De man van de markt

De man van de markt

1e druk: oktober 2021

Uitgever: Godijn Publishing

Omslagontwerp: Jeroen Mies

De verhalenbundel “De man van de markt” is het resultaat van een schrijfwedstrijd. De beste vijfentwintig verhalen zijn gekozen door een vakkundige jury:

Elly Godijn, Alice Bakker, Inge Spaan en Germ Bot.

ISBN 978-94-93266-13-1

ISBN E-book 978-94-93266-14-8

NUR 303

©2021 Godijn Publishing | www.godijnpublishing.nl

Alle rechten voorbehouden.

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar worden gemaakt, door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van Godijn Publishing.

Eerder uitgegeven bij Godijn Publishing in deze reeks:

Een zwarte roos op het plein (2020)

Dansende olifanten op het ijs (2020)

Rafels (2019)

Grijze klever (2018)

Influisteraar (2017)

Inhoud

OPENINGSVERHAAL

Michiel Richards

De Man van de Markt

1 | Conny Hoogendoorn

Louterend vuur

2 | Monique de Greef

Pieper

3 |Philippe Noens

Tijdelijk eeuwig

4 | Marjanne Sevenant

Vis bereiden

5 | Luc Vos

Tien en Vijfentwintig

6 | Bart de Wolf

De laatste dag

7 | Jeanette Verstappen

De beloning

8| Nel Goudriaan

Armano

9 | Anja van Rennes

Job

10 | Ellen van Erdewijk

Niets dan de waarheid

11 | Sacha Voogd

Nelson, Pippa en het meisje

12 | Bruno Lowagie

Zolang de schapen blaten

13 | Ruud van Hirtum

Vader Winter

14 | Ilona Poot

Wat betekent dit voor de mensheid?

15 | Lisette van Eerten

Hannah

16 | Bo Bloem

Mijn Marie

17 | Ellen Kusters

Mijn mysterieuze vreemdeling

18 | Hanneke Simons

Blonde wimpers

19 | Ellen Vedder

Niet zonder hoed de deur uit

20 | Kevin Janssen

Kaasboer

21 | Fred de Bruin

Ik heb er nooit zo’n last van gehad

22 | Ralph Dassen

Thomas de Schepper

23 | Margareth Hillebrandt

Verboden vruchten

24 | Mandy de Waal

De viking

25 | Erik van der Velden

Jon

BONUSVERHAAL

Alice Bakker

Mijn wens? Jouw opdracht

De Man van de Markt

Aan de rand van een dorp, aan de voet van de hoogste heuvel van de provincie, leefde een man die alle markten in de wijde omgeving bezocht. Het was iedereen een raadsel hoe hij dit deed. De markten waren vaak meerdere dagmarsen van elkaar verwijderd en niemand had de man ooit betrapt op het bezit van een paard. Toch werd hij de ene dag op de markt van C- gezien en de volgende dag op die van M-. Omdat niemand zijn naam kende, noemde iedereen hem De Man van de Markt.

Zijn verschijning wekte geen angst of achterdocht. De man was als een buurtkat, die sluipend zijn rondjes aflegde over de pleinen. Sommige mensen vermoedden dat zijn aanwezigheid het nodige leed voorkwam. Een kat verjaagt immers ook de meest brutale muizen, simpelweg door er te zijn.

Sommige marktkramers stopten de man daarom wat toe: een appel, een homp brood, een wortel waar nog net geen schimmel op stond. De Man van de Markt knikte dan dankbaar. Er sprak nederigheid uit zijn houding. Dit gaf voeding aan het gerucht dat hij een monnik was geweest, die afscheid had genomen van het kloosterleven.

Tegenwoordig bracht hij zijn devotie tot uitdrukking door zich tevreden te stellen met de kleine giften die het leven hem gunde. Er waren mensen die troost putten uit zijn verschijning. Als een mens zo weinig nodig had om dankbaar te zijn, dan moest het voor hen ook mogelijk zijn om geluk te vinden in kleine zaken. ‘Denk aan De Man van de Markt,’ beten ouders hun kinderen toe, wanneer zij zanikten om lekkernijen.

De man kende zijn bijnaam. Hoewel hij begreep dat het een eretitel was, vervulde deze hem niet met trots. De titel was eerder een mantel, waaronder hij zijn ware aard kon verbergen. De man noemde zichzelf liever De Vinder, een naam die hij als jongvolwassene had gekozen na een gebeurtenis kort na het overlijden van zijn vader.

Zijn vader was handelaar geweest, in alles waar een winstmarge op zat: timmerhout, bakstenen, appels, slachtvee. Zo goed als hij was in het binnenhalen van geld, zo bedreven was hij in het uitgeven ervan. Zijn dagopbrengst was vaak dezelfde avond nog verdwenen, omgezet in een maaltijd die eigenlijk te duur voor hem was, of verruild voor de vleselijke diensten van de fraaiste vrouw van het plaatselijke bordeel. De lust van De Handelaar was legendarisch. Ook wanneer hij geen geld had, moest zijn verlangen naar vrouwenvlees gestild worden. Men verdacht De Handelaar ervan dat hij op ruwe wijze vele jonge vrouwen van hun maagdelijkheid had beroofd.

Tijdens een van deze rooftochten bezwangerde hij de moeder van De Man van de Markt. Omdat de schande van een ongetrouwde zwangere dochter voor haar ouders ondraaglijk was, werd zij verstoten. Zij moest zich tevreden stellen met een eenzaam bestaan, in een krottig hutje, ver weg van haar geboortedorp.

Ze liet haar zoon zweren dat hij nooit als zijn vader zou worden. De Man van de Markt vroeg zich heimelijk af of De Handelaar werkelijk zo gewetenloos was als zijn moeder altijd beweerde. Zonder iets te zeggen, vertrok hij daarom op een dag naar een naburig dorp, in de hoop zijn vader daar te vinden. Door rond te vragen en geduld te beoefenen, stond hij uiteindelijk oog in oog met zijn verwekker.

De Man van de Markt had De Handelaar op geen slechter moment kunnen treffen. Diens zaken verliepen al weken rampzalig. Hij had nauwelijks iets verdiend. Dit had hem er niet van weerhouden om zijn uitgaven op het oude peil te houden. Hierdoor had hij overal schulden opgebouwd. Mensen die hij voorheen tot zijn vrienden rekende, maakten nu jacht op hem, om hun zuurverdiende centen terug te krijgen. Dit alles had een desastreuze uitwerking op het humeur van De Handelaar.

Op de avond dat De Man van de Markt en De Handelaar in een verlaten steeg tegenover elkaar stonden, had die laatste zo veel alcohol in zijn bloed dat hij zich met moeite staande kon houden.

‘Ik ben je zoon,’ zei De Man van de Markt.

De Handelaar had over de jaren heen vele mensen tegenover zich gehad die beweerden zijn kind te zijn. Hij had ontdekt dat de beste manier om zich van hun gejammer te bevrijden het uitdelen van een ongenadig pak rammel was. Hoewel hij wankel op zijn benen stond, haalde De Handelaar daarom hard uit naar de kwezelachtige jongen.

Maar De Man van de Markt zag de vuist aankomen. Hij bukte, stompte De Handelaar in zijn buik en gaf hem een vuistslag op zijn kaak.

De Handelaar viel achterover, zijn hoofd klapte op de stenen en er klonk een krakend geluid, gevolgd door een laatste reutel.

Zo komt een mens dus aan zijn einde, zei De Man van de Markt tot zichzelf. Het gemak waarmee hij zijn vader van het leven had beroofd, verbaasde hem tegelijkertijd wel en niet. Hij had nooit bewust het verlangen gevoeld om iemand te doden. Nu het dan toch gebeurd was, bevreemdde het hem dat hij niet de minste wroeging kende.

Daar stond tegenover dat hij altijd had geweten dat zijn leven op jonge leeftijd verwoest zou worden, precies zoals zijn moeder overkomen was. Daarom bleef hij in het dorp wachten tot de autoriteiten hem als moordenaar aanwezen en hem publiekelijk terechtstelden. Maar de drankzuchtige reputatie van De Handelaar deed de autoriteiten inzien wat er in de steeg gebeurd was. Beneveld als hij was door zijn overvloedige inname, was De Handelaar over de gladde stenen uitgegleden en op zijn hoofd gevallen. De enige die schuld had aan zijn verscheiden, was hij dus zelf, zo luidde het beslissende oordeel.

Over niemand wordt zo veel gepraat als over de doden. De verhalen over De Handelaar bleven maar komen. Een van deze geruchten betrof een schat, die De Handelaar op een afgelegen plek begraven had. Hoewel dit verhaal als een verzinsel werd afgedaan, beet De Man van de Markt zich erin vast. Met geduldig en doortastend speurwerk ontdekte hij de appelboomgaard van zijn overleden vader. Met wat nachtelijk graafwerk wist hij op dit lieflijke stukje grond de verstopplek te vinden van een houten kistje, dat een stuk of wat sieraden bevatte. Een grote schat was het niet. Maar door de verkoop van de sieraden kon De Man van de Markt zichzelf een aantal maanden in leven houden, terwijl hij zich bezon op de verdere inrichting van zijn bestaan. Het was in deze periode van eenzame overdenking dat hij besloot zichzelf De Vinder te noemen, omdat hij geslaagd was waar anderen gefaald hadden.

De Vinder verdiende zijn titel en zijn inkomen door vermiste voorwerpen of personen op te sporen. Een andere inkomstenbron was het laten verdwijnen van lastige mensen. Dit waren diensten waar de nodige vraag naar was. Zo zag De Vinder zichzelf verzekerd van een bestaan dat zowel comfortabel als solitair was.

Daar waar hij in de eerste jaren van zijn vrije beroep steeds bedrevener werd in het om zeep helpen van hinderlijke sujetten, daar werd hij met het verstrijken van de jaren trager. Op een dag werkte een beoogd slachtoffer hem tegen de vloer, waarna De Vinder de lastpost met een klap van een kandelaar uit zijn lijden moest verlossen. Het was achteraf een hele kunst geweest om deze moord op een ongeluk te laten lijken.

De Vinder besloot daarom dat hij er genoeg van had. Het was prima om andere mensen het hiernamaals in te jagen, zolang je er zelf maar niet achteraan hoefde. Het was tijd voor een andere invulling van zijn dagen. Vinden kon hij nog steeds als de beste. Het was hem opgevallen dat er na afloop van een markt vaak spullen op de pleinen achterbleven, in de verborgen hoekjes, of tussen het rijkelijk aanwezige afval. Het overkwam hem geregeld dat hij op plekken waar een ander niet keek waardevolle spullen vond. Zo ontstond een plan.

Als De Vinder zijn bestaan verder versoberde, dan kon hij met zijn gescharrel genoeg verdienen om zichzelf in leven te houden. Een keer in de zoveel tijd zou hij een ring vinden of een uit een binnenzak gegleden horloge, dat genoeg opbracht om hem een paar weken van voedsel te voorzien. Jarenlang ging De Vinder zo te werk en al doende werd hij een vertrouwde verschijning op de markten. Zo vertrouwd dat de mensen hem De Man van de Markt noemden.

Op een roestkleurige septemberdag scharrelde hij op het marktplein van L-, toen hij tussen de eerste herfstbladeren iets donkers zag liggen, dat van een afstandje nog het meest op een drol leek. Het bleek een zilveren broche in de vorm van een roos, die er al geruime tijd moest liggen, gezien het feit dat ze zwart uitgeslagen was. Toen De Man van de Markt de roos thuis oppoetste, blonk ze hem met zoveel tederheid tegemoet, dat hij moeite had om afstand van haar te doen. Hij gaf de broche daarom een eigen verstopplek, onder de vloer van zijn gammele huisje.

Een paar maanden verstreken. Maanden waarin De Man van de Markt vrijwel dagelijks dacht: nu moet ik de broche eindelijk eens verkopen. Maar hoe sterk de noodzaak ook was, hij gaf er niet aan toe. Iets zei hem dat hij de broche moest houden.

Op een dag hoorde hij een zachte klop op zijn deur. Hij hield zich stil, in de hoop dat het ongewenste bezoek zou vertrekken. Maar telkens hoorde hij die zachte klop.

Uiteindelijk trok hij de deur open. Daar stond een vrouw. Een vrouw die hem het gevoel gaf dat hij elk moment door zijn benen kon zakken. De Man van de Markt kende deze gewaarwording niet. Het enige fysieke contact dat hij ooit met andere mensen had gehad, vond plaats wanneer hij hen dwong te sterven. Genegenheid kende hij niet. Hooguit dankbaarheid, wanneer een handelaar hem zonder omwegen een bedrag gaf dat in overeenstemming was met de waarde van het aangeboden voorwerp.

De sensaties die door zijn lichaam joegen bij de aanblik van de vrouw, gaven De Man van de Markt het gevoel dat met het openen van de voordeur zijn verstand naar buiten was gevlogen en daar was meegenomen door de wind.

De vrouw had van horen zeggen dat hij alle markten in de wijde omgeving bezocht. Ze hoopte dat De Man van de Markt haar kon helpen om een familiesieraad te vinden, een dierbare broche, die ze vermoedelijk bij een bezoek aan een markt verloren was. Deze broche was van moeder op dochter overgegaan en maakte al vele generaties deel uit van haar familiegeschiedenis.

De Man van de Markt aarzelde. Als hij de broche weggaf, dan zou dit voelen alsof zijn hart uit zijn borstkas werd gerukt. Maar de vrouw onverrichterzake wegsturen vervulde hem met minstens zoveel pijn.

Na lang beraad liet hij de vrouw weten dat als hij de broche ooit in handen kreeg, hij het familiesieraad bij haar terug zou brengen. Hierna sprak hij met zichzelf af dat hij de roos voorgoed onder zijn vloer zou laten en deze nooit meer zou aanraken. Zo zouden zijn woorden op waarheid blijven berusten.

De vrouw vertrok in wanhoop.

In het dorp D- woonde een man die handig was met geld. Hoewel hij er eer in schiep om met zijn talenten als boekhouder anderen rijker te maken, kon hij na verloop van tijd de verleiding niet weerstaan om ook zichzelf extra welvaart te bezorgen. Door slim gegoochel met papieren liet hij een deel van het kapitaal van een grootgrondbezitter naar zijn eigen zakken vloeien. Omdat hij dit handig had aangepakt, kon niemand hem iets maken. Dit tot woede van de grootgrondbezitter, die besloot dat iemand die hem zo schaamteloos had bestolen de zuurstof die hij inademde niet waard was. De grootgrondbezitter stuurde een man op zijn kweller af, een man die wist hoe je menselijke parasieten liet verdwijnen.

De man die handig was met geld hield kantoor in een rustig straatje, waar hij vaak tot ‘s avonds laat nog aan het werk was, wanneer anderen al geruime tijd lagen te slapen. Op een avond zag hij vanuit zijn ooghoek een schaduw op de muur van zijn kantoor, die langzaam dichterbij kwam. De man die handig was met geld deed alsof hij niets in de gaten had. Op het juiste moment duwde hij zijn stoel naar achteren, zodat die tegen de schenen van zijn belager kwam. Vervolgens ging hij het gevecht aan met de man die zichzelf De Vinder noemde.

De mannen belandden op de vloer, waarbij zij over elkaar heen rolden in een poging de ander onschadelijk te maken. De man die handig was met geld zag op een zeker moment een kandelaar op zijn hoofd afkomen, maar hij kon niets meer doen om de klap af te wenden.

Twee avonden later ontwaakte hij op dezelfde vloer, naast een plas van zijn eigen opgedroogde bloed. Hij besloot dat het feit dat hij nog leefde een mirakel was en dat zijn leven voortaan in het teken moest staan van dankbaarheid voor het wonder dat hem gegund was. Het kapitaal dat hij de grootgrondbezitter afhandig had gemaakt, liet hij daarom naar hem terugvloeien. De man die handig was met geld verhuisde naar het dorp L-, waar niemand hem kende, en waar hij voortaan op eerzame wijze zijn centen verdiende.

Op een dag ontmoette hij een vrouw met een broche in de vorm van een roos. Niet de broche maakte dat hij zijn hart aan haar verloor, maar haar kalme oogopslag en de warmte van haar stem. Zo bracht hij een aantal gelukkige jaren met de vrouw door. Hij was dankbaar voor zijn bijna-doodervaring, omdat zijn leven sindsdien ten goede veranderd was.

Maar op een kwade dag kwam zijn vrouw erachter dat zij haar familiesieraad verloren was. Haar blik veranderde en ook haar stem verloor al haar warmte. Wanneer de man die handig was met geld op zakenreis was, vond hij zichzelf geregeld terug in de armen van een meisje van plezier. Dit bezorgde hem hartzeer, want hij vreesde de man te worden die hij ooit was geweest, de man die hij ten diepste niet meer wilde zijn.

Hij begon te vermoeden dat hij de verkeerde dankbaarheid had betoond. God ging in het heilige boek immers ook niet zachtzinnig te werk. Strafte de Schepper hem voor het feit dat hij de man die hem had proberen te vermoorden in leven liet? Wraak was ongetwijfeld het beste eerbetoon aan God. Zolang hij geen vergelding zocht, bleef God hem straffen door zijn vrouw in het ongeluk te storten.

De man die handig was met geld en de vrouw zonder broche woonden aan de rand van het dorp L-, in een huis dat op een hoge klif stond en daardoor niet alleen uitzicht bood op zee, maar ook op de velden rondom het dorp. Dit had als voordeel dat mensen die het huis naderden al van honderden meters afstand te zien waren.

Op een dag zat de man die handig was met geld aan zijn bureau te werken, toen hij in de verte een persoon zag die hem een vreemd gevoel in zijn onderbuik bezorgde. Iets in de motoriek van de figuur trof hem als bekend en verdacht. Toen deze man dichterbij kwam, vermoedde de man die handig was met geld dat het dezelfde man was die hem ooit had proberen te vermoorden. De moordenaar had natuurlijk ingezien dat zijn missie destijds mislukt was en kwam de klus nu alsnog klaren. De vrouw zonder broche lag op dat moment te slapen, dromend van gestorven familieleden die haar met kermende stemmen verweten dat zij het familiesieraad verloren was.

De man die handig was met geld stapte naar buiten en pakte de eerste steen die groot genoeg was om iemand onherstelbaar te beschadigen en klein genoeg om in zijn hand te passen. Hij wachtte tot De Man van de Markt tegenover hem stond, zodat hij kon vaststellen dat dit inderdaad de persoon was die hem destijds had proberen te vermoorden.

Maar De Man van de Markt keek hem niet aan. In plaats hiervan tastte hij in zijn broekzak.

De man die handig was met geld wist dat zijn belager een mes trok en aarzelde niet langer. Hij haalde uit met de steen, trof de moordenaar tegen diens slaap en maakte zo met een klap een einde aan het leven van de man die zichzelf De Vinder noemde.

Nog voordat zijn vrouw wakker werd, gooide de man die handig was met geld het lichaam van de klif. Het werd door woeste golven meegenomen. Hij liep terug naar zijn huis, zichzelf de vraag stellend of hij Gods genade nu verdiend had. Toen hij bij de voordeur de broche in de vorm van een roos zag liggen, wist hij wat hierop het antwoord was.

Louterend vuur

Kijk eens wat ik voor je heb, Anna.’

Ze veert op als ik een zinken teil met houtblokken op de tafel zet.

‘Voorzichtig, Pascal!’

Ze vond hem onder het lekkende afdak in de achtertuin. De oude tafel zat vol vocht- en verfvlekken en was beladen met oude bloempotten en door de muizen aangevreten zakken potgrond. Toen ze vroeg of ze hem weg mocht halen had ik mijn schouders opgehaald en geantwoord dat ze alles wat ze tegenkwam gebruiken mocht.

Vanaf mijn steiger bij het meer had ik gezien hoe ze zich uit de naad schuurde en boende. Het resultaat mocht er zijn: mijn moeders oude tafel werd het pronkstuk van de veranda.

Ik zwijg. Pas als ze opstaat om de bak van de tafel op de grond te zetten, ziet ze waar ik het brandhout in vervoerd heb.

‘Het is niet waar! Je hebt er eentje gevonden!’

Ik zoek steun bij het glanzende tafelblad als ze me juichend om mijn hals vliegt.

‘Pascal! Wat hou ik toch van je!’

‘Ik zoek een emmer, Pascal,’ had ze tijdens het werk gezegd. ‘Het heet anders, maar ik weet even het juiste Franse woord niet. Voor hier bij de vuurkorf. Zo’n grijze met van die handgrepen. Lekker ouderwets. Weet je wat ik bedoel?’

Ik knikte, knoopte het in mijn oren en hielp haar verder met het spannen van de vrolijk gekleurde keukendoeken die ze bij haar zoveelste bezoekje aan de antiquaire op de markt kocht. Eigenlijk waren ze qua maat aan de krappe kant. Ik had haar gewaarschuwd, maar Anna zei dat het wel kon. Ze kreeg gelijk, hoewel het niet bepaald makkelijk ging. Na afloop hadden we nauwelijks nog nagels over, maar de fris beklede keukenstoelen waren plaatjes geworden!

Ik praat niet zo veel. Toch vertelde ik, terwijl we samen druk bezig waren, een oude overlevering. In het grote huis zou het spoken. Wanhopige vrouwen werden er verleid, maar stierven eenzaam, werd sinds jaar en dag beweerd.

‘Zo ging het ook bij mijn moeder,’ zei ik. ‘Na die ene nacht heeft ze mijn biologische vader nooit meer teruggezien.’

‘Ach lieverd, wat triest.’ Anna had haar hoofd geschud. ‘Gelukkig is daar nu geen gevaar voor. Ik ben beslist niet wanhopig én ik heb in geen eeuwigheid een man aangeraakt!’ Ze lachte schalks. Het schoot door mijn hoofd hoe die antiquair op de markt in Bouyon naar haar gekeken had. En hij was haar ook bevallen, dat had hij heus wel gezien. Plots dacht ik aan die avond lang geleden dat mijn moeders geilheid haar godvrezendheid overwon en ze die hitsige handelsreiziger had laten blijven. Ik herinnerde me het vuur op de bovenverdieping dat het leven van haar bezoeker beëindigde en dat van ons twee verwoeste. Over het verdriet, de niet aflatende pijn …

Ik zei niets, want Anna drukte zacht een kus op mijn verminkte wang.

Ik had vergeefs naar een zinken teil gezocht en had er tenslotte bij diezelfde antiquair naar gevraagd. Hij trok er eentje onder zijn kraam vandaan. Het plakkertje vermeldde twaalf euro vijftig, maar toen hij hoorde dat ik hem voor Anna wilde kopen, wilde hij er plotseling niets meer voor hebben. Ik weigerde en legde het geld voor hem neer. Het was mijn cadeau voor Anna. Ze hoefde heus niet te weten waar ik die teil vandaan had gehaald.

Ik kijk toe hoe ze een flink stuk hout in de vuurkorf legt.

‘Het is hier eigenlijk veel te warm voor, hè?’ Ze trekt haar stoel vlak naast de mijne. ‘Maar zó gezellig zo samen.’

Oranje vlammen likken het hout en schilderen prachtige schaduwen op haar gezicht. Ik neem me voor de blokken zorgvuldiger te kloven. Deze zijn veel te zwaar voor mijn Anna. Mijn Anna? De woorden blijven rondzingen in mijn brein.

Verontrustende gedachten dringen zich aan me op, schrikbarend gedetailleerd, zonder twijfel onuitvoerbaar. Zwijgend staar ik naar Anna en probeer koortsachtig mijn fantasieën te negeren. Het lukt me niet meer. Hinderlijke hitte neemt bezit van mijn lijf.

Ik had Anna eerst een beetje vreemd gevonden. Wie was ze? Waar kwam ze vandaan? Waarom kwam ze naar deze Waalse negorij? En wat moest die prachtige vrouw met dat ontwapenende accent nou toch aanvangen met een afgelegen huis aan een meer?

De brandschade aan de bovenverdieping was dan wel netjes hersteld, op de begane grond was de villa oud en verwaarloosd. Na het overlijden van mijn moeder kon ik het niet meer verdragen er te wonen en ik betrok het boothuis aan het water. Daar onderhield ik mijn karperbestand en ik had er dit jaar voor het eerst ook snoeken en wat witvis uitgezet. Een B&B zo dichtbij zou in mijn voordeel kunnen zijn. Ik zou er mijn vangst kunnen slijten. Ik maakte een begin met het schilderen van de luiken en plaatste een advertentie. Anna reageerde. Ik was sceptisch, maar toen ik zag hoe ze haar schouders eronder zette, had ik al snel begrepen dat het haar menens was.

Vrolijk wipte ze voor ieder kleinigheidje bij me binnen. Haar ‘Zal ik voor jou ook brood meenemen, Pascal?’ of ‘Mag ik alsjeblieft een steeksleutel van je lenen, buurman?’ had me vertederd. Ze vroeg me om mijn ijzerzaag, een handjevol spijkers of een rare maat plug waarvoor ze anders helemaal naar de stad moest rijden … Ideeën genoeg, spullen ho maar.

Ik kwam zelden in de stad, maar in een opwelling was ik een goed uitgeruste gereedschapskist voor haar gaan kopen.

Ze had me naar binnen getrokken, toen ik er een beetje onhandig mee voor haar deur stond.

‘Pascal! Kom je kijken hoe mooi het wordt?’ Ze pakte speels mijn elleboog en duwde me de gang in. Haar ogen lichtten op toen ze de kist zag. ‘Is die voor mij? Wat ben je toch een schat!’

Ik wist niet wat ik moest antwoorden. Ik sprak maar weinig mensen en zeker met vrouwen praatte ik zelden.

‘Maar eigenlijk zou ik boos op je moeten zijn, Pascal.’

Met haar schouder duwde ze de deur naar de woonkamer open. De muffe lucht had plaatsgemaakt voor een wonderlijke mengeling van groene zeep en boenwas. Fijne stofjes dansten in de baan zonlicht die gul door de ramen viel en gaven de kamer een sprookjesachtige aanblik.

‘Heb jij dit prachtige bies- en bandparket doodleuk gedweild?’

Ik had schaapachtig geknikt.

‘O, gruwel, Pascal! Mijn armen vallen er bijna af. Zie je wel?’ In een dramatisch gebaar liet ze ze naar beneden bungelen. ‘Maar kijk eens hoe gaaf de vloer geworden is!’

Op de wanden na was de kamer leeg. De vloer schitterde zo dat het bijna pijn aan mijn ogen deed.

‘Je zegt niets?’ Haar stem klonk plots timide. ‘Ik mocht hier toch mijn gang gaan, Pascal? Dat had je toch gezegd?

Ik knikte en ze zuchtte diep.

‘Ik schrok al. Morgen wil ik op strooptocht. Dat mag dus. Wil je soms mee? Of moet je schilderen? Het lijkt me supergezellig. De zolder is een beetje spookachtig.’

Ze gunde zich nauwelijks tijd om adem te halen.

‘Ik heb al een tafeltje. Een soort bureautje, maar dan zonder lades. Die heb ik al gewreven. Gisteren. De glans beneemt je zowat de adem. Echt!’

Ik staarde haar aan. Ze ratelde maar door. ‘Ik heb ook al twee stoeltjes voor op de veranda gevonden. En weet je je dat ouderwetse bankje met die geborduurde zitting nog te herinneren? Het stond hier.’

Ze wees naar de kleine erker.

‘Is dat niet heel ouderwets?’ Ik trok een wenkbrauw op.

‘Vaak wel. Kitscherige roze roosjes en zo. Maar deze niet! Deze is gedecoreerd met wingerdblad in herfstkleuren. Absoluut een origineel ontwerp! En hij zit ook nog eens fantastisch.’

Ze trommelde met twee vuisten op mijn onderarm en lachte stralend. Mijn adem stokte. Ik kon niets anders meer dan naar haar kijken.

‘Als het morgen niet te heet is, ga ik de pootjes in de was zetten en het borduurwerk opfrissen met water en azijn. En daarna het kleed. Het ligt opgerold in de serre. Ik weet niet of ik het alleen hierheen kan sjouwen als ik daarmee klaar ben. Ik zie wel. Vind je het erg als ik je om hulp kom vragen als het me niet lukt?’

Met grote ogen keek ze me aan.

Op dat moment gebeurde het. Onafwendbaar, onvermijdelijk. Ik sloot Anna in mijn hart.

De volgende dag stond ze naast mijn boot. Onder haar ene arm klemde ze een baguette, onder de andere een voetenbankje.

‘Heb je geen honger? Ik heb brood voor je meegenomen. Hoe gaat het? Heb je veel pijn? Ik zag je gisteren voorbijkomen. Je liep zo moeilijk. Je hebt vandaag ook niet geschilderd. Vond je het te warm?’

Gebrek aan zuurstof dwong haar om adem te halen.

‘Hoe weet jij eigenlijk dat ik iets aan mijn …’

Ze lachte. ‘Denk jij dat er in dit dorp ook maar iets is waar bij de bakker niet over gekletst wordt?’

Ik schudde mijn hoofd. Dat wist ik maar al te goed.

‘Jij woont nu toch bij Pascal, pas maar op dan, zeggen ze dan sarcastisch en verdringen ze zich om te kletsen over wat er is gebeurd,’ zei ze, plots serieus. ‘Hun toon is kwaadaardig, maar de bakker is een prima vent. Hij maakt steeds resoluut een einde aan wat hij onbewezen kwaadsprekerij noemt.’

Abrupt legde ze het brood op tafel en stak bezwerend haar vinger in de lucht.

‘Voor alles is een plaats en een tijd. Jij vraagt mij ook niet naar mijn verleden. Daar ben ik blij om.’ Ze haalde diep adem.

Ik wist niet wat te antwoorden.

‘Maar je brengt me van mijn à propos, Pascal!’ Ze lachte alweer. ‘Ik wilde je vertellen dat ik dit voetenbankje had gevonden.’ Ze stak het me toe. ‘Ken je het nog? Denk je dat het fijn is om je been op te leggen? Dat het misschien een beetje helpt?’

Ik opende mijn mond en sloot hem weer toen ze verder ratelde.

‘Het was echt hartstikke vies. Maar nadat ik de bekleding ervan af had getrokken, wreef ik het hout net zo lang tot het weer glansde en overtrok het kussentje opnieuw. Vind je het mooi?’

Ik boog me voorover en deed alsof ik de tijd nam om de zwaluwstaartverbindingen te bekijken. Moeizaam slikte ik mijn tranen weg. Ik kon me nog goed herinneren hoe ik – als kleine jongen – het bankje onder mijn moeders voeten had geschoven. Dan had ze naar me gekeken en net zo warm naar me geglimlacht als Anna nu ook wel eens deed.

‘Vroeger was het groen.’

‘Ja, dat klopt! Je weet het nog! Wat leuk.’ Haar stem schoot omhoog. ‘De stof zat vol met schroeiplekken! Wat er nu opzit heb ik van een andere stoel gesloopt.’

Ze aarzelde even, nam het bankje weer van me over en zette het voor mijn stoel op de grond.

‘Ik hoop dat je het niet erg vindt. Er stonden twee oude fauteuils in de grote slaapkamer aan de voorkant. Sliep je moeder daar? Ze hadden van die foeilelijke bekleding met in het midden zo’n bewerkte baan. Ik pieker me suf hoe dat ook alweer heet. Er zaten diepe kuilen in. Ik heb alles losgehaald en er nieuwe vulling bij gepropt. Dat ging best. Maar de stof was niet meer te redden. Op dit kleine stukje op je voetenbankje na dan. Dat zat aan de onderkant, dat kon nog wel. Noemen ze dat geen kelim? Of is dat alleen bij tapijten?’

Ik was blij met haar geklets. Het gaf me de tijd mezelf te herpakken. ‘Ik denk dat je gelijk hebt. Kelim,’ zei ik zacht.

‘Ja, hè?’ Ze knikte. ‘Maar er moest natuurlijk wel weer iets om die stoelen heen. Dat viel niet mee. Ik heb de ribstof van de gordijnen van een van de logeerkamers gebruikt. De zijkant zat vol mottengaten, maar het middenstuk ging nog best. Ze staan nu prachtig bij de haard. Ik hou wel van dat diepe geel.’ Ze giechelde. ‘Maar moet je nu mijn handen eens zien, Pascal! Ik lijk wel een Hollandse garnalenpelster.’

Ze fladderde naar de deur. ‘Kom je snel proefzitten?’

En weg was ze. Ik staarde nog lange tijd voor me uit. Anna …

Na opnieuw een bloedhete dag zit ik op de steiger, keil kiezels in de vijver terwijl ik naar het huis staar. Mijn voet rust op het bankje. Ik gebruik het vaak. Niet dat het voor de pijn enig verschil maakt, maar haar liefdevolle gebaar had me geraakt.

Anna mag me graag, dat voel ik wel, maar verder maakt deze lelijke Waal met zijn verbrande kop en manke poot zich weinig illusies. Anna is als een elfje, de ongrijpbare engel in mijn voorheen zo troosteloze bestaan. Ik prijs me gelukkig met haar nabijheid en kan me wel voor mijn kop slaan dat ik die keer na het bekleden van de stoelen haar pijnlijk rode vingers niet had durven kussen.

‘Anna,’ fluister ik voor me uit. ‘Het is perfect zo. Wij hebben niemand nodig, toch?’

Ook nadat ik elk kozijn, ieder luik en alle deurposten heb geschilderd, houd ik de gewoonte om aan het einde van de dag samen een glas wijn te drinken in ere. Nacht na nacht kijk ik vanaf mijn steiger naar het huis en droom dat Anna zal wennen aan mijn tekortkomingen en net zo verliefd op me zal worden als ik op haar ben. Mijn vurige verlangen groeit met de dag.

De zomer lijkt eindeloos. Ondanks de hitte heeft Anna het oude huis een ware metamorfose laten ondergaan en op een avond zegt ze – op een toon alsof we dat allang uitgebreid besproken hadden – dat ze besloten heeft dat mijn kennis van diverse vistechnieken goed van pas komt tijdens te boeken visuitjes.

‘Je hebt je boot toch. Daarmee kan je met de gasten het meer op. Hoe tof is dat!’

Ik protesteer, mijn uiterlijk zal toeristen zeker afschrikken. Maar ze wuift al mijn bezwaren weg en tegen Onze-Lieve-Vrouwe Hemelvaart is onze samenwerking definitief een feit.

‘We zijn een gouden team, Pascal,’ zegt ze en herschikt kleine bloempotjes op een dienblad met een opstaande rand. ‘Vind je het mooi zo?’

Ik knik instemmend, maar in feite heb ik al die tijd alleen maar naar haar zitten staren. Ze dekt de tafel met het servies van mijn moeder. Dat het niet compleet meer is, lijkt haar niet te deren. ‘We genieten gewoon van al het moois dat we hebben, Pascal. En anders kopen we er wat bij op een vide-grenier.’

Tijdens de maaltijd op de veranda besluit ze dat het verstandig is om een kenner om raad te vragen. ‘Alles moet perfect zijn, tot in de kleinste details. Zeker voor gasten uit Nederland. Die zijn zo veeleisend. Misschien die man van de markt? Die antiquair? Zou hij me advies kunnen geven? De puntjes op de i?’

Het zweet breekt me uit.

Op een broeierig warme dag niet lang daarna arriveert hij bij het huis.

‘Zullen we eerst een rondje door de gastenkamers doen,’ vraagt Anna en dept haar voorhoofd. Een mooie jongen, dat is de omschrijving die me passend lijkt voor Giles Ardent, de nauwelijks transpirerende antiquair uit Bouyon. Anna denkt daar anders over, dat is me wel duidelijk. Ze straalt. Ondanks de venijnige steken in mijn voet besluit ik met ze mee te lopen.

Iedere ruimte is trendy en met zorg ingericht. Maar naast karakteristiek Waals ervaar ik overal de persoonlijk touch van Anna. De ouderwetse badkamers hebben we subtiel gerenoveerd, al bonkt het warme water nog altijd met veel geraas door de leidingen. ‘Een authentiek detail,’ noemt Anna dat en de mooie jongen glimlacht samenzweerderig.

Ik trek opnieuw mijn wenkbrauw op en kijk opzij. In de oude spiegel zie ik Anna’s glanzende ogen. De hitte lijkt haar plots niet meer te deren. Ze merkt mijn blik niet op en vraagt Monsieur Ardent te blijven eten.

De rest van de avond worden Giles’ ideeën besproken. Gelikt, niet bijster origineel, maar Anna’s enthousiasme verhult mijn zwijgzaamheid. Verboden gedachten vechten om voorrang in mijn brein en ik realiseer me dat mijn nerveuze spanning oplaait door de aanwezigheid van die gladjakker uit Bouyon. Ik verstrengel mijn vingers.

Maar Anna maakt het steeds erger. Stralend schenkt ze de glazen bij en stelt voor dat Giles de nacht bij haar doorbrengt. De glibber schiet in de lach en verklaart de uitnodiging met plezier te accepteren. Anna schrikt, bloost en lacht verlegen. Het gesprek valt stil.

Ik hap naar adem en zet in mijn gedachten vraagtekens bij het onschuldige karakter van haar dubbelzinnige opmerking. Ik ben misselijk. Maagzuur zoekt een weg omhoog. In het tijdsbestek van enkele uren lijkt mijn geluk te verdampen.

‘Om de sfeer goed te kunnen proeven zouden jullie bij zonsopgang het meer op kunnen gaan, precies zoals we dat met onze gasten willen gaan doen,’ zegt Anna als ze zich weer bewust wordt van mijn aanwezigheid. ‘Maar dan moet je wel op tijd naar bed, lieverd.’

Ik neem afscheid. Met lood in mijn schoenen loop ik naar het boothuis.

Felle lichtflitsen doorklieven de donkere hemel en verlichten mijn ouderlijk huis. De wind wakkert aan, maar de voorspelde regen blijft uit. Het is broeierig, veel te warm om te kunnen slapen. Met gevouwen handen staar ik vanaf de steiger naar de schimmen op de veranda. De mooie jongen heeft mijn stoel gepakt en Anna en hij zitten dicht bij elkaar nu. Bijtijds naar bed had blijkbaar alleen voor mij gegolden. Ondanks de hitte bevriest mijn hart.

Het is al laat als ik Anna de kaarsen uit zie blazen. Door het raam van de overloop lichten even later hun beider contouren op. Tot ook daar het licht weer dooft en slechts op Anna’s slaapkamer nog een lampje brandt. De kamer waar Giles verondersteld werd de nacht door te brengen, blijft donker.

‘Ben je dan toch net als mama, Anna? Wint lust opnieuw van liefde?

Stram kom ik overeind. Ik heb geen andere keus.

Ik zoek en vind mijn oude Zippo in de kajuit. Mijn voet sleept moeizaam achter me aan als ik de jerrycan uit de boot til en terug sluip naar het huis.

Pieper

Genietend blijft hij in de deuropening staan. Het getjilp van de mezen mengt zich met het gezang van de Carolussen, de Bionica’s, de Alouettes, de Texla’s en de Sevilla’s.

‘Goedemorgen allemaal,’ zegt hij, terwijl hij de schuurdeur verder open schuift. Een rijke lucht van aarde en zetmeel omarmt hem. De stemmen van de Rosalindes, de Violetta’s, de Nicola’s en de Desirées voegen zich bij de rest en de ijle tonen zweven als ochtendnevel om hem heen. Hij tilt de laatste manden in de laadbak van zijn truck, neemt plaats achter het stuur en start de zware motor.

Op het marktplein aangekomen, laadt hij zijn manden uit, rijdt de truck naar de nabijgelegen parkeerplaats en loopt naar de koffiekraam.

‘Goedemorgen Henk. Lekker weertje vandaag.’

Hij groet de vrouw die hem een beker koffie en een gevulde koek aanreikt en beent in de frisse ochtendzon naar zijn kraam. Die is al zo lang de zijne, dat hij nog weet hoe de Acer, die er nu in stralende tinten rood en oranje bovenuit torent, aangeplant werd.

‘Uw jicht is weer heftig vandaag,’ zegt Henk, terwijl hij de boodschappentas van mevrouw Schneider aanpakt.

Mevrouw Schneider knikt. ‘Je mix werkt beter dan die medicijnen van de dokter,’ zegt ze, terwijl ze Henks hand volgt die langzaam over de aardappelen zweeft. Hij pakt vijf grote gele, drie kleine rode en een lichtbruine, stopt ze in de tas en geeft de tas aan haar terug. ‘Dit moet het doen voor deze week,’ zegt hij, terwijl hij de munten van haar aanneemt.

De volgende klant is meneer Igli. Met gebogen hoofd staat hij bij de kraam. Henk kijkt naar hem, pakt een papieren zak, laat zijn hand over de Alouettes, de Texla’s en de Violetta’s gaan. Stopt twee rode, een zwarte en drie bruine aardappels in de zak. Net voordat hij die wil sluiten, staat hij stil, het hoofd licht gedraaid, alsof hij geconcentreerd luistert. Dan pakt hij twee All Blues en doet die erbij.

Meneer Igli pakt de zak aan, betaalt en schuifelt langzaam weg. ‘Meer dan veertig jaar getrouwd geweest,’ fluistert Henk tegen de aardappelen op zijn kraam. ‘Hij kan wel wat troost gebruiken.’ De aardappels zingen instemmend.

Een jonge vrouw met een rugzak op haar rug blijft bij zijn kraam staan.

‘Hallo Julia,’ zegt Henk terwijl hij haar aankijkt. Hij pakt een papieren zak en vult die met twee rode, drie paarse en zes gele aardappelen. ‘Hoeveel tentamens nog?’ vraagt hij, terwijl ze de zak in haar rugtas stopt.

Ze houdt drie vingers omhoog.

Henk knikt naar haar. ‘Ze zullen je helpen concentreren,’ zegt hij.

Mensen die voor het eerst bij hem kopen bestudeert hij nauwkeurig. Soms komt hij achter zijn kraam vandaan. Dan klepperen zijn houten klompen over de keien, bekijkt hij de klant van alle kanten, pakt soms een arm of schouder beet en mompelt binnensmonds. De klant in kwestie weet niet waar hij moet kijken en staat met het schaamrood op de kaken. Eenmaal klaar met zijn onderzoek, pakt hij een papieren zak en begint een melange van aardappelen samen te stellen.

Een Parel hier, een Dore daar. Een Titanium of een Opperdoes. Vastkokend of kruimig. Het recept is iedere keer weer anders. Als een alchemist mengt hij een kilo voor de individuele klant. Meer mag je niet van hem afnemen. Hij zegt dat hij het doet om de klant te beschermen.

Dat de Piepers zichzelf aandienen. Dat ze een boodschap hebben. Niet van de goden, maar van de doden.

Zijn vader was een goede, hardwerkende boer geweest, maar zijn moeder, die geboren en getogen was op de boerderij waar hijzelf ook het levenslicht zag, had hem geleerd om te luisteren. Toen hij nog niet eens kon lopen en zich op zijn billen schuivend over het erf voortbewoog had ze hem al vertrouwd gemaakt met het geluid van de mezen, de merels, de koekoek en alle vogels die hun levenslied zongen in de ruisende bladeren van de bomen die om de boerderij stonden.

Toen hij ouder was, had ze hem ’s avonds na het eten meegenomen naar de schuur. Hij herinnert zich hoe ze, bij het licht van een stormlantaarn, zwijgend op een strobaal hadden gezeten. Hoe de geur van aarde en verse aardappels na het binnenhalen van de oogst de schuur had gevuld. De eerste keer dat hij hun stemmen hoorde, had hij gedacht aan het gezang van engelen.

Naarmate zijn oren geoefender raakten, begon hij de verschillende rassen te onderscheiden. Nog later hoefde hij alleen maar een individuele aardappel in zijn hand te houden om haar gezang te horen.

Mensen denken bij piepers aan het irritante piepje van de rookmelder, wanneer de batterij op is, of het luidkeels piepen van de wekker, wanneer men op zondagochtend vergeten is hem uit te zetten.

Wat ze niet horen, is dat elke Pieper zijn eigen geluid heeft. Dat hun samenzang klinkt als een symfonie. Dat ze zingen met de levensvreugd van de aarde waarin ze gegroeid zijn. Dat ze de rijkdom van hun zetmeel, hun vitamines, hun kracht, door willen geven. Dat ze trots zijn op hun bijdrage aan de gezondheid van de mens.

In zich dragen ze de kennis van verloren generaties. Generaties die weet hadden van de natuur. Hun kennis is zo verdund geraakt, dat een kilo aardappelen het onmogelijk over kan brengen. Mensen komen van heinde en verre voor een kilo van zijn aardappelen.

Volgens Pieper is de gemiddelde mens niet in staat om meer waarheid tot zich te nemen. Met een snufje zout en een klontje boter is het beter verteerbaar.

Voor de mensen op de markt is het nooit duidelijk geworden hoe het begon.

Sommigen zeggen dat hij het van zijn moeder geleerd heeft. Sommigen noemen het een aangeboren vloek, anderen een zegen. Er zijn ook mensen die beweren dat het is begonnen nadat hij het stuk grond grenzend aan de begraafplaats heeft gekocht. Dat zijn er niet veel. De meesten kennen hem alleen van de dinsdag en de vrijdag, wanneer hij met zijn kraam op de markt staat en zijn aardappelen verkoopt. Piepers zoals hij ze zelf noemt. En dat zijn ze, al kan niemand, behalve hijzelf, het gepiep horen.

De slager beweert dat ze samen dronken zijn geworden en dat Henk toen met tranen in zijn ogen verteld heeft dat hij elke ochtend verwelkomd wordt door het gezang van zijn aardappels. Als hij dat verhaal vertelt luisteren de mensen ademloos. Maar zodra hij uitgepraat is, zakt hun geloof in zijn woorden in elkaar. Komt het door de manier waarop hij op het vlees inhakt? Of is het de wijze waarop hij het opgerolde, in vetvrij papier verpakte vlees, op de toonbank kwakt? In ieder geval roept zijn gedrag een omgekeerd beeld op. Het is niet moeilijk om je voor te stellen hoe hijzelf huilend tegen Pieper aanleunt.

Niet dat iemand die naam ooit hardop uit zou durven spreken. Daar is Henk teveel Henk voor. Vroeger zouden ze zeggen: een man uit een stuk. Een man van staal. Een echte vent. Maar dat dekt de lading niet.

Tegenwoordig doet een echte vent teveel zijn best om een echte vent te zijn. Henk is een heer. Een gentleman. Hij beweegt op het ritme van zijn gevoel, alsof zijn gevoel een wild paard is dat hij beteugelt.

Toen de man van de nieuwe patatkraam luidkeels zijn slogan over de markt had geroepen: ‘Gefrituurde Piepers te Koop,’ was Henk naar hem toegestapt en had hij de frietbakker gelast om te stoppen met het roepen van zijn slogan. Toen de man later verhaal kwam halen, keek Henk hem kalm aan en vertelde hem nogmaals dat hij nooit meer het woord ‘Piepers’ moest gebruiken. Vervolgens pakte hij een handvol aardappelen van zijn kraam, drukte die in de handen van de patatbakker en gaf hem een goedmoedige klap op de schouder. Mensen die erbij waren, zeggen dat de patatbakker naar zijn handen staarde alsof hij water zag branden. Sindsdien verkoopt hij zijn fastfood zwijgend.