Morietur in armis

Morietur in armis

Sterven in het harnas

1e druk: oktober 2021

Uitgever: Godijn Publishing

Omslagontwerp: Imber Studio, Ralph Bunschoten

Jury: Elly Godijn, Gerti de Koeijer en Ronald van Assen

Redactie: Ronald van Assen

I.s.m.: Beleef de Geschiedenis | www.beleefdegeschiedenis.nl

Een deel van de opbrengst gaat naar de NKS

(Nederlandse Kastelen Stichting)

De verhalenbundel “Morietur in armis” is het resultaat van een schrijfwedstrijd. Een vakkundige jury heeft de beste vierentwintig verhalen gekozen. De bundel start met het gewonnen verhaal, gevolgd door de nummers 2 t/m 24.

ISBN 978-94-93266-18-6

ISBN E-book 978-94-93266-19-3

NUR 303

2021 Godijn Publishing | www.godijnpublishing.nl

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar worden gemaakt, door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van Godijn Publishing.

Inhoud

1. De laatste slag

Arne Hempenius

2. Verminkt

Kristel Stassen

3. Rendez vous

Karin van der Raad-Doornik

4. Witte lelies

Anna van Gelderen

5. De laatste kruistocht

Rick Vermunt

6. Hoge sprongen

Stefanie Hulst

7. Ogentroost

Mirjam Vorstermans

8. Ambrosius Scaevus

Anne-Bregtje Schelfhout

9. Een mooi verhaal voor nademaal

Anne-Rose C. Hermer

10. Moordende concurrentie

Jef Aarts

11. Sakura

Bruno Lowagie

12. Een gastvrij vuur

Arne Hempenius

13. Van staal

Gitta Van Reeth

14. Der keerlen God

Leny Wijnands-van der Leij

15. Aequalitatem

Mascha van Rij

16. Leprozenliefde

Martin van Meurs

17. Het verdriet van Ariosto

Mike Jansen

18. De moord in de Kooltuin

Nel Goudriaan

19. Mons Securus

Dorine Bliemert-Mokveld

20. De vloek van Melusine

Yvette de Klerk

21. In Nomini Domini

Luc Vos

22. Het bloedbad van Verden

Danique van den Rijt-de Ridder

23. Vaderland

Heidi van Creij

24. Femme France

Ernst Borse

BONUSVERHALEN

ψ Gedoemd om te baren

Ronald van Assen

ψ Een veld vol klaprozen

Gerti de Koeijer

De laatste slag

Arne Hempenius

ψ

De schrale vlakte zindert en trilt onder de felle zon. Op de glooiing aan de overkant, op pakweg zevenhonderd passen, wapperen hun banieren. Zo nu en dan is een schittering te zien van de bepantsering van de troepen van bisschop Otto. Om me heen klinkt het rumoer van honderden opgefokte boeren en boerinnen. Ze zijn bewapend met knotsen, dorsvlegels, lansen, aksen en hier en daar een jachtboog en ... Nou ja, de enigen met echte wapens zijn wij, een handvol huurlingen, en de kleine groep edelen en volgelingen van de heer van Coevorden.

Ik heb dorst van het wachten in de brandende zon. En mijn ogen doen pijn van het turen naar de troepen van bisschop Otto van Lippe. Zelfs op deze afstand kan ik zien dat ze moeite hebben hun sterke, gedrongen paarden in bedwang te houden. Veel ruiters in harnas, veel banieren en dus veel goed bewapende edelen, die met hun aanhang de bisschop volgen. Tot nu toe heb ik altijd het geluk gehad dat ik de juiste zijde koos. Ik hoop dat ik dat deze keer ook heb gedaan, anders is dit mijn laatste gevecht. Nou ja ... Dat zij dan zo.

Eerder deze ochtend heeft burggraaf Rudolf van Coevorden de vordering tot overgave weggehoond. Ten overstaan van ons allen, hebben enkele priesters van bisschop Otto heer Rudolf en al zijn volgelingen – dus ook ons – in de ban gedaan. En nu staan we in een rommelige slagorde opgesteld ... Als godslasterende zondaars.

Wij boogschutters zijn met een man of zestig, aangevuld met een paar honderd boeren met jachtbogen. We staan vooraan. Die jachtbogen halen het niet bij mijn zware oorlogsboog. De kunst is de boeren in bedwang te houden tot de vijand binnen bereik is, anders verschieten die klungels te vroeg hun pijlen. Sommigen van hen waren al bij ons gedurende het beleg van Groninga en weten wat hen te doen staat. Anderen, de meesten, hebben zich op onze weg hiernaartoe bij ons aangesloten.

Ondanks de overdadige strijdlust die de boeren ten toon spreiden, ruik ik de angst. Mijn God, die bekende lucht. Doordringend en onmiskenbaar. Zwaar van zuur zweet, vermengd met kots, pis en dunne stront, die bij sommigen, nog voor de strijd begint, langs hun benen druipt. Vervloekt, ik word te oud hiervoor.

Heer Rudolf rijdt samen met een banierdrager voor de gelederen langs en roept ons van alles toe. Ik weet dat het zijn bedoeling is de mannen en ja, ook de vrouwen, moed in te spreken. Zijn woorden gaan verloren in het geschreeuw van de opgewonden boeren. Bovendien rijdt hij vooral voor zijn eigen volgelingen langs.

Een paar jongens en vrouwen komen langs met emmers en pollepels. Wie wil krijgt water.

Ik wenk een jonge vrouw en drink gulzig de pollepel troebel water leeg die ze me aanreikt. ‘Dank je schoonheid,’ zeg ik. ‘Jij mag me altijd iets komen brengen.’

Ze lacht me nerveus en wulps tegelijk toe.

‘Zoek me na de slag maar op, grote vent.’

‘Waar woon je?’

Ze wijst met de pollepel naar ergens achter het leger van de bisschop. ‘Ginds, in Ane. Maar daar hebben die vuilakken hun kamp opgezet.’

‘Hoe heet je?’

‘Hilde. En jij?’

Een paar passen verderop schreeuwt iemand haar toe dat hij water wil.

‘Ik ben Folker,’ zeg ik. ‘Ik zal je opzoeken schoonheid.’ Ik kijk haar grijnzend na en voel een ander soort opwinding dan de boeren.

Aan de andere kant van het veld klinkt gejoel. Ik zie dat daar, net als bij ons, iemand voor de troepen langs rijdt en hen toespreekt. Alleen ... daar antwoorden ze als één man op de leuzen die de spreker hen toewerpt en slaan ze met gevesten van zwaarden en strijdknotsen op hun schilden. Is die ruiter bisschop Otto van Lippe? Wat een meesterschot zou het zijn als ik hem nu, vanaf hier, van zijn paard zou schieten. Wat een roem zou dat opleveren. Maar zelfs voor mijn zware oorlogsboog is dat veel te ver.

De jongeling naast me drentelt de godganse tijd heen en weer en speelt nerveus met een pijl op zijn boog. Zijn neusvleugels staan breeduit en het zweet drupt in zijn schichtige ogen.

‘Hé makker, je hoeft je boog nog niet te spannen. Wacht met schieten tot ze binnen bereik zijn en tot je gezegd wordt te schieten.’

‘Wanneer is dat?’ vraagt hij kortaf met knipperende ogen.

Ik leg mijn boog neer. ‘Geef me je boog.’

Hij overhandigt zijn boog.

Ik span de boog een paar keer om de trekkracht te voelen en geef hem terug. ‘Niet schieten voor ze ruim over de helft van het veld zijn.’ Ik wijs over het veld. ‘Zie je dat kleine struikje daar, op tweehonderd passen? Zo ver draagt je boog. Als ze daar zijn, dan kun je schieten.’

De jongeman knikt en kijkt met schrikachtige ogen naar het veld tussen hen en ons. ‘Wanneer komen ze?’ vraagt hij ietwat hijgend.

Ik haal mijn schouders op. ‘Snel genoeg,’ zeg ik. ‘En altijd sneller dan je wilt.’

Plots, alsof de duvel er mee speelt, hoor ik hoorns, bazuinen en trommels, gevolgd door een aanzwellend gejuich. En dan laten honderden paardenhoeven de grond dreunen. Om me heen hoor ik geroezemoes en kreten van schrik, en golft en deint de onrust door de gelederen. Geen bravoure meer, maar kale vrees. Ginds komen, in een grote stofwolk, honderden ridders in harnas het veld over denderen. Mijn maag knijpt samen. Wij zijn geen partij voor het geweld dat nu op ons afkomt.

De jongeman naast me trekt de pees van zijn boog uit en laat een pijl gaan.

Ik geef hem een duw tegen zijn schouder. ‘Wachten,’ snauw ik hem toe. ‘Ze zijn buiten bereik.’

Zijn gezicht is bleek en zweterig. Zijn ogen wijd opengesperd. Hij lijkt me niet te horen, legt een nieuwe pijl op de pees en schiet. Idioot, denk ik en volg de pijl zo lang ik kan. Halverwege het veld zie ik een paard neergaan en zijn ruiter afwerpen. Mijn mond valt open van verbazing. Het zal toch niet waar zijn? Dan zie ik nog een paard neergaan. En nog een, nog een. Ineens snap ik het. De paarden zakken weg in zachte bodem, waardoor de ruiters uit hun zadels tuimelen. Steeds meer bereden ridders komen uit de stofwolk en storten zich op hun voorgangers in het opengetrapte moeras. De chaos in de gelederen is totaal. Hun kreten van paniek reiken tot hier. Opeens besef ik hoe sluw en kundig heer Rudolf het terrein gekozen heeft. Hij wist dat het verdorde oppervlak een veenmoeras maskeert, waar paard noch ruiter in harnas kan passeren.

Om me heen maakt de schrik plaats voor verbazing, en dan voor overmoed. Wij boogschutters krijgen opdracht naar voren te gaan. Na honderd passen beginnen we te schieten. We schieten al onze pijlen weg op de in het veen wegzakkende ruiters van de bisschop en het voetvolk dat hen te hulp komt. Nog voor heer Rudolf een teken geeft, stormt de linkerflank van louter boeren luid juichend naar de chaos in het moeras.

Dan geeft heer Rudolf een signaal en komen ook het centrum en de rechterflank in beweging. Te voet en zonder harnas is de drasse grond onder de droge toplaag nauwelijks een belemmering. Eén grote meute losgeslagen boeren ... en een handvol huurlingen.

Voor me uit rent de jongeling met de jachtboog. Iets verderop zie ik de jonge vrouw. Haar emmer heeft ze achtergelaten, ze rent op blote voeten en zwaait woest met een aks. Ik weet wat komen gaat. Ik weet het. En ik hoef het niet te zien.

Even later sta ik er toch. Om me heen hakt, slaat en steekt men in op de ridders van het bisdom Trecht. Geschreeuw en gejoel van opwinding en woede, vermengd met kreten van wanhoop en pijn. Hun zware pantser ontneemt de ridders, half verzwolgen door het moeras, het vermogen snel te bewegen, laat staan een kans zich te verdedigen. Eén ridder heeft zijn schild in het moeras geworpen en is erop gaan staan. Hij verdedigt zich met zijn lange zwaard tegen de boeren die hem belagen. Rondom hem stapelen de doden en gewonden zich op. Tot ook hij door de knieën gaat en neergehouwen wordt. Doch verreweg de meesten zijn, net als hun paarden, als lammeren ter slacht, of verzuipen in de zwarte blubber van het veen. De roes van overwinning mengt zich met een blinde razernij, die ontzielde lichamen in volslagen uitzinnigheid verminkt. De geur van bloed, die zelfs een ziltige smaak op mijn tong geeft, vult deze bloedhete zomerdag.

Terwijl de slachting en de verminkingen voortduren, ren ik, samen met de andere huurlingen en het gevolg van heer Rudolf, achter de vluchtende restanten van het bisschoppelijke leger aan. Opeens verschijnt Uffo naast me, mijn strijdmakker en verre neef van Rudolf. Hij grijnst als een kind. ‘We hebben ze, we hebben ze.’

Een moment later verlies ik hem uit het oog in het struikgewas. Buiten adem sta ik stil en kijk om me heen. Achter me is het tumult van de slachting nog steeds te horen. Voor me en om me heen rennen allerlei mensen. Boeren van hier, huurlingen, bedienden en soldaten van het bisdom. Overal liggen delen van uitrusting: helmen, kappen en kragen van maliënkolders, schilden, zwaarden, kruisbogen, lansen. Ze hebben achtergelaten wat hen ophield. Ik heb veel gezien in mijn leven als huurling. Maar dit ...? Een ongeregelde bende boeren die een ridderleger verslaat?

Als ik op adem ben gekomen, ren ik weer achter de andere huurlingen aan. Overal liggen lijken, al dan niet bij elkaar. Veelal van achteren neergemaaid. Mijn adem raspt door mijn keel, mijn mond is vol van de smaak van bloed en droog als na een hap zout. De hitte is vreselijk en ik ben zeiknat van het zweet. Af en toe wordt het zwart voor mijn ogen. Plotsklaps struikel ik en val ik in de struiken van een beekbedding.

‘Folker! Zak vol stront. Kijk uit waar je loopt.’ Uffo krabbelt weer overeind en gaat verder met het doorzoeken van het lichaam van een goed geklede volgeling van bisschop Otto.

De droogte heeft de beek gereduceerd tot een smal en miezerig stroompje. Hoewel zelfs het lauwe water de smaak van bloed heeft, drink ik tot ik niet meer kan. Als ik opkijk, zie ik stroomopwaarts lichamen in het water liggen.

Een boer met een helm en een zwaard van een van de ridders, springt naast me over de stroom. Uffo volgt.

‘Schiet op Folker, luie hond. Kom mee.’

Moeizaam kom ik overeind en ren achter hem aan. Links hoor ik in het struikgewas tumult en kreten. Tussen de begroeiing vang ik een glimp op van mannen die met aksen en zwaarden inhakken op iemand. Dan, voor me in een stuk open terrein, zie ik de groep huurlingen waar ik toe behoor. En volgelingen van Rudolf. Ze staan ergens omheen en schreeuwen talloze verwensingen. Midden tussen hen ontwaar ik heer Rudolf bij een geknielde man, bebloed en gehavend. Hij lijkt nauwelijks bij bewustzijn te zijn en twee mannen houden hem overeind. Over zijn maliën en bepantsering draagt hij de eretekenen van het bisdom van Trecht. Het kan niet anders zijn dan dat dit de bisschop is, Otto van Lippe, de man van wie men vertelt dat hij op kruistocht was en in het beloofde land vocht. Het lijdt geen twijfel, hij heeft zijn laatste slag gestreden.

Iemand wringt zich langs me.

‘Hé, grote vent, ga aan de kant, maak plaats voor me.’ Van top tot teen besmeurd met bloed staat plots de jonge vrouw naast me. Ze ademt jachtig en ik zie de euforische waanzin in haar ogen. ‘Ze hebben hem! Ja, ze hebben hem,’ roept ze opgetogen. ‘Maak hem af. Maak hem af!’

Heer Rudolf gaat achter de bisschop staan. Grijnzend trekt hij een mes en toont het de omstanders. Gejuich barst los. Dan grijpt hij de haardos rond de tonsuur van de bisschop en snijdt rondom door de huid. Ondersteund door alle aanmoedigingen, trekt hij in één krachtige ruk de hoofdhuid los van de schedel. Uitzinnig gejuich barst los als heer Rudolf het stuk huid, met tonsuur en haardos, toont aan zijn mannen.

Naast me begint de jonge vrouw te braken. Haastig draait ze zich om en wurmt zich tussen de juichende mannen door naar open veld.

Ik kijk opnieuw naar het tafereel. Mannen hakken en steken in op de bisschop. Vroeger stond ik vooraan. Vroeger was het ... vanzelfsprekend. En werd ik meegesleept in een onbezonnen en meedogenloze stoerheid. Nu ervaar ik enkel walging en weerzin.

In de avond branden talloze vreugdevuren langs het moeras. Men pronkt met buit en daden. Vrolijke muziek met handtrommels, vedels en fluiten schalt door de avondlucht. Mannen en vrouwen zingen liederen en dansen rond de vuren. Vaten wijn en kruiken bier, uit de buitgemaakte legervoorraden van de bisschop, verhogen de feestvreugde. Iedereen is uitgelaten.

Afzijdig van alle anderen zit ik met mijn rug tegen een boom. Ik heb een grote kruik bier om mijn somberheid te verlichten en kijk, in het licht van een steeds roder wordende zon, over het slagveld. De eerste kraaien zijn neergestreken en doen zich tegoed aan ogen, vlees en bloed.

Opeens verschijnt Hilde, de jonge vrouw. ‘Hé daar, grote vent,’ zegt ze.

Ietwat onwillig hef ik de grote kruik op bij wijze van groet.

‘Ga je niet feesten en dansen?’

Ik schud mijn hoofd.

‘Mag ik bij je komen zitten?’ Ze wacht mijn antwoord niet af en zet zich naast me neer. Ongevraagd grijpt ze mijn kruik en zet hem met enige moeite aan haar lippen. Ze zet de kruik weer neer, laat een boer en vraagt: ‘Heb je veel gevechten meegemaakt?’

Ik knik.

Zwijgend tuurt ze enige tijd over het slagveld. Daar zoekt een enkeling nog naar buit tussen de kraaien en de lijken. Dan kijkt ze me schuchter aan en ik zie iets in haar blik dat meer zegt dan woorden. ‘Is het altijd zo?’ vraagt ze weifelend.

‘Altijd!’ zeg ik en knik.

Ze kijkt met trillende mondhoeken voor zich uit. ‘Ik heb vandaag een schildknaap gedood die zijn heer wilde helpen. Hij was jong ... Veertien of zo. Met een aks heb ik ... Heb ik ... Hij was zo oud als mijn jongste broer.’ Ze trekt haar knieën op en bedekt haar gezicht met de zoom van haar jurk en snikt en schokschoudert.

Ik leg mijn hand op haar schouder en reik haar de kruik met bier aan.

Ze drinkt gulzig. Met haar mouw, waar de korsten bloed nog aan zitten, veegt ze snot en tranen van haar gezicht.

Zelfs in haar betraande en met bloed besmeurde gezicht zie ik, door de kwelling en treurnis heen, haar schoonheid. Ik zeg niets. Ze raakt iets in mijn ziel. Oorlog laat het beest in de mensen los. Mijn God, ik weet alles van die beestachtigheid. Het helpt niet als ik haar zou zeggen dat ze zijn gestorven in het harnas. Evenmin helpt het te zeggen dat zij ons net zo goed op gruwelijke wijze zouden hebben afgeslacht, als ze de vlakte waren overgestoken. Ik weet niet eens waarom ze gestorven zijn, of beter, waarom de edele heren oorlog voeren. Nou ja, omdat ze mot hebben en onenigheid. Dat ligt voor de hand. Ze laten de strijd bepalen wie gelijk krijgt; moord en doodslag bepalen de waarheid. Al bijna veertien jaar zet ik keer op keer, voor een paar penningen en wat buit, mijn leven op het spel, om de heibel van een heer te beslechten. Ik tart het leven, leef zij aan zij met de dood. Op een dag zullen de kraaien zich aan mijn ogen tegoed doen.

‘Dit was mijn laatste gevecht,’ zeg ik abrupt. Ze kijkt op.

‘Je laatste?’

‘Ik heb er genoeg van.’

‘Wat ga je dan doen?’

De zon daalt als een rode vuurbal naar de westelijke horizon. Morgen zal het wederom een hete en droge dag zijn. Waar kan ik naartoe? Ginds op het slagveld dralen de kraaien met het opzoeken van hun slaapplek. De schemering zal hen straks verjagen. Dan gaan ze naar de bomen, waar ze gezamenlijk de takken vullen tot de volgende ochtend. Morgenochtend, zodra het eerste licht over de oostelijke horizon schijnt, keren ze terug voor hun feestmaal. In grotere getale dan vandaag.

‘Ik ga naar Daventre,’ zeg ik in een opwelling en knik vol overtuiging. ‘Ja, ik ga naar Daventre. Daar kan een man vrij zijn. Daar zal ik leven als vrije ambachtsman, als bogenbouwer.’

Ze grijpt mijn arm. ‘Neem mij mee! Laat me samen met jou gaan,’ smeekt ze. De wanhoop glinstert dof in haar ogen.

‘Dat kan niet. Je bent vast besproken.’

‘Mijn vader is al lang dood. Mijn oudere broer en zijn vrouw willen dat ik mee ga met de man aan wie ik beloofd ben. Maar die dwaas moet ik niet.’ Ze bespeurt mijn aarzeling. ‘Ik zal een goede vrouw zijn,’ verzekert ze me. ‘Ik zal hard werken en je kinderen baren.’

Toen ik haar zag met haar emmer water, dacht ik slechts aan vertier voor een nacht. En nu? Een vrouw? Voor altijd? En kinderen …? Tja … Wie zorgt voor mij op mijn oude dag als ik niet meer kan werken? Ik heb er nog nooit over nagedacht. En nu ik zo plotseling heb besloten dat ik niet langer huurling wil zijn, dient zij zich aan. Ik zie haar grove en versleten kledij en snap dat ze de armoede van het rauwe boerenleven wil ontvluchten. Net als ik zelf deed, toen ik met een jaar of vijftien huurling werd. Peinzend laat ik mijn blik een laatste keer over het slagveld gaan. Waar de schemering langzaam inzet. Ginds bij de vuren zingt men gezamenlijk een schunnig lied. Ik vang nog net een strofe op:

… Een wijf dat kijft,

een lief die mint

Ik kan een grijns niet onderdrukken en kijk haar aan. ‘De hoeve van je oudere broer staat in Ane, toch?’ vraag ik.

Ze knikt.

‘Morgen zal ik hem zeggen dat je met mij mee gaat.’

Verminkt

Kristel Stassen

ψ

Platteland ten zuiden van Chang’An, 1078 AD

‘Alsjeblieft Zhi, help me!’

Met gebogen hoofd en gekruiste benen zit mijn zusje voor me op de grond. In haar handen houdt ze de lange linnen repen die ik in de afgelopen maanden in het geheim bij elkaar heb gesprokkeld.

‘Ik wil je geen pijn doen.’ Met vochtige ogen kijkt ze naar me op.

‘Dat begrijp ik, maar Ban Xing móet zich bedenken. Het is onze enige weg uit de ontberingen.’

Ze reageert niet en slaat haar ogen neer. Ik moet haar ervan overtuigen dat mijn verzoek geen spel is, maar een pure noodzaak voor ons beiden om te overleven.

‘Kijk naar ons, Zhi! We zijn nauwelijks meer dan een geraamte, de kneuzingen op onze lichamen zijn niet te tellen en je ingevallen wangen doen me elke dag meer verdriet. We verdienen beter dan deze hel.’

Ze wendt zich van me af en begint omslachtig met de repen te spelen. Een voor een bindt ze de uiteinden aan elkaar, om ze daarna weer los te maken.

‘Denk je echt dat dit zal helpen, Ji?’

‘Natuurlijk!’ Geschrokken sla ik mijn hand voor mijn mond. Tante Lihua mag ons niet horen. ‘Ik weet het zeker,’ vervolg ik fluisterend. Je hoorde toch wat hij zei? ‘Ze is niet aantrekkelijk.’ Daarom wilde hij me niet. Als ik aan zijn ideaal voldoe, zal hij zich zeker aan de afspraak houden.’

Traag komt Zhi overeind en gaat na enig dralen zo onhandig naast mij op de verhoging zitten dat ze bijna het porseleinen kussen, mijn enige kostbare bezit sinds vader overleed, op de grond stoot. Het kussen dat me herinnert aan ons gezin in vroeger dagen. De geurende jasmijnbloemen die moeder er in stopte, de blauwe dierenfiguren waar ik naar keek voor ik in slaap viel. Het troostte me na moeders dood en later nogmaals, nadat ook vader ons verliet.

Met moeite bedwing ik de neiging om Zhi een uitbrander te geven. In plaats daarvan veeg ik de tranen van haar wangen en druk een kus op haar voorhoofd. Dan schuif ik wat naar achteren en leg mijn ontblote voeten op haar schoot.

Ze haalt diep adem, pakt mijn linkervoet vast en bekijkt hem uitgebreid. Aarzelend buigt ze mijn kleinste teen een beetje om. ‘Zo?’

‘Verder. Veel verder.’

Met haar lippen strak op elkaar en haar ogen gesloten duwt Zhi mijn teen verder naar achteren, tot we iets horen kraken en een scherpe pijnscheut door mijn hele been trekt.

‘Zo is het goed,’ kreun ik zacht.

Klungelig probeert mijn zusje een van de repen om mijn voet met de omgebogen teen te binden. Het duurt even voordat de teen goed vast en ingezwachteld zit, maar dat kan ik haar niet kwalijk nemen.

Als de eerste zwachtel is geplaatst pakt ze, veel kordater dan zojuist, de tweede teen en duwt hem met één soepele beweging helemaal plat tegen mijn voetzool.

Het wordt zwart voor mijn ogen en ik bijt mijn tong er bijna af om geen geluid te maken.

Terwijl ik probeer mijn ademhaling te beheersen, trekt Zhi de volgende linnen reep barbaars strak aan. Ze lijkt hier zowaar talent voor te hebben. Zwijgend werkt ze door.

Heel even twijfel ik of ik in staat zal zijn om door te zetten, maar één blik op mijn zusjes gehavende lijf is genoeg om me te herpakken. Ik sluit mijn ogen, laat mijn longen vol lucht stromen en druk mijn vuisten voor mijn borst tegen elkaar.

Ψ

Moeizaam strompel ik door de velden achter de boerderij, met een grote rieten mand op mijn rug. Ik steun zwaar op Zhi’s rechterarm. Haar gezicht is rood aangelopen en de spieren in haar arm bewegen af en toe ongecontroleerd.

Voor ons loopt tante Lihua. Fanatiek trekt ze de vlasplanten met hun ruwe vezels uit de grond, zich niets aantrekkend van de grote hoeveelheid kleine stofdeeltjes die hierdoor rond wervelen in de lucht, mijn ogen doen tranen en me voortdurend hoestaanvallen bezorgen.

Sinds Zhi mij vrijwel dagelijks behandelt, al bijna anderhalf jaar, is lopen steeds lastiger voor me geworden. Al mijn tenen zijn gebroken en liggen onder mijn zool. De huid eromheen kleurt langzaam zwart en ik merk hoe de botten een andere positie hebben ingenomen, waardoor mijn schoeisel om mijn voeten zwabbert. De enige reden waarom het tante Lihua niet opvalt dat ik mijn voeten inbind, is dat we nooit passend schoeisel dragen. Kleding in de juiste maat trouwens ook niet.

Zhi doet wat ze kan om me te helpen, maar hoe lang houden we dit nog vol?

Tante Lihua staat een eindje verderop op ons te wachten. Haar opgestoken haar is half losgeraakt, waardoor rommelige plukken langs haar gezicht hangen. De grijze jurk die ze draagt zit vol gaten en natte plekken. ‘Loop door, luie varkens! Nietsnutten!’

Als ik niet snel genoeg reageer, zet ze haar mand vol vezels naast zich op de grond en plaatst haar handen in haar zij.

Zodra we haar bereiken zet ik me schrap. Mijn verminkte voeten staan me echter niet toe om stevig te blijven staan, waardoor tante Lihua me direct tegen de grond kan werken. De eerste paar klappen komen altijd het hardste aan, maar de slagen daarna voel ik nauwelijks meer. Terwijl tante Lihua zich op Zhi en mij uitleeft, kijk ik naar mijn zusje.

Ze ligt opgerold in het zand. De mand op haar rug is nog maar nauwelijks gevuld. De losgelaten vezels van de vlasplanten die eruit gevallen zijn, fladderen door de lucht en landen op Zhi’s hoofd, waar ze een fel contrast vormen met haar zwarte haren. De tranen die tussen haar gesloten oogleden door weten te dringen, trekken lichte strepen over haar stoffige wangen.

Ook mijn wangen worden nat. Waarom kan ik haar dit niet besparen?

Mijn zwachtels moesten het harnas zijn om ons tegen de ellende te beschermen en het wapen om een beter leven mee te veroveren. Maar ze zijn tot nu toe geen van beide; we worden alleen maar vaker afgeranseld.

Terwijl we machteloos in het zand tussen de vlasplanten liggen, neem ik een besluit. We kunnen niet langer wachten, de tijd is daar. Maar de stad ligt op drie uur loopafstand. Hoe ga ik dat ooit halen?

Ψ

‘Eindelijk, daar zijn ze!’

Zhi holt naar de deur en rent naar buiten, terwijl ik mijn kussen voorzichtig in een van mijn jurken wikkel en het geheel samen met wat andere spulletjes in een jute zak stop. Vannacht heb ik zo slecht geslapen dat het me vanmorgen geen enkele moeite kostte te veinzen dat ik te ziek ben om het land te bewerken. Ik voel me ook daadwerkelijk slap, volgens mij heb ik weer verhoging. Tante Lihua stond Zhi toe bij mij te blijven, mits ze de hele dag zou spinnen.

De afgelopen maanden heb ik vaak koorts gehad en ik denk dat dat door mijn voeten komt.

Bij het breken van de tenen zijn kwetsuren ontstaan die slecht genezen, hoe goed ik ook probeer mijn voeten schoon te houden. De verwondingen gaan er steeds slechter uitzien: deels vuurrood, deels zwart en er loopt geregeld vocht uit.

Toen ik een week geleden erg ziek was en tante Lihua vreesde dat ik zou sterven, stuurde ze Zhi naar de stad om kruiden te halen. Tussen het ijlen door, realiseerde ik me dat dit onze kans was. Mijn zusje had gelukkig weinig woorden nodig en slaagde erin om voor enkele dagen later een ossenwagen met twee menners te regelen om ons naar Chang’An te brengen. Wat was ik trots op haar!

Zodra ik met mijn bagage door de deur gestrompeld ben, zie ik hoe Zhi stralend haar hoofd om de rand van de houten overkapping heen steekt. Nog een keer kijk ik om naar de boerderij; dan recht ik mijn rug en laat me in de wagen helpen.

‘Eindelijk vrij,’ verzucht mijn zusje zodra we onderweg zijn. ‘Wat zal het fijn worden in de stad als we bij Ban Xing kunnen wonen. En nu je lotusvoetjes hebt, wil hij vast met je trouwen.’

Ze kwebbelt door over het leven dat ons wacht. Ik hoop vurig dat Ban Xing mijn kleine, maar beschadigde voeten inderdaad aantrekkelijk vindt en mij als vrouw wil aannemen. Zonder hem worden we straatarm.

Gelukkig is Zhi bijdehand en veel slimmer dan ik. Dat bleek al uit hoe ze deze rit geregeld heeft. Pas nadat ik in de stad mijn kussen heb verkocht, hebben we geld om de menners te betalen voor de rit. Daar had ze zelf al over nagedacht en daarom aan die jongens gevraagd of we achteraf mochten betalen.

‘We hoeven helemaal geen geld te hebben,’ vertelde Zhi trots toen ze terugkwam. ‘We kunnen betalen in natura.’

Geen idee wat dat inhoudt, maar daar kan Ban Xing ons vast mee helpen.

‘Hij is rijk, hè?’ hoor ik haar nu zeggen. ‘Is dat niet heerlijk? Bij hem hebben we geen honger meer. En ik hoef geen eigen echtgenoot, hoor. Ik word gewoon Ban Xings concubine en dan blijf ik bij jullie. Naast jou zijn tweede vrouw zijn vind ik helemaal niet erg. Juist gezellig. Maar dan moet je mij ook lotusvoetjes geven, anders vindt hij mij niet knap.’

Haar enthousiaste gekwebbel werkt aanstekelijk, maar ik kan mijn zorgen niet helemaal vergeten. Ik kan alleen maar vurig hopen dat ons leven zo zal worden zoals Zhi schetst. Als ambtenaar in dienst van de keizer neemt Ban Xing een voorname positie in en is hij zeker niet onbemiddeld. We zouden een goed leven kunnen hebben aan zijn zijde, maar dan moet hij mij wel willen huwen. Hoe we in de stad moeten overleven als dat niet zo is, daar wil ik niet over nadenken.

Ik word uit mijn gedachten getrokken als de wagen plotseling tot stilstand komt. De menners klimmen over de achterzijde van de bok in de wagen.

‘Betaaltijd,’ grijnst de grootste van de twee.

Voordat ik besef wat er gebeurt, stort hij zich op mij. Hij duwt zijn tong ruw in mijn mond en ik voel zijn handen overal op mijn lijf. Ik probeer hem van me af te duwen, maar dat is onbegonnen werk. Hij scheurt mijn japon aan stukken en stoot op hetzelfde moment met zijn benen de zak met het porseleinen kussen van het tegenoverliggende bankje op de grond van de wagen, waar het duidelijk hoorbaar versplintert.

Als ik Zhi’s ijselijke gegil hoor, verstijf ik. Vanuit mijn ooghoek zie ik hoe de andere menner naakt op haar ligt. Als mijn zusje niet luistert naar zijn gebod om stil te zijn, grijpt hij de jute zak, gevuld met de scherven van mijn kussen, van de grond en slaat er hard mee tegen haar hoofd. Ze is meteen stil.

Direct daarna voel ik de huid tussen mijn benen scheuren en iets warms en stevigs mijn lijf binnendringen. De jongen kreunt, mijn gekerm stoort hem schijnbaar niet. De beweging in me wordt sneller tot hij een kreet slaakt en zich met zijn volle gewicht op me laat zakken, waardoor ik bijna niet meer kan ademen.

Even later staat hij op en trekt de andere jongen van Zhi af.

‘Kom, we moeten verder. Misschien hebben we vanmiddag nog een rit.’

Zodra ze weer op de bok zitten en de wagen zich in beweging zet, kruip ik naar Zhi. Ze hangt bewegingloos, maar met geopende ogen half op het bankje. Er sijpelt bloed tussen haar haren vandaan en haar lippen hebben een donkergrijze tint gekregen. Tegen beter weten houd ik mijn wang vlak bij haar mond, smachtend naar een vleugje luchtverplaatsing.

Pas na een heel lange tijd geef ik het op en laat ik mezelf langzaam naast haar op de grond zakken.

Ψ

Het kabbelende water van de door bamboescheuten omgeven fontein helpt me om rustig te blijven ademen. Ik zit in een rieten stoel op de binnenplaats van wat, volgens de man die mij hier neerzette, de woning van Ban Xing moet zijn. De rust is weldadig en aandachtig staren naar de symmetrische mozaïeken op de muren brengt me in een soort trance.

Hoe ik hier gekomen ben, weet ik niet meer. Alleen dat ik werd gewekt uit een intense zwarte stilte door vier stevige handen die me optilden en op straat zetten. Voordat ik kon vragen waar ik was, reed de ossenwagen weg. Het lukte me niet om de menners terug te roepen.

Ligt Zhi er nog in? Hebben ze haar meegenomen? Of hebben ze haar vlak voordat we de stad bereikten ergens achter dichtbegroeid struikgewas gelegd?

Maakt het nog wel uit of ik haar terugzie? Ze is nog slechts een leeg omhulsel. Het pantser van mijn opoffering heeft haar niet kunnen redden. Ik heb gefaald. Mijn ingewanden lijken te scheuren bij die gedachte en ik hap naar adem. 

Vlug concentreer ik me weer op de mozaïeken en het geluid van de waterpartij die op enige afstand van mij staat. Ik herhaal wat ik vroeger leerde:’Qi drijft op de wind, maar blijft daar waar het water tegenkomt.’ 

Mijn Qi, de levenskracht die ik nu zo hard nodig heb, moet bij me blijven. Zelfs al kan ik alleen mijzelf nog redden.

‘Juffrouw Chen, heer Ban kan u ontvangen.’

De man die me zojuist de poort door heeft gebracht, staat weer voor me. Dankbaar accepteer ik de ondersteuning die hij me biedt om de woning te betreden.

In de ruimte waarin Xing op me wacht, is het schemerig. Er staat een lage tafel van donker hout met een aantal kleden eromheen. Op een daarvan zit de man voor wie ik zoveel ontberingen doorsta. Hij draagt de zwarte hoed van de ambtenarij, met de kenmerkende stijve flappen die aan beide zijden van zijn hoofd bijna een armlengte uitsteken.

Het plafond is voorzien van donkerbruine hardhouten ornamenten en achter in de ruimte leidt een trap naar de eerste verdieping.

Als ik tegenover Xing op een van de kleden heb plaatsgenomen, buig ik mijn hoofd en wacht tot hij mij begroet.

‘Aangenaam je te zien, Ji. Je komst is onverwacht, nadat we elkaar al zo’n lange tijd niet hebben ontmoet. Wat brengt je hier?’

‘Ik wil u iets tonen. Iets waarvan u tijdens uw bezoek vertelde dat het belangrijk voor u is.’ Zonder verdere uitleg te gegeven, schuif ik wat naar voren en draai mijn benen onder me vandaan, waardoor mijn ingezwachtelde voeten voor hem komen te liggen.

Vragend en met een gezichtsuitdrukking die vreemd genoeg aan walging doet denken, kijkt Ban Xing mij aan.

‘Is dit waarvoor je hier gekomen bent? Om me te laten zien dat je je voeten inzwachtelt?’

‘Ja. Ik ben er kort na onze ontmoeting mee begonnen.’

‘Dat is veel te laat. Daar moet je mee starten als je een jaar of vier bent. Als je pas op je dertiende begint, zullen je voeten nooit iets voorstellen.’

Hij schudt meewarig zijn hoofd, keert zich van me af en gebaart naar de bediende dat hij iets te drinken op de tafel moet zetten.

‘Vindt u het resultaat niet mooi?’ vraag ik hem op de man af. Mijn ademhaling versnelt en ik merk dat ik hoger ga praten. ‘U heeft gezegd dat u een echtgenote met lotusvoetjes wilde hebben, dus ik dacht dat u dat aantrekkelijk vond. Ik heb het voor u gedaan.’

Mijn reactie is zeer ongepast, maar wat heb ik te verliezen?

‘Luister, Ji. Ik heb nooit gesproken in termen van mooi of aantrekkelijk. Je bent maar een boerin. Een vrouw die niet in de positie verkeert om al vanaf haar vierde jaar haar voeten te laten inbinden, voldoet niet voor mij. En trouwens, kijk eens hoe je eruitziet met die blauwe plekken en vieze gescheurde japon. Niks aantrekkelijks aan.’

‘Ik ben geen boerin!’ Het zou mij niet verbazen als de halve stad me door de geopende vensters zou horen. ‘Net als u ben ik in deze stad in een familie van ambtenaren geboren. Onze ouders hebben een overeenkomst opgesteld voor deze verbintenis. Waarom respecteert u die niet?’

‘Onze ouders zijn dood,’ zegt hij scherp. ‘Ik ben niet gehouden aan hun wensen.’

‘Waarom ... waarom zocht u mij dan op?’

‘Uit respect naar mijn vader. Hij had opgeschreven waar je heen zou gaan na je vaders overlijden, zodat ik je kon vinden. Ik was in eerste instantie van plan zijn wens te respecteren, tot ik zag wat je geworden was. Je bent niets waard, Ji. Ook niet met die mislukte lotusvoetjes.’

Op dat moment zet de bediende een dure glazen karaf met water op tafel. 

Ban Xing reikt naar voren om iets voor ons in te schenken, maar zonder na te denken ben ik hem voor. Ik gris de karaf tussen zijn handen vandaan, gooi de inhoud in zijn gezicht en smijt het ding zelf met al mijn kracht tegen een muur, waar het net zo hard versplintert als mijn kussen en mijn droom.

Ban Xing kijkt me verbijsterd aan. ‘Je hebt net bewezen dat je geen dame bent,’ zegt hij, terwijl hij overeind komt. ‘Ik moet naar een afspraak. Zorg ervoor dat je weg bent als ik terugkom. En kom me nooit meer onder ogen.’

Als de bediende de rotzooi heeft opgeruimd en me alleen laat, dwalen mijn ogen door de kamer. De bekende zoute druppels blijven uit. Blijkbaar is dit te overweldigend voor tranen. Alleen oncontroleerbare huiveringen in mijn lichaam en mijn onregelmatige ademhaling verraden iets van mijn gevoel. Hoe eenzaam en mislukt een mens kan zijn!

Als ik erin kan slagen om een stuk van de trap te beklimmen, dan kan ik net bij een van de uitstekende ornamenten aan het plafond. Moeizaam kom ik overeind en strompel naar de onderste trede. Met mijn handen stevig om de leuning geklemd, hijs ik mijzelf stap voor stap naar boven.

Op de één na bovenste trede ga ik zitten. Behoedzaam begin ik een van de zwachtels los te wikkelen van mijn voet. Daarna knoop ik de ene zijde strak om mijn hals en reik met het andere einde in mijn hand naar het dichtstbijzijnde houten ornament, klaar voor mijn reis naar beneden.

Rendez-vous

Karin van der Raad-Doornik

ψ

Het is nu vier maanden en een dag na het toernooi en ik, Mathilde van Boulogne, geboren Dammartin, schrijf het ware verhaal over wat er die dag echt gebeurd is. Hier, in mijn cel in het klooster van Corbie, heb ik na eindeloze verzoeken eindelijk perkament en een veer gekregen. Dit schrijfgereedschap en mijn getijdenboek vormen mijn enige afleiding. Mijn kamer heeft een klein, hooggeplaatst raam met tralies, een smal bed van vurenhout, een tafel en een stoel. Elke dag kijk ik uit naar het uur rond de noen, dan komt het eerste straaltje zonlicht mijn cel binnen. Ik voel me beter nu, sinds ik ’s ochtends niet meer misselijk ben en kan genieten van de vederlichte bewegingen in mijn buik. Een geschenk dat ik op mijn leeftijd nooit meer had verwacht.

Lezer, vergeet alle geruchten die sindsdien de ronde hebben gedaan, het zijn allemaal leugens. Zelfs tot in dit klooster zijn de verhalen doorgedrongen. Leugens om een man tot held te verheffen en zijn laffe daden te verhullen. Ik bewaak mijn geschriften met mijn leven en mogen ze na mijn dood onthullen wie de ware helden zijn. Ik herinner me alles nog alsof het de dag van gisteren was, het is alsof ik het steeds opnieuw beleef. En ik wil dat u, lezer, alles net zo duidelijk voor zich ziet. Dan kunt u alle leugens weerspreken want nu zult u de waarheid kennen.

Op de ochtend van die stralende zomerdag, de 19e juli 1234, werd ik wakker en keek naar de rug van mijn man. Ik was tijdens mijn dromen alweer vergeten dat ik in één bed sliep met mijn echtgenoot.

Zijn nachtmuts was afgevallen. Het borstelige haar op het achterhoofd was platgedrukt en aan de rechterzijkant stak het haar in vette pieken uit.

Ik draaide me op mijn rechterzij om hem niet meer te hoeven zien en te ruiken. Ik voelde rillinkjes in mijn buik bij het vooruitzicht van deze feestdag, het steekspel tussen de duellisten die zich allemaal gaan presenteren aan ons, Mathilde, gravin van Dammartin en Boulogne en mijn man Filips Hurepel, graaf van Boulogne. Achtentwintig nachten bracht ik nu al door in het echtelijk bed, na tien jaar eenzaamheid in mijn eigen slaapvertrek. Filips lag nog te slapen en ik gunde me nog wat tijd om te mijmeren over het bezoek aan de lage landen, een maand geleden.

We waren te gast bij het Hof van Holland, drie dagreizen naar het noorden vlak bij de Noordzeekust, waar graaf Floris zijn nieuw verworven kasteel inwijdde met wel meer dan honderd gasten. Vanaf het moment dat ik onze gastheer zag, is hij geen moment meer uit mijn gedachten geweest. ‘Enchanté madame, bienvenue a notre chateau.’

Ik viel bijna flauw toen hij boog, mijn hand kuste en tegelijkertijd opkeek. Ze waren donker, die ogen, maar ik kon op dat moment niet zeggen of ze blauw of bruin waren. Hij had blonde krullen en was iets groter dan ik. Hij bleek een bijzonder innemende gastheer. Er waren voortdurend mensen om hem heen, mannen en vrouwen, maar hij vond tijd voor een onderonsje. Hij wilde me graag leren kennen. Hij was met Machteld van Brabant getrouwd toen hij pas 14 jaar oud was. In tien huwelijksjaren hebben ze zes kinderen gekregen. Ik kreeg het erg warm als ik daar aan dacht. Hij was heel vaak op pad, toch bezwangerde hij bij thuiskomst keer op keer zijn tien jaar oudere vrouw.

De avond was vol gouden licht en het gelach en de gesprekken dansten als lichte melodieën door de grote zaal. Ik had er eeuwig willen blijven maar er kwam een einde aan het banket en ik moest met mijn echtgenoot de dis verlaten. In ons logeervertrek was een hemelbed, erg smal en na wat amoureuze pogingen viel Filips in een ronkende slaap. Ik was het niet meer gewend hem in mijn bed te zien liggen als een groot, behaard dier in een te krappe kooi. In die nachtelijke uren op het Hof van Holland rijpte mijn plan om Floris naar een toernooi op ons kasteel te lokken. Het bed delen met mijn echtgenoot was een klein offer om Floris spoedig weer te zien. Het lukte, het vleien, smieren en stroop om de mond smeren. Ik deed hem geloven dat hij een geweldige minnaar was, maar in werkelijkheid bracht hij er niets van terecht. Mannen zijn niet zo snugger als het om hun eigenliefde gaat.

Filips organiseerde ons eigen toernooi met vele belangrijke gasten.

Ik stuurde Floris een persoonlijke uitnodiging en zond mijn halsdoek mee.

Deze zomerdag was het zover. Zachtjes gleed ik uit bed en ging naar mijn eigen vertrek. Ik huiverde in de ochtendkou die door het venster drong en keek naar buiten. De aarde was omgewoeld, maar de rotzooi van het massagevecht van de vorige dag was al grotendeels opgeruimd. Het was windstil en er hingen rookpluimen boven de tientallen vuurtjes waarboven ketels met vlees en soep stonden te pruttelen. Eerlijk is eerlijk, op een mêlee komen ook veel armoedzaaiers af. De mannen van lage adel zijn goed gebekt en handig met documenten zodat ze meestal binnenkomen op een ridderhof.

De ridders waren aan het oefenen in hun gewone kleren en van deze afstand niet makkelijk te herkennen. Twee breedgeschouderde mannen met donkere baarden duelleerden met houten lansen. Dit moesten de broers van Auvergne zijn die steevast op elke toernooi in zowat heel Europa opduiken. Ze hebben heel wat op hun kerfstok, maar worden op miraculeuze wijze altijd toegelaten.

‘Madame, u bent al op. Wat kan ik voor u doen? ‘Rozanne, mijn kleedster, kwam naar het venster gelopen.

Tussen de kleurige tenten meende ik een oranjerode zweem te zien. ‘Rozanne, kijk, is dat niet een banier met een leeuw? Jij hebt betere ogen dan ik, kijk eens daar, links van die rode tent.’

‘Bedoelt u die gele vlag met het rode beest erop? Ja hoor, madame, hij zal er ook zijn, Floris de Hollande.’