Omwille van de soort

Luc Vandromme

Omwille van de soort

Luc Vandromme

1e druk december 2021

Uitgeverij: Godijn Publishing

Vormgeving omslag: Imber studio, Ralph Bunschoten

Foto omslag: Niene Vandromme

ISBN 978-94-93266-29-2

ISBN e-book 978-94-93266-45-2

NUR 301

©2021 Godijn Publishing | www.godijnpublishing.nl

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar worden gemaakt, door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van Godijn Publishing.

Voor alle slachtoffers en hun hulpverleners.

Nu en altijd.

1. Triinu Kuusk

Triinu ligt op een stapelbed in een onverlichte ruimte. Als ze haar hoofd zou heffen, zou ze het stenen plafond raken. Een dunne overall zit als een vel om haar lijf.

De pijn verbijtend, draait ze zich op haar zij. Het lijkt alsof ze in een gang ligt. Waar die verderop een bocht naar links maakt, knippert een zwak groen schijnsel. Ze draait terug, moe van deze korte inspanning. In een reflex grijpt ze naar haar linkerpols. Geen display. Natuurlijk niet. Alles is haar afgenomen.

Het matras onder haar is echt, net als het koude metaal van het bed en het grove gewelf boven haar hoofd. Dat betekent dat ze leeft. Wat is dat voor geur?

Als een vacht weegt de stilte tegen de wanden van de gang.

Dan hoort ze het aritmische pletsen tegen het metaal van de tientallen stapelbedden en op de vloer. Druppels met een lange valtijd, of ratelend. Ze ligt in een grot.

Ze gluurt over de bedrand. In het duister onder haar denkt ze een lichaam te onderscheiden. Bedorven lucht waait haar toe, knijpt haar keel dicht en doet haar kokhalzen.

Ze trekt haar hoofd terug. Een herinnering dringt zich op.

Mama hield haar hand vast, terwijl vader haar op het voorhoofd kuste en haar broer toekeek. Haar vriendinnen, Katrin, Laura en Tina, wachtten met opgestoken haren en in feestelijke jurken op wat er ging gebeuren. De kamer geurde naar bloemen. Triinu’s lievelingsmuziek suste de gemoederen en verdreef tijdelijk alle angst en pijn.

Verschillende keren had ze dit afscheidsritueel van nabij meegemaakt. Bij haar tante, Anu. Haar neef, Ferdi. Drie van haar schoolvriendinnen. Haar display had haar aangeraden een kalmeringsmiddel te nemen. De display had altijd gelijk. Daardoor kon ze nu zonder in paniek te raken de ceremonie ondergaan.

Andres hield haar andere hand vast. De zijne voelde warm en droog. In zijn ogen las ze zijn liefde voor haar. Het stelde haar gerust, maar ze wist: hem stond hetzelfde te wachten. ‘Liever dit dan de kogel of het verdwijnen achter tralies, zoals vroeger,’ fluisterde hij.

Triinu was klaar voor de verdoving.

Als een mantra herhaalde ze in haar hoofd de coördinaten die Andres haar had ingefluisterd. Het was nutteloze informatie, dat wist ze. Het ijs is onverbiddelijk. Het laat niemand ontsnappen. Maar met de dood voor ogen, grijp je elke strohalm.

Haar hart krijgt een dreun. Het ijs is gesmolten. Andres! Hij moet hier ook ergens liggen.

Haar spieren zijn stram. Hard wrijft ze over haar bovenbenen en ze duwt haar koude bekken zo ver mogelijk omhoog. Keer op keer. Beweging stimuleert de bloedsomloop en zorgt voor warmte.

Ze draait op haar buik, wringt haar benen over de rand tot haar voeten het trapje vinden. Trede voor trede glijdt ze langs de metalen constructie naar beneden, waar ze met haar rug tegen het trapje leunt om op adem te komen en haar ogen aan het donker te laten wennen. Haar vermoeden klopt: ze is in een grot. In het duister ontwaart ze stalactieten. Ze hoort haar eigen ademhaling en stelt vast dat er verder geen menselijk geluid is.

Aan het voeteneinde van elk bed hangt een bordje dat zich moeizaam laat lezen. Op het opschrift van de middelste matras ontcijfert ze: Diana Kirsipuu, 14-6-2217. Aan het bovenste bed ontdekt ze haar eigen naam: Triinu Kuusk, 22-5-2212. Ze is hier vijf jaar eerder neergelegd dan Diana Kirsipuu. Welk jaar is het nu?

In elk bed ligt een dode vrouw. Ook hier onderin. Hoe kan het dat overal lijken ontdooien en dat zij, Triinu, leeft? De namen doen haar beseffen dat dit een gang voor vrouwen is. Andres moet zich in een andere bevinden. Het kan niet anders dan dat hij hetzelfde lot is beschoren als deze vrouwen. Ze probeert die gedachte van zich af te zetten.

Haar knieën werken tegen als verroeste scharnieren. Onhandig sleept ze het ene been voor het andere en strompelt naar een volgende gaanderij in de grot. Er ligt een John. Een Ahmed. Een Tjorven. Namen die haar niets zeggen. Allemaal opgeborgen tussen het jaar ’12 en het jaar ’17. Ze schuifelt verder en schat dat de bedden aan ongeveer tweehonderd personen plaats bieden. Een voor een gaat ze de bedden na. Stroef volgen haar benen de bevelen van haar hersenen.

Hoewel ze naar hem op zoek is, voelt ze een schok bij het zien van een bordje met Andres’ naam. 22-5-2212, dezelfde datum als die van haar. Ze verzamelt moed en hijst zich langs de treden omhoog. Nog voordat ze boven is weet ze: het bed is leeg. Of Andres is voortijdig weggehaald, wat niet aannemelijk is, of hij is ook ontdooid en heeft de grot verlaten. Zou hij dit doen zonder haar te zoeken? Hoe het ook zij, het belangrijkste is de mogelijkheid dat hij nog leeft.

Ze maakt de oversteek naar een knipperend groen schijnsel, op zoek naar een weg uit deze ontdooide grafkelder. Voor ze de hoek omslaat, zoekt ze steun tegen de wand. Aan haar voeten ligt een plas. Vaalgroen ziet ze zichzelf gereflecteerd. Het spiegelbeeld jaagt haar schrik aan. Niet het grauwe gelaat en de messcherpe trekken. Het is de kale schedel waarvoor ze terugdeinst. Geen rimpeltje, geen vlekje is er sinds haar invriezen bij gekomen. Het ijs heeft haar geen dag verouderd.

In de kamer met bloemen werd haar verzocht op de stoel plaats te nemen. Ze kende de procedure en vooraf had ze haar moeder gevraagd of zij het karwei op zich wilde nemen. Terwijl de schaar in haar dikke haar ging, verbeet haar moeder haar tranen. Triinu’s vriendinnen staarden machteloos naar het tafereel. Haar trots viel en verzamelde zich rond haar stoel. Haar vrouwelijkheid, die ze met fierheid droeg. Aarzelend betastte ze haar schedel. De stoppeltjes schuurden haar huid. Ze bekeek haar hoofd in de spiegel: het was verrassend eivormig. Straks zou ze de verplichte tuniek aantrekken en was het de beurt aan de anesthesiste.

Uit de jongste jaartallen aan de bedden leidt ze af dat er sindsdien minstens vijf jaar is verstreken. Dan is ze nu zesentwintig.

Op goed geluk gaat ze een volgende hoek om. Voor haar doemt nog een tunnel op. Meer dan honderd meter verder knippert een ander groen licht. Voorzichtig laat ze de muur los en stapt ze het dreigende donker binnen. Ze moet haar voeten een voor een optillen om niet te struikelen. Elke stap kost kracht en haar hoofd duizelt. Ze merkt dat het pad ietwat stijgt. Dat geeft moed.

In de duisternis botst ze tegen een obstakel. Ze voelt het vochtige en koude ijzer en het rubber van de matras. Voor de tekst op de naamborden heeft ze geen oog meer. Ze moet verder, het groene schijnsel is haar baken.

Liefdevol boog de anesthesiste zich over haar arm, een vriendelijke vrouw met zachte handen. Alles in haar houding straalde vertrouwen en vakkennis uit.

‘Je gaat lekker en lang slapen,’ fluisterde ze en prikte met vaste hand.

Vanuit haar ooghoeken ving Triinu een glimp van haar geliefden, een beeld dat ze zich inprentte.

Verschillende keren moet ze kort stoppen om te herstellen. Dan klemt ze haar tanden op elkaar en gaat verder. Er knipperen alleen noodlichten. Er is iets mis met de stroomtoevoer. Dat verklaart waarom alle ingevroren dissidenten ontdooid zijn. Tegelijk kan ze zich niet voorstellen dat er geen vervangend systeem in werking is getreden. Of zouden de machthebbers in al hun arrogantie een hapering niet voor mogelijk hebben gehouden?

Het pad wordt steiler. Even verder neemt de spelonk een scherpe draai. Ze bereikt het laatste bed. 12-6-2221. Dat zou betekenen dat ze geen zesentwintig, maar eenendertig is.

Achterin ontdekt ze een nieuw, zwak licht. Meedogenloos stijgt het pad naar boven. Ze moet nu klauteren. Verbeeldt ze het zich, of wordt de lucht warmer? Is dat buitenlucht, een briesje dat zuurstof aanvoert? En die lichtstreep, daar in de hoogte? Is dat het einde van de hel?

Ze gooit zich tegen een vergrendelde poort. Massief en log weigert die mee te geven. Moet ze een code indrukken? Nergens een paneel te ontdekken. Haar vingers glijden over de vochtige rotswand. In een holte voelt ze een knop. Alsof een mechaniek telkens onderbroken wordt, komt de poort met minieme rukjes tot leven. Ze blijft op de knop drukken. Uiteindelijk perst ze zich door de opening. Eerst haar hoofd, dan haar bovenlichaam, dat blijft haken. De pijn voelt ze niet. Een laatste ruk en haar bekken is los.

Het licht snijdt tot achter in haar ogen. Beschermend slaat ze haar handen voor haar gezicht. In de zuivere lucht ruikt ze groen en grond. De zon is warm, maar nog niet op volle kracht. Geluid van vogels! Dit hoort bij het voorjaar.

Een schraal briesje prikt haar hoofdhuid. Ze kan weer helder denken, de juiste beslissingen nemen. Ze bevindt zich op iets dat lijkt op een verlaten parkeerplaats. Een verharde, mistroostige cirkel tussen onkruid en opgeschoten boomtwijgen. Aan de overzijde verdwijnt een weg in het bos. Eerst slingert die naar beneden om verderop tegen een heuvel op te klimmen.

Zomer in de weide van haar opa. De zon brandde haar sproetjes en het geurde naar ereprijs. Door haar jurkje heen kriebelde het gras haar ruggengraat. Achter haar gesloten oogleden golfde het licht. Hoog boven haar hoorde ze de bewegingen in de lucht. Een gehaast van mensen onderweg. Veel liever hield ze van de trage vlucht van de lieveheersbeestjes, libellen en hommels. Hun vliegen had geen andere bedoeling dan het volgen van hun instinct.

Nu ze de duisternis heeft verlaten en het bos betreedt, zou ze haar data moeten controleren. De coördinaten invoeren die Andres haar gaf, maar waarvan ze niet weet met welke plek ze corresponderen. Hoe zit het met haar hartslag? Haar longcapaciteit? Haar bloedsuikerspiegel? Werken haar hersenen, organen en ingewanden normaal of heeft jarenlang ingevroren zijn sporen nagelaten? Normaal zou de display om haar pols de functies registreren en datum en uur weergeven. Zonder de display heeft ze geen connectie met de sensor in haar oor.

De bosweg daalt en haar benen smeken om rust. Haar maag zeurt.

Op het laagste punt komt ze bij een viersprong. Onder een brug stroomt een kwiek riviertje. Van het water durft ze niet te drinken. Ze zou de stroom kunnen volgen, die leidt meestal naar de bewoonde wereld, maar het doornige groen op de oevers oogt ondoordringbaar. Ze kiest de hellende weg.

Een plots gevoel van vervoering overvalt haar. De zon, de lucht, het bos, de vogels en alles wat ademt, zou ze in haar armen willen sluiten. Ze bevindt zich in de tijd en tegelijkertijd is ze van alle tijden. Van de eeuwigheid van de stenen en de rotsen.

Terwijl ze de bosweg naar de top volgt, dringt de vraag zich weer op wat er met Andres is gebeurd.

Boven op de heuvel ontvouwt zich een even troosteloos als angstaanjagend tafereel. Rondom een centraal gebouw staan barakken onder een wachttoren. De vier lichtpylonnen en de hoogspanningskabels doen denken aan gevangenissen. Verderop ziet ze verlaten voertuigen en willekeurig verspreide lijken waar vliegen omheen gonzen. De aangevreten kadavers dragen jassen, hoge schoenen met blinkende hakken en felgekleurde broeken in een stijl die ze niet kent. Sommige doden hebben de armen gespreid, de meeste liggen ineengedoken alsof ze, verrast door een of ander onheil, zichzelf wilden beschermen. Ook in de voertuigen ontdekt ze stoffelijke overschotten. Voor zover ze kan zien, draagt geen van de overledenen een display.

Wat er ook gebeurd is, het heeft een flinke tijd geleden plaatsgevonden.

De centrale deur van het hoofdgebouw staat open. Ze stapt naar binnen. De beeldschermen, computerwanden en efficiënte inrichting benadrukken dat ze zich in een detentiecomplex bevindt. Is de verderaf gelegen grot daarvan onderdeel?

Voorzichtiger daalt ze de trappen af naar de kelderverdieping. Alle deuren staan open. Ze houdt haar handpalm voor de lichtschakelaar, de lampen weigeren. Nergens zoemen computers. Nergens ruisen verwarmingselementen. Elke instelling, zeker een gevangenis, beschikt over reservebatterijen of aggregaten voor noodsituaties. Hier zijn ze buiten werking.

Dan hoort ze iets trippelen en piepen. Het geluid doet haar rillen.

Ze keert terug naar de centrale ruimte waar stroken zonlicht door de hoge ramen vallen. Ze kijkt door een raam. Buiten stoten snavels in de kadavers. Ze rukken aan de ingewanden. Verwilderde katten jagen de raven weg. Overal kruipen ratten. Een eenpersoonsheli die aan de rand van het bos op zijn kop ligt, trekt haar aandacht. De piloot ligt over de stuurknuppel, met zijn hoofd tegen de koepel gesmakt.

Het is onmogelijk dat de elektriciteit is uitgevallen, spreekt ze zichzelf moed in. Er zijn zoveel noodprocedures. Oneindig veel keren zijn ze getest, geanalyseerd en bijgesteld. Bij een totale catastrofe sturen satellieten van buiten de dampkring impulsen die alle netwerken reactiveren. Vallen die uit, dan zijn er de analoge satellieten met back-ups. Ook deze procedures zijn waterdicht. De wereld is aan. Altijd. Ze kan zich niet herinneren dat haar ouders of grootouders ooit over een algemene uitval vertelden.

Haar broer rende met opa’s hond over het strand en ze klauterden op de manshoge zwerfstenen. De afdrukken die ze in het zand achterlieten fascineerden haar. Over enkele uren zou de zee die voorgoed wegspoelen. Voor water was niets voor altijd.

Opa, die de jongen aanmoedigde, stond opeens met zijn handen voor zijn gezicht. Een gebaar van schaamte of ontzetting dat Triinu niet van hem kende. Ze vroeg wat er aan de hand was. Hij schudde zijn hoofd. Zwaaide lachend naar haar broer.

‘Kom op, opa,’ hield ze aan.

‘Je hoeft je niet ongerust te maken.’ 

‘Met zo’n antwoord moet ik het doen?’ 

‘Ik ben een oude man die vaak terugkijkt en zich bekommert om de toekomst.’ 

‘Maak je je zorgen om ons?’ Ze wees naar haar broer, die een kuil aan het graven was. ‘We zijn dwazen, maar komen vast goed terecht.’

Haar opa trok haar naar zich toe.

‘Ik ben meer bezorgd om jou,,’ zei ze. ‘Wat zit je dwars?’

‘Doorvragen is altijd je talent geweest,’ glimlachte hij. ‘Als je net als ik veel hebt meegemaakt, kijk je anders tegen bepaalde zaken aan.’

Ze liet zich niet zomaar afschepen. ‘Bepaalde zaken?’

‘De zogenaamde vooruitgang.’ Hij zuchtte. ‘De gevolgen van de Grondstoffenoorlog. Maar laten we wat gaan drinken. De zeelucht …’

‘De Grondstoffenoorlog heeft vrede gebracht,’ onderbrak Triinu hem. ‘Welvaart en welzijn. Dat leren we op school. Als dat geen vooruitgang is.’

‘Dat laat de officiële geschiedschrijving ons geloven.’ 

‘Je twijfelt daaraan?’ 

Haar opa keek om zich heen. ‘Wat ik je nu vertel, blijft tussen ons.’

Triinu knikte.

‘Voor de Grondstoffenoorlog gingen we ervan uit dat alles voor eeuwig goed zou gaan. Wie de schaarse grondstoffen beheerde, had de macht en de verantwoordelijkheid om ze aan te wenden voor het algemeen welzijn. Maar hebzucht ligt altijd en overal op de loer.’ Haar opa pauzeerde even en deed een stap dichter naar Triinu. ‘Meer dan vijftig jaar leverden de installaties in de Noord-Afrikaanse woestijn energie aan de hele wereld. De oorlog vernietigde de systemen. Zonder die aanvoer kregen we het lastig. Ineens moesten we teruggrijpen op onze eigen energiebronnen, onze wind-, zonne- en watersystemen. Niet genoeg om aan alle vraag te voldoen.’ 

‘Allemaal de schuld van de Coalitie van de Oosterse Mogendheden. Dat is ons tenminste geleerd.’ 

‘Wie zichzelf wil vrijpleiten, moet een zondebok aanwijzen. Om een oorlog te beginnen, heb je meerdere partijen nodig. Partijen die belangen en motieven vaak met schijnargumenten verdedigen. De waarheid sneuvelt als eerste.’ 

Hij stopte met praten omdat een van de strandwachten hun richting op kwam. Opa groette hem beleefd toen hij langsliep.

‘Na een wapenstilstand heb je winnaars en verliezers,’ vervolgde hij. ‘Grondstoffen veranderden van eigenaar. De Farma …’ Opa keek om naar de strandwachten, maar die sloegen geen acht op een oude man en zijn kleindochter. ‘De Farma kwam definitief op het voorplan. Op haar manier loste die organisatie het vraagstuk op. Ook die van de energievoorziening. Nooit gedacht dat één autoritair geleide organisatie boven alle Coalities zou komen te staan en ons volledig in de greep zou krijgen. Wie weet tot wat ze in staat is.’ Hij stopte abrupt. ‘Roep je broer, we gaan een ijsje halen.’

Ze loopt naar buiten en werpt een blik door de vensters van de kale barakken. Nergens een hamer of een ander werktuig waarmee ze de kasten van de centrale ruimte te lijf kan gaan.

Onder het afdak tegen de achterwand van de laatste barak staan kruiwagens, harken, schoppen en spades. Ze kiest de stevigste schop uit en sleept hem mee naar binnen. Ze wrikt, de deurtjes geven geen millimeter mee. Gefrustreerd dat ze niet genoeg kracht kan zetten, slingert ze het werktuig in de hoek en zakt ze moe tegen de muur neer. Het heeft geen zin langer in dit verdomde oord te blijven. Kon ze maar een display van een van de lijken gebruiken. Als ze er een vindt, heeft ze niet alleen de duimafdruk van de bezitter nodig, ook het wachtwoord, dat hij bij zijn geboorte kreeg. Onmogelijk om van een onbekende de karakteristieke energiestroom die al zijn sloten opent na te bootsen.

Ze gooit het portier van een voertuig open. Door de hitte binnenin is het lichaam van de bestuurder opgezwollen. Ze houdt zijn duim voor de contactsensor. De batterij is leeg. Ze haast zich naar het volgende voertuig. Het portier staat op een kier. Voor ze de deur helemaal opentrekt, hapt ze naar adem. Dan neemt ze de duim van de man op de bestuurdersstoel beet en houdt die voor het contact. Het voertuig komt tot leven. Met alles wat ze in zich heeft, trekt ze de man van de stoel.

Ze schrikt van de vrouwenstem uit de display die haar vriendelijk toespreekt. Waar ze naartoe wil? Triinu realiseert zich dat ze niet eens weet waar ze is. In het toestel is ongetwijfeld een stemherkenner ingebouwd.

‘Naar huis,’ probeert ze met een lage stem.

Vanzelf zet de wagen zich in beweging en rijdt het terrein af. Triinu drukt op een knop en het raam schuift naar beneden. Zuivere lucht waait naar binnen. Meer stroom durft ze niet verbruiken. Op een streepje na is de batterij leeg. Het is goed dat de weg naar beneden loopt en de batterij vanzelf oplaadt.

Grijswitte berkenbomen sluiten tegen elkaar aan, vormen een ondoordringbaar bos en dreigen haar op te slokken. Het ritme van het voertuig wiegt haar. Ze wil wakker blijven, maar verliest het gevecht tegen de slaap.

Wanneer ze wakker schiet, is alles rondom haar stil. Ze heeft over haar moeder gedroomd. Niet over Andres. Hersenen zijn onbetrouwbare bondgenoten die een absurd eigen leven leiden. Het is fijn om over haar moeder te dromen, toch is het haar metgezel die haar eerste aandacht verdient.

Ze staat beneden in een dal. De batterij heeft de geest gegeven.

Moet ze hier straks de nacht doorbrengen? Ze heeft vuur nodig om dieren op afstand te houden. Haar gevoel zegt dat het omstreeks het middaguur moet zijn.

Zo lang ze in de auto kan schuilen, is ze veilig. Ze sluit de ogen en probeert haar ademhaling en de oprijzende hoofdpijn onder controle te krijgen. Uiteindelijk gooit ze het portier open.

Ze loopt rond de wagen en opent de kofferbak. Boven op het allegaartje aan spullen ligt een deftige gevouwen mantel. In elke zak vindt ze een gevoerde want. In de koffer ligt verder een gedistingeerde herenhoed. Ze plant hem op haar kale hoofd.

Ze schuift de rits van een van de reistassen open en ontdekt pullovers, T-shirts, boxershorts, kousen en een pantalon. Uit de kleuren en maten leidt ze af dat ze niet voor de zwaarlijvige bestuurder zijn bedoeld. Ze trekt haar eigen kleren uit en wurmt zich in een boxershirt, een T-shirt en de pantalon. De pijpen rolt ze op. Vervolgens trekt ze twee pullovers over haar hoofd en zoekt ze een riem om de te wijde broek mee dicht te sjorren. De dozen bevatten eenvoudige kant-en-klaarmaaltijden met een hoge voedingswaarde.

Het is onverstandig wat ze doet. Van kindsbeen is ze gedrild om nooit, maar dan ook nooit het voedsel van een ander tot zich te nemen. Elk lichaam is anders en heeft specifiek voedsel nodig; een eigen samenstelling aan vitamines, mineralen, hormonen, koolhydraten en vetten. Een verkeerde samenstelling kan iemand ziek maken of ronduit giftig zijn.

Normaal zou haar display haar met een rood signaal waarschuwen wanneer ze in contact komt met voedsel dat niet goed voor haar is. Via haar sensor zou hij aangeven welke voedingsstoffen ze dringend moet aanvullen.

Ze draait de schroefdop van een van de flessen energiedrank open en klokt het vocht naar binnen. Het smaakt naar sinaasappelen en is sterk gezoet. Hoewel haar keel smeekt om meer moet ze voorzichtig zijn met haar maag. Snel doen de suikers hun werk: haar bloed neemt het op en stuurt het door naar haar spieren.

Ze scheurt de folie van een granenreep open en bijt er stukken af. Voorlopig ervaart ze geen vreemde reacties. Nu ze iets binnen heeft, verdwijnt juist haar duizeligheid. Ze voelt zich zekerder. De angst en hoofdpijn minderen en ze durft zich van de veiligheid van de auto los te rukken.

In de jaszakken propt ze proviand. Ze gooit de koffer dicht en werpt een laatste blik in de auto. Voor de passagierszetel ligt een papiertje.

Ukmerge. Bauska. Valmeira. Valga. Pade. Rakvere. Obja. Tudu.

De bestuurder heeft dorpen en steden genoteerd. Waarom schrijft iemand zijn reisroute neer als er routeplanners zijn? Tenzij die de geest hebben gegeven en enkel nog eenvoudige opdrachten als “naar huis” kunnen uitvoeren.

Tudu was zijn laatste passage. Is dit een stad of een dorp? En waar ligt het? In geen geval in Estland, haar land. Niet dat ze alle dorpen in haar land kent, maar de woorden missen de typerende klinkertekens ä, ö, ü en õ.

De wagen blijft achter. Ze houdt hem als schuilhut in gedachten. Ze slaat haar kraag op en drukt haar hoed over haar oren. Aan het einde van elke weg is er hoop.

De hut die Jonas voor alle medestudenten had gehuurd, was via een steiger verbonden met een meer. Het mistige water geurde naar het voorjaar. Zilverzwarte vissen sprongen salto’s. De prutsneeuw smolt en bescheiden gaf de vruchtbare aarde zich tussen de berken en de beuken bloot.

Triinu was een van de twaalf en kende niemand behalve Jonas, Ashild en Noma, die bij haar in hetzelfde jaar zaten. Jonas had de groep samengesteld. Tot haar verrassing had hij haar ook voor zijn verjaardag uitgenodigd. Soms zaten ze in dezelfde werkgroep, maar verder dan taakgerichte gesprekken kwamen ze niet. Jonas was Jonas: hyperactief, luid en druk, maar vooral oppervlakkig. Met veel op zichzelf gerichte energie.

Tijdens het kajakken, het uitzetten van de vislijnen en het roosteren van de vangst deed ze haar best een van hen te zijn. Ze zong mee, stak taart in haar mond, deelde feestkussen uit en crawlde in het donker in het ijskoude water.

Bij het kampvuur voelde ze voor het eerst Andres’ blik op haar gericht. Ze wist niets over hem, behalve dat hij een jaar hoger zat en farmaceutische energie studeerde.

In de onvatbare nacht verlichtten de sterren de oneindigheid die plechtig vanuit het hemelgewelf op haar neerdaalde. Een haast religieuze sensatie die vrede schonk en haar verbond met alles rondom haar.

De volgende middag leidde Jonas de groep door het bos. Zelfverzekerd stuurde hij hen van het pad de begroeiing in. De planten vormden stekelige en giftige wanden. Vleesetende insecten stortten zich op hun huid. Jonas dwong hen over beken en omgevallen bomen. Steeds dieper zakten ze in de modder. Tot hij zijn armen in de lucht gooide en moest bekennen dat hij het ook niet meer wist.

Koud zweet gutste van onder Triinu’s muts. Haar bloeddruk daalde, het werd zwart voor haar ogen en ze hyperventileerde. Haar display knipperde en stootte een alarmsignaal uit.

Andres’ bruine ogen hingen boven haar gezicht toen ze bijkwam.

De bospaden doen haar denken aan de tochten waarop haar opa haar meenam. Ze verwondert zich over de helderheid van haar geheugen. Zelfs de geuren komen terug.

De weg eindigt op een T-splitsing. Het pad dat rechts het woud binnendringt, ligt bezaaid met koffers en handtassen. Daartussen ziet ze kinderpoppen en huisraad.

Links is het schouwspel niet minder treurig. Ook hier lijkt een massa mensen te zijn voorbijgetrokken. Als in oude films waarin vluchtelingen massaal hun land verlaten. Ook in die beelden vond ze de achtergelaten kinderspullen hartverscheurend. Hoe leg je de jonge kinderen uit dat ze nooit meer thuis zullen slapen, dat hun vriendjes en hun school tot een andere tijd behoren?

Op goed geluk slaat ze rechtsaf. Hopelijk bereikt ze een stad en kan ze zich dan verder oriënteren. Misschien een plek die op het briefje van de chauffeur staat. Tudu, bijvoorbeeld. Tenzij het papiertje dan toch niets met een route te maken heeft.

Aanvankelijk treft ze hoofdzakelijk kledingstukken en koffers aan. Verderop verandert het achtergelaten goed van aard. Ze ziet fotokaders, tafelkleden, kandelaars en andere luxegoederen. Bedden en volledige kleerkasten liggen langs de kant van de weg. De vluchtelingen zijn in tegengestelde richting gegaan!

Ze keert terug en loopt bij de T-splitsing rechtdoor.

Tegen valavond ontdekt ze een verlaten kampement. In de struiken hangen lappen die als nachtbeschutting hebben gediend. Er zit niets anders op dan de nacht hier door te brengen. Bang of niet.

Doodop gaat ze tussen de achtergelaten rommel op zoek. Onder in een toilettas treft ze een aansteker. Ze verzamelt droog materiaal en kort daarna laait het vuur op. Ze kan zich warmen en zich afsluiten voor de dreiging van het vreemde woud en het vijandige zwart van de nacht.

Hoewel ze vaak wakker schoot van de kou en hout op het vuur moest gooien, heeft de slaap haar goed gedaan. Ze droomde van Andres. Hij was er levendig en in heldere beelden. Ze is er zeker van dat hij leeft, anders was hij niet aan haar verschenen.

De aarde ruikt jong. Het bos joelt en fluit. Vogels bakenen hun territorium af. De bomen filteren het vroege licht.

Ook de voorbije nachten heeft ze een tent geïmproviseerd. Stram kruipt ze er uit en eet een drietal energierepen. De lucht zuivert haar hoofd. Om levende mensen tegen het lijf te kunnen lopen moet ze verder gaan.

De volgende dagen verlopen volgens een vast patroon. Ze loopt, zoekt nachtbeschutting, maakt vuur, slaapt, droomt, ontwaakt en stapt verder. De weg slingert als een eindeloos lint door het bos. Ze heeft veel doden gezien, elk nieuw lijk schokt haar. Het gevaar van besmetting dwingt haar er niet bij stil te staan.

De vierde dag nadert ze een kamp: barakken op een modderige vlakte afgesloten door metershoog schrikdraad. Op elke hoek wachttorens.

De poort staat open. Ze hoopt stemmen te horen. Gerommel met potten en pannen.

Behoedzaam nadert ze het eerste bouwsel. Een venster klappert in de wind. Door het glas ziet ze een verlaten ruimte.

Ook de volgende barak lijkt leeg. Wanneer ze hier straks vertrekt, wil ze beter beschermd zijn. Van kleren wisselen. Ze heeft stevigere schoenen nodig. Ze wil haar tanden poetsen, onder een douche staan.

In een van de bouwsels is een bevuild toilet en een douche die bruin water spuit. Ze doorzoekt achtergelaten reistassen en koffers op passende kledingstukken. Ze vindt zowaar shampoo en zeep. Onder het staalharde koude water danst ze van voet naar voet en spoelt de vieze geur van zich af.

Het water scherpt haar zinnen. Met een gevulde rugzak verlaat ze de barak.

Nu pas ziet ze op een sokkel voor het centrale gebouw een levensgrote 3D-print van drie vrouwen, in de karakteristieke pose van de Drie Leidsters. Hoewel de gelaatstrekken haarscherp en de kleuren helder zijn, herkent ze de geportretteerden niet. Het kan niet anders of er zijn sinds het begin van haar gevangenschap andere vrouwen aan de macht gekomen.

Ze twijfelt om naar binnen te gaan, want ze wil zo snel mogelijk op pad. Toch besluit ze het te doen. In de hal hangt een elektronische kalender. Het kan zijn dat de stroomuitval die helemaal heeft ontregeld, of de cijfers, die op het doffe scherm amper te onderscheiden zijn, kloppen wel degelijk. 4-1-2222.

Haar vader gaf haar op haar vijfde verjaardag een perkamentachtig document waarvan de randen geblakerd waren. Opa had er een kaart met symbolen op getekend. Niemand schreef nog op papier, maar papa vond het belangrijk om zijn kinderen historisch besef bij te brengen. Schrijven met balpennen of potloden leek een primitieve handeling. Triinu tekende de letters zo goed mogelijk na. Papa vertelde dat vroeger alle kinderen met de hand leerden schrijven. Dat het training vergde, harde training. Eens onder de knie, verleerden ze het nooit.

Op het document had opa symbolen langs slangachtige lijnen getekend. Er waren pijlen die naar het binnenste van een labyrint wezen. In de kantlijn had hij een legende genoteerd. Korte streepjes duidden op gras. Het cirkeltje omgeven door krullen stond voor bloemen. Het leek op een zoektocht uit een game. Zij was de hoofdman die, vertrouwend op de kaart, het groepje moest leiden. Naar beneden. Naar het plantsoen rond het appartementsblok. Over de paden die tussen de struiken en bomen slingerden. Voorbij het gras naar de bloemenperken.

Kaartlezen was tegelijk poepsimpel en aartsmoeilijk. Om het rode kruis op de tekening te bereiken, moesten ze met elkaar overleggen. Onderweg zongen Katrin, Laura, Tina en Inger het zeemanslied dat al weken de hitlijsten aanvoerde. Mama had voor elk een rugzakje met bosvruchtentaart en frisdrank gevuld.

Papa duwde haar in het bijzijn van haar vriendinnen een spade in haar handen. Uitgelaten stootte de jarige deze in de aarde. Achter haar sprongen de dolle meisjes op en neer. ‘Triinu! Triinu!’ Hun handgeklap hitste haar op. Ze schepte en gooide de aarde op een hoop.

De kuil gaf een kist prijs.

Terwijl ze het kamp uitloopt en de weg in de tegenovergestelde richting inslaat, vindt ze het vreemd dat ze zich de speurtocht gedetailleerd kan herinneren, maar niet wat er in de kist zat. Vooral het kaartlezen is haar bijgebleven. Het leek een openbaring toen, dat potloodlijnen met de realiteit overeenkwamen. Zo’n ouderwetse kaart was nu welkom geweest.

Het weer slaat om. De temperatuur maakt een val. Ze kiest een rotsig pad dat de diepte in slingert. Er lijkt een einde te komen aan het plateau dat ze kennelijk doorkruist. Beneden haar ligt een onwezenlijk stille watervlakte die aan de overzijde wordt begrensd door besneeuwde bergen. Van waar ze staat, heeft ze uitzicht op het S-vormige meer tussen het gebergte.

Het ene ogenblik drupt het zweet onder haar muts uit, het andere ogenblik rillen haar spieren en klappertandt ze. Buikkrampen jagen haar tussen de struiken. Voor zover ze zich kan herinneren, is dit de eerste keer. Al die jaren zorgden haar sensor en display voor haar. Ziek-zijn was uitgebannen. Alleen als de cellen het lieten afweten, kwam er een einde aan een leven. Ziekenhuizen waren generaties lang overbodig. Maar uit wat ze zag nadat ze de grot verliet, kan ze niets anders concluderen dan dat ziekte en vroegtijdige dood zijn teruggekeerd.

In de baai beneden ziet ze de daken van een dorp. Ze bidt dat ze iemand mag aantreffen. Ze hunkert naar warmte, menselijke aanwezigheid, iemand die haar uitlegt waar ze is en wat er is gebeurd.

Het geitenpad wurmt zich naar de dorpsrand. Normaal maakt een dorp lawaai en ruikt het naar alles waarmee de bewoners zich omringen en naar wat ze teweegbrengen. Niets horen of ruiken verontrust haar.

In de tuinen hebben onkruid en struiken de geduldige inspanningen van de bewoners overwoekerd. Omheiningen zijn omgewaaid. Dakgoten klapperen in de wind.

Ze loopt de hoofdstraat in. De wind verplaatst afval. Verderop schuifelt een mager, bruin beest met zijn neus tegen de grond de ene na de andere voortuin in. Ineens merkt het haar op. Zijn oren gaan overeind, de staart gaat in de hoogte en het beest kwispelt. Hij komt op haar af. Honden zijn nooit haar beste vrienden geweest. Hij drukt zijn droge snuit als groet tegen haar hand. Terwijl ze verder loopt, wijkt de hond geen centimeter van haar zijde. Verwacht hij dat ze iets uit haar rugzak tovert?

Hoewel ze zuinig moet zijn op haar laatste proviand, ritst ze haar rugzak open. Of het dier mensenrepen mag eten, is onbelangrijk. Eindelijk heeft ze iemand om tegen te praten. Terwijl ze het enkele repen toewerpt, schrikt ze van haar eigen stem. Tegelijk is het een klank die deugd doet. Ze voelt zich ineens veiliger.

‘Je mag blijven.’ Ze klopt het beest liefdevol op zijn flank. ‘Wanneer je bij me blijft, bedenk ik een naam voor je.’

Dankbaar drukt de hond zijn snuit in haar handpalm.

‘Nu moet je me het dorp tonen.’

Of de hond het begrijpt of niet, hij trippelt voor haar uit en lijkt vertrouwd met de wanorde en het verderf dat ze tegenkomen. Aan de rechterzijde lopen de straten dood op rotsformaties, die verderop een baai omklemmen.

Om voedsel te verzamelen zal ze huizen binnen moeten dringen.

Plots staat de hond stil en stoot hij een korte blaf uit. Bewoog het gordijn van het huisje aan haar rechterzijde? De gedeeltelijk onderhouden voortuin verbaast haar. Het tegelpad naar de voordeur lijkt geveegd.

Een vinnige blaf. Een miniem verschuiven. Er is iemand in dat huis.

Ze bonkt op de voordeur. Er komt geen reactie.

‘Ik weet dat je er bent,’ schreeuwt Triinu. ‘Ik zag je achter het gordijn!’

Hoop verandert in wanhoop.

‘Help!’

De hond krabt aan de deur.

‘Help! Je moet me helpen!’

Ze zakt ineen en levert zich over aan de duisternis.

Triinu droomt dat de hond blaft naar iemand die haar roept. Ze opent haar ogen.

In het huis is op de eerste verdieping een raam geopend en in de opening bevindt zich een gezicht in het tegenlicht. Weer dat schrille roepen, in een andere taal dan de hare.

Triinu krabbelt overeind. ‘Spreek je Engels?’

‘Vreemdeling?’

‘Je spreekt Engels!’

‘Ziek?’

‘Moe. Honger. Last van diarree.’

‘Diarree?’ Geschrokken wil de vrouw het raam sluiten.

‘Weinig,’ zegt Triinu snel. ‘Zo goed als over.’

‘Over?’

Triinu knikt.

‘Is de diarree over? Dat kan niet!’

‘Het ergste was eergisteren. Sindsdien gaat het steeds beter.’

‘Onmogelijk.’

‘Waarom zou ik liegen?’

‘Omdat …’ De dunne arm van de vrouw tekent een cirkel die de hele wereld omvat. Alsof alle mensen op aarde last hebben van buikloop.

‘Ik heb hulp nodig.’

‘Veel te gevaarlijk. Als je ziek bent, moet je uit mijn buurt blijven.’

‘Je moet me helpen!’ Ze is ontsnapt aan haar bevroren gevangenschap, ze heeft dagen gelopen en nu zou die oude vrouw zomaar haar venster dicht gooien.

Aarzelend zegt de vrouw: ‘Je zal me doden.’

‘Ik ben geen misdadiger. Ik zal je niet beroven en dan om het leven brengen.’

‘Jouw virussen!’

‘Mijn wat?’

‘Jouw diarree.’

‘Maar die is over!’

Sceptisch schudt ze haar hoofd. ‘Wie ziek wordt, overleeft het niet. Dan zou je de eerste zijn.’

‘Ik weet niet waar je het over hebt. Ik was ingevroren. Een paar dagen geleden ben ik ontdooid.’

‘Je was een gevangene?’

In een flits bedenkt Triinu wat ze moet antwoorden. Deze vrouw weet blijkbaar van de ijsgevangenis. Is ze vriend of vijand? Op je hoede zijn, denkt ze.

‘Ben je helemaal uit Geiranger hiernaartoe gelopen?’

‘Ik heb geen flauw idee van de plek. Ik wilde daarvandaan. Van de chaos en de dood.’

‘En je hebt dit overleefd?’

‘Wat overleefd? Wat is er gebeurd? Jij hebt het ook overleefd. Kan ik …’ Triinu doet een stap naar voren en de vrouw reageert door het raam half te sluiten.

‘Onderweg heeft niemand je geholpen? Heb je iemand aangeraakt?’

‘Natuurlijk niet. Jij bent de eerste levende mens die ik zie.’

‘Hoe zeker ben ik dat je de waarheid spreekt?’

‘Ik kan niets bewijzen.’

‘Ga op straat staan, dan kom ik naar beneden.’ Het venster gaat dicht.

Triinu trekt zich terug op het tegelpad en de hond volgt.

De voordeur gaat op een kier en er verschijnt een fragiele gestalte. ‘Achteruit! Ook jouw hond.’

Triinu zet enkele passen achterwaarts.

‘Hoe heet je?’

‘Triinu Kuusk.’

‘Waar kom je vandaan?’

‘Rakvere.’

‘Dat is niet in Noorwegen?’

‘Estland.’

‘Dat is ver. Over het water.’ Iets in de houding van het vrouwtje verandert. ‘Je weet niet hoe riskant het is dat ik met je praat.’

‘Geloof me, ik ben gezond. Alleen doodop en hongerig.’

Het vrouwtje bekijkt Triinu van top tot teen. ‘Je maakt een onschuldige indruk. Je geeft toe dat je gevangen was. Een dissidente. Die openheid pleit voor jou.’

‘Heb je iets om te eten?’

‘Ik weet niet of mijn voedsel…’

‘Mijn display hebben ze afgenomen.’ Triinu steekt haar arm uit. ‘Waarschijnlijk is jouw voedsel niet mijn voedsel, maar …’

‘Meisje, toch …’ De oude vrouw laat haar wantrouwen varen. Langzaam schuift de voordeur verder open. ‘In mijn leven heb ik stomme dingen gedaan, waarschijnlijk is dit het allerdomste.’ Bedachtzaam steekt ze haar hand uit. ‘Enkele dagen meer of minder doen er op mijn leeftijd niet toe. Mijn naam is Astrid Hansen. Kom binnen. Je hond blijft buiten. Je moet beseffen dat we voor elkaar een gevaar kunnen betekenen.’

Triinu knikt. De vrouw gebaart dat Triinu haar moet volgen.

Ze lopen door een smalle gang en betreden een steenkoude huiskamer vol voorwerpen uit vervlogen decennia. Foto’s op echt papier afgedrukt. Beeldjes van authentiek porselein. Schilderijen in kaders van hout zoals ze bij haar opa weleens heeft gezien.

‘Sorry, voor mijn onverwarmde huis, maar alles is uitgevallen.’ Uit haar mond ontsnapt een ademwolkje. ‘Vroeger, heel vroeger konden we hout branden. Toen het nog toegestaan was en er nog kachels waren. Ga zitten.’

Triinu neemt plaats op een bank met blauwe kussens. Ondertussen rommelt Astrid Hansen in een aanpalend vertrek.

‘Ik wil me verontschuldigen voor mijn onvriendelijkheid, maar het is zo onwerkelijk om oog in oog te staan met een levend persoon,’ roept ze. ‘Ik schrok me een ongeluk.’

‘Ik ben je zo dankbaar dat je me binnenlaat. Het laatste wat ik wil, is je besmetten. Ik zweer dat ik niet ziek ben.’

‘Zijn we als mensen niet verplicht elkaar tot het bittere einde te helpen?’

In het andere vertrek hoort ze een geluid uit haar verre jeugd. Alsof een waterkoker stoom blaast. Ze vraagt zich af hoe de vrouw het water aan de kook weet te brengen.

‘Een oude gasfles. Van toen we hier kwamen wonen,’ klinkt het alsof de vrouw haar gedachten raadt. ‘Ik ben er zuinig op. De toekomst is onzeker.’

Triinu geniet van de gezellige rust die Astrid Hansens spullen uitademen.

De oude vrouw komt de kamer binnen met kopjes en een theekan waaruit kruidige damp walmt. ‘Wanneer je uitgehongerd bent, moet je voorzichtig starten.’ Ze wijst naar de beschuiten die ze op een schoteltje heeft gerangschikt. ‘Eigenlijk moeten we uit elkaars buurt blijven, maar je hebt alles al aangeraakt. De deurklink. Het bankstel. Je hebt in- en uitgeademd. Besmettelijke bacteriën en virussen hebben vrij spel. Ik ben oud. Op een paar extra maanden komt het niet aan. Jij bent jong.’ Ze schenkt de thee in. ‘De belangrijkste vraag is of er nog iets is dat het leven de moeite waard maakt.’

De reikwijdte van die vraag dringt amper tot Triinu door. Dankbaar nipt ze van het mengsel met de zoete smaak van bloemenbedden. Gretig neemt haar bloed de suiker op.

‘Van mijn moeder geleerd. Thee kan je zetten met planten uit je eigen tuin. De smaak is minder sterk dan die van biotechnische, maar je proeft de natuur. Althans, dat denk ik.’

‘Lekker.’

‘Ook de suiker is echt. Sommige dingen spaar je, door ervaring wijs geworden.’

‘Ik kan me niet herinneren wanneer ik voor het laatst echte suiker zag.’

De huiskamer ademt de sfeer van oude documentaires in high definition, met beelden van het leven van vissers, metselaars, landbouwers en andere handarbeiders die werktuigen uit hout en staal gebruikten. Alleen de geursensatie ontbreekt. De voorwerpen waarmee Astrid zich heeft omringd zijn net zo werkelijk. Hout. Glas. Onvervalst koper en tin. Handwerk uit gesponnen textiel.

De oude vrouw volgt Triinu’s blik. ‘Mijn man. Een eeuw geleden traden we in het huwelijk.’

Op de foto ziet Triinu een beer van een kerel die zijn arm om het delicate middel van een blonde vrouw heeft geslagen. In haar traditionele jurk straalt ze, volkomen op haar gemak en voldaan. Hij moet een visser zijn. Het zomerlicht zet hen in lichterlaaie en weerkaatst de havengeul waarvoor ze poseren. De fjord achter hen is identiek aan de inham die door de smalle vensters van dit huis zichtbaar is.

‘Een eeuw geleden?’

‘Ik werd geboren in 2124. Ik ben honderdachttien.’ Astrid blaast in haar thee, laat een stilte vallen en zegt dan: ‘Wordt het niet eens tijd dat jij je voorstelt?’

‘Zoals ik al eerder zei, mijn naam is Triinu Kuusk.’

‘Uit Estland,’ zegt Astrid met een glimlach.

‘In 2212 ingevroren. En nu ontdooid.’ Ze wijst naar haar pols. ‘Mijn display is verdwenen. Ik voel me goed. Hoe ik er werkelijk aan toe ben, weet ik niet.’

‘Als je door het raam kijkt, zie je de Geirangerfjord. Je bent in Noorwegen. Ålesund is de dichtstbijzijnde stad. Vandaag is het de vierde maart, 2222. Vroeger zou de sneeuw in deze tijd tot een meter hoog liggen.’ Astrid schudt haar hoofd. ‘Dat was toen. Wat normaal is wordt voortdurend bijgesteld.’

Triinu weet het. De gemiddelde temperatuur is in vergelijking met de vorige eeuw drie graden Celsius gestegen. De erfenis van onverschilligheid. Niet te vatten, maar ze weet ook als geen ander hoe moeilijk het is om funeste ontwikkelingen te stoppen. Dat tegenstrijdige belangen alle energie uit je zuigen. Wie zich verzet wordt monddood gemaakt, voor bepaalde tijd ingevroren zoals Andres, zijzelf en vele medestanders.

Tijdens de stilte voelt Triinu hoe de oude vrouw haar observeert. De ogen die haar ziel beroeren zijn net zo grijs als haar haren, die tot een forse staart zijn samengebonden. Dezelfde vlecht als bij de jonge vrouw op de antieke foto’s. ‘Het moet vreselijk zijn om tien jaar te zijn kwijtgespeeld. De reden hoef ik niet te weten. Je hebt iets dat vertrouwen wekt, waardoor mensen over zichzelf willen vertellen.’

‘Je maakt me verlegen.’

‘Ik meen wat ik zeg.’ Astrid Hansen glimlacht. ‘Zo’n stralende jonge vrouw als jij was vast niet alleen. Heb ik gelijk?’

‘Andres.’ Ze slikt. ‘Andres Mora is mijn vriend en hij werd tegelijkertijd ingevroren. Ik weet niet waar hij is. Zijn bed in de ijsgevangenis was leeg. Hij moet eerder dan ik ontdooid zijn. Het is niet te vatten, de lijken in de grot, de ravage toen ik buitenkwam. Overal zag ik de dood. Maar ik weet dat Andres leeft. En dat het geen toeval is dat hij en ik het overleefd hebben. Dat hij zonder mij is verdwenen. Ik moet hem vinden.’

Troostend legt de vrouw haar verweerde hand op Triinu’s schouder. Er gaat een zachte kracht vanuit. ‘Als hij leeft zal hij ook alles doen om jou te vinden.’

Triinu loopt naar het raam. Ze vecht tegen haar tranen bij de gedachte aan Andres. ‘Hij is eerder ontsnapt dan ik. Waarom heeft hij niet gewacht? Waarom niet iets achtergelaten waaruit blijkt dat hij in leven is voor het geval ik zou ontdooien. Waarom …’

‘Rustig,’ onderbreekt Astrid haar, ‘je hoeft niet halsoverkop te vertrekken. Neem een beschuit. Kom eerst op krachten.’

Zenuwachtig fladderen Triinu’s vingers. Begrijpt de oude vrouw dat ze in verwarring is door alles wat ze heeft gezien? En dat ze sterk is. Iemand die de ijsgevangenis weet te overleven en dagenlang standhoudt in niemandsland, moet wilskrachtig zijn.

‘Ga zitten, Triinu. Een onverwachte gast laat men niet zomaar gaan. Je moet minstens weten wat de chaos heeft veroorzaakt’, zegt Astrid. ‘Niemand had zoiets verwacht. Razendsnel ging het. Hard en ongenadig. Er werd gezegd dat de eerste dominosteen in Bangladesh kantelde, anderen beweren dat het begon bij de kustgebieden van Somalië.’

‘Wat begon daar?’

‘Het verspreidde zich zonder mededogen. We volgden de berichtgeving. Zagen de gevolgen. Het kwam dichterbij. Niet alleen hier. Alaska. Australië. De Andes en Centraal-Afrika.’

‘Als het een wereldwijd probleem was, zou het toch wereldwijd aangepakt worden? We zijn op alles voorbereid, dat is wat altijd werd verkondigd.’

‘Dat is waar. Maar wat kun je doen als er geen communicatie mogelijk is?’

‘Je zei dat jullie de berichtgeving volgden.’

‘In het begin.’

‘Daarna?’

‘Viel alle stroom uit. Ineens sputterden de onderdelen en leken er kiezels tussen de raderen te zitten. Toen werd het stil. Een virus heeft geen stroom nodig.’

‘Al die doden … En de displays …’

‘Displays en sensoren zijn waardeloos als ze niet opgeladen kunnen worden. De slachtoffers werden overvallen door diarree. Van de ene op de andere seconde liepen ze leeg. Helse buikkrampen en het was voorbij.’

‘Daarom jouw bezorgdheid over mijn gezondheid?’

Astrid knikt.

‘Blijkbaar hebben de zogenaamde Heiligen over mij gewaakt.’

‘Hopelijk blijven ze dat doen. Want ik voel dat jij, Triinu Kuusk, ondanks je slechte conditie bestemd bent om grote daden te verrichten. Je straalt een enorme kracht uit.’

Triinu probeert te beredeneren wat de oude vrouw daarmee bedoelt. Hoe kan zij het tij doen keren? Alsof zij in staat is om orde te scheppen. ‘Kan ik alsnog ziek worden?’ vraagt ze. Sterk voelt ze zich allerminst.

‘Als je in aanraking komt met mensen die besmet zijn.’

‘Jij bleef gespaard?’

‘Het waarom heb ik me ook afgevraagd. Ben ik resistent geworden in het ziekenhuis waarin ik werkte? Verpleegsters hebben allerlei immuunsystemen, los van hun display.’

‘Was je verpleegster in een ziekenhuis?’

‘Toen ik jouw leeftijd had. Je weet dat de vooruitgang ervoor zorgde dat ziekte en pijn werden uitgebannen. Leeftijd stond niet langer meer voor de tijd die je geleefd had, maar was een onveranderlijke toestand.’

Voor Triinu is het alsof ze haar opa hoort praten. Hij stelde kritische vragen bij alles wat men van bovenaf als vooruitgang presenteerde. Het werd hem niet altijd in dank afgenomen. Niet alles klakkeloos accepteren, dat heeft ze van hem geleerd. Dat was haar bijna fataal geworden.

‘Ik kan het jou wel zeggen,’ zet Astrid haar verhaal voort. ‘We dachten dat we de natuur de baas waren, maar we zijn weer sterfelijk. Binnen enkele maanden werd ik een stokoud vrouwtje.’

Astrid Hansen duwt zich recht en pakt de fotokader die op het bijzettafeltje naast Triinu’s bank staat. ‘Afgelopen oudejaar,’ zegt ze.

‘Jij?’ Triinu ziet een ranke en kranige dame op de foto. Stralend houdt ze een champagneglas in haar hand.

‘Kijk eens naar mijn pols. De display deed het toen nog.’

‘Die foto is van enkele maanden terug?’

‘Zonder display ben je aan een versneld verouderingsproces onderworpen. Helaas.’

‘Dus ik word ook snel oud.’

‘Je lichaam zal zich in de komende periode aanpassen aan zijn werkelijke leeftijd.’

‘Ik ben totaal onbeschermd. Ik moet zo snel mogelijk een nieuwe display hebben.’

‘Niets functioneert nog. Stel dat er stroom is: waar vind je iemand die een display kan resetten of programmeren?’

In alle hevigheid dringt de realiteit tot Triinu door. ‘Ik weiger te geloven dat er geen oplossing is. Dan zijn we verloren.’

‘Hoop is het brood der ellendigen.’ De oude vrouw knikt naar de beschuiten. ‘Eerst moet je eten, dan slapen.’

‘Ik heb geen tijd te verliezen.’

‘Andres zal op je wachten. Een uitgerust lichaam kan beter denken.’

Astrid sloft de kamer uit. Met broze stappen hijst ze zich de trap op. Boven haar hoofd hoort Triinu een deur open- en dichtgaan. Een venster wordt opengegooid. ‘Kom maar.’ De vermoeidheid stijgt in Triinu’s benen. Ze drinkt het restje thee en sleept zich naar de gang.

‘De meisjeskamer,’ zegt Astrid.

‘Je hebt kinderen?’

‘Eerst slapen.’

‘Het is nog te vroeg.’

‘Hup!’

Triinu kan niet op tegen dit simpele bevel. Een hazenslaapje, niet meer, daarna zal ze zich gesterkt voelen en beslissingen kunnen nemen. Terwijl ze zich uitkleedt, slaat Astrid de lakens open.

‘Je bent mager.’

Als een kind laat Triinu zich onderstoppen.

‘Slaap zacht.’ De oude vrouw trekt de slaapkamerdeur achter zich dicht.

Uren slaapt ze. Een moment is ze wakker. De hemel is opgeklaard en boven een berg verlicht de maan de sneeuwpiek. De sterren bezorgen het water in de fjord kippenvel. Triinu prijst zich gelukkig dat ze binnenshuis is. Ze probeert te constateren of ze zich beter voelt. Tijdens de donkere uren kan ze niets beginnen, behalve haar lichaam en geest rust gunnen.

Na de volgende ontwaking, slaat ze het beddengoed weg en daalt de trap af. Vroege schaduwen glijden over de dromerige meubelen. Op de bijzettafeltjes weerkaatsen de foto’s de ochtendstemming. Sloepen aan een steiger. Een massieve blokhut waarvoor een blond groepje poseert. Een boerengezin op hun erf. Twee meisjes met stralende vlechten samen op een paard, hun vader houdt de teugels beet, hun handenwringende moeder staat achterin bij een dozijn melkkannen. Twee tieners in bruidskledij. Onbevangen oogopslag in de lens. Zachtmoedige gezichten. Een foto van haar opa had hier niet misstaan.

‘Lang geleden.’

Triinu hoorde Astrid de trap niet afdalen.

‘Na een tijd resten enkel beelden om naar te kijken. Het geheugen wist zichzelf. Hoe we spraken. Hoe we lachten. Hoe we ons voelden.’

‘Familie?’

‘Ik ben dat meisje op het paard.’

‘Jouw vader en moeder?’

‘En mijn zusje, Karen. Dit is de laatste foto van haar. Toen waren nog niet alle ziektes overwonnen. Leukemie.’