Wikkelkind

Diane Busink

Wikkelkind

Diane Busink

1e druk januari 2022

Uitgeverij: Godijn Publishing

Vormgeving omslag: Imber Studio, Ralph Bunschoten

Auteursfoto: David van Haren Photography

ISBN 978-94-93266-53-7

ISBN E-book 978-94-93266-54-4

NUR 301

©2022 Godijn Publishing | www.godijnpublishing.nl

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar worden gemaakt, door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van Godijn Publishing.

Voor Janne

Proloog

Het leven begint ver voor de geboorte. Sterven doe je je hele leven lang.

Een keer hebben ze me na mijn dood alsnog opgehangen, mijn gehavende lichaam hing aan flarden aan een van de stadspoorten, omdat de schepenen me beschuldigden van zelfmoord. Zo vaak al ben ik gevierendeeld, zijn mijn vingers afgehakt, me de duimschroeven aangedraaid. Ik schroeide tot drie keer toe op de brandstapel. Ik heb stenen gedragen, aan de schandpaal gestaan en strafbedevaarten ondernomen. Ik ben geofferd aan de goden, stierf door bronzen zwaarden. Ooit stond ik voor de Inquisitie en keek Alva recht in de ogen. Zijn valse, kille blik vol macht en woede – de zoveelste die ik zag – liet me koud. Net zoals de beschuldigingen, van diefstal, van overspel, van koppelarij. Ze noemden me heks, lichtekooi, kwaad wijf, hoerenteef, duivelsgebroed, wichelaar, zwendelaar.

Het is niet de angst, vernedering of pijn van de tortuur die me echt raakt. Nee, dat is het lot van iemand zoals ik. Ik val buiten alles en onbekend maakt onbemind.

Wat me werkelijk kwetste, pijn deed tot diep in mijn kern en nog altijd mijn vezels doet branden en mijn spieren scheurt, gebeurde in de nacht waarin ik kermend mijn weeskind baarde. Kansloos was ze, enkel omdat mijn geest haar moederschoot voedde. Dat is mijn pijn en verdriet. Wat toen plaatsvond, is waarover ik getuigenis wil afleggen. Geloof me als ik u zeg dat ik mijn lot graag anders had gedragen. Geen strafmaat komt in de buurt van deze pijn.

Om mijn kind zal ik mijn verhaal doen.

Vanuit mijn veilige plek en in alle rust orden ik mijn gedachten en vertel ik het. U gaat het niet begrijpen, dat voorspel ik u. Het is ook niet te bevatten. Het valt buiten alle werkelijkheid en wereldlijke kaders. Mijn verhaal glijdt voorbij de grenzen van ruimte en tijd en blijft ergens zweven, tussen hemel en aarde, in de ziel van de wereld. Net zoals ikzelf dat heb gedaan, een eeuwigheid lang.

Geloof het.

Of niet.

-1-

Politie staakt zoektocht naar kleuter.

Na een telefonische tip heeft de politie tijdens het noodweer van zaterdagavond in het bosgebied de Heerlijkheid Beek bij Nijmegen een klein meisje doorweekt en blootsvoets aangetroffen. Ze oogt rond vier jaar oud en heeft opvallend grote, blauwgrijze ogen en rossige krullen. Ze is gekleed in een effen blauwe katoenen jurk, afgezet met een bies van witte bloemetjes. Het meisje is vermagerd en vervuild, maar maakt een gezonde en rustige indruk. Ze spreekt geen woord.

Een voorbijganger zag haar tijdens de heftige onweersbui wegkruipen in het struikgewas. Een zoektocht in de omliggende bosschages van het Kastanjedal leverde in eerste instantie geen spoor van haar op. De politie nam de melding zeer serieus en zette een grootscheepse zoektocht op met gebruik van speurhonden. Een groot gebied werd uitgekamd, hetgeen werd bemoeilijkt door het hevige onweer. Gedurende de avond vonden er een aantal blikseminslagen plaats.

Rond middernacht werd het meisje ongedeerd aangetroffen bij de zogenoemde Kabouterboom, een 450 jaar oude kastanje. De politie spreekt van een ‘beetje vreemde situatie’. Er blijkt geen kleuter als vermist opgegeven en er kwam ook geen reactie op de oproep of ouders die een kind missen zich wilden melden.

Zo achteloos mogelijk schoof ze het bericht over de tafel. Haar stem klonk aarzelender dan ze wenste toen ze hem vroeg wat hij van haar wilde.

‘Het kind is bij een pleeggezin in een safehouse ondergebracht. Voorlopig,’ zei hij. Hij bleef daar maar naast die tafel staan. ‘Ze is nog magertjes, maar eet en drinkt goed, lacht vriendelijk, is volledig zindelijk en slaapt rustig. Neuriet soms onverstaanbaar. Ze zegt echter geen woord. Niks, nada, noppes. Reageert amper op taal. Zit rustig, met haar handen gevouwen en wacht. Waarop? Je wilt niet weten hoeveel talen we al hebben gesproken tegen haar. Hoeveel speelgoed we hebben aangeboden.’

Zijn hand bracht een grijzende haarlok terug in model. De hand die ze zo goed kende, met de adertjes er iets bovenop. Ondanks zijn 55 jaar rimpelloos, tijdloos. Hij zuchtte diep en ging zitten. ‘We hebben werkelijk geen idee. Iedereen zit er bovenop. Politie blijft betrokken, Interpol is ingeschakeld. Ik ben er vanuit Jeugdzorg bij. Ze is medisch onderzocht, geen bijzonderheden. Buiten het multidisciplinaire team heb ik ook met de andere psychiaters gesproken, en met de kinderpsychologen. We denken aan een ontwikkelingsachterstand. Zwakbegaafd? Getraumatiseerd? Wie zal het zeggen …’ De grijze haarlok sprong terug vanachter zijn oor. ‘Met haar bleke gezichtje doet ze me denken aan … aan een engel. Ze heeft iets tijdloos mystieks. Bizar.’

Waarom vertelde hij haar dit? Zwijgend roerde ze door haar koffie.

‘Je weet dat ik hierover niet kan en mag spreken …’ gromde hij binnensmonds.

‘Dus?’

Hij zuchtte nogmaals en rechtte zijn rug. ‘Noor, ik doe dit nooit. Dat weet je. Maar iets in me zegt dat jíj ons kunt helpen. Háár kunt helpen.’

Abrupt stond ook zij op. De stoelpoot schoof piepend over het linoleum. Het artikel lag op tafel. Gelukkig zonder foto, was alles wat ze dacht. Beter geen beeld van dit meisje, dan ging ze alsnog overstag.

‘Noor …?’ Hij klonk nu smekend, bedelend bijna, en keek haar recht aan.

Ze schudde resoluut haar hoofd, terwijl ze haar smalle lippen samenperste. En ze vertrok. Het was lekkerder geweest als de deur met een klap achter haar was dichtgevallen.

De dagen daarna belde hij haar. Natuurlijk belde hij. En hij stuurde whatsappberichten en mailtjes. Onverbiddelijk negeerde ze hem. Ze werkte, deed haar work-outs, ging met vriendinnen naar het theater. Haar leven zonder Arend was juist zo lekker overzichtelijk en rustig. Dat zou ze niet laten verstoren door een klein meisje met krullen.

Het was zeker vier weken later – de zomer liep al ten einde – toen ze elkaar tijdens een flinke zomerbui troffen in de stad. Vanuit de verte al herkende ze zijn grijze haardos, het windjack sluik-nat langs zijn lijf, twee boodschappentassen aan zijn fietsstuur. Mijn God, wat viel ze voor hem. Nog steeds.

Ze hád hem kunnen ontwijken. Want hij merkte haar pas op toen zijn fietswiel haar bijna raakte.

‘Noor!’

Haar glimlach als een grijns. Haar lichtgrijze ogen namen hem vorsend op. Koele kalmte, dat was wat ze probeerde uit te stralen.

Hij prikte er meteen doorheen. Uiteraard. Langs zijn grijzende slapen dropen enkele druppels regenwater en zijn stem klonk als gesmolten lava.

Ochtenddauw op de Veluwe. Samen douchen in haar studentenhuis. De onweersbui in Limburg.

‘Lieverd, we zijn net verzopen katten, zullen we een bakkie doen?’ Hij wees naar het bekende cafeetje op de hoek. Ze knikte.

Het doorgaans smoezelige toilet was zojuist schoongemaakt. De wc-bril was vochtig, de vloertegels glansden. Haar natte handen kleurden rood van het harde wrijven. Zeepsop spatte tegen de kraan en spiegel. Ze fatsoeneerde haar wilde knot. Haar oogmake-up was gelukkig niet doorgelopen. Met een diepe ademteug opende ze de deur naar het café.

Oké. Arend dus.

Hij zat met zijn rug naar de deur. Gebogen, roerend in zijn koffie. Haar armen om zijn brede bovenlijf slaan, zijn warmte voelen, dat was wat ze wilde. Maar ze liep om de tafel heen en schoof haar stoel aan. De cappuccino dampte. KOE, dacht ze. Geleerd van de coach. Op momenten van onzekerheid, ruzie of discussie: Kaken Op Elkaar. Het niet willen oplossen, en al zeker niet voor de ander. Afwachten.

Hij keek haar aan. De KOE beheerste ze nog steeds niet. Ze struikelde over haar woorden toen ze hem wilde zeggen dat ze het er níet over wilde hebben. Hij meed haar blik. Knabbelde aan zijn sprits. Zweeg. Hij beet weer nagels, zag ze.

‘Ik heb niet gereageerd op je berichtjes. Ik kan het niet, Arend. Het ... het werpt me terug in de tijd. Ik heb zo goed afstand kunnen nemen.’ Ze probeerde haar stem te slijpen, scherp als een mes. ‘Jullie kunnen dat prima zelf, professionals genoeg, me dunkt.’

Hij zweeg. Dat irriteerde haar mateloos. Dus ratelde ze maar door. Valkuil.

‘Ik heb meer balans gevonden. Ik werk parttime en kom zo aan andere dingen toe. Zoals hardlopen, paardrijden, wandelen. Werk is maar werk, Arend.’

Hij knikte. De snor van het melkschuim kriebelde boven haar lip. Met een nijdige beweging veegde ze het weg.

Zijn bruine ogen keken licht spottend, geamuseerd. ‘Werk is maar werk, ja.’

‘Ja,’ herhaalde ze met zoveel mogelijk stelligheid. ‘Daarom.’

‘Noor, mag ik wél zeggen dat ik je mis? Je bevlogenheid, je out-of-the-box denken, de inspirerende en humoristische wijze waarop je aan onze intervisiebijeenkomsten deelnam.’ Hij wachtte even. ‘En ik mis je als Noor. Mijn leven is leger zonder jou. Killer. De sprankeling is eruit.’

Ze slikte. ‘Arend, het is klaar tussen ons. Het verleden ligt achter ons. Ik kijk vooruit. Ik heb nu rust. Leuk werk, leuke vrienden. Ik kan je prima tegenkomen. Zoals nu, koffie met je drinken in de stad, dat kan ik prima. Echt. Maar dat is wat het is, Arend. Ik wil en kan niet meer met je, ook niet als het om werk gaat.’ Ze stond op, pakte haar tas van de stoel en zocht naar haar portemonnee.

‘Mijn rondje,’ zei hij. Een kleine glimlach krulde genoegzaam om zijn mondhoeken.

Ze knikte en liep het café uit.

Twee weken later sloot ze toch bij de vergadering aan.

Niet Arend – natuurlijk niet! – maar Elsemieke en Daphne, de twee psychologen, hadden haar overtuigd. Uiteraard nadat Arend haar in het crisisteam had voorgedragen. Bij zoveel casussen hadden ze op deze wijze gehandeld. Dan werd zij als externe deskundige op freelancebasis betrokken.

De speltherapie vond altijd plaats onder haar voorwaarden en op neutraal terrein, buiten de instelling. Vaak zat een kind dan in een pleeggezin, dus was de gang naar haar praktijk laagdrempelig. Soms moest zij naar het kind toe, naar een safehouse, onder strikte geheimhouding en met begeleiding. Altijd las ze vooraf het dossier, bracht haar vragen in en vormde een eerste indruk. Daarna ging ze simpelweg aan de slag. De ene keer was het een kortlopend traject van enkele sessies; een andere keer duurde de behandeling maandenlang. Hoewel dat een rotwoord was: behandeling. Liever sprak ze van begeleiding.

Ze bouwde een band op met kind en omgeving. Ouders, pleegouders, leerkrachten, broers, zussen, ooms en tantes. Sinds ze niet meer in loondienst was van die stroperige grote instantie was ze zoveel slagvaardiger. Soms verliet ze de spelkamer en gingen ze naar een speeltuin, dierentuin of met de trein. Met een van haar laatste cliëntjes was ze zelfs wezen strandjutten, langs de rivier.

En nu zat ze hier. Dus toch.

Arend zat het overleg voor. Zijn stem was warm, rustig. ‘We weten nog steeds niet wat haar naam is. Hoe oud ze is. Waar ze vandaan komt. Ik zal, vooral ook voor Noor, de situatie kort schetsen. Welkom, Noor.’ Hij keek over zijn leesbril de zeven andere aanwezigen even aan. Haar knikte hij extra toe.

‘Goed dat je aansluit,’ zei Daphne. ‘Je bent altijd zo goed met die jonkies. Ze doet me denken aan die Sterre van een paar jaar geleden. Je weet wel, die met die grote honden thuis. Gediagnosticeerd autisme, toch?’

Arend kuchte. ‘Oké. Voortgangsbespreking casus Aaf.’ Hij zocht even oogcontact met Noor. ‘Zo noemen we haar voorlopig,’ mompelde hij. ‘Aaf is nu bijna drie maanden in het pleeggezin. Spreekt niet, huilt niet. Ze eet, drinkt en slaapt goed en is opvallend zelfstandig wat betreft ADL. Haar gemoedstoestand is wonderlijk genoeg ontspannen en tevreden. Ze communiceert nonverbaal via aanwijzen, meetrekken en natuurlijke gebaren. Ze is gezond. Er zijn geen signalen van gehoorproblemen. Geen uitwendige sporen van misbruik of letsel. Er is DNA-materiaal afgenomen en geen enkele match gevonden in de wereldwijde database van vermiste kinderen.’ Hij rommelde door een stapeltje papieren.

Kort daarvoor had hij het team al kort ingelicht over zijn contacten met de recherche. Er was sporenonderzoek gedaan naar haar kleding. De kleinste details konden van het allergrootste belang zijn. Bijvoorbeeld over de plaats waar het gekocht was, het materiaal waarvan het was vervaardigd of de vezels die erin waren blijven hangen. Zelfs straatvuil onder haar voetzolen was microscopisch onderzocht. Het had geen enkel aanknopingspunt opgeleverd. Haar jurkje bleek van eenvoudig ruw linnen. Niet machinaal vervaardigd, maar handgemaakt. Haar lichaam toonde vooral sporen van het bos waar ze was aangetroffen: van varens, loof, schimmels, bladresten en wat aarde. Hier en daar een houtsplintertje. Ook het lichamelijk onderzoek, de scans en het DNA-onderzoek leverden geen bijzonderheden op.

Ondertussen had An, de secretaresse, de beamer aangezet. Het licht werd gedimd. Daar, in het halfdonker, meer dan tien keer uitvergroot, verscheen ze. Aaf. Als een breekbare en bijna doorschijnende pop.

Misschien valt het de anderen niet meer zo op, dacht Noor. Zij hebben haar al vaker gezien. Zijn inmiddels gewend aan haar verschijning.

Drie maanden was Aaf nu het raadsel van de afdeling. Ze hadden haar onderzocht, geobserveerd, gefotografeerd, en over haar gespeculeerd. Drie maanden. En door niemand gemist. Landelijke publiciteit was er niet voor de zaak geweest, laat staan internationaal. Op geraffineerde wijze werd het zoveel mogelijk stilgehouden, om te voorkomen dat er een hausse zou ontstaan aan speculaties. Stel je voor dat het kind in verkeerde handen terechtkomt, had Arend haar gezegd. Daar moet je toch niet aan denken. En die verkeerde handen konden even zo goed pedofielen als wetenschappers zijn. Bijzondere kinderen werden al snel uitzonderlijke casussen en daarmee geplaatst in een rariteitenkabinet.

Madeleine McCann, daar lijkt ze op, dacht Noor. Dat wonderlijke meisje dat in het voorjaar van 2007 in Portugal spoorloos verdween. Ze fronste en scherpte haar blik. Madeleine, maar dan met blauwe ogen. En rossige krullen.

Extra belicht door de beamer en in contrast met de donkere vergaderruimte staarde het kind schuin omhoog, langs de fotograaf, naar een punt ergens hoger en verder. Haar blauwe ogen waren als je goed keek zeker ook groenig, grijzig en bijna wit door het weerspiegelende licht. Kleine glinsterende pupillen met witte stipjes. Het kroezend haar oogde ongekamd en hing tot op haar iele schoudertjes. Rossige wenkbrauwboogjes op een uitzonderlijk blankwitte, poederzachte huid. Smalle lichtroze lippen, een beetje geopend. Haar oorlel was zichtbaar onder de krullenbos. Vast aan de schedel. Geen oorbel of gaatje. Het meest opvallend was haar hoge, bolle voorhoofd. Het meisje stond. De omgeving was onscherp, maar het leek een grasveld of heideveld. Ze stond rechtop, parmantig. Haar zwart-rood geruite jurkje hing wat scheef over de schoudertjes. Ze oogde fragiel, maar niet tenger. Doorzichtig, bovenal.

Noor bemerkte dat ze al die tijd haar adem had ingehouden. Om haar heen rommelden teamleden met paperassen en hun koffiemokken.

Arend was aan het woord: ‘… dus van autisme lijkt geen sprake.’

‘Is er al een scoring van de SON-R intelligentietest?’ vroeg Elsemieke.

Daphne knikte. ‘Nog geen uitgewerkte analyse en verslag. Maar de scoring deed me steil achteroverslaan.’ Ze zei het met stemverhef.

Alle teamleden keken haar vragend aan.

‘We kozen voor deze test zonder gebruik van taal, omdat ze niet spreekt en zelfs geen klanken gebruikt. We hebben haar eerst een tijdje laten wennen in het gezin. Maar nu is het zaak meer gedegen diagnostiek te doen. We vermoedden een lagere intelligentie. En de SON-test is ook geschikt voor afname bij anderstalige kinderen. Zo min mogelijk cultural bias, dus.’ Arend keek over zijn leesbril alleen Noor aan, terwijl hij sprak. Ze vermeed zijn blik.

An zocht op de laptop en even later verscheen een ingevuld scoringsprofiel op het scherm aan de wand.

‘Tjemig,’ stamelde iemand.

Noor staarde net als de anderen naar de cijfers en profiellijnen. In één oogopslag was het te zien: dit was verre van een zwakbegaafd meisje! De scores waren uiterst grillig: uitzonderlijk hoog op sommige onderdelen en bijna wereldvreemd als het ging om andere subtests.

‘In tegenstelling tot onze vermoedens, is Aaf normaalbegaafd,’ zei Arend. ‘Ze scoort zelfs ver bovengemiddeld op een aantal onderdelen. Het is echter ook bijzonder dat ze uitvalt op andere taken. Hoe ze talig functioneert, kunnen we niet meten.’

Marjolein, een van de nieuwe psychotherapeuten met wie Noor nooit had samengewerkt, voegde toe: ‘Uit uitgebreide observaties in de afgelopen weken en uit de autisme screening, met de CoSoS-ESAT en de ADOS, zijn voor ons geen aanwijzingen voortgekomen voor een stoornis in het autismespectrum.’

‘Het viel me op dat ze bepaalde afbeeldingen niet lijkt te herkennen. Ze gebruikt geen enkele spraak, geen zinnen, geen woorden, geen klanken, geen geluiden.’ voegde Daphne toe.

‘Klopt, ze zwijgt als het graf. Voert de meeste opdrachten snel en probleemloos uit. Maakt daarbij goed contact met de onderzoeker. Ze stemt af. Er is sprake van een gedeelde aandacht. Ze is niet opvallend overgevoelig voor activiteiten of materialen en laat geen bijzonderheden of preoccupaties zien. Het enige opvallende is dat ze geen enkel geluid maakt. Alles doet ze in absolute stilte.’

Arend schudde zijn hoofd. ‘Ze humt, neuriet soms.’

‘Ja,’ beaamde een forse vrouw aan het andere eind van de tafel. Marion, de ambulant gezinsbegeleider. ‘Ik hoor van de pleegmoeder dat ze thuis onverstaanbaar neuriet. Alleen buiten, op de schommel. Ze heeft een zachte, breekbare stem.’

Arend keek Noor weer aan. ‘Dat is precies waarom Noor is aangesloten bij deze meeting. Niet vanwege dat stemgeluid, maar vanwege de ingang tot contact via spel.’

Noor keek de tafel rond. Ook al had ze met bijna alle aanwezigen weleens samengewerkt, toch voelde ze zich een buitenstaander. Ze slikte. Niemand hier was op de hoogte van haar situatie. Van Arend en haar. Van …

‘Ik blijf van mening dat een van onze eigen spel- of dramatherapeuten dit ook kan oppakken,’ zei Irene. ‘En waarom eigenlijk niet contact zoeken via beweging? Plan haar in bij Job.’ Ze keek Arend recht aan en meed Noors blik. Irene was de inhoudelijk leidinggevende van de sectie spel en drama en van de psychomotore therapie die Job gaf. Ze voelde zich altijd snel gepasseerd of tekortgedaan.

Noor zuchtte, ook daarom was ze zo blij niet meer in dit team te werken. Als freelancer was alles anders, meer op afstand was prettig. De snerende opmerking van Irene werd door alle aanwezigen genegeerd. Teampatronen, dacht Noor.

‘Noor, heb je een beetje een beeld van onze Aaf?’ De vriendelijke stem was van Elsemieke.

‘Ja hoor,’ zei Noor snel, ‘maar mijn indruk vorm ik toch vooral gaandeweg in de spelkamer.’ Ze fronste even. ‘Ik neem aan dat vier jaar een geschatte leeftijd is? Of heeft er ook botonderzoek plaatsgevonden?’

‘Nee, we willen haar zo min mogelijk blootstellen aan dit soort onderzoeken,’ zei Arend.

‘Oké, wat is precies jullie hulpvraag aan mij?’

‘In het kort: bouw een vertrouwensband op met dit meisje, laat haar via spel op een onderbouwde en methodische manier de ruimte nemen om zich uit te drukken. Haar welbevinden moet bovenaan staan. Je hoeft geen Sherlock Holmes te zijn, Noor. Laat het speurwerk maar aan de politie over.’

Zijn woorden triggerden haar. Ze grepen haar naar de keel. Alsof ze zich daar tijdens andere spelsessies niet van bewust was! Altijd stond het welbevinden van een kind en de beroepsethiek voorop. Soms zweeg ze over details, soms liet een kind spel zien dat moeilijk te duiden was. Het lastigst was het als ze vermoedens had van seksueel misbruik, huiselijk geweld. Dan had ze nauw contact met Veilig Thuis en niet altijd met Arend en zijn team.

Ze slikte haar woorden in, rechtte haar rug en keek Arend strak aan. ‘Ik wil haar eerst ontmoeten in haar huidige woonomgeving. Later bekijk ik wel of de spelkamer geschikt is.’ Ze klonk toch geïrriteerd.

Toen ze even later door de lange gang naar de kantine liep, voelde ze dat Arend haar volgde. Ze versnelde haar pas even, maar hij was vrijwel direct achter haar.

‘Noor, wacht, wacht even.’

Ze draaide zich om.

‘Dank, Noor, fijn dat je wilt meewerken. Ik voel dat jij met deze casus iets kunt.’

‘Ik hoop dat iedereen dat zo ziet, Arend.’

Koel keek hij haar aan. ‘Uiteindelijk beslist één persoon. En dat ben ik.’

Een paar dagen later dronk Noor koffie in de ruime tuin van het pleeggezin. Ze zat onder een parasol en genoot van de uitzonderlijk warme najaarszon. Het zou niet lang meer duren voordat de dagen korter werden, de nachten langer en het vooral natter werd. Ze hield van de zon. Blote voeten in teenslippers. Een kort rokje of zomerjurkje.

Vanuit haar ooghoeken zag ze haar: Aaf, het bijzondere meisje dat uit het niets was gekomen.

-2-

‘Mogelijk is ze door een traumatische ervaring geblokkeerd. En overheerst dat haar beleving van de werkelijkheid. Frozen. Angstproblematiek. Selectief mutisme. Zoiets.’ De stem van Sandra kwam van ver. ‘Hoe ga je starten?’

Noor ijsbeerde door de spelkamer, de telefoon tussen schouder en kin geklemd. Ondertussen pelde ze een mandarijn. ‘Shit.’ Ze veegde spetters sap van haar witte blouse.

‘Wat?’

‘Nee, niks, ik stuntel met een mandarijn.’ De regen kletterde tegen de ramen. De zomer was nu definitief voorbij. Ze legde de partjes mandarijn op het aanrecht en zuchtte diep. ‘Ik weet het niet, Sandra. Ik ben nu twee keer bij het pleeggezin geweest. Aaf ontwijkt me geenszins, maar ze zoekt ook zeker geen toenadering. Ze kijkt dwars door je heen met die grote ogen van haar. Dat maakt heel onzeker, dat kan ik je wel vertellen. Alsof ze álles doorziet. Een bepaalde wijsheid of zo, dat lijkt het. Ik word een beetje bang van haar. Ik heb dit nooit meegemaakt. Het is een engel om te zien. Ze heeft iets tijdloos. Ik weet het niet …’

Aan de andere kant van de lijn bleef het stil. Sandra, oud-medestudente en vriendin van Noor, was nooit zo spraakzaam.

Noor had haar gebeld om even te sparren. Hun echte intervisie was pas over enkele weken gepland. Ze had behoefte om af te stemmen hoe ze het zou gaan aanvliegen dadelijk. Met dat bizarre, bijzondere meisje. Aaf.

In de spelkamer zette ze voor een eerste sessie nooit iets klaar. Ze maakte het vooral erg gezellig door warmte en licht. Kussens hier en daar. En veel speelgoed. Tijdens een eerste sessie liet ze een kind vooral exploreren, rondkijken. Ze volgde het kind. In alles. Pas gaandeweg de sessies kon ze wat toevoegen, meer sturen of bijsturen. Maar zo min mogelijk. Het therapeutisch proces lag bij het kind zelf.

Verslag spelsessie 1

Aaf wordt gebracht door Jolien, haar pleegmoeder. Ze komen hand in hand de praktijkruimte binnen. Aaf kijkt met open blik om zich heen, glimlacht naar mij (de therapeut) en vervolgens naar haar pleegmoeder. Op verzoek trekt ze haar jasje uit, hangt het aan de kapstok en gaat op het krukje zitten dat ik haar aanwijs. Het afscheid met haar pleegmoeder verloopt probleemloos; Aaf zwaait haar vriendelijk gedag.

Tijdens de sessie is Aaf aanvankelijk afwachtend. Eerst zit ze een tijdje op de kruk zonder zich te verroeren. Ik benoem dat ze hier mag spelen. Met een breed armgebaar wijs ik naar het speelgoed in de kamer. Aaf kijkt me aandachtig aan, volgt mijn armgebaar.

‘Ga maar kijken,’ zeg ik zacht.

Ze neemt de ruimte belangstellend in zich op, laat haar blik langs alle materialen gaan. Als ik na een paar minuten aangeef dat ze naar de schappen mag lopen of iets kan pakken, knikt ze en loopt er aarzelend heen. Met haar hoofd licht schuin bekijkt ze het speelgoed. Ik volg haar en we bekijken een aantal materialen samen, waarbij ik steeds iets aanwijs en benoem. Aaf volgt mij hier passief in. Soms knikt ze instemmend. Als ik vraag waar ze mee wil spelen, schudt ze haar hoofd zo resoluut dat haar krullen als een waaier om haar heen dansen. Ik pak een prentenboekje over dieren in het bos en blader er langzaam doorheen. Ze komt bij me staan en kruipt even later spontaan op schoot. Zwijgend bekijken we de prachtige tekeningen.

Verslag spelsessie 2

De start van de sessie verloopt exact hetzelfde als de eerste keer. Van Jolien heb ik via de mail vernomen dat er naar aanleiding van de vorige keer geen bijzonderheden zijn opgevallen in het gedrag van Aaf. Ze spreekt niet. Aaf is overdag het liefst buiten, in de ruime tuin. Dan zit ze op de schommel of ze drentelt heen en weer tussen de lage struiken. Twee keer heeft de pleegvader haar gehurkt in de moestuin aangetroffen, haar handen voorzichtig de sperziebonen strelend.

Ook deze keer blijft ze rustig en ontspannen als Jolien vertrekt. Beheerst volgt ze mijn acties. Op mijn vragen geeft ze passend antwoord door een gebaar of haar mimiek. Ik probeer haar hierin wat meer uit te lokken, door een over-en-weer spelletje te starten met een bal. Ze doet mee, maar toont weinig interesse en motivatie.

Daarna zit Aaf zonder zich te verroeren op het kleine krukje en kijkt net zo om zich heen als tijdens de eerste sessie. Als ik een bak met kunststof Schleich dieren pak en deze voor haar op tafel plaats, kijkt ze me strak en angstig aan. Ik negeer haar blik en start een spel door twee paarden – een witte en een bruine – over tafel te laten lopen en imiteer hun gehinnik. Aaf lacht vrijwel direct en reikt naar het bruine paard. Ze laat het ook over de tafel lopen. Ons spel blijft hiertoe beperkt. De twee paarden lopen naar elkaar toe en van elkaar af, ze galopperen samen en mijne hinnikt. Als het witte paard dat van Aaf met de neus aanraakt en ik een smakkend kusgeluidje maak, duwt Aaf haar paard weg. Ze kijkt me vriendelijk aan, maar pakt het paard niet opnieuw op. We sluiten de sessie af als ik haar vraag of ik de paarden zal opruimen. Ze knikt.

Verslag spelsessie 3

Als Aaf voor de derde sessie komt, loopt ze met haar jas aan naar de bak met Schleich dieren, rommelt er even in en haalt er drie paarden uit. De witte, de bruine en nu ook een grote zwarte. Pas als ze netjes naast elkaar op tafel staan, trekt ze haar jas uit en hangt deze aan de kapstok. Ons spel daarna is vergelijkbaar met dat van de vorige keer. Ik laat de regie grotendeels bij Aaf. Ze laat haar bruine paardje over tafel stappen, draven en galopperen. Als ik dat niet direct imiteer, lokt ze me met haar intense blik hiertoe uit. Het zwarte paard blijft midden op tafel stilstaan en wordt door de twee anderen gemeden. Het spel van Aaf oogt basaal en repetitief. Zonder inbreng van mijn kant voegt ze geen nieuwe spelelementen toe.

Verslag spelsessie 4