Hersenschudding? Langzaam bewoog hij zijn handen via zijn hals naar beneden. Geschaafde armen en handen. Zijn borst en buik waren ongedeerd, maar hoe zat het met zijn benen? Zonder goede benen kwam hij hier nooit weg. Het klamme zweet brak hem uit. Hij probeerde zijn benen te bewegen. Eerst zijn rechterbeen. Dat deed pijn, maar het bleef draaglijk. Daarna zijn linkerbeen. Dat ging niet! Hij kreeg er geen beweging in. Er lag iets zwaars op. Hij probeerde zijn rechterbeen te laten aansluiten bij zijn linker, maar al na enkele centimeters werd het tegengehouden door iets hards. Traag bracht Erik zijn bovenlichaam overeind, enkel gebruik makend van zijn buikspieren. Nu kon hij het zien. Rechts het been dat vrij kon bewegen met een gescheurde broekspijp en bloedvlekken. Het linkerbeen was niet zichtbaar omdat er een berg grotere en kleinere rotsblokken op lag. Waarschijnlijk waren die meegekomen met zijn val. Hij boog zich verder voorover en probeerde een van de kleinere rotsblokken op te tillen. Dat lukte en hij gooide het weg. Zo ging hij door totdat hij alle rotsblokken waar hij bij kon en die hij kon optillen had weggegooid. De pijnscheuten negerend probeerde hij opnieuw zijn linkerbeen te bewegen. Geen resultaat.

Hij moest nadenken. Er moest een andere manier zijn. Alhoewel zijn linkerbeen bekneld lag, had hij er volledig gevoel in en leek niets te zijn gebroken. De rotsen ernaast hadden klaarblijkelijk de rotsen erbovenop opgevangen. Hij ging weer liggen en concentreerde zich op zijn ademhaling. Na een paar minuten voelde hij zich sterk genoeg. Hij kwam half overeind en plantte zijn bovenarmen in een hoek van vijfenveertig graden achter zich. De handen en ellebogen stevig vlak op de bodem. Daarna trok hij zijn rechterbeen naar zich toe. Hij zette zijn rechtervoet tegen een van de rotsblokken en begon het blok met kracht van zich af te duwen. Met veel gedonder en geraas viel het van de stapel. Het klonk in zijn oren als een haan die victorie kraait. En nog één. En nog één. Bij de zesde zakte ineens de hele stapel in elkaar. De botsende rotsblokken maakten een zwaar, dof geluid, gevolgd door een nog doffere echo. Hij probeerde opnieuw zijn linkerbeen te bewegen. Het lukte nog steeds niet.

Wat nu? Hij bestudeerde zorgvuldig de nieuwe vorm van de stapel. Het zag er niet hopeloos uit. Als hij eerst het rotsblok rechtsboven kon wegwerken en daarna het middelste rotsblok eronder, dan moest zijn linkerbeen voldoende vrij komen te liggen om het onder de stapel uit te trekken. Het eerste rotsblok ging vrij gemakkelijk. Bij de tweede ging het fout. Zijn been werd geschampt door het terugrollende rotsblok. Hij kon een kreet van pijn niet onderdrukken. ‘Au, au, au,’ echode het. Zich verbijtend wist hij met een uiterste krachtsinspanning ook dit rotsblok weg te trappen, gevolgd door weer zo’n doffe onheilspellende echo. Daarna moest hij enkele minuten plat op zijn rug liggen om bij te komen. Toen het hijgen wat was afgenomen, kwam hij weer overeind. Langzaam trok hij zijn been uit de stapel stenen, exact de ruimte volgend die hij had gecreëerd. Tot zijn verrassing lukte dat vrij gemakkelijk. Een adrenalinestoot trok door zijn lijf. Zijn been was vrij!

Hij kwam overeind. Op natrillende benen overzag hij de situatie opnieuw. Hij bevond zich in een koepelvormige ruimte met een diameter van ongeveer vijf meter en circa vier meter hoog. Het gat waardoor hij gevallen was zat veel te hoog om weg te komen. Ongelofelijk dat hij niet zwaarder gewond was. Hij bloedde aan alle kanten en zijn lichaam deed overal pijn, maar hij had niet de indruk dat hij iets had gebroken. Waarschijnlijk had de rugzak een deel van de val gebroken.

De koepelvorm moest toch door mensen zijn gemaakt? Een natuurlijke grot zou nooit een dergelijke vorm hebben. De pokdalige wanden waren natuurlijk ontstaan door het wegbikken. Dan moest er toch ook een ingang zijn? Trekkend met zijn linkerbeen verkende hij de ruimte door de wanden systematisch te betasten, startend bij de plek waar het zonlicht op viel. Precies ertegenover, in de donkerste hoek, vond hij een gat van ongeveer vijftig centimeter doorsnee. Hij stak er zijn hand in. Geen weerstand. Hij wurmde zijn bovenlichaam erin en woelde in het rond. Binnen was het aardedonker, maar nog steeds geen weerstand. Hij werkte zich weer naar buiten en maakte zijn ronde verder af tot hij terug was bij zijn beginpunt. Er was alleen maar dat kleine gat. Als hij daarin zou gaan zou hij zich niet meer kunnen omdraaien, zo nauw was het. Hij zou dan achteruit moeten terugkruipen. Maar hij wilde helemaal niet terugkruipen, want wat had hij nog in deze ruimte te zoeken? In de holte was het pikdonker en hij had geen licht bij zich. Of kon zijn Garmin hem bij schijnen? Hij pakte het apparaat van zijn riem. Het glas was kapot. Hij drukte op de aanknop; niets. Dan maar zonder licht.

Wat was dat? Hoorde hij geritsel? Hij was maar voor weinig dingen bang, voor nauwe ruimtes bijvoorbeeld draaide hij zijn hand niet om. Aan slangen, die glibberige, kruipende, giftige reptielen, had hij daarentegen een enorme hekel. In een vlaag van verstandsverbijstering had hij er ooit eentje aangeraakt. Op een markt had een donkere vrouw gestaan met een lange, bruine slang om haar hals en twee gifgroene slangen om haar armen. Voor een luttele bijdrage mocht je er eentje eventjes vasthouden. Hij had zich beperkt tot het aanraken van de staart van de bruine. De huid voelde stevig, leerachtig. Toch was hij ze altijd blijven associëren met vies glibberig.

Hij luisterde nog eens heel zorgvuldig. Stilte. Hij verzamelde al zijn moed en wurmde zich in het gat. Tergend langzaam kwam hij vooruit. Meerdere keren stootte hij gemeen zijn hoofd. Het bloed liep door zijn wenkbrauwen zijn ogen in. Hij besloot met één hand op zijn hoofd verder te kruipen. Erg ongemakkelijk, maar beter dan telkens zijn hoofd tegen een scherpe rots te stoten. Al snel bloedde zijn hand ook. Nog steeds niets te zien. Een primitieve overlevingsdrang had bezit van hem genomen. Gedachteloos werkte hij zich gestaag vooruit. Absolute duisternis. Hoe lang kroop hij nu al, vijf minuten, tien minuten, een halfuur? Hij botste tegen iets aan. Dit keer iets glads. De gang hield op. Of toch niet? Hij had meer ruimte om zich heen, meer lucht ook. Hij probeerde zijn armen boven zich uit te strekken. Ze zwaaiden in het luchtledige. Eindelijk kon hij opstaan en zijn spieren ontspannen. Als een blinde raakte hij alles om zich heen aan. Links liep de tunnel door, maar dan veel ruimer. Gelukkig. Het oppervlak voor hem was heel anders dan de ruwe wanden van de tunnel waar hij zich tot nog toe doorheen had geworsteld. Voorzichtig betastte hij met zijn bebloede handen het gepolijste object. Het leek een stenen kist, door mensenhanden gemaakt!

De voorkant was bewerkt. Zijn vingertoppen gleden langs een reliëf van ronde bloemen en lange stengels met aan beide zijden langwerpige smalle bladeren, die hij associeerde met varens. Onmiddellijk realiseerde hij zich dat het een knekelkist was. Joden hadden een tijd lang de gewoonte gehad om hun doden eerst enkele jaren in een lijkwade in een rotsgraf te begraven. Vervolgens werden de botten in een veel kleinere knekelkist in hetzelfde graf herbegraven. Op deze wijze werd er efficiënt omgegaan met de schaarse begraafruimte. De kist was ongeveer vier handen lang, twee handen hoog en een kleine twee handen breed. Behoedzaam ging hij met zijn beschadigde vingers over het deksel. Eenvoudige geometrische patronen. Hij stak zijn rechterhand tussen de rotswand en de kist. Die zijkant van de knekelkist voelde eveneens volkomen glad aan, maar wat was dat? Zijn vingers herkenden gekerfde letters. α, ν, ν, α, ς. Dit moest het graf zijn van ene Annas. Kende hij een Annas uit de historie? Nee. Hij stond in dubio. Het belangrijkste was natuurlijk zo snel mogelijk naar buiten zien te komen. Maar tegelijk was hij razend nieuwsgierig naar wat er in de kist zou liggen. Met kurkdroge mond sprak hij hardop tot zichzelf: ‘Rationeel blijven, Erik. Ofwel je komt eruit en dan maakt een minuutje meer of minder ook niet uit. Ofwel je komt er niet uit en dan ga je hier dood.’ Zijn stem sloeg over bij het woordje “dood”. Stijgende hartslag. Kloppende wonden. Maar zijn nieuwsgierigheid won. Hij duwde het deksel van de kist een stukje opzij. Langzaam stak hij zijn rechterhand in de kist.

Bovenin zat de schedel, daaronder de kleinere botten van het skelet. Hij groef dieper, een beetje verrast dat hij het helemaal niet eng vond. Op de bodem lagen de grote en lange beenderen. Zorgvuldig tastte hij de hele binnenkant van de kist af. Niets. Of toch? De bodem was niet helemaal glad. In de linker benedenhoek was een verhoging. Hij ging met zijn bovenlichaam over de halfgeopende kist hangen om er beter bij te kunnen. Verrek, het was een klein stenen kistje. Terwijl de botten langs zijn geschaafde armen schraapten, haalde hij het deksel ervan af. Voordat hij het wist had hij een papyrusrol in zijn hand. Hij slaakte een kreet van opwinding. Hij pakte de rol eruit en deed het deksel terug op het kistje. Snel stopte hij zijn vondst in zijn rugzak. Hij draaide zich om en kon vrijwel rechtop lopend de donkere, muffe gang vervolgen. Geen tijd te verliezen, hij moest hier weg. Als het buiten donker zou zijn, zou hij nooit meer de weg naar de bewoonde wereld kunnen terugvinden. Voor alle zekerheid hield hij weer een hand op zijn hoofd.

Na een aantal meters voorzichtig schuifelen opnieuw een bocht. Dit keer stootte hij zich minder hard. Eenmaal daar voorbij, direct na een volgende flauwe bocht zag hij plotseling licht aan het einde van de tunnel. Hij moest zich bedwingen om niet sneller te gaan lopen. Schuifelen moest hij, met zijn handen om zijn schedel, zodat hij er heelhuids uit zou komen. Het licht nam geleidelijk in kracht toe. Het leek hem een eeuwigheid, maar waarschijnlijk was het maar een paar minuten later toen hij uiteindelijk de tunnel uitkwam. Onmiddellijk rekte hij zich uit en kneep zijn ogen tot spleetjes tegen het felle licht. Heerlijk vrijuit staand liet hij de omgeving op zich inwerken. Schuin weglopende hellingen die goed beklimbaar leken. Als reactie op zijn bevrijding begon zijn lijf plotseling onbeheersbaar te trillen. Het trillen ging over in schokken. Hij kon het niet stoppen. Hij ging voorover gebogen zitten met zijn handen om zijn opgetrokken knieën en zijn ogen dicht. Na enige tijd nam het schokken af en opende hij zijn ogen. Het late zonlicht was aangenaam op zijn huid. Het was doodstil, geen vogel liet zich horen, geen mier liet zich zien. Zijn lichaam deed overal pijn. Tegelijkertijd was hij licht draaierig in zijn hoofd alsof hij plezierig aangeschoten was.

Hoe laat zou het zijn? Hoeveel tijd had hij nog om de autoweg te bereiken voordat het donker zou worden? Zijn iPhone en Garmin waren stuk en een horloge droeg hij niet. Kijkend naar de zon probeerde hij het tijdstip te reconstrueren. Hij stond al laag, dus in het westen. In Nederland zou het dan zeker nog anderhalf tot twee uur duren voordat het donker zou zijn. Maar hier duurde de schemering veel korter. Waarschijnlijk was het over een uur al donker. Voordat hij in de grot viel, was hij ongeveer drie kilometer van autoweg 90 af geweest. Het was de vraag of hij voor het donker de autoweg zou halen. Hij moest meteen verder. De laatste keer dat hij op zijn Garmin had gekeken, lag de autoweg oostelijk van hem. Met de zon in zijn rug vertrok hij. Trekkend met zijn been, soms half hinkend, liep hij zo snel als hij kon.

Na een korte schemering was het donker geworden en de autoweg was nog nergens te bekennen. Hij had de zonsondergang echter ten onrechte gevreesd. De volle maan lichtte hem bij. De hemel was bezaaid met sterren als lichtgevende speldenkoppen, maar daar had hij nu geen aandacht voor. Puur op gevoel bleef hij naar het oosten lopen. Het terrein was hier een stuk beter begaanbaar, geen steile hellingen, meer een plateau. In het halfduister werkte hij zich een halfuur, een uur vooruit. Hij begon al te wanhopen, totdat hij plotseling in de verte koplamplichten zag. Spontaan maakte hij hinkend een vreugdedansje onder het roepen van de kreten ‘oeh’ en ‘ah’. Nu wist hij zeker dat hij goed liep. Na een laatste lastige afdaling bereikte hij de asfaltweg. Links of rechts? Waar was de dichtstbijzijnde bushalte? Hij koos voor links omdat dat richting Jeruzalem was. De halte kwam vrij snel in zicht, hij had goed gekozen. Vier metalen palen droegen de platte overkapping. Toen hij dichterbij kwam, ontwaarde hij de matte, kobaltblauwe kleur. Onder de luifel een bankje. Hij deed zijn rugzak af en plofte neer op het harde hout als ware het een zachte fauteuil.

Er kwamen niet veel voertuigen voorbij. Volgens de dienstregeling die in het hokje hing, kwam er om 19.08 uur en om 20.32 uur een bus. Niet veel later stopte er een. De chauffeur keek hem onderzoekend aan en vroeg wat er met hem gebeurd was. Hij moest er ook wel bijzonder uitzien met zijn bebloede blonde haren, zijn verwonde handen en zijn gescheurde broek waaronder een forse beenwond goed zichtbaar was. Hij antwoordde dat hij gevallen was en overhandigde geld voor het buskaartje. De chauffeur knikte en gaf het wisselgeld terug. Stiekem keek hij op het horloge van de chauffeur. Het was vijf over zeven. Langzaam liep hij naar een plek waar twee zitplaatsen naast elkaar vrij waren, deed zijn rugzak af en liet zich op een stoel vallen. De bus trok op. Voorzichtig, zonder de rugzak open te maken, voelde Erik of de papyrusrol er nog in zat.

De terugweg verliep op dezelfde manier als de heenweg. In het donker vielen zijn gescheurde kleren en verwondingen minder op, maar menigeen keek hem met rare ogen aan. Erik negeerde ze, wat kon hij anders. Toen hij langs de bewaker in het wachthuisje van het studentencomplex liep, knikte hij de man toe. Het leek wel alsof er telkens iemand anders zat. Hij wilde niet dat de conciërge hem in het schelle licht van de entreeruimte zou zien als een afgeranselde landloper. Gelukkig was de oude man verdiept in een tv-programma over een talentenjacht. Erik glipte het gebouw binnen. Een minuut later deed hij zijn rugzak af, trapte zijn schoenen uit en viel op bed. Weer een minuut later sliep hij.

4

Woensdag 30 september

Het was donker buiten. Hij had de grendel op de deur gedaan. Binnen flakkerden de vlammetjes van de kaarsen en waxinelichtjes. Er stond geen lamp aan. Het kamertje baadde in sereen, gedempt licht. De blauwe straling van het beeldscherm was de enige rotte pruim op de fruitschaal. Erik stond op en klapte de laptop dicht. Buiten hoorde hij de sirene van een ziekenauto steeds luider worden. Hij zette zich in de luie stoel en keek zijn kamer rond. Het rechthoekige vertrek van ongeveer drie bij vier meter had in een kazerne kunnen staan. De deur en wanden waren vaalgrijs. Ondanks dat het raam altijd open stond sinds hij er woonde, hing er een licht muffe geur. Typisch zo’n geur die ontstond wanneer een interieur de kans kreeg oud te worden. Het bed nam de meeste plek in. Het was met één meter iets breder dan hij gewend was. Thuis zouden ze dit een twijfelaar noemen. Tegen de andere muur stond een stevig bureau met zijn laptop erop en daarboven een boekenplank met enkele studieboeken, een paar Nederlandse en Engelse romans en een groot aantal brandende waxinelichtjes. De roman De Cirkel van Dave Eggers lag open. Aan de wand hing een langwerpige poster van Veritas, de Romeinse godin van de waarheid, geschilderd door Gustav Klimt. Er waren twee versies van het schilderij. Bij de eerste had Klimt vrij naturel een roodharige, naakte vrouw geschilderd, die een klein, rond spiegeltje in haar rechterhand vasthield. Haar lange haar viel op haar borsten. De zwart-witversie op zijn poster vond hij mooier. Door het ontbreken van kleur en de meer gestileerde weergave was de figuur tot de essentie, de oervorm als het ware, teruggebracht. Boven het portret had Klimt een tekst van Schefer gezet: Wahrheit ist Feuer und Wahrheit reden heisst leuchten und brennen. Waarheid is vuur en waarheid vertellen betekent gloed en branden. Eronder lag de hardkartonnen koker waarin de poster vervoerd was. In de hoek van de kamer stond de grote kledingkast met normaliter daarop zijn zware bergschoenen. Die lagen nu ernaast op de grond. Aan het voeteneinde van het bed stond de fauteuil waarin hij zat, met smoezelige beige kussens en houten armleuningen die eindigden in een ouderwetse krul. Op het tafeltje ernaast had hij een woud gecreëerd van dikkere en dunnere kaarsen met verschillende lengtes. Aan het kozijn zat een fors uitstekende rol. Met de brede band erover kon de buitenzonwering worden bediend. Een primitief systeem, maar het functioneerde goed. De gordijnen waren flodderige katoentjes met een onbestemd groenige kleur.

Voor de zoveelste keer werden zijn ogen naar de letters op de papyrusrol in zijn hand getrokken. Het was onmiskenbaar Grieks. Geschreven op de manier zoals Koinè eeuwenlang was geschreven. In cursief schrift met alle woorden aan elkaar vast en de bekende Koinè leestekens. Waarom kon hij, masterstudent Koinè, het dan niet lezen en vertalen? Hij herkende geen enkel woord. Eindeloos had hij gepuzzeld of hij een woord kon identificeren. Het lukte niet. Was het een onzinnige tekst, een grap gemaakt door een idioot? Dat kon toch niet. Een onzinnige tekst bewaarde je toch niet? Zoals elke keer daarvoor kwam hij er ook nu niet uit. Het was een korte tekst. Als het geen fragment was, zou het een brief kunnen zijn. Telkens kwam hij op dezelfde alternatieven. Het zou geheimschrift kunnen zijn of er was sprake van een hem onbekend dialect, zodanig afwijkend dat het eigenlijk een aparte taal was. Hij had het hele internet afgestruind en beide opties leken onwaarschijnlijk. Geheimschrift was in zijn opinie nog minder waarschijnlijk dan een dialect. Want waarom zou iemand dat gebruiken? Op internet was terug te vinden dat het in die tijd amper werd toegepast.

In de periode dat er Koinè werd gesproken en geschreven waren er vele dialecten in omloop, maar zijn onderzoek had er geen één opgeleverd dat afwijkend werd geschreven. Vreemd eigenlijk voor een lingua franca, wat Koinè toentertijd was. De taal was verspreid door de veroveringen van Alexander de Grote rond 325 voor Christus. Alexander had veel achtergelaten, waaronder deze taal die overal gebruikt werd totdat Constantinopel de hoofdstad werd van het Oost-Romeinse rijk in 330 na Christus. Daarna kwam in Europa het iets van Koinè afwijkende Middeleeuwse Grieks in zwang. Waarom waren er geen andere talen ontstaan uit Koinè? Het Latijnse alfabet werd gebruikt door talloze sterk verschillende talen. Iemand die alleen Frans kon lezen, snapte niets van een Engelse tekst, ook al waren de letters hetzelfde. Dat gevoel had hij bij deze tekst ook. Dat hij de Franstalige lezer was, die naar een Engelse tekst keek. Hij wilde dolgraag de tekst vertalen. Dit kon zijn doorbraak worden. Maar voorlopig kwam hij geen stap verder.

Ineens liep er een koude rilling over zijn rug. Mocht hij de papyrusrol eigenlijk wel vertalen? Door de opwinding voelde hij zijn wonden weer steken. De rol was op Israëlisch grondgebied gevonden. Waarschijnlijk was het daarmee nationaal bezit. Als dat zo was, moest hij zijn vondst afgeven aan de autoriteiten, anders pleegde hij diefstal. Hij wilde niet stelen, maar hij wilde al helemaal niet de rol kwijt voordat hij hem vertaald had. Wat had hij niet allemaal doorstaan om dit kleinood te kunnen vasthouden. Hij ging de rol niet afgeven, niet nu. Niemand wist dat hij de papyrusrol in zijn bezit had. Niemand zou hem missen. Wat niet weet, wat niet deert. Natuurlijk zou hij daar langer over doen dan experts zoals zijn professor, maar hij wilde zelf per se zijn vondst als eerste vertalen. Voor alle zekerheid ging hij niet googelen wat hij formeel zou moeten doen. Dan kon hij zich, in geval van nood, altijd beroepen op onwetendheid.

Wel had hij op het internet gezocht naar afbeeldingen van papyrusrollen. Die van hem week niet wezenlijk af van degene die hij daar tegenkwam, behalve dat zijn exemplaar zo klein was dat er geen aan elkaar genaaide vellen voor nodig waren. Ook had hij onderzocht hoe papyrus geconserveerd moest worden. Het beste was een geconditioneerde omgeving, maar als die niet voorhanden was, moest je in ieder geval vochtige lucht, UV-straling en insecten vermijden. Hij wierp een laatste blik op de rol, fotografeerde hem, en borg de rol vervolgens zorgvuldig op in de kartonnen koker waarin de poster van Klimt had gezeten. Die kwam nu perfect van pas. Nadat hij het witte plastic dekseltje voorzichtig weer in het uiteinde had geduwd, zette hij de koker terug op zijn vertrouwde plek naast de kledingkast. Hij zuchtte diep en hoorbaar. Het ontrafelen van de tekst op de rol zou moeilijk worden. Meteen daarna klaarde zijn humeur echter alweer op.

Hij had iets belangrijks nog niet onderzocht.

5

Maandag 28 september

Door het open raam spoelden de verkeersgeluiden de kamer binnen. Het was warm maar Esther had de airconditioning niet aan gezet. Ze vond de buitengeluiden gezellig. Het stoppen en optrekken van auto’s, de tsjilpende vogels en af en toe het rollende en dan weer raspende geluid van een skateboard. Haar kleine flat bevond zich op de vierde etage van een flatgebouw in de wijk Neveh Ya’akov in het noordoosten van Jeruzalem. Doordat het gebouw geen lift had, was de huur op de hoogste etages wat lager waardoor ze het net kon betalen. Zoals gebruikelijk lagen in het gehele appartement licht gekleurde plavuizen. Haar trots was de nieuwe bruinleren bank. Door zijn rechte vormen en kleine, vierkante vlakken leek hij op de kubusbank van Hoffmann. Ertegenover stond een grenen boekenkast met de tv en ernaast een hoge, langwerpige lamp met een rijstpapieren kap. Voor de bank een beige, rechthoekige salontafel met een metalen onderstel. In de mozaïeksteentjes van het blad was een gestileerde uil zichtbaar. De uitklapbare eettafel, die de grens vormde tussen de keuken en de zitkamer, was van ikea en diende tevens als haar bureau. Eromheen vier ouderwetse, donkergroen beklede eetkamerstoelen met hoge rug, die mooi afstaken tegen het wit van de tafel. Toen ze hier kwam wonen, had ze dit tweedehands setje voor een prikkie op de kop kunnen tikken. Ze had nog geen gelegenheid gehad om iets aan de wanden te doen. In de wit gestuukte muren waren scheuren en vochtplekken zichtbaar.

Het was maandagavond en ze was net klaar met het voorbereiden van het college voor volgende week woensdag. Ruben Goldstein had haar gevraagd om dit keer niet alleen te assisteren, maar ook een onderdeel voor haar rekening te nemen. Moeilijk, maar ze had het idee dat er inmiddels een goed verhaal lag. Professor Goldstein had duidelijk een groot vertrouwen in haar. Morgen zou ze het met hem bespreken.

Haar telefoon ging. Ze had het deuntje van Mission: Impossible als ringtoon en werd er altijd weer vrolijk van. Het was Saul van haar garage, een middelbareschoolvriend van haar broer Aron. Zolang ze zich kon herinneren had hij een oogje op haar gehad. Hij begon met de vraag of haar auto het goed deed, maar al snel ging het gesprek een andere kant op.

‘We gaan dit weekend naar het strand van Tel Aviv.’

‘Leuk. Wie is we?’

‘Je broer, Mara en ik. Er is nog plaats in de auto.’

‘Ik weet het niet, ik moet volgende week zelf een deel van een college geven.’

‘Je moet toch ook eens afleiding hebben. De boog kan niet altijd gespannen staan.’

‘Op zich heb je daar gelijk in en ik ga ook graag mee, maar...’

‘Maar wat?’

‘Morgen bespreek ik mijn opzet met professor Goldstein en als hij veel opmerkingen heeft, moet ik het weekend doorwerken.’

Saul zuchtte hoorbaar. ‘Ik hoor het alweer, dat wordt niets dit weekend.’

‘Ik wil echt wel, alleen het werk in combinatie met het schrijven van mijn proefschrift vergt op dit moment al mijn tijd.’

‘Dat zal best. We vragen wel iemand anders mee. Doei.’

Saul hing abrupt op. Esther haalde diep adem. Waarom was ze altijd zo besluiteloos als het op relaties aankwam? Nu zou ze weer het hele weekend met haar werk opgescheept zitten, want er was heus niemand anders die haar ging vragen om mee uit te gaan. Het leven was vast leuker als je het samen kon beleven. Ze was altijd alleen maar met haar wetenschappelijke carrière bezig. Saul was minder hoogopgeleid dan zijzelf, maar hij was een aantrekkelijke man. Ging zo te zien vaak naar de sportschool. Het probleem met Saul was dat hij zo verdraaid conservatief was. Volgens hem moesten Joden met Joden trouwen. Daar had zij het niet zo op. Buiten hoorde ze een auto toeteren. Een andere auto claxonneerde met een veel zwaarder geluid terug. Op een of andere manier had bij haar het idee postgevat dat een relatie met Saul ook meteen definitief zou zijn. Eigenlijk kwam hij te vroeg.

Ze stond op om thee te zetten. In een paar stappen was ze bij het aanrecht en pakte de legergroene waterkoker. De kleur deed haar denken aan haar militaire dienst. Geen plezierige tijd was dat geweest. De saamhorigheid tussen de soldaten was natuurlijk geweldig, maar werd gevormd door de absolute afhankelijkheid van elkaar, niet uit oprechte genegenheid. Ze had er dan ook geen vriendin aan overgehouden. Snel uit mijn kop zetten en me richten op de toekomst, dacht ze. Ik moet ervoor zorgen dat ik Goldstein tevreden hou, mijn proefschrift op tijd afkrijg en tegelijk leuke, nieuwe ervaringen opdoe. Ze keek uit het raam. Het gaf uitzicht op enkele flats en een groot, troosteloos parkeerterrein.

6

Donderdag 1 oktober

De hemel was bezig afscheid te nemen van de zon. In vele schakeringen kleurde de horizon rood. Schemering kondigde zich aan. Vanuit zijn hoge zitplaats in de bus keek Erik neer op het gekrioel op straat. Hij had zojuist in de stad een nieuwe iPhone gekocht. De dag na het ongeluk had hij met de telefoon van Harald naar zijn ouders gebeld. Ze waren flink geschrokken en hadden enorm met hem meegeleefd. Hij had ze niet durven skypen om ze niet nog harder te laten schrikken. Waar hij op had gehoopt, gebeurde gelukkig. Zijn vader had voorgesteld om geld over te maken voor een nieuwe iPhone.

Hij stapte uit. Nog steeds liep hij een beetje mank, maar zijn herstel verliep voorspoedig. Hij had vandaag voor het eerst geen last meer van hoofdpijn en de wonden genazen snel. Gisteren voelde hij zich nog te slecht om naar college te gaan. Bovendien was hij ondanks de pijn in zijn kop geobsedeerd bezig geweest met het zoeken naar achtergrondinformatie over de papyrusrol. Over een week zou hij misschien weer voorzichtig kunnen beginnen met hardlopen. De wacht in het houten hokje keek niet op of om toen hij passeerde. Het was weer een andere. Terug in zijn kamer genoot hij ervan de iPhone uit te pakken. Vervolgens sloot hij de telefoon aan op de laptop. Eindelijk was hij weer bereikbaar. Na enkele whatsappjes verstuurd te hebben, belde hij Harald.

‘Hoi Harald, ik ben nu ook weer telefonisch online.’

‘Dat is mooi man. Hoe is je lijf?

‘Gaat goed vooruit. Misschien kunnen we volgende week weer eens hardlopen.’

‘Klinkt goed. Bel me als je zover bent.’

Hij hing op. Ze waren elkaar tegengekomen tijdens de introductiedagen voor buitenlandse studenten. Harald kwam uit Noorwegen en studeerde business economics. Tijdens die eerste dagen hadden ze niet veel aandacht voor de ander gehad. Een week later waren ze elkaar om zeven uur ’s ochtends bij het hardlopen opnieuw tegengekomen. De Noor bleek ook op de campus te wonen. Al gauw hadden ze besloten om samen twee keer in de week te gaan joggen: dinsdag en donderdag. Tijdens het lopen vertelden ze om beurten verhalen. De een over de oudheid en de ander over economische theorieën. Harald besteedde een groot deel van zijn tijd aan het bestuderen van exotische economen. Voor zijn studie was dat niet nodig, maar de Noor vond het leuk om alternatieve economen te lezen en genoot ervan om hun theorieën door te denken. Erik begon de verhalen van zijn renkameraad steeds interessanter te vinden.

Hij liep zijn kamer uit naar de keuken. De deur deed hij achter zich op slot. Hoogst ongebruikelijk, maar sinds de papyrusrol op zijn kamer lag, had hij dat zichzelf aangewend. De waterkoker in de keuken was, vlak nadat hij daar was komen wonen, stukgegaan. Niemand had blijkbaar de moeite genomen om dat aan de conciërge te melden. In ieder geval was hij nog niet vervangen en stond hij werkeloos in een hoekje. Sinds dat moment kookte hij zijn theewater noodgedwongen in een steelpannetje. Hij vulde zijn theekop met water uit de kraan en goot dat vervolgens in het steelpannetje. Vooral als de zon erop scheen zoals nu vond hij het koken van water een fascinerend proces om naar te kijken. Het wateroppervlak was deels doorzichtig en deels spiegelend. Het schitterde en blonk in de zon. Eerst gebeurde er een hele tijd niets, maar dan vormden zich langzaam maar zeker piepkleine belletjes tegen de zijkant van de pan, met name bij de bodemrand. Daarna op de hele bodem. Even later kwamen sommige bubbeltjes los en stegen naar de oppervlakte om daar na een halve seconde alweer te verdwijnen, als het ware op te lossen in de lucht. Vervolgens ontstonden aan de zijkant van de steelpan grotere bellen, zowel onder als op de waterspiegel. De bellen stegen op en bleven langere tijd op het water liggen. Geleidelijk werden het er meer en op steeds meer plekken. Dan kon je ze ook horen met ploffende geluidjes. Uiteindelijk begon het water als geheel te borrelen. Deze gedaanteverandering van water associeerde hij de laatste dagen met de gewenste metamorfose van de rol, van ondoorgrondelijk naar vertaald. Bij het inschenken moest hij oppassen. Het kokende water raakte dan de gloeiendhete zijkant van het steelpannetje en veranderde sissend en bruisend in stoom.

Hij liep terug naar zijn kamer. Vanuit de gang wierp hij een blik in de gemeenschappelijke woonkamer. Er was niemand. Zijn gebouw was wel mooier dan de andere, maar ook minder gezellig. Door de grotere kamers en het kleiner aantal personen per unit trof je elkaar minder vaak in de gemeenschappelijke ruimten. Met zijn mok in zijn ene hand opende hij met zijn andere de kamerdeur.

Hij moest nodig zijn ouders in Amsterdam skypen. Na zijn val had hij dat nog niet gedaan. De mok hete thee zette hij naast zijn laptop op zijn bureau. Zijn moeders gezicht klaarde op toen ze hem zag. Met verheugde stem zei ze:

‘Hallo Erik, wat fijn om je weer te zien. Maar wat zie je eruit!’

‘Maak je niet ongerust, allemaal oppervlakkige wondjes die snel helen.’

‘Gelukkig. Hoe gaat het daar in Jeruzalem?’

‘Ik ben erg blij met mijn nieuwe iPhone. Nogmaals bedankt daarvoor.’

‘Dat spreekt toch vanzelf. En hoe gaat het met de studie. Is het zwaar?’

‘Ik heb een paar colleges gemist door mijn val, maar maak je geen zorgen, ik kan het gemakkelijk aan. We hebben een hele goede hoogleraar en een erg leuke assistente.’

‘Je broer was hier laatst en die vertelde dat hij sinds kort ook een leuke assistente heeft. Hij vertelde ook dat hij van plan is te solliciteren op een hoogleraarsbetrekking zodra er een vacature in zijn vakgebied ontstaat. Spannend hoor.’

‘Leuk voor hem. Ik zal hem binnenkort eens bellen. Is papa al thuis?’

‘Nee, nog niet. Zal ik hem vragen naar jou te skypen zodra hij er is?

‘Nee, dat is niet nodig. Breng jij hem maar op de hoogte.’

Het gesprek kabbelde nog een tijdje voort. Ze hingen op. Op de een of andere manier ging het gesprek altijd binnen de kortste keren over zijn broer. Kristiaan was negen jaar ouder dan hij en werd door zijn ouders tot vervelens toe als voorbeeld voor hem gesteld. Alsof hij nog steeds geen volwaardig lid van het gezin was, alleen maar het kleine broertje. Hij zou ze allemaal nog wel eens laten zien waartoe hij in staat was. De papyrusrol kon zijn doorbraak worden.