Edelhart

Michiel Richards

Edelhart

De ridder die niet wilde vechten

Michiel Richards

1e druk maart 2022

Uitgeverij: Godijn Publishing

Vormgeving omslag: Ralph Bunschoten, Imber Studio

ISBN 978-94-93266-68-1

ISBN e-Book 978-94-93266-69-8

NUR 334/345

©2022 Godijn Publishing

www.godijnpublishing.nl

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar worden gemaakt, door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van Godijn Publishing.

1.

De rij naar de poorten van Diligentia strekte zich uit van de ophaalbrug tot aan de bosrand, ruim een kilometer verderop. Mensen stonden met een beetje pech een halve dag te wachten om het rijk van Heer Diligentus te betreden. Toch werd er niet gemopperd. Iedereen wist dat het lange wachten beloond werd met een onvergetelijke ervaring.

Allereerst was er het vooruitzicht van het voedsel, dat door de beste koks en kokkinnen uit de wijde omgeving bereid werd. Daarnaast was er de belofte van vermaak. Tijdens de week trokken de meest getalenteerde artiesten naar Diligentia, om op tientallen podia hun kunsten te vertonen. De derde pilaar van de feestelijkheden was het riddertoernooi, dat omwille van alliteratie werd gepresenteerd onder de noemer “Vergelding”. De drie V’s van de Diligentiaweek waren zodoende: Voedsel, Vermaak en Vergelding. Overal in Diligentia wapperden banieren met drie bloedrode V’s erop. Je kon ze in de verte al zien.

In de lange rij met wachtenden stonden twee mannen zwijgend naast hun paarden. De mannen waren zo vertrouwd met elkaar dat woorden meestal overbodig waren. Maar nu de stadsmuren steeds scherper tegen de blauwe lucht afstaken, voelde Jos een onbedwingbare lust om te praten.

‘De Diligentiaweek! Hoelang ik hier al niet van gedroomd heb!’

‘Je klinkt als een schoolmeisje,’ zei Edelhart.

‘Laat mij dan een schoolmeisje zijn, voor nu tot in de eeuwigheid. Met een hart zo groot als een kasteel …’

‘En een mond zo zompig als een moeras.’

‘Een zompige mond! Het is dat u met wapens begaafd bent, anders zou ik zeggen dat u beter van de pen uw zwaard kunt maken.’

‘Als ik jou zou geloven, had ik beter dichter kunnen worden.’

‘Precies!’

‘Hou toch op. Ik zou de taal geweld aandoen.’

‘De taal kan wel wat geweld gebruiken.’

Edelhart wuifde het weg, maar Jos liet zich niet zo gemakkelijk afwimpelen.

‘De pen is het machtigste zwaard. Juist Ridder Edelhart moet zich van dit wapen bedienen.’

‘Ik kan wel merken dat je te lang in de zon staat, Jos. Je hersens beginnen te koken.’

‘Ben ik als schildknaap niet verantwoordelijk voor uw trainingsschema?’

‘Deels.’

‘En moet een ridder behalve zijn lichaam en zijn wapens niet ook zijn geest scherp houden?’

‘Ik kan het niet ontkennen.’

‘Dan heb ik per vandaag een nieuw en waardevol element voor uw training. Elke avond, voor het slapen gaan, schrijft u een gedicht dat u aan mij richt.’

‘Waarom aan jou?’

‘Omdat het klopt wat u zegt. U bent in de eerste plaats een ridder. Een ridder heeft een tegenstander nodig, anders is vechten zinloos. Wanneer u ’s avonds de pen ter hand neemt, dan zal ik uw tegenstander zijn. U schrijft een gedicht om mij te imponeren en ik … ik zal mij met hand en tand verzetten tegen …’

‘Tegen wat?’

‘Tegen mijn verlangen om uw woorden als heilige taal te zien.’

‘Heilige taal? Hecht je zoveel waarde aan de quatsch die ik uitsla?’

‘Quatsch? Quatsch! Hoe durft u met zo weinig respect over uw eigen uitlatingen te spreken!’

‘Waarom moet ik respect hebben voor mijn eigen woorden?’

‘Omdat een man die zijn eigen woorden niet respecteert hard op weg is naar zelfverachting.’

‘Hard op weg? Ik ben daar allang gearriveerd!’

Jos was hier even stil van. Toen fluisterde hij kort en gedecideerd: ‘Nee!’

‘Jawel,’ zei Edelhart. ‘Je zei het zelf: een ridder heeft een tegenstander nodig. De enige tegenstander die vierentwintig uur per dag beschikbaar is, ben ik zelf. Dus de enige reden dat ik een min of meer acceptabele ridder ben, is doordat ik constant in gevecht ben met mezelf. Daar heb ik geen pen voor nodig en geen gedicht. Waarde hechten aan mijn eigen woorden maakt mij niet sterker, maar zwakker. Je bent een geweldige schildknaap, Jos. Maar de zon heeft je vandaag van je verstand beroofd.’

‘Maar …’

‘Ik wil er niets meer over horen.’

Jos verbeet zich. De gedachte om elke avond een gedicht te ontvangen van de ridder die hij diende, had zijn hart in vuur en vlam gezet. Ridder Edelhart op die manier te leren kennen … Maar hij had het verpest. Hij was te drammerig. Hij had Edelhart de ruimte moeten geven om zelf tot het inzicht te komen dat hij een dichter was. Hoe ging Jos nu vernemen wat er in het binnenste van zijn meester omging?

Eindelijk kwamen de mannen bij de poortwachters aan. Edelhart zette zijn helm op. Een van de poortwachters boog naar voren en inspecteerde het logo naast het vizier van Edelharts helm.

‘Dit logo ken ik niet,’ zei hij.

‘Bekijk het eens wat beter en beschrijf wat u ziet,’ zei Edelhart.

‘Ik zie een rood hart, waar een druppel lichtblauw bloed uit vloeit. Klopt dat?’

‘Dat klopt, poortwachter.’

‘Wat moet ik me daarbij voorstellen?’

‘Is dat niet duidelijk dan?’

‘Zou ik het vragen, als het duidelijk was?’

‘Het is een edel hart, want het is dieprood en toch komt er een druppel lichtblauw bloed uit, zoals u zojuist zelf heeft vastgesteld.’

‘Hoe luidt uw riddernaam?’

‘Is dat niet duidelijk dan?’

‘Luister eens, riddertje. Of u vertelt mij nu meteen wie u bent, of u maakt rechtsomkeert.’

‘Ik ben …’

In plaats van zijn zin af te maken, trok Edelhart zijn zwaard. Zijn wapen maakte een paar snelle maaibewegingen, zo snel dat ze met het blote oog niet te volgen waren. Een fractie van een seconde nadat Edelharts zwaard weer in de schede verdween, zakte de broek van de poortwachter op zijn enkels. Iedereen, ook zijn collega-poortwachter, barstte in lachen uit. De enige persoon die zijn gezicht in de plooi hield, was Edelhart.

‘Mijn naam is Ridder Edelhart.’

‘Nooit van gehoord,’ zei de poortwachter, terwijl hij in allerijl zijn broek optrok. ‘En ridders zonder reputatie zijn niet welkom tijdens de Diligentiaweek. Dat had u kunnen weten.’

‘Uw onbekendheid met mijn reputatie is uw gebrek en niet het mijne. Wanneer u uw hemd bekijkt, zult u zien dat het onbeschadigd is.’

‘Nou en? Een onbeschadigd hemd betekent niets.’

‘Ben ik met u eens. Maar wat als ik u vertel dat de huid onder uw hemd wel beschadigd is?’

‘Mijn hemd onbeschadigd, maar de huid eronder gehavend?’

‘Exact.’

‘Onmogelijk,’ zei de poortwachter. ‘Ik voel helemaal niets.’

‘Kijkt u toch maar eens.’

‘Doe het nou maar,’ zei de andere poortwachter. ‘Des te sneller kunnen we ze wegsturen.’

Om te voorkomen dat zijn broek weer op zijn enkels viel, liet de poortwachter zijn collega het hemd naar boven trekken. Behalve een stevige bierbuik kwam er onder het hemd nog iets anders tevoorschijn: een rood kruis, precies ter hoogte van het hart van de man. Uit de menigte stegen kreten van ontzag op. De twee kerven in de huid, die tezamen een kruis vormden, waren diep genoeg om rood te kleuren, maar ondiep genoeg om nog geen druppeltje bloed los te laten.

‘Het is een wonder,’ zei de poortwachter die het hemd omhoog hield. ‘Reputatie of niet, u verdient het om deel te nemen aan het toernooi. Moge Vergelding u ten deel vallen.’

Een paar uur later hadden Edelhart en Jos hun tent opgezet in het ridderkamp. Omdat de Diligentiaweek bekend stond als veilig, durfden zij hun uitrusting onbeheerd achter te laten. De paarden hadden zij kort daarvoor naar de ridderstallen gebracht, waar zij door de stalknechten van Heer Diligentus uitmuntend verzorgd werden. Bevrijd van al hun bezittingen en gestoken in kleding die niet doortrokken was van zweetlucht, voelden Edelhart en Jos zich licht, alsof ze niet door de straten van Diligentia liepen, maar zweefden.

‘Wat moet de inhoud van de schatkist van Diligentus zijn, dat hij zo’n enorm evenement kan organiseren?’ vroeg Jos.

‘Die schatkist is inderdaad goed gevuld, door de hoge belastingen die Diligentus heft,’ zei Edelhart.

‘Maar … de bevolking van Diligentia is nog nooit in opstand gekomen.’

‘Men beweert dat dit mede door de Diligentiaweek komt.’

‘Ik begrijp het niet,’ zei Jos. ‘Als ik een landeigene was en zag dat de opbrengst van mijn oogsten, waar ik zelf zowat geen cent van terugzag, geïnvesteerd werd in een groots, bombastisch feest, dan zou ik met mijn hooivork naar het paleis marcheren en …’

‘Je vergeet, Jos, dat de Diligentiaweek vrede brengt met de omliggende rijken. En handel. Je vergeet dat de voorspoed van Heer Diligentus ook doorsijpelt naar de allerarmsten.’

‘Hoe dan?’

‘Eén keer per jaar wordt de balans van Diligentus’ bezittingen opgemaakt. Als het overschot boven een bepaalde voet uitkomt, dan wordt dit surplus gelijkelijk verdeeld over de bevolking. In de volksmond noemt men dit “De Diligentusduiten”.’

‘De Diligentusduiten,’ herhaalde Jos. ‘Ik zou haast zeggen dat Heer Diligentus een verlicht heerser is.’

‘Ik zou haast zeggen dat je gelijk hebt,’ zei Edelhart.

Wat Edelhart en Jos niet doorhadden, was dat er op het moment dat zij dit gesprek met elkaar hadden een kleine koets langsreed. In de koets zat jonkvrouw Quirinde, dochter van Heer Diligentus, met haar dienstmaagd Mathyel.

‘Hoor ze toch eens zeveren,’ zei Quirinde. ‘Overal dezelfde gesprekken: ‘Wat is de Diligentiaweek toch mooi! Wat is Heer Diligentus toch een rechtvaardig heerser!’ Als ze mijn vader net zo kenden als ik, dan piepten ze wel anders.’

‘Maar hij is ook rechtvaardig. Voor zover een heerser ooit rechtvaardig kan zijn,’ zei Mathyel.

‘Mathyel! Spreek vrijuit! Deel met mij je diepste gedachten, in plaats van loze gemeenplaatsen uit te stoten.’

‘Mijn diepste gedachten?’

Quirinde knikte Mathyel goedkeurend toe.

Mijn diepste gedachten kunt u niet aan. Als ik die op dit moment uitsprak, dan zou uw huid ter plekke van uw botten vallen, op de vloer van deze koets glijden, om vervolgens dampend en pruttelend op te stijgen richting hemel.

‘Uw vader …’ begon Mathyel. Tot haar verbazing nam Quirinde het onmiddellijk van haar over.

‘Weet mensen te paaien en te vleien, te veroveren en te verleiden. Tegenover de buitenwereld toont hij zijn gezicht van opperste rechtvaardigheid en alleen zijn dochter, zijn bloedeigen dochter, krijgt zijn ware aard te zien!’

‘En die ware aard is?’

‘Mathyel! Hoe kun je dat nu vragen? Alsof je het zelf niet dagelijks meemaakt.’

‘Ik begrijp niet waarover u het heeft.’

Quirinde zuchtte zo luid, dat Mathyel vermoedde dat de mensen op straat het konden horen.

‘Let dan een volgende keer op hoe hij jou bejegent.’

‘Dat hoef ik helemaal niet, want ik weet hoe hij mij bejegent: met respect en vriendelijkheid.’

‘Je moet scherper leren kijken. Wat ligt er onder dat zogenaamde respect en die warme stem? Wat houdt zich daar schuil?’

‘Zegt u het maar, jonkvrouw Quirinde.’

‘Minachting! Ook wanneer die zich op een tedere manier manifesteert, blijft het wat het is: minachting. Prent het in je hoofd, beitel het in je verstand: mijn vader, die o zo nobele, o zo rechtschapen heerser Diligentus, koestert een diepe, diepe minachting tegenover de helft van de mensheid.’

‘De helft?’

‘De vrouwelijke helft.’

Nu begrijp ik het, dacht Mathyel. Ik had het kunnen weten. Altijd hetzelfde met Quirinde. Altijd voelt ze zich gekrenkt, miskend, gemarteld en gevierendeeld. En dat terwijl ze elke avond met haar zilveren bestek de meest exotische lekkernijen naar binnen werkt en daarna met een volle buik in haar zachte bed gaat liggen. Maar ervan genieten? Ho maar! Ze maakt zichzelf gek met de gedachte dat zij zou moeten aanschuiven bij de gewichtige gesprekken die haar vader met hoogwaardigheidsbekleders voert. Gesprekken die zo saai zijn dat de bedienden was in hun oren gieten, om niet gek te worden van de nonsens die er tijdens die sessies uitgekraamd wordt.

Quirinde, dacht Mathyel. Kon je jouw wereld maar door mijn ogen bekijken! Dan zou je zien hoe verheven jouw privileges zijn. Je plukt wel de voordelen van je vaders macht, maar niet de nadelen. En omdat je de nadelen niet ervaart, maak je jezelf wijs dat jij – omdat je een vrouw bent – niet voor vol wordt aangezien. Eén dag jouw wereld door mijn ogen bekijken en je zou er voorgoed anders over denken …

Intussen was Quirinde nog steeds niet verlost van haar verontwaardiging.

‘En waar, vraag ik jou – liefste Mathyel – komt dat dedain voor vrouwen vandaan? Waar is het op gebaseerd? Alsof niet elke man via de moederschoot ter wereld is gekomen.’

‘Een schoot waarnaar hij ook nog eens zijn hele leven blijft verlangen.’

‘Jij begrijpt mij, Mathyel.’

Als ik een dukaat kreeg voor elke keer dat ze dat zei, dan had ik inmiddels een schatkist vol kunnen hebben.

‘Mathyel …’

‘Ja?’

‘Nee, laat maar.’

Het lot van de dienstmaagd. De enige gedachten die je meesteres met je deelt, zijn de gedachten die zij achteloos van haar lippen laat rollen. De woede die zij tegenover anderen moet inslikken, kotst ze er bij jou zonder enige schaamte uit. De achterdocht die zij voor haar eigen vader koestert. Haar haat voor de mensen in zijn hofhuishouding. Haar verlangen naar een andere rolverdeling tussen de sekses. Het enige dat je kunt doen is knikken en beamen. Knikken en beamen. Terwijl er intussen een stem in je hoofd aan het schreeuwen is: houd toch op, wicht! Praat niet zulke onzin! Je geniet meer privileges dan ik in honderden levens als dienstmaagd kan hebben en nog is het niet goed genoeg. Kon ik haar maar de woorden toebijten die mijn moeder mij ooit toebeet, dacht Mathyel.

Druk je lippen op elkaar en slik.

2.

De herberg werd voller en voller. Zo vol dat de herbergier alleen wanneer hij uit volle borst bevelen schreeuwde door zijn personeel gehoord werd. Edelhart en Jos hadden een hoekje van het lokaal opgezocht waar het geschreeuw van de feestgangers gedempt werd. Het was niet alleen het lawaai dat hen naar dit hoekje dreef. Edelhart zocht altijd naar een plek waarvanuit hij zijn omgeving kon observeren. Je leerde naar zijn mening de mensen namelijk niet kennen door met ze te praten, maar door ze gade te slaan terwijl zij met anderen spraken. Zonder hun woorden te horen, kon je zien wie ze pretendeerden te zijn. Het fronsen van hun wenkbrauwen, hun handgebaren, de manier waarop ze hun schouders rechtten, of juist lieten hangen. De stem kon liegen, maar het lichaam niet.

Wanneer hij oppervlakkig naar de herbergier keek, zag hij een man die joviaal was en die plezier had, een man, kortom, die zijn vak met levenslust uitoefende. Maar in de fracties van een seconde dat de herbergier zich onbespied waande, zag Edelhart een andere man. Een man die zorgen had, een man die de omzet al probeerde uit te rekenen nog voordat de avond ten einde was. Had hij een slecht seizoen achter de rug, dat hij tijdens de Diligentiaweek goed probeerde te maken? Had hij huwelijksproblemen? Edelhart stond op. ‘Nog een bier, Jos?’

Voordat Jos antwoord kon geven, beende Edelhart al naar de toog toe.

‘Ik heb nog,’ riep Jos, maar Edelhart hoorde het niet, of deed alsof hij het niet hoorde.

De mensen verdrongen zich om de toog, schouder aan schouder, maar de sfeer was kameraadschappelijk en gemoedelijk. Zelfs wanneer iemand voor zijn beurt ging, werd dit met de mantel der liefde toegedekt. ‘Hij is dorstiger dan ik,’ fluisterde de benadeelde dan.

Edelhart had dit vaker meegemaakt tijdens de vele feestweken die hij al bezocht had. Aan het begin van de week waren de mensen uitgelaten en gunden ze de ander alles. Naarmate de week vorderde en de alcoholinname en de korte nachten hun tol begonnen te eisen, werden de mensen minder en minder vriendelijk. Een voordringer kon dan gerust een dolk tussen zijn ribben verwachten, in plaats van de vergoelijkende woorden die nu gesproken werden. Dit vooruitzicht maakte dat Edelhart de feestelijkheden altijd met een zekere reserve onderging. Je wist nooit wanneer gezelligheid omsloeg in grimmigheid.

Edelhart liet twee mensen voorgaan en uiteindelijk zelfs drie. Van de derde wist hij namelijk niet zeker of die voor of na hem bij de toog was gearriveerd. Hij gaf de man daarom het voordeel van de twijfel. Maar door deze man voor te laten gaan, ging de herbergier aan Edelharts neus voorbij. Daarom wachtte hij nog twee dorstige klanten af, om er zo zeker van te zijn dat hij zijn bestelling bij de uitbater van de zaak kon plaatsen.

De herbergier boog naar Edelhart. ‘Wat zal het zijn?’

In plaats van antwoord te geven, liet Edelhart zijn hand zachtjes op de schouder van de herbergier neerkomen. Hij fluisterde in diens oor. ‘Het komt goed, herbergier. De Diligentiaweek zal uw zorgen wegnemen. En als dat niet zo is, dan zal het ook goed komen.’

Vanuit zijn hoekje van het dranklokaal zag Jos wat er aan de toog gebeurde. Het was een tafereel dat hij maar al te goed kende. Edelhart was bedreven in het aanvoelen van andermans zorgen. Een hoogst opmerkelijke gave voor iemand die de gewapende strijd tot zijn verdienmodel had gemaakt. Wanneer Edelhart zijn ridderuitrusting niet aanhad, was hij een ander mens. Een monnik, welhaast. Hoewel, monniken trokken zich terug uit de wereld. Het was waarschijnlijk juister om te zeggen dat Edelhart op dit soort momenten een engel was, iemand die hemelse goedheid naar de aarde bracht. Maar waarom, dacht Jos, voelt hij dan mijn pijn niet? Waarom altijd alleen de pijn van anderen? De mensen die hij vluchtig treft, laat hij veranderd achter. Waarom kan hij mij, zijn trouwste kameraad, niet van zijn hartensmart bevrijden?

Het antwoord sluimerde ergens in het achterhoofd van Jos. Het was een onbevredigend antwoord, dat hij uit zijn bewustzijn probeerde te verbannen. Daarom koos hij welbewust voor een oppervlakkiger verklaring. Edelhart nam de pijn van onbekenden weg juist omdat hij geen vriendschapsband met hen had. Een moment van diepe verbondenheid met een ander mens was alles wat Edelhart aankon. De mensen met wie hij op dagelijkse voet omging, hield hij doelbewust op afstand.

Had Jos dit maar geweten toen hij besloten had om Edelharts schildknaap te zijn. Had hij toen maar geweten dat hij ervoor kon kiezen om één moment compleet en innig met Edelhart verbonden te zijn. Maar … was dit het waard geweest?

In plaats van één diep moment met zijn ridder had hij nu vele, vele momenten uit het leven van zijn nobele heer kunnen beleven. Hij had Edelhart leren kennen zoals niemand anders hem kende. Jos wist van Edelharts twijfels en angsten, zijn hartstochten en idealen. Hij wist hoe Edelhart uit zijn ogen keek wanneer alle moed zijn lichaam verliet. En hij wist hoe zijn torso opzwol wanneer hij zich met al zijn kracht weer oprichtte. Er was geen completer mens dan Edelhart en er was niemand die zo’n compleet beeld van Edelharts leven had als Jos. Toch was er dat verlangen. Dat knagende verlangen om een tobbende herbergier te zijn en dan de hand van Edelhart op je schouder te voelen en te horen dat alles goed komt, dat je niets hoeft te vrezen, omdat er voor elk probleem een oplossing is.

De herbergier wilde de pullen bier gratis meegeven, maar Edelhart stond erop dat hij betaalde. Voordat hij de pullen meenam, herinnerde Edelhart de herbergier eraan dat het diens nobele taak was om mensen vreugde en vergetelheid te brengen en dat hij deze taak met verve vervulde. Hiervoor zou hij rijkelijk beloond worden. Maar wellicht niet op de manier die hij verwachtte. ‘Beloningen zijn als water,’ zei Edelhart. ‘Ze kunnen elke mogelijke vorm aannemen en je zo door de vingers glippen. Wie er oog voor heeft, kan ervan genieten, ongeacht de vorm die de beloning heeft.’

Terwijl Edelhart met de pullen bier bij de toog vandaan liep, bedacht hij hoe vreemd het was wat er zojuist gebeurd was. Het leek erop dat zijn lichaam op dit soort momenten als een spreekbuis fungeerde. Was hij nu en dan, ombedoeld, de ontvanger van de wijsheid van een hogere instantie? Was het daarom dat mensen kracht uit zijn woorden putten? Het was Edelhart een raadsel, zoals zoveel dingen voor hem een raadsel waren. Hij wilde dankbaar zijn voor de gemoedsrust die hij de herbergier had gebracht, maar het lukte hem niet. Waarom kon hij alleen bij tijd en wijle iemand troosten? Waarom niet continu? Er waren immers genoeg mensen op de wereld die een lijdensweg aflegden. Tegenover elk lijden dat Edelhart verlichtte, stonden honderden, misschien wel duizenden verdrietigen, die niet door hem getroost werden. Het was om wanhopig van te worden.

Aan de tafel naast Jos hadden twee mannen plaatsgenomen die Edelhart nog niet eerder had gezien. Iets aan hun blozende, blije gezichten vertelde hem dat hij te maken had met een ridder en zijn schildknaap. De traditie gebood dat Edelhart hier niet naar vroeg. Zolang het riddertoernooi nog niet begonnen was, waren alle ridders gewone burgers en zo dienden zij zich ook te gedragen. Riddernamen werden niet uitgewisseld. Vermoedens dat je met een toekomstige tegenstander te maken had, werden niet uitgesproken. Deze geheimzinnigheid, als je het zo moest noemen, maakte elk treffen met vreemdelingen tot een zinderende gebeurtenis.

‘Kijk eens,’ zei Edelhart. ‘Komt dat even goed uit. Mijn vriend Jos en ik hadden nog de nodige slokken bier tegoed, dus deze pullen kan ik mooi aan jullie geven.’

De blijmoedigste van de twee mannen stond op en gaf Edelhart een hand. ‘Ridder Vreesniet,’ zei de man.

Edelhart was met stomheid geslagen.

‘En dit is mijn nobele schildknaap Rachid.’

Aan de gezichtsuitdrukking van Rachid te zien was die al evenzeer in verlegenheid gebracht door de loslippigheid van zijn heer.

‘Ik geloof niet in tradities en regels,’ zei Ridder Vreesniet. ‘Die bestaan alleen om angsten te bezweren. Het is beter om onze hersenschimmen frontaal aan te vallen en ze aan mootjes te hakken. Zo ervaar ik het, althans. Waarmee ik niet zeg dat jullie hetzelfde moeten doen. Mochten jullie belang hechten aan tradities, dan zou ik zeggen: houd je er vooral aan!’

Vreesniet had Edelhart in een lastig parket gebracht. Onder andere omstandigheden had hij zijn riddernaam pas prijsgegeven op het moment dat hij zijn uitrusting aanhad. Het lastige aan mensen die regels doorbreken, is dat ze een pad effenen dat je liever niet had ingeslagen. Sloeg je het pad vervolgens niet in, dan ontstond de indruk dat je een conformist was. Misschien was het niet eens zo’n ramp dat dit beeld in het hoofd van een ander ontstond, het ergste was dat je het zelf ook ging geloven.

Edelhart zag Jos naar hem kijken. Was hij een conformist, of een non-conformist? Een regeltjesfetisjist of een rebel?

‘Ik heb zo’n donkerbruin vermoeden,’ zei Ridder Vreesniet, ‘dat uw voornaam Gerholvus luidt.’

Gerholvus? Wat is dat voor een bespottelijke naam? En waarom …

Ineens begreep Edelhart waar Ridder Vreesniet mee bezig was. Hij bood hem een alternatieve route. Wanneer hij wilde, kon Edelhart er zonder gezichtsverlies voor kiezen zijn riddernaam te blijven verzwijgen.

‘Inderdaad,’ zei Edelhart, ‘mijn naam is Gerholvus. En mijn vriend hier …’

‘O, maar dat weet ik al: Patrianus.’ Met een subtiel satanisch genoegen legde Vreesniet de klemtoon op de twee laatste lettergrepen van de naam. Edelhart zag Jos draaien op zijn stoel. ‘Maar we noemen hem Pat.’

‘Ik ben van mening dat iemands naam volledig uitgesproken behoort te worden,’ zei Vreesniet. ‘Vind je niet, beste Patri-anus?’

‘We noemen hem Pat,’ zei Edelhart. En hij nam een houding aan die – in elk geval voor Jos – duidelijk maakte dat hij bereid was om een stuk of wat tanden uit Vreesniets mond te slaan.

Deze houding is precies wat Edelhart tot Edelhart maakt, dacht Jos. Het ene moment is hij een engel. Het volgende moment is hij bereid om fysiek geweld te gebruiken om een onbeschofte ridder tot goede manieren te dwingen. Dit is precies waarom ik zo van hem hou!

Maar Jos’ vrolijkheid maakte plaats voor bezorgdheid. Want wat als Ridder Vreesniet ook bereid was om zijn overtuigingen met geweld te verdedigen? Ridders die voorafgaand aan het toernooi tot wapengekletter overgingen, liepen het gevaar om gediskwalificeerd en uit Diligentia verwijderd te worden. De Diligentiaweek was immers in de eerste plaats een feestweek en pas in de laatste plaats een vergeldingsfestijn. Wilde Edelhart het belangrijkste toernooi uit zijn gehele ridderloopbaan op het spel zetten? Alleen vanwege een naam?

Jos stapte naar voren. ‘Pat of Patrianus. Ik blijf wie ik ben, welke naam er ook aan mij gegeven wordt.’

‘Goed gesproken, Patri-anus,’ zei Vreesniet.

Op dat moment stapte Rachid naar voren. ‘Pat. Deze allervriendelijkste jongeman heet Pat, Ridder Vreesniet.’

‘Je doet er heel goed aan naar je schildknaap te luisteren, Vreesniet,’ zei Edelhart.

Uit zijn ooghoek zag Jos dat de spanning tussen Vreesniet en Edelhart door een stuk of vier heren met belangstelling werd gadegeslagen. Jos kende de verhalen over de ordetroepen van Heer Diligentus, die zich in burger te midden van de feestvierders ophielden. Zagen zij iets gebeuren dat afweek van de gewenste gang van zaken, dan waren zij geoorloofd om naar eigen goeddunken in te grijpen. Het verhaal ging dat er op de bodem van de slotgracht de nodige lichamen lagen weg te rotten van mensen die zich niet aan de regels van de Diligentiaweek hadden gehouden. Heer Diligentus mocht dan als een verlicht heerser bekend staan, dit betekende niet dat zijn methoden zachtzinnig waren.

‘Laten we zitten en van het bier genieten dat Gerholvus voor ons heeft meegenomen,’ zei Rachid tegen zijn heer.

Ridder Vreesniet leek niet van plan te zijn om te gaan zitten. Hij en zijn schildknaap wisselden verhitte blikken uit. Blikken die door de vier vertegenwoordigers van de ordetroepen van Diligentus nauwlettend in de gaten werden gehouden. Ook Edelhart en Jos konden niet anders dan gespannen toekijken. De spanning bij Jos was nog het grootst. Hij wilde niet dat Edelhart zijn carrière op het spel zette, puur en alleen omdat een grillige ridder het in zijn hoofd had gehaald om hem te beledigen. Soms moest je accepteren dat er mensen waren die met geen mogelijkheid opgevoed konden worden.

‘Ja,’ zei Ridder Vreesniet eindelijk. ‘Laten we van het bier genieten van Gerholvus. De goede Gerholvus, die niet wist dat er nieuwe vrienden op hem wachtten en die toch zo goed was om wat gerstenat voor ons mee te nemen. Zulke hartelijkheid kom je zelden tegen.’

‘Goed gesproken, mijn heer,’ zei Rachid.

Zodra de twee ridders en hun twee schildknapen gingen zitten, ontspanden ook de mannen van de ordetroepen zich. Vanachter de toog knikte de herbergier dankbaar in de richting van Edelhart, maar die zag het niet.

Een paar uur later liepen Edelhart en Jos door de straten van Diligentia, op weg naar hun tent.

‘Waarom was die Vreesniet er zo op gebrand om jou te beledigen?’ vroeg Edelhart.

‘Laat het los,’ zei Jos. ‘Zulke mensen heb je overal en altijd. Misschien verlangde hij wel naar een knokpartij, zodat hij op die manier gediskwalificeerd werd.’

‘Je bedoelt … Dat hij het riddertoernooi vreesde en op die manier aan deelname hoopte te ontsnappen?’

‘Dat is precies wat ik bedoel.’

‘In dat geval moeten we zijn riddernaam ironisch opvatten.’

Voor iemand met zoveel ervaring en mensenkennis kon Edelhart nog steeds naïef naar de wereld kijken, vond Jos. Dat was een van de dingen die zijn meester charmant maakten. Een van de vele dingen.

3.

Dat je de nachtelijke uren slapend moest doorbrengen, vond jonkvrouw Quirinde een achterhaalde opvatting. De nacht was in haar ogen niet zozeer een tijd, als wel een plaats. Een verzamelplaats. Of beter: een bergplaats. Voor geheimen, om precies te zijn. Geheimen die fluisterend verkondigd werden, liggend op een bed. Geheimen die met sierlijke letters opgeschreven werden, op een papier dat daarna opgerold werd, van een stempel werd voorzien en door een ingewijde naar een andere nachtbraker werd gebracht. Misschien dat je het zo moest zien: de nacht was bedoeld voor ingewijden.

Quirinde lag met geopend raam te wachten op haar ingewijde, haar eigen hoogstpersoonlijke ingewijde, maar hij liet nogal op zich wachten. Daarom ging ze ijsberen. Toen dit haar verveelde, trok ze een zwaard van de wand en oefende ze haar krijgskunsten op een pop die in een hoek stond opgesteld. Haar vader dacht dat deze als paspop diende, om nieuwe kledingcreaties op uit te proberen. Het was goed dat Heer Diligentus niet wist dat Quirinde de pop als een tegenstander gebruikte en dat ze deed alsof het iemand was die haar kamer was binnengeslopen om een einde aan haar leven te maken. De pop was er, kortom, om Quirindes vaardigheden te versterken, haar reflexen sneller te maken en haar geest scherper.

Quirinde was trots dat zij een eigen stijl van vechten had ontwikkeld. De nuffige bezigheden waartoe het leven aan haar vaders hof haar had veroordeeld kwamen haar op een merkwaardige manier van pas. Alles wat Quirinde tijdens haar danslessen had geleerd, had ze tot krijgskunst omgesmolten. Bewegingen die bedoeld waren om een danspartner mee te verleiden, werden nu de sierlijke gebaren waarmee ze iemands keel kon doorsnijden. De hoffelijkheid die er tijdens het schrijden door de lange gangen van het kasteel uit Quirindes houding moest spreken, werd tijdens het vechten de hoogmoedige trots van iemand die aan elk mensenleven moeiteloos een einde kon maken, desnoods door een deftige niesbui te fingeren en zodoende een dolk in iemands keel te duwen.

Quirinde ging zo in haar krijgsspel op, dat toen er iemand door haar raam kwam geklommen, zij met één machtige zwaai haar zwaard contact liet maken met het kuiltje in de kin van de nachtelijke klimmer.

‘Niet onaardig,’ sprak de man kalmpjes. ‘Helemaal niet onaardig.’

‘Zeg dat je goed nieuws hebt,’ zei Quirinde.

‘Ik heb goed nieuws.’

‘Echt?’

‘Echt. Goed nieuws en minder goed nieuws.’

‘Behoor je dan niet te zeggen: ik heb goed nieuws en slecht nieuws? Wat je nu zegt klinkt zo … laf. En dat ben je toch niet? Laf?’

De man aaide over het kuiltje in zijn kin. Hij leek op zoek naar een druppel bloed, maar toen hij naar zijn vingers keek, waren die nog helemaal droog.

‘Alleen de volgende generaties kunnen vaststellen of wij laf zijn,’ zei de man.

‘Farid,’ zei Quirinde beslist. ‘Breng me een geheim dat mijn hart verwarmt en mijn ziel in lichterlaaie zet. Of liever: breng me mogelijkheden.’

‘Ik breng u mogelijkheden, jonkvrouw Quirinde, daarvan kunt u zeker zijn.’

‘Spreek! Maar fluister. Zodat alleen mijn oren het kunnen horen.’

Farid kwam dichterbij. Quirinde kon zijn adem ruiken. Ze was bang dat hij aan haar oren wilde sabbelen of in haar lippen wilde happen. Uiteraard, wat Farid in de nachtelijke uren met haar deed, zou iemand anders “zoenen” noemen, maar Quirinde had het liever over “happen”.

‘Ridder Somnofors kan aan het toernooi deelnemen,’ zei Farid.

Quirinde vloog hem om de hals. Hij mocht sabbelen aan haar oren zoveel hij maar wilde. Hij mocht zelfs in haar lippen happen. ‘Dus de poortwachters hebben hem genoteerd als aanwezig?’

Farid knikte. ‘Niet alleen de poortwachters, ook de andere ambtenaren. Ridder Somnofors staat in alle boeken genoteerd als aanwezig.’

‘Dat is geweldig! Waarom kijk je dan zo droevig?’

‘Uw vader, allerliefste Quirinde, heeft uitgerekend dit moment gekozen om mij op een missie te sturen.’

‘Waarheen?’

‘Dat is geheim.’

‘Toch niet voor mij?’

‘Zelfs voor u.’

Maar dit is de nacht, wilde Quirinde zeggen. De bewaarplek voor geheimen. Dus laat me niet langer in het duister en spreek!

Farids gezicht stond zo ernstig, dat Quirinde besloot om niet door te drammen. Ze was hem veel verschuldigd. Oneindig veel. Dankzij Farids inspanningen kon Ridder Somnofors deelnemen aan het toernooi, haar vaders toernooi! Farid had, met gevaar voor zijn status als vertrouweling van Heer Diligentus, voor haar gelobbyd en zichzelf zo in een kwetsbare positie gebracht. Hij was daarbij godzijdank niet ontmaskerd. En nu werd hij door haar vader op een missie gestuurd. Een grotere eer was er niet denkbaar.

‘Maar wie moet dan de schildknaap voor Ridder Somnofors zijn?’

‘Het enige dat ik weet, is dat ik het niet kan zijn,’ zei Farid. ‘Het spijt me dat ik niet met u mee kan denken over een plaatsvervanger. Uw vader heeft mij bevolen om nog vannacht de stad te verlaten.’

Hoewel Quirinde het niet wilde laten blijken, bezorgde deze mededeling haar niet alleen zorgen, maar ook een gevoel van opluchting. Nu hoefde ze tenminste niet met Farid te zoenen en te knuffelen. Ze was blij met wat hij voor haar deed, maar dat hij als beloning voor zijn goede daden lichamelijke aandacht vroeg, vond Quirinde aanmerkelijk minder prettig. Ze was blij dat ze nooit haar kleren voor hem had uitgetrokken. Het was een zegen dat Farid zich tevreden had gesteld met haar oorlellen en haar lippen. Ze had het slechter kunnen treffen.

‘Is het een gevaarlijke missie waar mijn vader je op uitstuurt?’

‘Weet ik nog niet, maar de meeste missies zijn niet zonder risico’s.’

‘Ben je bang?’

‘Bang, nee. Nu en dan gaan er tintelingen over mijn hele lijf. Of mijn spieren trekken zich samen op een onverwacht moment. Mijn hele leven heb ik uitgezien naar het moment dat ik door mijn Heer op missie werd gestuurd. Nu het dan eindelijk zover is …’

‘Maak je gedachte af.’

‘Dat is het hem nu juist. Er is geen gedachte en geen hallelujagevoel. Het voelt vanzelfsprekend en ontregelend tegelijk.’

‘Ik waardeer je eerlijkheid, Farid.’

‘Waarom zou ik oneerlijk zijn?’

‘Omdat iedereen dat is.’

‘Behalve ik,’ zei Farid. ‘Tot ziens, mijn schone jonkvrouw. Dat ik u ooit maar weer mag treffen.’

Terwijl Farid uit het raam klom, voelde Quirinde hoe haar hart samenkromp. Wie moest nu haar schildknaap zijn? Wie kon haar geheimen bewaren?

Met een kandelaar voor zich uitgestoken, haar linkerhand om het zwakke vlammetje heen, liep Quirinde, op kousenvoeten, door de gangen van het kasteel. Hoe kon het dat je van iemand die al jarenlang je dienstmaagd was niet wist waar die ’s nachts verbleef? Hoeveel kamers kon je inlopen zonder de slapers wakker te maken? Een kasteel was een levend wezen, dat zich voedde met de zielen van haar bewoners. Deze bewoners betaalden het kasteel terug voor haar bescherming door zich ’s nachts met huid en haar aan haar uit te leveren. Quirinde vermoedde dat het kasteel de dromen van de slapers in zich opzoog. Zo werd het gebouw steeds wijzer. Tot het op een dag genoeg had van haar bewoners en een manier verzon om zich van hen te ontdoen.

Waarom had ze zulke gedachten? Maakte Farids vertrek haar kwetsbaar en ontvankelijk voor de duisternis van het nachtelijke kasteel? Waar was haar trouwe dienstmaagd wanneer je haar nodig had?

Toen de deur van de zoveelste slaapkamer met een schurend geluid openging en Quirinde het slapende lichaam zag omdraaien, constateerde ze dat dit het lijf van Mathyel was. Quirinde ging op een kruk naast het bed van haar dienstmaagd zitten en wachtte tot die door het kaarslicht gewekt werd. Maar Mathyel bleef slapen. Het was voor het eerst dat het Quirinde opviel dat Mathyel een ruwe huid had, de huid van iemand die hard werkte. Onder het vel van haar armen hielden zich spieren schuil. Geen korte, krachtige bundels, maar lange, soepele banen. Het waren deze flexibele spieren die Mathyels huid de schijn van zachtheid verschaften. Het moest een genoegen zijn om zulke zachte en zo te zien toch krachtige spieren te bezitten. Wat was een mensenlichaam toch een vernuftige constructie.

Uiteindelijk besloot Quirinde Mathyel wakker te schudden. De dienstmaagd keek haar recht in de ogen met een blik waar geen enkele verbazing uit sprak. Quirinde en Mathyel bleven elkaar zo een tijdlang aankijken, tot Mathyel de stilte verbrak.

‘Zegt u het maar, jonkvrouw.’

‘Ben je niet verbaasd dat ik hier in het midden van de nacht aan je bed zit?’

‘Een dienstmaagd heeft dat te verwachten.’

‘Toch is het nooit eerder gebeurd.’

‘Zegt u het maar: wat kan ik voor u betekenen?’

Tijdens haar wandeling door het kasteel was Quirinde te zeer in beslag genomen door haar zoektocht. Ze had nog geen moment nagedacht over de woorden waarmee ze Mathyel het juiste inzicht kon geven in haar situatie.

‘Ik … Ik weet niet waar ik moet beginnen.’

‘Bij het begin?’

‘Lastig. Want waar het precies begonnen is, weet ik zelf niet.’

‘Begin dan bij het einde en werk langzaam terug naar het moment dat het meest betekenisvol voor u was.’

Het was voor het eerst dat het Quirinde opviel hoe prettig Mathyels stem klonk, hoe kalm en vastberaden.

‘De nacht is een bewaarplaats voor geheimen,’ zei Quirinde. ‘Dus ik wil je vragen goed te luisteren en alles in je hoofd op te slaan. Vervolgens zorg je voor een sleutel, die alleen door jou gebruikt kan worden.’

‘Het is me duidelijk wat u van me vraagt, jonkvrouw. Ga vooral verder.’

‘Minder dan een uur geleden is er een man door mijn raam geklommen.’

‘Een indringer?’

‘Een ingewijde. Een man die ik jarenlang met recht vertrouwd heb.’

‘En nu heeft hij alsnog uw vertrouwen beschaamd?’

‘Nee. Het leven heeft een ander pad voor hem gekozen en nu moet ik op zoek naar een nieuwe metgezel.’

Metgezel? Had ze niet beter een ander woord kunnen gebruiken? Kameraad? Te mannelijk. Zielsverwant? Te verheven. Metgezel moest het zijn. Toch was het alsof het woord tekortschoot. Of was het Quirinde zelf die tekortschoot?

‘Maar jonkvrouw … Als dienstmaagd ben ik toch al uw metgezel?’

‘Wat ik van je ga vragen, Mathyel, gaat voorbij aan je normale taken en voorbij aan het gezonde verstand. Wat ik je ga vragen, zou ik eigenlijk niet van je mogen verwachten. Ik weet dat ik je meesteres ben, maar ik bid je om dat te vergeten. Voor je zit een nederig mens.’

Mathyel ging rechtop in bed zitten. Wat moest ze hiervan denken? Haar hersens lieten haar in de steek. Gelukkig nam Quirinde het woord weer.

‘De man die vannacht door het raam klom en vervolgens weer in de duisternis verdween, is jarenlang mijn schildknaap geweest.’

‘Uw schildknaap?’

Quirinde proefde de duizenden vragen die achter die twee woorden in het gelid stonden, maar in plaats van een vraag kwam er een kalme constatering.

‘U bent dus ridder.’

Quirinde wilde iets zeggen, maar Mathyel vervolgde: ‘U bent een heimelijke ridder, die zonder het medeweten van haar vader aan toernooien deelneemt. Tijdens die toernooien ziet men u aan voor een man. Wat niet zo moeilijk is, omdat uw uitrusting uw vrouwelijke vormen verhult. Een ridder hoeft niet spraakzaam te zijn, dus ook uw stem kan u niet verraden. Met de hulp van uw trouwe schildknaap heeft u over de jaren heen een flinke reputatie weten op te bouwen. Alleen het horen van uw riddernaam volstaat al om een waterval aan angst door de aderen van uw tegenstanders te laten stromen. U bent … Ridder Somnofors?’

Hoewel het laatste deel van Mathyels overdenking als een vraag werd uitgesproken, voelde Quirinde heel goed aan dat het in werkelijkheid geen vraag was, maar een conclusie. Ze was verbluft. Kende ze de vrouw wel die al jarenlang haar dienstmaagd was? Omdat Quirinde bleef zwijgen, nam Mathyel het woord maar weer.

‘En omdat de schildknaap van Ridder Somnofors andere taken te vervullen heeft, vraagt u mij nu of ik die taak wil overnemen?’

Quirinde had het gevoel dat het gesprek haar ontglipte. Daarom vroeg ze op plechtige toon: ‘En wat is hierop jouw antwoord?’

‘Ik dacht dat u het nooit zou vragen,’ zei Mathyel. ‘Mijn antwoord is: graag. Met plezier. En met groot genoegen.’

‘Maar bedenk,’ zei Quirinde.

Voordat ze haar gedachte kon afmaken, had Mathyel het woord al genomen. ‘Uiteraard, jonkvrouw. Ik besef dat de nacht een bewaarplaats is voor geheimen en dat het ontbreken van de zon mij de heilige plicht geeft om zorgvuldig met mijn kennis van uw missie om te gaan.’

‘Wat geeft je de indruk dat ik op een missie ben?’

‘U … U zoekt erkenning als ridder, vertelt u mij zojuist. Dat zou ik een missie noemen.’

‘Met als einddoel?’

Mathyel dacht na. Het was niet ingewikkeld wat Quirinde haar vroeg. Wat moeilijk was, was om haar gedachten in de juiste woorden te gieten. ‘Het enige dat ik kan bedenken, is dat u het riddertoernooi van de Diligentiaweek wilt winnen.’

‘Dat is een einddoel, maar geen missie.’

Denk na, zei Mathyel bij zichzelf. Denk na, dienstmaagd. ‘De winnaar van het Vergeldingsfestijn wordt opgenomen in het elitecorps van Heer Diligentus.’

‘Juist!’ zei Quirinde.

‘Maar … het elitecorps bestaat alleen uit mannen.’

‘Ook dat is correct.’

‘Maar als u het Vergeldingsfestijn wint, wordt u alsnog niet tot het elitecorps toegelaten.’

‘En dat is waar je met mis hebt, waarde dienstmaagd. Ik heb de statuten van het toernooi erop nageslagen. Er staat dat de winnaar van het Vergeldingsfestijn met onmiddellijke ingang toetreedt tot het elitecorps. Er wordt met geen woord gerept over het geslacht van de ridder.’

‘Maar de statuten die betrekking hebben op het toernooi zelf? Daar staat vast en zeker dat het verplicht is dat alle deelnemende ridders mannen zijn.’

‘Ook daar niet. De mannelijke norm is kennelijk zo vanzelfsprekend, dat niemand eraan gedacht heeft dit in de statuten te verankeren!’

‘Dat is geweldig!’ verzuchtte Mathyel. ‘U kunt dus de allereerste vrouwelijke ridder uit de hele geschiedenis worden!’

‘En jij de allereerste vrouwelijke schildknaap?’

‘Met liefde,’ zei Mathyel. En in een opwelling omhelsde ze haar meesteres, die zo verbouwereerd was door deze actie dat haar hele lichaam bevroor. Toen Mathyel weer bij zinnen kwam, liet ze Quirinde los.

‘Schildknaap,’ zei Quirinde, ‘Je hebt me niet alleen je discretie geschonken en je gezonde verstand, je hebt mij ook een strijdkreet cadeau gedaan.’

‘Welke zou dat dan moeten zijn?’

‘Met liefde.’

‘Met liefde? Wat een merkwaardige strijdkreet!’

‘In het geheel niet. Ga maar na: wilt u alstublieft de vijand doden, Ridder Somnofors? Waarop Ridder Somnofors antwoordt: met liefde!’

4.

Waar de nacht van Quirinde in het teken stond van oude geheimen en een nieuw bondgenootschap, daar werd de nacht van Edelhart gekleurd door zijn gepieker. Al vanaf de eerste keer dat hij een zwaard in handen had gehad, droomde hij ervan lid te zijn van het elitecorps van Heer Diligentus. Nu Edelhart dichterbij de verwerkelijking van zijn droom was dan ooit, trokken er tegenstrijdige gedachten door zijn hoofd.

Waarom wilde bij het elitecorps horen? Een ridder in dienst van Heer Diligentus was in veel opzichten nog steeds een doodgewone ridder, iemand die ten strijde trok wanneer het de leider behaagde, of die de wapens opnam wanneer de vijand aan de poorten stond. In het elitecorps had je dus dezelfde taken en plichten die je had wanneer je tot de strijdmacht van een andere Heer behoorde. En toch … Het elitecorps van Heer Diligentus klonk magisch. Het zat hem niet in het woord “elite” en ook niet in het woord “corps”. Het was de naam van de heerser die het corps zijn glans gaf.