Een quaet vermoeden

Diane Busink

Een quaet vermoeden

Diane Busink

1e druk januari 2022

Uitgeverij: Godijn Publishing

Vormgeving cover: Imber Studio, Ralph Bunschoten

Auteursfoto: Willie Derks - Derksfotografie

ISBN 978-94-93266-51-3

ISBN E-book 978-94-93266-52-0

NUR 342

©2022 Godijn Publishing | www.godijnpublishing.nl

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar worden gemaakt, door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van Godijn Publishing.

Voor Hiddo

Proloog

De Liemers, 29 juli, 14.16 uur

Ik zal ermee moeten leren sterven. Het is dat verdomde water dat mijn hart doet verkillen. Het bloed in mijn aderen stolt van een rollende rivier met draaikolken naar een taaie stroom stroop. Ze komt van diep, de kou, uit de poel. Maar ze weet me te vinden. En raakt me recht vanbinnen. Daar, waar diep in mij, IK huis. Via al mijn lichaamsopeningen zoekt ze altijd de kortste weg. Het moeraswater is mijn redding, dat is zeker. Het is fijn om niet te voelen. Ik hunker naar een welkome verdoving van mijn bestaan. Genadeloos kom ik echter na de diepte altijd weer bovendrijven. Dan smeden mijn neuronen tintelend mijn leven weer aan elkaar. Míjn leven. Emmertjes water redden misschien de stad van een brand, niet van de pest. Deze poel woekert mijn pest aan.

De Liemers, 29 juli, 13.28 uur

In de uiterwaarden vlakbij de Jezuïetenwaai, fietsen een moeder en haar twee zoontjes in de brandende zon. Ze zoeken een zwemwatertje achter de dijk om af te koelen, er te voetballen en de meegebrachte broodjes te eten. De heldere, opgewonden jongensstemmen dragen ver over de zomerdijk. De kleine poelen in het uitgestrekte natuurgebied bieden verkoeling en beschutting. Het wemelt er van de vogels en insecten.

Een van de jongens slingert plots over de weg en wijst naar een grote zilverreiger die voorbijscheert.

‘Mama, kijk, een ooievaar!’

‘Dat is een reiger, Bas.’

De jongen springt van zijn fiets, die op het wegdek valt, en rent naar de omheining langs de dijk. Hij wijst opgewonden naar het uitgestrekte weiland aan zijn voeten. ‘Zijn daar nog meer reigers, mama? Wonen ze daar in nesten?’

‘Als we heel rustig en zachtjes doen, zien we ze misschien wel. Kom jongens, we zetten de fiets tegen dit hek en lopen die kant op.’

De zon brandt op het dijktalud en de kleinste van de twee jongens probeert op zijn eigen korte schaduwen te springen.

Als ze even later door het hoge, wuivende gras lopen, vliegt de zilverreiger in een sierlijke boog over hen heen. De jongens wijzen verrukt omhoog. ‘Mama, kijk, kijk daar.’

De zilverreiger danst door de lucht en verdwijnt langzaam uit het zicht. Teleurgesteld kijken ze hem na. ‘Komt ie nog terug, mama? Komt hij zo weer bij ons? Mogen we hem brood voeren?’

Marit lacht, wie zal het zeggen?

Terwijl een zacht briesje opsteekt vanachter de knotwilgen, doemt voor hen de glinstering van een kleine poel op. Tien minuten later zitten ze op een bemoste stam en steken twee paar blote kindervoeten in het moerassige water van de poel. De jongens staren er gebiologeerd in.

‘Is hier het verdronken dorp, mama? Wonen hieronder dooie mensen?’’

‘Nee, Tom, dit is ondiep water. Het overstroomde dorp is verderop. Dat heette Leuffen. Op een dag was er heel veel wind en regen. Toen brak de dijk en heel veel water stroomde over de weilanden, zo, hups het dorp in.’

‘Dat heb je al verteld,’ mompelt Bas. Zijn teen draait rondjes in de verkoelende poel. Steeds sneller. Cirkels en golfjes geeft het.

‘Waar zijn die mensen nu?’ Kleine Tom kijkt zijn moeder verschrikt aan.

‘Dood, verrot.’ Bas lacht hard.

‘Bas, sst, zeg dat niet. Maar die mensen zijn wel doodgegaan, dat klopt.’

Bas kijkt zijn broer triomfantelijk aan. ‘Zie je nou wel, dood is dood.’

‘Zijn ze dan niet begraven, net als oude oma?’

‘Nee, deze mensen konden niet worden begraven. Het is al heel erg lang geleden. De mensen waren arm. En er woonden in dat dorpje niet veel mensen. Misschien konden er ook wel een paar wegzwemmen.’

De voeten van Bas draaien nog steeds rondjes. Wilder en sneller. Water spat omhoog. ‘Waarom mogen we niet zwemmen? Dat had je gezegd …’

‘Bas, rustig aan. Het is stilstaand water. We fietsen dadelijk verder naar een meertje. Daar mag je het water in. Nu eerst wat drinken en een broodje.’

Tom kijkt reikhalzend naar de koeltas.

Bas wijst naar de onbewolkte lucht. ‘Kijk, weer een vogel. Welke is dat?’

Marit kijkt kort op. ‘Een kraai? Een kauw? Een raaf? Ik weet het niet precies. Zoveel vogels ken ik niet. Vanavond vragen we het aan papa, oké?’

‘Ik weet het. Ik weet het,’ roept Bas uit. ‘De juf heeft het deze week verteld. Ze zijn allemaal familie. Dit is een raaf.’

Het is inderdaad een raaf. Een sierlijke raaf. De uitgestrekte vleugels zijn relatief klein. De vogel nadert hen, maakt een bocht, de kraalogen venijnig glanzend. Brenger van ongeluk. Een kwade roep. Stelend en levend van aas. Verwaarloost zijn jongen.

Maar dat weet Marit niet. Terwijl ze het op dat moment écht al had kunnen weten. De raaf, dicht over hun hoofd. De hete, verstikkende lucht. Ze kan het afleiden uit dat wat er niet is, namelijk geluiden. Van de wind, insecten, andere vogels, andere mensen. Midden in de vakantie, op een stralende zondag en dan ook nog in een populair natuurgebied. Niets. Stilte.

De voeten van Bas in de poel. De cirkels. Harder, steeds wilder. Woester. Draaiend de diepte in. De raaf boven het wateroppervlak.

Pas op dat moment kijkt ze om.

De kille ogen zuigen zich vast aan de hare. Ze knippert even, maar kan zich niet losmaken van die blik. Met de kracht van een laser schiet hij raak. Diep in haar voelt het als een harpoen. Ze wil hem negeren, o niets liever wil ze. Ze is hier met haar jongens. Vier en zes jaar. Ze moet gaan, nú. Ze wil iets zeggen tegen de man, haar woorden worden gesmoord. Hij schuift naar de poel.

De voeten van Bas, nog steeds in het water. De handen van Tom om het broodje kaas.

Aarzelend staat ze op. Ze kan niet anders dan de man strak aankijken. Als vanzelf volgt ze hem, om de poel heen. Haar bloed stroomt langzamer. Haar bewegingen worden trager en zwaarder. Haar voeten slepen door het gras.

De man heeft een strakke blik, kijkt overal dwars doorheen. Langzaam loopt hij naar de waterkant. Hij kijkt niet om. Ze volgt toch wel.

De jongens op de boomstam.

De raaf boven de poel.

De man steekt zijn voet in het water. Zijn witte gewaad hangt in slierten om zijn magere lijf. Ze kijkt nogmaals om. Ze wil om hulp roepen, maar haar tong is droog en dik. Zelfs slikken lukt amper. Haar slepende voeten schuiven door het hoge gras. Ze ziet het spoor dat ze maakt. Ze kan uitsluitend vooruit.

Van de man is net boven het water slechts nog zijn borst zichtbaar, met daarop een roodfluwelen kruis. Hij zakt dieper. Niet eenmaal kijkt hij haar meer aan. Desondanks voelt ze zijn blik.

Ook zij glijdt als vanzelf het koele water van de poel in. Ze voelt noch haar benen noch haar voeten. Haar armen bungelen zwaar langs haar lijf. Ze bestuurt zich niet langer.

Ze wil omkijken, maar mist de kracht om haar hoofd te draaien. Haar ogen tranen. Knipperen moet ze. Heel langzaam bewegen haar oogleden. Dicht. Dicht. Omlaag. Ze sluiten, dat is fijn. Rust geeft het. Duisternis om in weg te kruipen.

Een draaikolk van verstikkende zwarte dreiging.

Open. Haar ogen moeten open!

Met veel kracht lukt het de stroperigheid te negeren. Als bijkomen na een narcose. Tranen glijden over haar gezicht.

Nog steeds zakt de man dieper in de poel. Zijn mond is nu onder water.

Ze voelt de druk van zompige modder aan haar benen. Haar brein golft langzaam mee. Ze denkt aan de jongens. Het waarom raakt ze kwijt.

Help. Bas. Tom. Help.

Klauwende handen. Van haar of van de jongens?

Vlak voordat hij volledig onder water verdwijnt, draait zijn hoofd in haar richting. Helblauwe ogen. Hij knippert niet. Zij ook niet meer. Het is te vermoeiend.

Ze voelt zich dieper zakken. Groenig water tot aan haar kin.

Nee. Man. Help.

Op dat moment verdwijnt hij in de poel.

Ook zij daalt verder. Zurig mos, dat proeft ze. Stroperige en draderige schimmel. Er kleven slierten aan haar wangen. Het wordt donkerder. Het water is zo zwart dat er amper daglicht doordringt.

Ze zakt weg.

Om haar heen glijden overal schimmen de diepte in, omlaag in de poel. Een trage stroom figuren. Mannen, vrouwen, kinderen. Een neerwaartse, menselijke modderstroom. Armen en benen verstrengeld als een kluwen garen. Vingers omklemmen tenen. Plukken haar wiegen langs monden. Ze ziet niets. Voelt niets.

‘Tooveren, wat dat voor een werc is,

wat crancheit schade ende hinder,

daer van comende is,

ende wat remedien men daer voor doen sal.’

(J. Vallick, 1559)

-1-

De Liemers, zeven maanden later

Nog een keer drukt ze, nu zonder handschoen, op de koude, gladde knop van de deurbel. De schelle echo galmt door het huis. Haar adem ontsnapt als een kleine pluim uit haar mond. Ze loopt een stukje naar achteren, de antraciet kiezels knisperen onder haar voeten. Er ligt een dun laagje aangevroren rijp. De paar winterharde plantjes hebben witte stekeltjes. Over de weilanden langs de A12 lag zojuist ook al een witte deken van ijskristallen.

Ze belt nogmaals aan.

Waarom doet er niemand open? Waarom is Marit onbereikbaar?

Als ze over de bevroren vensterbank leunt en door het keukenraam kijkt, ziet ze de ontbijtboel op het aanrecht staan. Een paar borden, mokken en wat bestek. Niemand thuis.

Het indringende telefoontje vanochtend vroeg van Marit: ‘Kom hierheen, Elsa, kom!’ Haar stem brokkelde als ijs rondom een wak. Daarna het whatsapp-bericht: ‘Ik ben zo’n moeder die haar kinderen de dood insleurt. Ik heb een leven nodig om me te bevrijden van de last die schuld en schaamte heet. En dan is een leven nog te kort.’

Met beide handen boven haar ogen tuurt ze nogmaals naar binnen. Een leeg huis. Waar is Marit? Waar zijn de jongens?

Pas als ze later aangeslagen met een kop sterke koffie aan de keukentafel zit, slaat de twijfel toe. Een knagend gevoel in haar onderbuik. Waarop is haar onrust eigenlijk gebaseerd? Wat bezielde haar om Bob op zijn werk te bellen? Hij zal alarmdiensten inschakelen. Politie, huisarts, psychiater.

Marit kan toch gewoon een wandeling maken?

Bob loopt rusteloos tussen het aanrecht en de keukentafel heen en weer. Kijkt onafgebroken op zijn mobiel. Zijn haar in de war, zijn hemd half uit zijn broek. ‘Hoe laat belde ze?’

‘Ik denk rond zeven uur vanochtend,’ zegt Elsa. ‘Kom, was alles wat ze paniekerig riep en daarna werd de verbinding verbroken. Ik ben meteen hierheen gereden.’ Over het whatsapp-bericht zwijgt ze.

‘De jongens zijn gelukkig op school. Daarover hoeven we ons geen zorgen te maken.’ Zijn stem klinkt verre van opgelucht.

‘We moeten haar zoeken, misschien dwaalt ze ergens bij die poelen achter de dijk. Daar komt ze vaak.’ Zijn stem sterft weg, hij leunt over het aanrecht en kijkt de straat in. Dan staat hij ineens naast haar. Hij pakt haar arm en knijpt er te hard in. ‘Waar is ze, Elsa? Zeg het, waar?’

‘Ik weet het niet,’ stamelt ze. Ze voelt haar lip trillen en haalt stoterig adem. Haar stem breekt.

Bob laat haar los en tikt met zijn vlakke hand tegen zijn bovenbeen, steeds harder. Hij begint weer te ijsberen.

Koortsachtig probeert Elsa na te denken. Marit heeft haar gebeld en geappt, de jongens naar school gebracht, is teruggefietst, en sindsdien is ze onbereikbaar. Haar mobiel ligt met lege batterij op het aanrecht. Haar jas hangt aan de kapstok.

‘Ze was erg afwezig de laatste weken, had rare gedachten …’ Bob kijkt haar donker aan. ‘Dat heeft ze jou vast ook verteld? Dus wat denk jij?’

Elsa slikt. Het is een lang en raar verhaal. Bob zal ook aan haar gaan twijfelen. Of, erger nog, haar invloed op Marit verkeerd inschatten. Ze veegt een paar denkbeeldige kruimels van tafel.

‘Sinds januari hadden we minder contact. We belden soms. Het leek goed met haar te gaan …’

Ze laat haar gefronste blik glijden over de bank, de fauteuils, de Lego van de jongens, de vensterbank met een paar vazen, een schoteltje met wat decoratiespul, de grote plant in de hoek. Ze kijkt om, naar Bob. Alles ziet er normaal uit. Huiselijk, vriendelijk. Marit heeft haar best gedaan om het gezellig te maken. Weer staart Elsa naar de grote plant. Op het schoteltje liggen gespikkelde bonen, ziet ze nu. Ze glinsteren in de schrale ochtendzon. Als kleine torretjes.

Dan beseft ze het. Ze hapt naar adem, haar hart slaat over, het bloed trekt uit haar gezicht. Ze springt overeind. Het kaartje, aan de stam van de plant, vermeldt datgene wat ze niet wil zien. ‘Ricinus communis,’ stamelt ze. En dan, met overslaande stem: ‘Ik denk dat ik weet waar ze is, Bob.’

Hij staat abrupt stil, kijkt haar aan en zijn mond zakt langzaam open.

‘En dat is niet achter de dijk bij de poelen.’

Als er een kwartier later een politiewagen voor de deur stopt en tegelijk met een koude wind twee agenten binnenstappen, ijsbeert Bob nog steeds door de kamer.

Twee koffiekopjes op tafel. Het schoteltje met de bonen. Daarnaast de mobiel van Marit. De ontbijtspullen onaangeroerd op het aanrecht.

‘Uw vrouw?’ vraagt de agent rustig terwijl hij naar Elsa kijkt.

‘Ze is sinds negen uur spoorloos,’ roept Bob.

Achter hen wandelt Pluis, de kat van de buren, klaaglijk miauwend naar binnen.

-2-

Bob staart naar Marit, die hem vriendelijk lachend aankijkt. Hij leest het bericht onder de foto nog eens, nu hardop. Alsof het daar anders van wordt. Het klinkt in elk geval alsof het om andere mensen gaat. In een ander dorp. Een ander leven.

“De politie is sinds 28 februari jongstleden op zoek naar de 44-jarige Marit Meesters uit Groessen. Marit is een kwetsbare vrouw die geen gevaar voor haar omgeving vormt, maar wel zichzelf in gevaar kan brengen. Ze heeft in verwarde en overspannen toestand haar huis verlaten.

Er is naar Marit gezocht in het dorp en achter de dijk, zelfs met speurhonden. Haar familie en vrienden hebben in het dorp en in de wijde omgeving posters opgehangen. Veel dorpsgenoten zijn op pad gegaan om te helpen zoeken. Opsporing Verzocht besteedt komende week aandacht aan de raadselachtige verdwijning, in de hoop op tips, een aanwijzing, een spoor.

Marit verliet haar huis waarschijnlijk te voet, zonder jas en zonder mobiele telefoon. De Groessense droeg op de dag van verdwijning een donkere jeans van het merk Levi’s en een bordeauxrode trui met een zwarte sjaal. Ook droeg ze witte Nike sportschoenen. Wie de vrouw denkt te zien, wordt gevraagd om 112 te bellen. Andere informatie over deze vermissing kan worden doorgegeven via 0900-8844.”

Het bericht zal worden geplaatst in de Gelderlander. Hij heeft geen idee welke dag. Hij weet niet eens welke dag het vandaag is.

‘Wees op het ergste voorbereid,’ zei de agent.

Hij ondersteunt zijn hoofd met beide handen. Een hel, dat is het. Hij leeft volkomen op de automatische piloot. Zijn ouders en schoonouders zorgen voor Bas en Tom. Eten, drinken, slapen, plassen, poepen, geen idee wanneer hij het deed. Gedachteloos kauwt hij op dat wat hem wordt voorgezet. En na een paar happen schuift hij het bord aan de kant.

Waarom, verdomme, schiet dat onderzoek niet op?

Hij gooit vloekend zijn lege kopje op de vloer. Terwijl hij opstaat, valt zijn stoel achterover. Het is godverdomme zijn vróuw. Dat geleuter de hele dag van die agenten. De huisarts die meelevend knikt. De psychiater die zwijgt. Wat heeft hij aan al die hocus pocus? Haalt het Marit terug? Met gebalde vuist loopt hij door de kamer. Zijn andere hand slaat hard tegen zijn bovenbeen.

Zijn beltoon. Verwachtingsvol neemt hij op. ‘Ja?’

-3-

‘Bob, met Elsa, hoe gaat het?’

Ook haar uren klonteren in elkaar. Ze zit er al een tijdje aan tafel, tussen stapels opgevouwen was, boeken en tijdschriften.

‘Ga terug naar Tilburg, joh. Je hoort het wel als we iets weten,’ had hij mat gezegd.

Ze begrijpt het best, dat ze na die mislukte zoektocht in zijn ogen overbodig is. Dus dat was wat ze had gedaan. Terug naar huis.

Zuchtend wrijft ze over haar ogen en fatsoeneert ze haar krullen enigszins. Eerst belt ze Bob, bedacht ze en daarna gaat ze er even uit, wat boodschappen doen bij AH.

‘Ik heb het gevoel dat we iets gigantisch over het hoofd zien,’ zegt ze weifelend.

Hij lacht cynisch. ‘Ja, het is 1 meter 70 lang en heeft maat 42. Zou dat het kunnen zijn?’

Elsa reageert wijselijk niet. De spanning van Bob dendert haar huiskamer binnen.

‘Heeft de politie iets gedaan met die bonen?’ stamelt ze. Ze hoort het zichzelf nog tegen Marit vertellen, twee weken daarvoor: ‘Wonderbonen zijn het, Marit. Als decoratie aan een tás, hoe verzint hij het? Het klinkt onschuldig, maar ze zijn heel giftig.’

Nu voelt ze haar lip trillen. Ze haalt diep adem. ‘Ze zijn écht giftig, Bob. Ik weet dat zowel Obama als Trump er weleens mee bedreigd zijn. In poedervorm, in een brief. En in het Oostblok wordt het gebruikt. Verkeerd, welteverstaan.’ Voor haar ogen trekt een stoet wanhopige patiënten voorbij. Ernstig in de war. Of erger.

‘Zou ze … zou ze er iets mee gedaan hebben, denk je? En …’ Hij hapert even. ‘Wát dan?’

‘Ik weet dat je van het eten van één boon doodziek kunt worden. Maar hoeveel je er moet eten voor een fatale afloop …’ Haar stem breekt.

Het voelt alsof er een kluwen spaghetti zit overal. In haar hoofd, haar armen, haar benen.

Wat Bob en de jongens doormaken is erger dan de hel. Nergens een spoor van Marit. Geen voetstappen, geen vingerafdrukken. Machteloos. Natuurlijk had ze het niet moeten doen, Marit hierin meesleuren.

Ze dreggen al de hele dag, in alle poelen achter de dijk, vertelt Bob. En dat zijn er nogal wat. Het halve dorp zoekt mee. Hand in hand loopt een menselijke ketting door het lage grasland.

Met de politie in hun kielzog reed ze vanochtend samen met Bob naar de plek van de afgebrande boerderij waar nu een kleine bungalow stond.

‘Ik schrijf een roman,’ zei ze benepen, terwijl ze hoorde hoe idioot het klonk. ‘Ik vertelde Marit wat ik ontdekt had over Groessen. Ze vond het leuk en liet me de plekken zien waarover ik informatie had gevonden. We hebben rondgewandeld, hier in de gemeente.’

Daar stonden ze, in de boomgaard, in de ijzige wind. Twee agenten, Bob en Elsa. Er was niets dat wees op de aanwezigheid van Marit. De weilanden waren leeg en koud. Ook de kale fruitbomen met hun weerbarstige takken zwegen.

‘Hier heeft vroeger een oude boerderij gestaan, zo vertelde Marit me.’ Elsa wees naar een verlaten schuur met een grote groene deur. ‘Die is afgebrand, begin jaren tachtig. Marit heeft dat destijds gezien. Er zouden sporen zijn van tempeliers, hieronder.’ Ze stampte met haar voeten op de harde grond. Het hielp ook om een beetje warmer te worden.

‘Dat weet ik,’ zei Bob met een hoofdknik, ‘van die uitslaande brand.’

De agenten doorzochten zonder veel animo de schuur en het erf. De bungalow stond er verlaten bij. Alle deuren uiteraard op slot. Ze keken dan eens links, dan rechts, en kuierden rustig rond. Een van hen duwde het bordje Te koop rechtop.

Bob schopte tegen een hek. ‘Godverdomme, ze kunnen beter dreggen in die poelen!’

Elsa voelde tranen branden achter haar ogen. Ze slikte. Hun verhaal, zou Bob daar iets mee kunnen?

Naast de schuur lag een stapel oude banden. Die gebruiken ze om het kuilvoer mee af te dekken, wist ze. Er hing een verschraalde rubbergeur omheen.

‘We gaan nu achter de dijk, naar de poelen,’ zei de dikste van de twee agenten, waarbij hij alleen Bob aankeek. ‘U kunt het beste naar huis gaan, mocht ze zich daar melden.’ De andere agent liep, al sprekend in een portofoon, naar de dienstauto. Nog voordat beide portieren dicht waren, startte hij de auto en in een wolk van stof en de geur van dieselolie reed hij de oprit af.

Verslagen bleven Bob en Elsa achter.

‘Godverdomme,’ zei hij nog maar eens.

-4-

Er was niemand in de parkeergarage. Op deze warme zomerochtend wilde geen mens hier langer zijn dan nodig. Het was er stikkend heet en het stonk er naar uitlaatgassen. Haar klamme voorhoofd werd nog warmer door die vervelende opvliegers. Elsa nam een slok lauw water uit haar flesje en startte de huurauto.

Twee weken daarvoor had ze de vlucht geboekt en dus vloog ze in de vroege ochtend van 28 juli van Eindhoven naar Salzburg.

‘Kom een weekje deze kant op.’ De stem van haar vriendin Felice klonk verfrissend. Net als de ijle berglucht die in gedachten al haar longen vulde, met beloften van lucht en licht.

Haar bovenwoning voelde met de dag kleiner en benauwender. De sleur klonterde Elsa’s dagen aaneen. Steeds weer hetzelfde riedeltje. Ze werd doodmoe van alle patiënten en de registratiedruk. Het weten hoe haar agenda de volgende dag afgeladen vol zou zijn. En dan ook nog twee langdurig zieke collega’s; de nieuwe huisarts-in-opleiding kwam pas na de zomer! Al werd het tien uur in de avond, glimlachend werkte ze door tot het af was. Anders dan haar collega’s had zij geen gezin, met stinkende pubers of koortsige kleuters.

Maar altijd, ‘s avonds alleen thuis op de bank, kwam die bonkende hoofdpijn. Met tranen om dat wat niet was.

Vaak belde een vriendin om haar mee te vragen. Waarom niet, dacht ze dan. Steeds vaker vroeg ze zich af: waarom wél? Alles in haar leven was zo voorspelbaar geworden. Dat was slopend. Saunabezoekjes, een culinaire avond, een stedentrip, jaarlijks een groepsreis. Ze wilde niemand teleurstellen.

Het meest van alles miste ze het moederschap. Een onvoorwaardelijke band. Jarenlang had ze het diep weggestopt. Nu, midden in de overgang, was die leegte er altijd en overal.

Ik ga zelf ook ongebruikt retour, dacht Elsa cynisch, terwijl ze het laatste doosje tampons ongebruikt weggooide. Even later liepen de tranen over haar wangen. De loop van hormonen, bergafwaarts als een lawine. Ongebruikt retour, dat was precies wat ze niet wilde. Ze wilde vooruit. Soms dacht ze: ik ga gewoon druiven plukken in Zuid-Frankrijk, of – beter nog – ik word archivaris. In alle rust en stilte orde scheppen. Ze hakte de knoop om met Felice de bergen in te gaan pas door toen ze na de tampons ook haar voorraad maandverband weggooide.

Nu was ze er. In Salzburg. Vaag herinnerde ze zich dat ze de snelweg A10 richting Villach moest nemen. Daarna een aantal tunnels en vervolgens de afslag naar Graz. Ze wist het niet zeker. Het was lang geleden dat ze hier had gereden. Al zeker een kwartier had ze geworsteld met de navigatie in de huurauto. Er was een bestemming ingevoerd die ze niet gewijzigd kreeg: Eichstraße 322-3, Salzburg. Zomaar zonder navigatie naar het vakantiehuisje rijden, zag ze niet zitten.

Eerst maar eens die garage uit.

Ze parkeerde de auto een paar honderd meter verder. Stilstaand voor een verlaten pand bekeek ze de navigatie nog eens goed. Langs haar denderde het verkeer. In het Audi-boekje uit het dashboardkastje stond niets over navigatie. Terwijl ze zuchtend het boekje terugduwde, zag ze ineens iets wits liggen. Een klein doosje zo groot als een envelop. Met een adresetiket erop, niet gefrankeerd. Ze bekeek het fronsend. Eichstraße 322-3, 5023 Salzburg.

Het adres bevond zich aan de rand van de stad. Ze reed er zomaar heen.

Het ligt op mijn route. Iemand mist het vast.

Het maakte haar meteen prikkelbaar, zoiets deed ze nooit, en dan die drukke randweg. Ze werd links ingehaald, dan ineens weer rechts.

Waarom? Dump dat pakketje in een brievenbus! Wat kan het jou schelen. Dan wordt het niet bezorgd. Of laat het in de auto liggen.

Een bocht scherp naar rechts. Bestemming bereikt. Ze ontweek nog net een toeterende vrachtwagen. Van het grote, witte herenhuis zag ze vooral de scheefhangende luiken. Ze stonden wijd open, waardoor het verpauperde huis naar haar grijnsde. Vijf ramen op de eerste verdieping, daaronder een grote houten dubbele voordeur. De zon bescheen de gevel vanachter de hoge bomen. Het gaf een gefilterd en wat diffuus effect.

De Audi gleed als vanzelf naast een oude, roestige Mercedes. Ze graaide naar het doosje. Huisnummer 322-3. Hier moest het zijn.

Met een paar stappen bereikte ze de afgebladderde voordeur. De wind zuchtte langs het huis in kleine ademstootjes. Brokjes gebroken zonlicht verwarmden haar gezicht. De ouderwetse bel – zo’n koperen waar je aan moet trekken – zat muurvast. De deur stond op een kier. Eén grote stap en ze was binnen.

‘Hallo.’

‘Griass Di.’ Een oude vrouw met een hoofddoek om haar hoofd en een plumeau in haar hand boog licht en knikte gereserveerd.

Elsa knikte terug en stak haar rechterhand uit.

De vrouw pakte de plumeau steviger beet, nu met beide handen. ‘Servus.’

De mufheid viel als een klamme deken over haar heen. Het karige licht dat via de deur kortstondig was binnengedrongen, werd even plotseling buitengesloten.

‘Komm.’ De vrouw wenkte en schoof gebogen en met moeizame tred door een lange gang.

Een beschadigde en afgebrokkelde granieten vloer. Hoeden op een plank aan de wand, een wandelstok bungelend aan een haak, schilderijtjes.

De vrouw verdween door een openstaande deur.

Weg met dat pakketje en dan weg uit Salzburg.

De kamer die ze betrad, was verrassend licht, ruim en fris, met openstaande ramen. Op een grote ovale tafel lagen tientallen tassen en schoenen.

‘Ich habe nur diese Pakete …’

Zonlicht viel op de plumeau. Er dwarrelde stof omlaag.

De vrouw sloeg haar ogen neer en draaide zich om. ‘Kaffee?’

Nee, alleen het pakketje afgeven. Toch?

‘Uh … Ja, gerne.’

De roze tas viel haar meteen op. Dakpansgewijs waren lederen lovertjes over elkaar genaaid. Ze fladderden en ritselden langs haar vingertoppen. Dat zachte leer, fantastisch. De sluiting bovenop was simpel maar doeltreffend, met een lederen koord dat door een grote lus was geschoven en aangesnoerd. De schouderriem in dezelfde kleur, van stugger leer. Rondom waren kleine glanzende kraaltjes aangebracht. Het leken net torretjes, met bruinige en wittige meanderende patronen op hun glanzende ruggetjes.

Die kraaltjes heeft ze vaker gezien.

Plots klonk achter haar een rammelend dienblad.

‘Schön.’ Elsa wees op de tas.

‘Schauen Sie ruhig.’ De oude vrouw klonk nu milder. ‘Er kommt gleich.’

Terwijl ze de koffie op tafel zette, verscheen er iemand in de deuropening.

-5-

De bejaarde man droeg een keurig gestreken lichtgrijze pantalon met een gestreept overhemd. Spierwit haar. Zijn gebruinde gezicht maakte zijn leeftijd raadselachtig.

‘Elsa Jansen.’ Ze stak haar hand naar hem uit. ‘Ich habe eine Pakete gefunden mit diese Adresse …’

‘Dat is curieus …’ mompelde hij terwijl hij zijn fronsende blik van het doosje naar haar verplaatste en terug. ‘Jacobi, Don.’ Hij knipoogde. ‘Nederlandse? Wat brengt u hier?’

‘Nederlandse, jazeker. Ik kom uit Tilburg.’

‘Ik kom ook uit Nederland,’ zei hij met hese stem.

Een mix van Ben Cramer en Harry Mulisch, daar lijkt hij op.

Ze hield het pakketje voor zich omhoog. ‘Dit lag in het dashboardkastje van mijn huurauto. Ik ben onderweg naar een vriendin. Het adres lag op de route dus ik dacht …’

De man lachte, net iets te hard. Hij nam haar vorsend op. Haar gezicht. Haar halsketting, haar rok, haar benen en terug. Ze werd er nerveus van. Het scherpe randje van het hangertje prikte tegen haar vinger.

‘De Corsicaanse Morenkop?’ Zijn boogvormige wenkbrauwen vragend, zijn blik doordringend. ‘Ben je teruggegaan om het af te sluiten? Je weet toch: You can’t return to where you never have left.’ Hij lachte hard. En zweeg weer.

Ze liet haar ketting abrupt los en ontweek zijn donkerbruine ogen.

Hoezo kun je niet terug als je ergens niet bent vertrokken?

Rare oude man. Het beste is dat doosje tussen alle tassen en schoenen op tafel zetten en weglopen.

Door het geopende raam zag ze een streep van het straattafereel. Een voortrazende auto, een asfaltstrook. Flits. Auto. Flits. Auto. Flits. Auto. Het doosje klemde ze stevig in haar linkerhand. Terwijl ze zijn koele ferme handdruk voelde, aaide hij met zijn andere hand kort over haar bovenarm. Ze lachte onhandig.

‘Ga toch zitten, Frau … Jansen was het toch? Ga zitten, Bitte, ga zitten! Koffie?’ Een joviale uithaal met zijn arm.

Er stond slechts één stoel. Een eenzame rookstoel tussen twee open ramen met wapperende gordijnen. Een prettige, koele plek, dat wel. De tafel met alle schoenen en tassen nam bijna de hele ruimte in. Het tapijt eromheen was flink versleten.

‘Nee, dank u. Ik kom alleen even dit afgeven. Het was al warm onderweg, dat belooft wat vandaag.’

Hij negeerde haar en pakte een kopje van het dienblad. Gebarend dat zij zichzelf kon bedienen. ‘Natuurlijk wel, neem wat u blieft, er is genoeg.’ Weer die dwingende ondertoon.

Altijd overkomt mij dit. Ik zou gewoon moeten weigeren en gaan. Maar ja, zo’n oude man … Eén kopje koffie dan maar? Ach, waarom ook niet.

Ze legde het doosje op tafel. Ze had geen enkele afspraak deze zaterdag. Zelfs Felice hoefde ze niet te appen, die kwam toch pas zondag of maandag naar de berghut.

Zwart, sterk, warm. Al had ze liever water gedronken met deze hitte.

‘Maria brengt ons ook een kan muntwater, een mens moet goed drinken met dit weer.’ Alsof hij haar gedachten kon lezen. Ook hij dronk zijn koffie. Met zijn pink omhoog, als een veer. Hij droeg een zwarte zegelring, zag ze.

Terwijl zij voorzichtig in haar hete koffie blies en een klein slokje nam, zette hij zijn lege kopje al op tafel, pakte het doosje en vouwde het open. Er verscheen een vragende frons op zijn gezicht. ‘Ach ja, de sleutelhanger. Deze klant wilde een bijpassende laptoptas. Hij zou zelf langskomen dacht ik …’ En hij legde het doosje met de sleutelhanger terug op tafel.

Hij ijsbeerde met zijn handen op zijn rug door de ruimte. Don Jacobi, geboren als Johan Jacobi. Kunstenaar. Globetrotter. In deze stad neergestreken. Een waterval van woorden.

‘Waarom Salzburg, na al uw omzwervingen?’ Ze kon hem amper onderbreken.

Waarom in deze stad en niet iets zuidelijker, écht in de bergen? Of in Zuid-Europa? Altijd zon.

‘Salzburg is prachtig, een provinciestadje. Er zijn veel Drachtmoden winkels, dat is voor mij als leerkunstenaar interessant. En Salzburg geeft me rust …’

‘Ik houd juist van de bergen. Daar vind ik rust. Heldere dagen, koude nachten. Vanuit een zonovergoten dal vertrekken en dan ineens in dichte mist bijna verdwalen. Of over een wolkendek staren met een verborgen wereld aan je voeten. Dat ongrijpbare …’

‘Soms ga ik de bergen in. Maar eigenlijk verlaat ik de stad zelden. Lang geleden is het ook dat ik in Nederland was. Ik ben daar opgegroeid in een klein dorp, in de Liemers. Daarna ben ik over de hele wereld geweest. En ik woon nu ruim dertig jaar in Salzburg. Ik werd verliefd op de Altstad en ben nooit meer weggegaan.’

Schloß Mirabell. De Kapuzinerberg. Weer vertelde hij veel. Met brede armgebaren. Hij moest aantrekkelijk zijn geweest, ooit. Ze dronk haar koffie, zakte iets verder onderuit in de rookstoel en luisterde naar hem.