Hanny Alders

Roman over de Katharen

PixelPerfect Publications | Den Haag

Introductie

Wanneer de paus in het jaar 1209 de gelovigen oproept tot een kruistocht tegen de ketters in het zuiden van Frankrijk, trekken drie broers en een neef van het geslacht Poissy ten strijde. Volgens de kronieken sneuvelen twee van hen een paar maanden later tijdens een belegering. Wat de overgebleven Poissy’s niet weten is dat de jongste broer Amaury niet is omgekomen, maar verzeild is geraakt tussen de aanhangers van het ketterse geloof. Hij leert Colomba kennen, een jonge Kathaarse die hem de geheimen van haar geloof onthult. Hun prille liefde wordt wreed verstoord door de steeds verder oprukkende kruisvaarders. Ze slaan op de vlucht en worden daarbij geholpen door een raadselachtige Fries. Is hij een vriend of een vijand? En wat heeft Colomba zelf te verbergen? De tragedie van deze twee jonge mensen wordt afgeschilderd tegen de achtergrond van de geschiedenis: de kruistocht tegen de Katharen, van de eerste roerige maanden van de invasie in de Languedoc tot en met de belegering van het legendarische bastion op de Montségur.

Hanny Alders werd in 1946 in Rotterdam geboren. In 1987 debuteerde ze met de historische roman Non nobis, die met het Gouden Ezelsoor werd bekroond voor het best verkochte literaire debuut. Geloofsvervolging en conflicten tussen andersdenkenden vormen het thema van haar gehele oeuvre.

Opdracht

Dit boek is opgedragen aan al diegenen die onderdrukt, vervolgd of verdreven worden om politieke, etnische, religieuze of andere redenen.

Beaucoup d’hommes, assurément, ont été de trop.

Beaucoup de vies ont été inutiles. Quand l’Histoire

ne porte que sur des individus, elk ne présente que

l'image du chaos moral, le mélange du Mal et du Bien.

A quoi ont servi les vies de douleur et de dévouement (...)?

Peut-être à rien du tout.

Veel mensen zijn ongetwijfeld overbodig geweest.

Veel levens waren nutteloos. Wanneer de

geschiedenis alleen maar enkelingen betreft,

levert dat slechts een beeld op van morele chaos,

vermenging van goed en kwaad. Waarvoor hebben

de levens vol pijn en opoffering gediend (...)?

Misschien helemaal nergens voor.

(René Nelli - La vie quotidienne des Cathares du Languedoc au XIIIe siècle)

Abdij van Abbecourt, bij Poissy - winter 1207

‘...verlos haar ziel van de straffen der hel en van de ondergang. Ontruk haar aan de muil van de leeuw, opdat de afgrond haar niet verslindt en zij niet valt in de duisternis. Moge de aanvoerder der engelen, de heilige Michael, haar binnenleiden in het heilige licht.’

Het wijwater maakte donkere vlekjes op het verder smetteloze lijkkleed. Twee druppels bleven als parels op de bleke wangen liggen. Alsof ze huilde, Amaury de Poissy boog zich voorover en kuste ze weg. Haar huid, pafferig opgezet door het urenlange persen, voelde nu koud en glad aan. Toen hij zich oprichtte zag hij de boze blik van de priester, die het wierookvat boven haar lichaam heen en weer slingerde. De weeïge walm maakte hem misselijk. Hij vroeg zich af of het deksel wel zou passen. Haar buik met het dode kindje kwam een stuk boven de rand van de kist uit.

Veertien jaar was ze, een jaar jonger dan hijzelf Veel te jong om te sterven.

De brok in zijn keel knalde bijna uit zijn strottenhoofd toen hij haar samen met zijn broers en hun schildknapen naar het graf droeg. Het deksel paste toch en hij voelde haar gewicht nauwelijks, maar dat kon komen omdat hij iets kleiner was dan de anderen. Langzaam, onder nog meer gebeden, wierookwalm en wijwater, werd de kist in het graf neergelaten. Zijn blik dwaalde in het rond, naar het graf van zijn vader, die de abdij gesticht had, en naar de graven van andere familieleden. Alleen zijn oudste broer Gasce, die in het Heilige Land gesneuveld was, lag hier niet. Ten slotte trok hij zijn beurs van zijn gordel en telde twintig stuivers uit in de handen van de kanunnik, voor haar zielenrust Voor een onbemiddelde vierde zoon een genereus bedrag. Een volleerd ambachtsman zou met zo’n maandloon tevreden zijn.

'Waarom!’ Het eerste woord dat Amaury eruit kreeg nadat ze de abdij verlaten hadden, kwam met een snik van verontwaardiging. Het was allemaal zo snel gegaan dat hij nu pas begon te beseffen wat er gebeurd was. Robert, die sinds de dood van Gasce de oudste was, haalde zijn schouders op.

‘Als we Gods beweegredenen kenden zou het leven een stuk minder onzeker zijn,’ zei hij.

‘We hadden hem nooit een vrouw moeten geven die Eva heette,’ klonk het aan zijn andere kant, waar zijn tweede broer Guillaume reed. ‘Dat kón niet goed gaan.’

‘Hoezo?’ vroeg Amaury.

‘Eva was de moeder van de zonde,’ zei Guillaume. ‘Al haar dochters dragen die met zich mee. Zij dus ook.’ Zijn laatste woorden gingen gepaard met een ruk van zijn duim over zijn schouder, in de richting van de abdij achter hen.

‘Dat slaat nergens op. De Eva van het paradijs stierf niet toen ze kinderen baarde,’ wierp Amaury tegen.

‘Ze zal wel iets gedaan hebben dat God mishaagd heeft. In ieder geval hebben we haar bruidsschat te pakken, al is dat niet veel. Als je uitgerouwd bent zullen we een betere partij voor je zoeken.’

‘Ze heeft nooit iemand iets gedaan,’ protesteerde de jonge weduwnaar en wierp de ridder een vernietigende blik toe.

‘En jijzelf dan?’

‘Voordat je weer een vrouw neemt moet je je in ieder geval eerst van al je zonden wassen,’ was Robert met hem eens. ‘Een bedevaart zou mij ook geen kwaad doen.’ Hij doelde op zijn eigen vrouw, die hem nog geen kinderen had geschonken.

‘Het heilige land,’ stelde Guillaume voor, bedenkend dat zijn kansen in zo’n geval met sprongen vooruit zouden gaan. Als na Gasce ook Robert in de strijd tegen de ongelovigen zou blijven, was híj stamhouder en eerste erfgenaam. Zijn enthousiasme was iets te doorzichtig.

‘De koning van Jeruzalem heeft een wapenstilstand gesloten. Er komt voorlopig geen kruistocht,’ antwoordde Robert kort.

Terwijl ze zwijgend verder reden brak Amaury zijn hersens over hetgeen hij of Eva gedaan konden hebben om zo’n straf te verdienen. Ze zeiden dat ze veel pijn had geleden. Iets daarvan voelde hij zelf in zijn binnenste. Hij moest er niet eens aan denken opnieuw te trouwen. Hij moest zich bezighouden met zaken die tot de mannenwereld behoorden: vechten, daar was hij tenslotte voor opgeleid. Een kruistocht, dat leek hem wel wat.

Saint-Gilles - 18 juni 1209

‘Vervloekt zijn zij altijd en overal; vervloekt zijn zij dag en nacht en ieder uur;

vervloekt zijn zij als zij slapen en als zij waken; vervloekt zijn zij als zij eten en als zij drinken;

vervloekt zijn zij als zij zwijgen en als zij spreken.

Vervloekt zijn zij van de kruin van hun hoofd tot de zool van hun voeten.

Mogen hun ogen blind worden; mogen hun oren doof worden; moge hun mond stom worden; moge hun tong aan hun verhemelte vastkleven; mogen hun handen niets meer aanraken en hun voeten niet meer lopen.

Vervloekt zijn al hun ledematen; vervloekt zijn zij als zij staan, als zij liggen en als zij zitten.

Mogen zij begraven worden met honden en ezels, mogen de roofzuchtige wolven hun lijken verslinden.’

De tekst van de excommunicatieformulieren echode na in het brein van de jonge kruisvaarder. Hardop waren ze in de kerken voorgelezen, ruim voordat de oproep van de paus voor een kruistocht tegen de ketters door de christenheid galmde.

Hoe zou een ketter eruitzien? Zou iemand die de duivel vereerde ook iets demonisch hebben? Martelaren, monniken en kluizenaars, mensen die hun leven aan God wijdden, die hadden iets verhevens, iets heiligs bijna, alsof ze tijdens hun leven al door het hemelse licht beschenen werden. Zou in het tegenovergestelde geval de gloed van het hellevuur te bespeuren zijn?

Erger dan Saracenen, had de paus de ketters genoemd. Maar Sarace- nen waren tenminste te herkennen, dat waren halve wilden met een donkere huid. Hoe was een ketter te herkennen? Want tijd om vragen te stellen kreeg je natuurlijk niet. Stel je voor dat je je vergiste en per ongeluk een christen doodde, zou je dan voor eeuwig verdoemd zijn? Was de aflaat die met deze kruistocht te verdienen dan nog iets waard?

Amaury de Poissy staarde naar de ruggen van zijn broers die voor hem stonden. Aan de ene kant vervulde het hem met trots dat hij ondanks zijn jonge leeftijd toestemming had gekregen om het kruis aan te nemen en naar het zuiden te trekken met het leger dat de ketterij moest uitroeien. Maar hoe dichter ze de grenzen van de landen van Toulouse naderden, hoe meer hem dat gevoel van angst en onzekerheid bekroop.

‘Dit is een heilige oorlog,’ had Robert gezegd, ‘in opdracht van de kerk, gezegend door de kerk en onder het bevel van de kerk. Je hoort je over zulke zaken helemaal geen zorgen te maken.’

Robert was groot en sterk en wist overal het juiste antwoord op. Natuurlijk had Robert gelijk. De brede rug van zijn oudste broer, als een beschermend schild tussen hemzelf en de rest van de wereld, stelde hem gerust.

‘We krijgen orders, en die volgen we op,’ had Guillaume eraan toegevoegd. Hij wist ook te vertellen dat ketterse geestelijken geen tonsuur droegen maar lang haar hadden en een onverzorgde baard. En dat ketters te herkennen waren aan hun beestachtig gedrag, sodomie bijvoorbeeld. Dat was tenminste iets.

Eigenlijk werd alles in Amaury’s leven bepaald door zijn broers. Zonder zijn broers zou hij bijvoorbeeld nooit voor deze gewichtige taak zijn uitverkoren. Het was een enorme eer dat hij was aangewezen om de pauselijke legaat Milon op diens tocht naar Saint-Gilles te escorteren. Milon, de persoonlijke secretaris van paus Innocentius III, was alleen maar tot zijn huidige status gepromoveerd omdat de graaf van Toulouse de andere legaten dermate wantrouwde dat hij geweigerd had met hen te onderhandelen. Dat deed niets af aan het feit dat ook deze surrogaat-legaat beschouwd diende te worden als ware hij de heilige vader in eigen persoon. Onderweg naar Saint-Gilles was de geestelijke dan ook overal met de grootste eerbied en nederigheid ontvangen. De ridders die hem begeleidden hadden in dat eerbetoon gedeeld. Voor het eerst in zijn jonge leven voelde Amaury zich daarom belangrijk, ondanks zijn onzekerheid.

Hij ging op zijn tenen staan en probeerde met uitgerekte hals over de hoofden van edelen, ridders en geestelijken heen te zien wat zich bij de ingang van de kerk afspeelde. Daarginds, onder de bogen van het middenportaal waar de nog onvoltooide sculpturen blonken in het zonlicht, moest graaf Raymond van Toulouse nu tegenover de legaat staan, omringd door bisschoppen en aartsbisschoppen. Hij kon Milons stem wel horen, en ook dat diens woorden telkens door de ander werden herhaald. Slechts zo nu en dan voerde de warme wind enkele flarden mee die hij kon verstaan.

‘Ik zweer dat ik alle bevelen van de paus zal gehoorzamen... men zegt dat ik de ketters heb gesteund... dat ik ervan verdacht word betrokken te zijn bij de dood van Pierre de Castelnau... als ik deze artikelen overtreed, wil ik opnieuw geëxcommuniceerd worden... en al mijn vazallen ontheven van hun trouw, hun verplichtingen en hun diensten die ze mij verschuldigd zijn...’

Een luide vloek van Simon de Poissy, een neef van de drie broers die naast Amaury stond, maakte de rest onverstaanbaar. ‘Hij meent er geen zak van, het stuk ongedierte!’ gromde de ridder in zijn baard.

Nu sprak de legaat enige tijd alleen. Amaury ving iets op over de joden, die uit alle openbare en particuliere functies moesten worden geweerd, over huurlingen uit Aragon in dienst van de graaf, die zich hadden vergrepen aan kerkelijke bezittingen, en over de ketters en de kruistocht. Zestien vazallen van graaf Raymond zwoeren daarop evenals hun leenheer de kerk te zullen gehoorzamen en ten strijde te zullen trekken tegen de ketters en degenen die hen beschermden.

Plotseling kwam er beweging in de stoet bisschoppen en aartsbisschoppen. Omringd door lagere geestelijken stelden ze zich op om naar het hoofdaltaar te schrijden, de heilige relieken van de kerk voor zich uit dragend. Even schoven de rijk bestikte gewaden opzij zodat Amaury een glimp kon opvangen van de graaf Op blote voeten en met ontkleed bovenlichaam stond de edelman deemoedig voor de legaat, die nu de stool van zijn eigen schouders nam en om zijn naakte hals legde. Iemand reikte de pauselijke afgezant een geselroede aan, waarmee hij graaf Raymond tuchtigde terwijl hij hem de kerk binnenleidde.

Het schouwspel bracht bij de jonge kruisridder tegenstrijdige gevoelens teweeg waar triomf beter op zijn plaats was geweest. Wat hij verwacht had in Saint-Gilles te zien was een graaf van Toulouse die het duivelse benaderde. Een trouweloze schurk, een plunderaar van kloosters en kerken, een schender van heiligdommen, een sluwe gladakker die de ernstige vermaningen van aartsbisschoppen en zelfs die van de paus aan zijn laars lapte. Wat hij zag was een beschaafd man met zachte gelaatstrekken die geduldig zijn vernedering onderging. In Saint-Gilles had hij horen zeggen dat de graaf de ‘Verzoener’ werd genoemd vanwege zijn grote tolerantie en zijn bereidheid vrede te sluiten met zijn vijanden. Hij zag er helemaal niet uit als een ketter, hoe dat ook mocht zijn. Het lichaam van de ongeveer vijftigjarige edelman was gespierd, zoals dat paste bij een man die regelmatig de wapens hanteerde, of dat nu in toernooien of in een heuse strijd was, maar het verried ook dat hij een goed leven leidde met alle geneugten die hij zich kon veroorloven. Zijn overkleed, dat over zijn zwaardgordel dubbelgeslagen naar beneden viel, was van zware zijde, waarop met gouddraad zijn wapen was geborduurd. Kortom, hij zag eruit als elke andere vooraanstaande edelman. Het ontbrak hem ook niet aan trots. Ondanks de schande die hem werd aangedaan was zijn houding fier en zelfbewust, alsof hij aan zijn stand verplicht was dit alles zonder verlies aan waardigheid te ondergaan. Alleen zijn donkere ogen stonden dof en in zichzelf gekeerd.

Voor Occitaanse begrippen was Raymond van Toulouse een goed katholiek en aan de laaghartige sluipmoord op de pauselijke legaat Pierre de Castelnau had hij waarschijnlijk part noch deel gehad, alleen was het op zijn grondgebied gebeurd, dus was hij verantwoordelijk. Bovendien had de moordenaar kennelijk gehandeld naar aanleiding van een dreigement dat de graaf in een woedeuitbarsting had geuit. Hij had als het ware in opdracht van de edelman gehandeld, ook al had deze zich hier achteraf nadrukkelijk van gedistantieerd en pogingen gedaan de dader te achterhalen en naar behoren te straffen. Dat nam allemaal niet weg dat de dood van Pierre de Castelnau de druppel was die in het slepende conflict tussen de kerk en Toulouse over de gewraakte ketterij de emmer deed overlopen. De al eerder over hem uitgeroepen banvloek was nog eens verscherpt, zijn land en zijn bezittingen waren vogelvrij verklaard en de oproep voor een kruistocht tegen het ketterse zuiden, die paus Innocentius sinds zijn troonsbestijging tien jaar geleden herhaaldelijk door de hele christenheid had laten weergalmen, had eindelijk gehoor gevonden.

Nu zijn land en volk op het punt stonden ten prooi te vallen aan eenieder die erin mocht slagen het te veroveren, met goedvinden van zijn leenheer de koning van Frankrijk en van de paus zelf, deed de graaf een laatste poging om de toorn van zijn opperheren te bedwingen met een geste van welwillendheid. Het kruisleger, duizenden gewapende ridders, voetknechten en huursoldaten sterk, was zijn grenzen al gevaarlijk dicht genaderd. Hij moest tijd winnen om zijn land en zijn onderdanen, van wie velen ketters waren, te redden van een verwoestende invasie, zelfs al moest hij daarvoor ogenschijnlijk partij tegen hen kiezen en zelf het kruis aannemen.

De muur van gewaden had zich weer om de graaf heen gesloten en Robert de Poissy wenkte zijn gezelschap hem te volgen om getuige te zijn van de ceremonie van absolutie. Amaury schrok wakker uit zijn overpeinzingen door een grove knuist die hem bij zijn bovenarm greep. Hij keek recht in het ruige gezicht van neef Simon, die met een ruk van zijn hoofd te kennen gaf dat hij mee moest komen. Haastig voegde hij zich bij zijn broers voordat hij door de menigte van hen gescheiden zou worden.

Binnenin de kerk was het al gauw even warm als daarbuiten. Zwetend onder zijn zware wapenrusting volgde Amaury de plechtige handelingen. De hele mensenmassa die voor de kerk had gestaan had zich nu naar binnen gewrongen. De jonge ridder kreeg het zo benauwd dat hij weldra alle interesse in de ceremonie verloor en alleen nog maar verlangde naar het moment waarop hij het gebouw kon verlaten. Ze stonden zo dicht op elkaar gepakt dat het voor de meesten niet eens mogelijk was om te knielen of zelfs maar de handen te vouwen.

Eindelijk kwam het verlossende moment waarop graaf Raymond vergeving ontving en van de ban werd ontheven. Daarna wilde iedereen tegelijk de kerk uit en ontstond er een gedrang waar de uitgangen niet op berekend waren. Bij het altaar zagen de legaat en de graaf in dat het ook voor hen onmogelijk was de kerk te verlaten en lieten zich door een paar misdienaren via de crypte naar buiten leiden. Even ontstond daar een pijnlijke situatie. De omweg door de kille gewelven voerde langs de graftombe van de vermoorde Pierre de Castelnau. Pauselijk legaat Milon liet deze gelegenheid niet voorbijgaan om graaf Raymond nog eens aan zijn beloften te herinneren. Hij hield zijn schreden in voor een uitvoerig eerbetoon aan de dode, waarvan het hele gezelschap gedwongen was getuige te zijn.

Boven hen was het gedrang en geschreeuw inmiddels tot een gevaarlijk hoogtepunt gestegen. Naar de gewelven van de gezegende ruimte stegen in plaats van gebeden krachttermen op die door de heiligenbeelden met gefronste voorhoofden ontvangen werden. Na een hevige worsteling slaagden de drie gebroeders van Poissy en hun neef erin de buitenlucht te bereiken. Amaury schoof zijn maliënkap naar achteren en haalde opgelucht adem. De gloeiende middagzon brandde op zijn bezwete gezicht maar alles was beter dan daarbinnen opgesloten te zitten.

‘Betekent dit nu dat de kruistocht al afgelopen is?’ vroeg hij met een stem die schor was van inspanning. Drie verhitte gezichten keerden zich bijna gelijktijdig naar hem toe. Robert keek even zijn jongere broer Guillaume aan, daarna neef Simon en vervolgens lachten ze gedrieën de jongste telg van het huis Poissy uit.

‘Guillaume, vertel hem even dat we hier niet gekomen zijn om zonder slag of stoot de terugreis te aanvaarden,’ zei de nestor achteloos, ‘dan gaan we intussen iets te drinken zoeken.’

Verwachtingsvol keek Amaury de ander aan, die geïrriteerd zijn schouders ophaalde.

‘Natuurlijk is de kruistocht niet afgelopen,’ snoof Guillaume terwijl ze achter de andere twee Poissy’s aan liepen, ‘we moeten nog beginnen.’

‘Maar de kerk heeft de graaf van Toulouse vergeving geschonken, zijn land, zijn onderdanen en hijzelf genieten nu de bescherming van de Heilige Stoel. Hoe kunnen we hem of zijn vazallen dan nog aanvallen?’ ‘Natuurlijk vallen we hém niet aan, je hebt toch net gezien hoe de kerk hem onschadelijk heeft gemaakt! Hij moet het kruis aannemen en de ketterij vervolgen. Daar is hij voorlopig wel even zoet mee, zijn land is vergeven van dat smerige tuig. We gaan hem alleen een handje helpen voordat hij het weer vergeten is. En dan zijn er nog de burggraaf- schappen van Béziers en Carcassonne en weet ik veel waar nog meer het geloof bedreigd wordt en waar het ook wemelt van dat goddeloze gespuis dat sodomie en incest bedrijft.’ Guillaume raakte steeds meer verhit naarmate zijn betoog vorderde. ‘Bougres!’ spuwde hij uit, het scheldwoord dat de kruisvaarders het meest bezigden als ze de ketters bedoelden.

‘Maar dat is het leengoed van de koning van Aragon.’

‘Die heeft ook geen poot uitgestoken om de ketterij te bestrijden.’

‘Je kunt toch je eigen vazallen niet verraden? Wat denk je trouwens dat de koning van Aragon doet als wij zijn steden veroveren, zijn vazallen op straat zetten en hun plaats innemen? Want dat is wat de kerk ons beloofd heeft. Hoe zit het met hun rechten? Is het niet de plicht van de koning als leenheer om hen te beschermen, net als die van de graaf van Toulouse overigens? Ik begrijp zijn aarzeling wel.’

‘Beschermen? Ketters hebben geen rechten!’

‘Wat weegt zwaarder, een leenplicht of...’

‘Doe me een plezier en bespaar me zulke stomme vragen. Als Ro- bert het nodig vindt dat je alles wat we doen ook moet begrijpen, dan legt hij dat zelf maar uit. Je hebt het net gehoord: de graaf van Toulouse is een heiligschenner, een verrader, een bedrieger en een moordenaar en zijn land zit vol met zulke gasten. Of we zíjn steden en zijn kastelen gaan veroveren of die van iemand anders, dat zal me worst wezen. En denk maar niet dat die plaatsen als een rijpe appel in onze schoot zullen vallen.’

Amaury grijnsde breed. ‘Weet je wat ik niet begrijp, Guillaume?’ vroeg hij terwijl de ander ongeduldig met zijn vingers op het gevest van zijn zwaard trommelde.

‘Wat nou weer?’

‘Dat jij helemaal geen vragen hebt. Je bent eigenlijk net een jachthond.’

‘Hoezo?’

‘Je rent alleen maar blindelings achter de meute aan. Ik wil weten waar we heen gaan, met wie en wanneer en vooral waarom.’

‘Je hoeft niks te weten. God leidt ons. Dat is voldoende.’

‘Een jachthond, met zijn tong uit zijn bek achter de meute aan,’ herhaalde zijn jongere broer grinnikend, ‘en als je de prooi dan eindelijk te pakken hebt, wordt die je ook nog afgepakt. Let maar op.’

‘Sterf!’ antwoordde Guillaume hartgrondig.

Het zwartbebaarde gezicht van Simon schoof voor zijn vizier.

‘Luister eens, melkmuil, de plicht van een leenheer geldt eerst de kerk, dan zijn vorst en daarna pas zijn volk. De graaf van Toulouse, die jij zo ijverig aan het verdedigen bent, heeft kerkelijke bezittingen geroofd, geestelijken uit hun ambt verjaagd, kerken tot burchten laten verbouwen, zijn huurlingen hebben monniken vermoord en uit hun kloosters verdreven en hij is al jaren een vriend en beschermer van de ketters.’

‘Ik verdedig hem niet. Ik...’

Zijn neef luisterde niet eens naar hem. ‘Een dienaar van de duivel heeft de paus hem genoemd!’ raasde Simon voort en vol vuur riep hij uit: ‘Voorwaarts, soldaten van Christus, wreekt deze belediging van God en redt dit land van de ketterse pestilentie!’

Nu was het Guillaume’s beurt voor een plagerige grijns. ‘Is dat genoeg, denk je, of twijfel je soms of je wel mee moet vechten? Je weet wat de abt gezegd heeft: moge hij die geen gehoor geeft aan de oproep voor deze kruistocht nooit meer wijn drinken, nooit meer eten en nimmer meer kleren dragen en moge hij als een hond begraven worden!’ De woorden maakten alle verdere discussie overbodig. ‘En trouwens...’ voegde Guillaume eraan toe, ‘ik dacht dat jij je wel wat nederiger mocht opstellen. Na die miskleun met Eva heb je nog wat goed te maken!’

Het bloed steeg naar Amaury’s wangen. Hij balde zijn vuisten en wilde er net op los timmeren toen Robert zich in het dispuut mengde. Met een sussend gebaar naar de andere twee legde hij zijn met ijzer beklede arm om de tengere schouders van zijn jongste broer.

‘Je moet voorzichtig zijn met wat je zegt. Het zal niet de eerste keer zijn dat iemand vanwege zulke woorden de rest van zijn leven in een kerker slijt. Ga jij maar terug naar ons kwartier. Daar loop je de minste kans in moeilijkheden te raken. Wij gaan vertier zoeken in de stad.’

Béziers - 22 juli 1209

‘De dwazen hebben het ultimatum afgeslagen!’

Robert de Poissy veegde met een brede zwaai het tentdoek opzij. Hij ging niet zitten maar bleef half in de tentopening staan alsof hij ieder moment weer kon vertrekken. Op zijn gezicht stond duidelijk te lezen hoe verrast hij zelf nog was door het nieuws dat hij bracht.

‘Afgeslagen? Terwijl we alle katholieke inwoners de vrije aftocht hebben geboden?’ bracht Amaury uit.

‘Alleen de bisschop, die het bericht moest overbrengen, gebruikt zijn verstand. En een handjevol katholieken die met hem zijn meegekomen. De rest maakt zich op om de stad te verdedigen.’

‘Mooi!’ riep Guillaume uit. ‘Wat mij betreft kunnen we Béziers bestormen, ik ben er klaar voor.’

Amaury deelde niet in zijn broers enthousiasme. Zijn verbijstering maakte plaats voor de twijfels die al wekenlang aan hem knaagden: ‘Hoe weten we wie van hen ketters zijn, als we straks de stad aanvallen? Hoe vinden we hen tussen al die andere onschuldige burgers?’

‘Hun priesters dragen zwarte mantels en pijen,’ zei Robert.

‘En de anderen?’

‘Die herken je meteen,’ zei Simon. ‘Het zijn voze gluiperds die God noch gebod schuwen en geen enkele wet eerbiedigen. Ze hoereren maar raak en hun vrouwen zijn nog erger. Die aanbidden de duivel in geheimzinnige nachtelijke bijeenkomsten. Dan brouwen ze heksen- dranken en vereren een kat en kussen zijn aars, want in die vorm verschijnt de duivel aan hen. Zulk schoelje moet je toch van godvrezende burgers kunnen onderscheiden,’

‘Dat doen ze natuurlijk niet waar we bij zijn,’ wierp Amaury tegen, ‘daarom blijft de vraag: hoe zijn ze te herkennen?’

‘Iedereen die liever binnen de muren blijft om die vuile honden te beschermen, verdient te sterven!’ viel Guillaume fel uit. ‘Als er katholieken zíjn tenminste. Die stad is een broeinest van duivelvereerders en satansknechten. Eén groot satanshol is het!’

‘Ze hebben de kans gekregen hun eigen huid te redden. Als ze weigeren de ketters uit te leveren, worden ze door het kruisleger verpletterd. Hebben ze daar allemaal stront in hun ogen? Ze hoeven maar over hun muren te kijken om te zien hoe groot onze overmacht is.’ Terwijl Simon sprak zocht zijn rechterhand onwillekeurig het gevest van zijn zwaard. ‘Wanneer bestormen we de stad?’ wilde hij weten.

‘Voorlopig bereiden we ons voor op een beleg. De manschappen moeten nog bijkomen van de mars hierheen.’ Het was Robert die hem antwoord gaf.

Zelf hadden ze nauwelijks rust gehad. Op 2 juli hadden ze zich in de buurt van Valence weer bij het leger gevoegd - dat was nu drie weken geleden. Aanvankelijk had de troepenmacht een redelijk tempo aan kunnen houden, maar sinds ze bij Beaucaire de Rhône waren overgestoken en het zware materieel niet langer over de rivier vervoerd kon worden, was hun opmars aanzienlijk trager geweest. De laatste etappes in de hitte van de julizon waren behoorlijk afmattend, vooral voor het voetvolk en de trek- en lastdieren. Het was nog een meevaller dat de dreiging van het naderende kruisleger sommige zuidelijke heren blijkbaar zoveel vrees aanjoeg dat ze hun bezit zonder slag of stoot overgaven en zich onder de banier van de kruisvaarders schaarden. De mars vanaf Montpellier, die de vorige dag bij het eerste ochtendgloren was aangevangen, had de hele dag in beslag genomen en de laatste manschappen konden pas na het vallen van de duisternis hun tenten opslaan.

Robert draaide zich om en keek naar de muren van Béziers, die zich op luttele afstand van hun onderkomen verhieven op de hoogte van het plateau waarop de stad lag.

‘Hoeveel mensen zouden daar wonen, en hoeveel hebben binnen die muren een toevlucht gezocht? Zijn het er tienduizend, twintigduizend?’ peinsde hij hardop. ‘Hoeveel van hen zijn trouw aan de heilige kerk van Rome? In elk geval zijn ze allemaal even halsstarrig: ze willen de ketters niet uitleveren, ze willen hen zelfs niet achterlaten en de stad ontvluchten, ze creperen liever met hen. Maak je geen zorgen, broertje, het zal nog wel even duren voor je een ketter te zien krijgt Het kan wel eens een langdurig beleg worden.’

Op dat moment werd hij in zijn overpeinzingen onderbroken door een schildknaap van de hertog van Bourgondië, die hem verzocht met spoed deel te nemen aan een krijgsraad. Robert haastte zich terug naar de tent van de graaf van Nevers, waar hij enkele minuten geleden vandaan was gekomen. Amaury zag hem vertrekken in het gezelschap van een paar oude rotten in het krijgsbedrijf die hij dikwijls had ontmoet op de vele toernooien, waar ze gevierde kampioenen waren. Voor sommigen had hij een heilig ontzag. Voor Simon de Montfort bijvoorbeeld, een onverschrokken strijder die zijn sporen verdiend had in het Heilige Land, maar die ook bewezen had de ridderlijke idealen hoog in zijn vaandel te voeren en onwrikbare principes paarde aan een onbesproken gedrag en een voorbeeldige vroomheid. Zijn landgoederen bevonden zich ten zuidwesten van Parijs, zijn Franse landgoederen dan, want graaf van Leicester was hij slechts in naam omdat de Engelse koning zijn overzeese erfgoed geconfisqueerd had. Naast Montfort liepen zoals altijd Robert Mauvoisin, zijn oude strijdmakker uit het Heilige Land, en Bouchard de Marly, een neef van Montforts vrouw en al jaren zijn goede vriend, maar ook een goede vriend van de Poissy’s. Zijn landgoederen grensden aan het jachtgebied van de koning, dat door de Poissy’s beheerd werd. Amaury’s oudste broer Robert was met Bouchards zuster, Beatrice de Marly getrouwd.

De mannen die Montfort omgaven waren allemaal van lage adel, maar belangrijk genoeg om deel uit te maken van de delegatie van Noord-Franse ridders die onder aanvoering van de hertog van Bour- gondië stonden. Ze werden steeds geraadpleegd door Arnaud-Amaury, de abt van Citeaux, die het opperbevel over het kruisleger had.

Amaury’s blik dwaalde in de richting van de tenten die graaf Raymond van Toulouse met zijn bescheiden gevolg had opgeslagen, enigszins teruggetrokken aan de rand van het legerkamp, alsof hij er eigenlijk niet bij hoorde. Hij had de graaf een enkele keer zien rijden en het was hem niet ontgaan dat er inmiddels ook een kruis op zijn tuniek prijkte. Het vaandel van Toulouse wapperde fier boven de tentkoepel. De graaf zou waarschijnlijk niet deelnemen aan de krijgsraad, dacht hij. Tot nu toe had hij slechts de rol van toeschouwer mogen spelen en misschien beviel die rol hem ook nog het best.

De jonge ridder keerde terug naar de benauwde schaduw van de tent die hij met zijn broers en neef deelde en hervatte de maaltijd die door de komst van Robert verstoord was.

‘Een krijgsraad, zo snel nadat het ultimatum is afgewezen? Ik dacht dat alles daar al besproken was, dat we ons moesten opmaken voor een langdurig beleg?’ Hij stelde de vraag aan niemand in het bijzonder en niemand gaf antwoord. Simon kauwde op zijn brood en Guillaume goot wijn in zijn eeuwig dorstige keel. ‘Moeten we onze manschappen niet het bevel geven zich te wapenen?’

‘Doe niet zo zenuwachtig,’ bromde Guillaume terwijl hij zijn lippen afveegde met de rug van zijn hand.

‘Er wordt pas iets ondernomen als dat bevel van de legerleiding komt - van de abt van Citeaux en van niemand anders,’ voegde Simon eraan toe, ‘dus hou je koest en eet.’

Amaury had geen trek meer. Zijn zenuwen en twijfels spanden zich als een steeds strakker aangetrokken knoop om zijn maag en benamen hem zijn eetlust. Even zat hij nog wat ongedurig te schuiven op zijn veldbed, dat ook als zitplaats diende. Daarna stond hij op en liep weer naar buiten.

‘Hij is nog veel te jong, ik heb het van het begin af aan gezegd,’ hoorde hij Guillaume’s stem achter zich, en Simons antwoord, gedempt door het tentdoek:

‘We hebben hem meegenomen om met ons vieren in de oorlogsbuit te kunnen delen. Op die manier valt er meer in de wacht slepen.’

‘Buit? Die schijnt hem niet eens te interesseren Hij heeft het alleen maar over zijn plicht als christen en over de algehele aflaat die hij straks als kruisvaarder verdient. Hij voelt zich natuurlijk schuldig voor het fiasco met Eva. En nu is hij bang die aflaat te verspelen als hij in het vuur van de strijd per ongeluk een andere katholiek doodt. Waar maakt hij zich druk over?’ Er volgde een schampere lach.

Amaury zuchtte en slenterde door het bivak van de Poissy’s en hun manschappen. Hij liep langs de sergeanten, de palfreniers en schildknapen, daarna langs de boogschutters en kruisboogschutters, die slechts in een broek gekleed voor hun tent in de zon zaten en hun wapens controleerden. Ten slotte passeerde hij de stalknechten, de paarden, de voetknechten en de smeden en timmerlieden. Ook die bleken nog geen haast te hebben met de voorbereidingen voor een bestorming. Het gereedschap en het materiaal waarmee ze stormrammen, ladders en bestormingstorens moesten construeren, was nog niet eens van de wagens geladen. Alleen de knechten die met de huishoudelijke dienst belast waren hadden het druk.

Niet ver van waar hij nu stond wapperde de banier van Simon de Montfort, een klimmende leeuw van goud op een rood veld. Zijn tent stond bovenop een heuveltje, vanwaar hij over de andere tenten heen de omgeving kon overzien. De tentenkampen van zijn strijdmakkers, allemaal edelen van het Ile-de-France zoals de Poissy’s, waren daaromheen geschaard. Amaury beklom de verheven positie en beantwoordde de groet van bekende ridders. Daarna draaide hij zich om en keek in de richting van de stad die boven het tentenkamp van de kruisvaarders uittorende als een geelroze pudding, omgeven door een brede krans van witte schuimtorentjes. Zijn blik zwierf langs de muren en volgde daarna de oevers van de Orbe aan de voet van het plateau, die hij hiervandaan ook goed kon zien, tot de plaats waar de brug met haar bogen de rivier overspande. Plotseling verwijdden zijn ogen zich. Gespannen tuurde hij naar de overkant. Aan de andere kant van de brug, waar de gesloten poort de toegang tot de begeerde stad verbood, kwam plotseling iets in beweging. Even kon hij niet goed onderscheiden wat er aan de hand was, maar het volgende ogenblik zag hij hoe de poort een golf voetknechten en piekeniers uitbraakte, die zich met veel geschreeuw en gekletter op de vijand stortte onder dekking van een pijlenregen, afgevuurd door een legertje boogschutters dat al even onverwachts uit de omloop op de muren opgedoken was.

‘Een uitval,’ flitste het door Amaury’s hoofd. Hij stond als verstijfd, zijn hart bonkte in zijn keel. Nog nooit had hij zoiets gezien. Het was een prachtig gezicht zoals die massa, opgestuwd door de ruiters achter hen, als een wig tussen het cordon gedreven werd dat de kruisvaarders rond de stad hadden gelegd.

‘Een uitval!’ schreeuwde hij met overslaande stem, eindelijk bij zijn positieven komend. Op hetzelfde ogenblik brak het rumoer om hem heen los en schalden de eerste bevelen door het kamp. Half struikelend en overal tegenop botsend rende hij terug naar zijn eigen kampement om de anderen te waarschuwen. Alles en iedereen krioelde nu door elkaar. De stalknechten riepen verwensingen tegen de paarden die in allerijl voor hun meesters gezadeld moesten worden. De voetknechten en boogschutters liepen elkaar vloekend in de weg en raapten hun wapens bijeen en de ridders schreeuwden om hun bedienden die hen in hun maliënkolders moesten helpen. Amaury realiseerde zich dat hij zelf ook allesbehalve gevechtsklaar was, ongewapend en in zijn tuniek, zonder enige bescherming.

‘De onnozelen! De idioten! Wie doet er nú een uitval!’ Met een nijdige klap duwde Guillaume zijn helm op zijn hoofd, waardoor de rest van zijn uitbarsting tot een gedempt gemompel werd gereduceerd.

‘Heb je het bevel niet gehoord, knul? Te wapen! Voordat ze een bres slaan in de belegering!’ snauwde Simon vol ongeduld tegen zijn jonge neef die, nog steeds gefascineerd door het schouwspel in de verte, voor de tent was blijven staan en probeerde te zien wat zich daarginds afspeelde. Even snel als de stad de stroom mensen uitgespuwd had, leek zij die weer op te slokken.

‘Ze trekken zich terug,’ zei hij verbaasd, maar niemand verstond hem in het gekrakeel. Met zijn hoofd half omgedraaid in de richting van de stadspoort liet hij zich door zijn schildknaap in zijn maliënkolder sjorren. Juist toen hij zijn zwaard omgordde kwam Robert aanstormen.

‘De huurlingen zijn al in de stad!’ stootte hij buiten adem uit. ‘Ze zijn achter het voetvolk aan naar binnen gedrongen zodat ze de poort niet meer konden sluiten.’

‘Allejezus! Dat rapalje is ons straks nog te vlug af. Als we er niet snel bij zijn gaan ze er met de hele buit vandoor!’ Simon hees zich in het zadel. ‘Dat is een rijke stad. Reken maar dat daar wat te halen valt!’

Robert werd in ijltempo in zijn gevechtstenue geholpen en klom ook op zijn paard. Amaury reed naast hem mee.

‘Dit wordt je vuurdoop, broertje. En ik kan je geruststellen. Je was niet de enige die zich er bezorgd over maakte of hij niet per ongeluk een goed katholiek zou doden. Vandaar die krijgsraad. De abt van Ci- teaux moest inderhaast een beslissing nemen toen het nieuws van de uitval kwam en we hoorden dat de huursoldaten op hun eigen houtje een inval deden. Onze orders zijn duidelijk: elke stad of versterkte plaats die zich niet aan het kruisleger overgeeft, moet worden ingenomen. Iedereen die zich daartegen verzet is een vijand van de kerk en wordt over de kling gejaagd. Dus als wij de ketters niet van de katholieken kunnen onderscheiden, zei hij, maak ze dan allemaal maar af. God zal de Zijnen immers wel herkennen.’

Amaury werd een beetje wit om zijn neus, maar toen hij zag hoe Robert een kruis sloeg, vervolgens zijn zwaard half uit de schede trok en het gevest kuste, volgde hij diens voorbeeld.

‘Voor God en de koning!’ riep Robert.

‘En Poissy!’ vulde Guillaume aan. Als uit één mond herhaalden de vier Poissy’s hun strijdkreet.

De smalle straten krioelden van mensen die dan weer de ene, dan weer de andere kant op vluchtten en overal lagen in doodsangst achtergelaten voorwerpen, kledingstukken en brokstukken huisraad waartussen ook opgejaagd kleinvee en huisdieren een goed heenkomen zochten. De huurlingen, alleen gewapend met messen en knuppels, hadden al een ware slachting aangericht en de kruisridders lieten zich evenmin onbetuigd. Links en rechts maaiend naast de flanken van hun strijdrossen hakten ze iedereen neer die binnen hun bereik kwam. Al gauw was er geen doorkomen meer aan met de paarden. Hun hoeven trapten op lijken en afgehakte lichaamsdelen of gleden weg in plassen bloed waarin organen dreven. Overal was bloed en de weeïge geur van bloed. En stank, vooral stank, die steeds erger werd naarmate de brandende zon haar eigen verwoestende werk deed.

Het lemmet van Amaury’s zwaard was nog steeds onbevlekt Met wijd opengesperde ogen reed hij wezenloos tussen zijn broers in, het wapen rechtop in zijn bevende hand gevat, te verbijsterd om iets te kunnen doen. Bang was hij niet. Waarvoor moest hij bang zijn in zijn ijzeren omhulsel? Voor weerloze burgers die niets dan linnen en zijde droegen en niet eens wapens hadden? Het was gemakkelijker geweest als hij een schare tot de tanden gewapende soldaten tegenover zich getroffen had, het hele garnizoen voor zijn part. Maar niet dit. Hij was ontzet door de ongelijkheid van de strijd. Hij had zelfs zijn brandend hete helm afgezet want de boogschutters waren allang overmeesterd door de huurlingen, die hij als mieren door de gracht en over de muren had zien kruipen.

Werktuiglijk reed hij mee, recht voor zich uit starend. Daar reed Simon de Montfort voorop, natuurlijk geflankeerd door Bouchard de Marly en Robert Mauvoisin, met achter hem zijn ridderschare die de straat van muur tot muur blokkeerde zodat niemand er levend langs kwam. Voor de ruiters uit zwoegde het voetvolk, dat iedereen naar buiten joeg die zich in huizen of andere schuilplaatsen verborgen hield. Wie aan hun speren ontkwam, werd door de ridders neergesabeld. Op die manier leek er even wat structuur in de strijd te komen. De hertog van Bourgondië was er eveneens in geslaagd zijn mannen zo te formeren dat alle burgers naar één centraal punt gedreven werden. Maar de graaf van Nevers, die sinds het vertrek van het leger uit Frankrijk al op gespannen voet stond met de hertog van Bourgondië, ging zoals altijd dwars tegen de plannen van de hertog in en joeg de paniekerige bevolking juist in de richting van de stadspoort om iedereen die nog in leven was daar systematisch aan het zwaard te rijgen. De huursoldaten trokken zich van geen enkel bevel wat aan. Die vielen de huizen binnen, moordden, verkrachtten en plunderden en probeerden daarna de stad te verlaten om hun buit in veiligheid te brengen. Beladen met rijkdommen werden ze op hun beurt door de kruisridders tot staan gebracht, die de oorlogsbuit opeisten en hun de kostbaarheden afhandig maakten.

Toen de chaos zijn hoogtepunt had bereikt, liep de drijfjacht van Montfort en zijn mannen vast. Ze bevonden zich voor de kathedraal van Saint-Nazaire, waar een groot aantal burgers een toevlucht had gezocht. Het sinistere gebeier van de doodsklokken overstemde het tumult op straat en galmde door tot in de wijde omtrek. De huurlingen, die nooit veel respect voor heiligdommen hadden getoond, hadden de kerkdeuren al kapotgeslagen en waren het gebouw binnengedrongen. Ook de kruisridders hadden weinig scrupules.

‘De ketters hebben Gods huis ontheiligd! Ze hebben er een satanskerk van gemaakt!’ schreeuwde de aartsbisschop van Sens, die geharnast en gewapend zijn eigen troepen aanvoerde. ‘Dood aan hen die Zijn heiligdommen bevuild hebben! Doe uw heilige plicht en laat Gods wraak de uwe zijn en u kracht geven!’

Sommige ridders hadden zo’n haast dat ze te paard de kerk binnenreden. Maar Simon de Montfort hield de edelen die hem volgden en hun manschappen met een enkel handgebaar tegen.

‘In Gods huis gaat men deemoedig, blootshoofds en te voet,’ snauwde hij. De meesten stegen daarna af, hingen hun helm aan hun zadel en stormden door de vernielde deuren.

‘Laat eens wat zien, broertje, je hebt tot nu toe nog niet veel gepresteerd. Denk je je aflaat te verdienen met toekijken?’ spotte Guillaume terwijl de vier Poissy’s naar binnen drongen.

Na het felle zonlicht konden ze in het koele halfduister van de kerk even niets onderscheiden, maar degenen die achter hen aan kwamen duwden hen verder de ruimte in en het gillen en krijsen van mensen in doodsangst wees hun de weg. De huurlingen waren hen ook hier al voor geweest en hadden een verschrikkelijk bloedbad aangericht. Voor het altaar lagen de vermoorde geestelijken in hun met bloed doordrenkte misgewaden. Amaury glibberde weg in het slijmerige vocht, belandde er middenin en kon ternauwernood overeind komen voordat hij door de binnenstormende meute onder de voet gelopen zou worden. Daarna rende hij blindelings mee met de anderen, achter de burgers aan, die zich in alle hoeken probeerden te verschuilen, in de kapellen, de crypte, de sacristie, de kloostergangen. Hij was zijn broers kwijtgeraakt, Simon zag hij ook nergens meer en zijn eigen manschappen hadden zich in alle richtingen verspreid en zaaiden dood en verderf, gedreven door een krankzinnige razernij.

In een slecht verlichte ruimte die geen doorgang bood kwam hij uiteindelijk tot stilstand. Hij keek om zich heen, zijn zwaard afwerend voor zich uit zwenkend. Tegenover hem stond een groepje mensen weggedoken in een hoek, hun van angst vertrokken gezichten op hem gericht alsof hij de duivel zelf was. Eén van hen, een magere man in een zwart kleed dat tot over zijn enkels reikte, met een getaand gezicht, een lange baard en haren die tot over zijn schouders hingen, trad kalm naar voren.

‘Toe maar,’ zei hij, alsof hij de kruisridder aan wilde moedigen, ‘verlos mij uit dit aardse lijden. Steek toe en bevrijd mijn ziel uit dit duivelse lichaam. Zend mij naar het rijk dat door de Heer van het Licht werd geschapen!’ Hij spreidde zijn armen en bood zijn vijand zijn onbeschermde borst. Amaury staarde hem met ongelovige ogen aan. Achter de man hoorde hij een vrouw snikken.

‘Verdedig uzelf,’ zei hij.

‘Wij dragen geen wapens, die behoren het kwaad toe. Denk je dat je uit naam van de goede god vrouwen en kinderen, ouden en zieken kunt vermoorden? En dat moet jullie in de hemel brengen, belooft Rome jullie dat? Denk je een heldendood te sterven door de glorie van God met het zwaard te verdedigen?’ Hij schudde meewarig het hoofd. ‘Een heilige oorlog noemen jullie dit. Als je in deze waanzinnige oorlog het leven laat, zal je dood waardeloos zijn en geen ander doel dienen dan dat je ziel teruggeworpen wordt in het rijk van de duivel.’

‘Zwijg, godslasteraar!’ riep Amaury uit. Maar de ander vervolgde onverstoorbaar:

‘Ik heb jullie bisschop horen schreeuwen dat jullie het instrument van Gods wraak zijn. Wraak kan niet uit het goede geboren worden, wraak behoort de kwade wereld en de duivel toe. Weet wel dat het niet ónze kerk is die Satan dient. Het is de kerk van Rome, de prostituee van Babylon, die macht en rijkdommen vergaart, het slijk der aarde, de schepping van de god der duisternis! Het is de kerk van Rome die de duivel aanbidt!’

Amaury had het gevoel alsof iemand hem stevig door elkaar gerammeld had. De woorden maakten bij hem meer krijgslust wakker dan Guillaume met zijn snerende opmerkingen. Een diepe walging doorvoer hem.

‘Een ketter,’ schreeuwde het in zijn brein, ‘een schaamteloze ketter die in zijn stervensuur nog probeert me met zijn valse redeneringen in verwarring te brengen en me tot zijn verderfelijke leer over te halen!’ Als hij nog langer zou dralen, zou de man misschien met vervloekingen en duivelse bezweringen zijn zwaardarm verlammen! In een reflex bracht hij zijn elleboog naar achteren. Met een luide schreeuw strekte hij zijn arm en liet zijn zwaard in het weke vlees onder de ribbenkast zinken, een stoot waarvan hij wist dat de dood er snel op zou volgen.

De vrouw slaakte een gesmoorde kreet. Even was het stil, daarna trad ze uit de duisternis naar voren en knielde neer bij het in elkaar gezakte lichaam dat nog even schokte en beefde en daarna stil lag. Ze was heel jong, eigenlijk nog een meisje, niet veel ouder dan hijzelf. Nu pas zag hij dat de schimmen achter haar die van kinderen waren. Ze sloot de ogen van de gestorvene.

‘Hij is de poort naar het licht gepasseerd,’ fluisterde ze tegen de anderen. Ze hief haar gelaat op en keek de ridder aan met een merkwaardig rustige blik.

‘Bravo,’ zei ze zacht, ‘je hebt een Goede Christen gedood.’ Er klonk geen verwijt in haar stem.

‘Een goede christen?’ stamelde Amaury. Even vroeg hij zich af of hij haar wel goed had verstaan, maar nee, hij had in de afgelopen weken genoeg van het zuidelijke taaltje opgepikt om haar te kunnen begrijpen.

‘Een Bon Homme,’ knikte ze.

Hij slikte iets weg. ‘Is hij dood?’

‘De dood is niets, de dood is een uitvinding van de duivel.’ Na deze woorden begon ze tot zijn verbazing het Onze Vader te prevelen en de kinderen achter haar vielen haar bij.

Zijn hand voelde week aan en te zwak om het gewicht van zijn zwaard te kunnen dragen. Het kostte hem moeite het lemmet schoon te vegen en het wapen in de schede te steken. Er heerste plotseling een doodse stilte, of zo scheen het want op hetzelfde moment dat Amaury zich realiseerde dat de doodsklokken zwegen, werd hij zich ook weer het tumult gewaar dat nog steeds overal om hem heen woedde, in alle uithoeken van de kerk en haar bijgebouwen. In zijn hoofd woedde ook een hevige strijd. Hij aarzelde en keek angstig om naar de deuropening achter hem.

‘O God, vergiffenis!’ bad hij in stilte, voordat hij zich over hen heen boog en een dringend gebaar maakte. ‘Ga liggen, maak geen geluid, doe net of je dood bent!’ Misschien gehoorzaamden ze omdat hij nu niet met zijn wapen dreigde. Hij haalde zijn beide handen een paar keer door de plas bloed naast het lichaam van de man en spatte de druppels over hen heen. Daarna veegde hij zijn handen aan hun kleding af.

‘Nee maar, broertje! Allemaal jouw werk?’ klonk een stem achter hem.

Een siddering doorvoer zijn lichaam. Hij draaide zich veel te snel om, dacht hij, duidelijk geschrokken, veel te doorzichtig. Als hij nu maar niet...

‘Ach kijk, het zijn alleen maar kinderen.’ Guillaume schopte tegen een paar lijven die geen verzet boden en geen geluid voortbrachten. Hij grinnikte meesmuilend. ‘Je hebt zowaar een heldendaad verricht!’

Hijgend betrad Robert de kleine ruimte. Hij liet een snelle blik in het rond gaan.

‘Godallemachtig! Heb jíj hem gedood?’ Hij spuwde op het zwarte kleed van de dode. ‘Een perfectus, of wist je dat niet eens?’

Amaury reageerde niet en Guillaume keek verbaasd van de een naar de ander en vervolgens naar het lichaam op de grond.

‘Dat zijn de gevaarlijkste.’ Robert richtte zich op en snoof. ‘Ruiken jullie dat?’

‘Brand.’

‘Waar is Simon?’

‘Het is al een wonder dat wij elkaar gevonden hebben,’ vond Guillaume. ‘We moeten hier weg zien te komen voordat de hele boel in de hens vliegt’

Er klonken alarmkreten. Iemand rende langs de deuropening en schreeuwde dat de huurlingen de kerk in brand hadden gestoken, uit nijd omdat hun buit hun door de ridders ontfutseld was.

Amaury begon al te zweten bij het idee dat een van de kinderen zou gaan hoesten door de rook.

‘Even mijn laars... er zit iets vast,’ mompelde hij. ‘Ga in godsnaam Simon zoeken, ik kom er wel uit.’

‘De kerk brandt af en hij maakt zich zorgen over zijn laarzen. Kom broertje, straks schroeit het dons nog van je kin!’ Zelf had Guillaume blijkbaar geen zin door het vuur ingehaald te worden, hij was al verdwenen en Robert met hem.

‘Hoe krijg ik jullie hier veilig uit?’ vroeg Amaury aan het meisje.

‘Als er genoeg rook is om ons te beschermen, weet ik een vluchtweg,’ zei ze. Nu beefde haar stem wel, maar ze hielp de kinderen resoluut overeind en vatte post bij de deur om te zien of de kust veilig was. ‘Ga alsjeblieft weg. Ga!’

Even bleef hij talmen, niet zeker of hij hen zo kon achterlaten. Hij wilde iets zeggen maar wist niet wat. Intussen verspreidde het vuur zich razendsnel en sloeg al over naar het klooster en de huizen naast de kerk. Enorme rookkolommen kolkten langs de gewelven en metershoge vlammen likten aan de heiligenbeelden. Wie zich nog in de kerk bevond had maar één ding voor ogen: zo gauw mogelijk het vege lijf redden. Amaury begon te rennen zonder om te kijken, struikelend en klauterend over stapels lijken, en hij bleef rennen tot hij de stadspoort was gepasseerd. Daar zakte hij op zijn knieën op de platgetrapte aarde neer en hoestte de longen uit zijn lijf.

Toen de zon begon te zakken was van de rijke handelsstad Béziers alleen nog een rokende puinhoop over, waarin niet alleen bijna de gehele bevolking tot as was verkoold maar tot ongenoegen van de kruisvaarders ook het overgrote deel van de rijke oorlogsbuit. In een uiterst summier verslag schreef abt Arnaud-Amaury aan de paus:

‘Het was een onverwachte en miraculeuze overwinning. Zonder respect voor geslacht of leeftijd hebben de onzen er bijna twintigduizend over de kling gejaagd. De stad is in brand gestoken en er is niets van over.’

Carcassonne - 15 augustus 1209

Hoog op zijn paard gezeten liet Amaury zijn blik voldaan over de menigte glijden. Hij was tevreden over de manier waarop de zaken sinds het afschrikwekkende voorbeeld van Béziers waren verlopen. De eerste dorpen en burchten waren inderhaast door de bewoners verlaten met achterlating van alle goederen en proviand en konden zonder slag of stoot ingenomen worden. Daarna werd steeds vaker de tactiek van de verschroeide aarde toegepast en viel er niets meer te halen.

Uiteindelijk had Amaury dan toch de ware oorlogvoering geproefd: Carcassonne was gevallen, een vette buit die voldoende nieuwe voorraden opleverde en bovendien een kostbare hoeveelheid zout die voor goed geld verkocht kon worden. Het beleg had zich volgens de regels der kunst voltrokken en had slechts twee weken geduurd. Eerst hadden de kruisvaarders de ommuurde voorstad veroverd die aan de noordkant van Carcassonne gelegen was. Een simpele bestorming was voldoende geweest om het stadsdeel in handen van het Franse leger te doen vallen. Daarna was het in brand gestoken. De kruisvaarders hadden zich toen aan de westkant van de stad genesteld, waar ze de toegang tot het water van de Aude blokkeerden zodat de burgers vanaf dat ogenblik aangewezen waren op de putten binnen de muren, die in de zomermaanden droog stonden. Enkele dagen later had het kruisleger de zuidelijke voorstad aangevallen.

De gebeurtenissen van die dag vervulden Amaury nog steeds met een diepe bewondering en ontzag voor Simon de Montfort. De edelman had zich tijdens de eerste bestorming al door zijn moed onderscheiden, maar wat hij tijdens die tweede aanval had gepresteerd deed hem uitrijzen boven de andere kruisridders. Aanvankelijk dreigde de aanval op het felle verzet van de stedelingen stuk te lopen. De huurlingen en voetknechten, die de voorhoede vormden, waren met ladders afgedaald in de droge gracht, waar ze onder een regen van pijlen door de burgers ook nog met stenen bekogeld werden zodat ze geen schijn van kans kregen over de muur te klimmen of die te ondermijnen. Ten slotte trokken ze zich in paniek zo ongeordend terug dat daardoor nog meer gewonden vielen. Terwijl de rest op veilige afstand toekeek, bleef een van de ridders met een gebroken been in de gracht liggen, niet bij machte tegen de steile helling omhoog te komen. Op dat moment was het Simon de Montfort geweest die alle gevaren trotseerde en zich in de diepte waagde om met behulp van zijn schildknaap de gewonde in veiligheid te brengen.

Uiteindelijk slaagden de sappeurs erin onder bescherming van een dak van schilden een uitholling in de stadsmuur te maken zodat ze die konden ondermijnen. De geestelijke leiders van het kruisleger brachten hun blijden in stelling, die met enorme keien de bovenkant van de stadsmuur verbrijzelden. De boogschutters, die nu geen bescherming meer op de omloop konden vinden, moesten de verdediging staken en het voetvolk kon door de gracht en via de tunnel de stad binnenstromen. Daarna werd de eigenlijke vestingstad belegerd, waarbinnen zich het slot van de burggraaf bevond. Ontmoedigd door het uitblijven van de steun die hij van zijn leenheer, de koning van Aragon, verwachtte en bedreigd met het lot dat Béziers getroffen had, gaf de jonge burggraaf Raymond-Roger Trencavel zich na een week vrijwillig als gijzelaar aan de vijand over, op voorwaarde dat de bevolking de stad ongedeerd mocht verlaten.

De uittocht van de burgers was goed georganiseerd. Er was lering getrokken uit de catastrofale inval in Béziers. Ridders waren in de stad ingezet om de oorlogsbuit te verzamelen en te bewaken. Anderen, waaronder Amaury, controleerden of de burgers geen bezittingen meenamen.

Abt Arnaud-Amaury had bepaald dat de burgers de stad ‘naakt’ moesten verlaten, met achterlating van al hun goederen, wapens, geld en vee. Hun zonden zouden hun enige bagage zijn, had hij gezegd. Dienovereenkomstig werden alle inwoners samengedreven voor een oude uitvalspoort die zo smal was dat er maar één tegelijk door kon, de vrouwen in hun hemden, de mannen in hun onderbroeken. Iedereen die toch probeerde iets mee te smokkelen werd vakkundig door de soldaten leeggeschud.

Amaury speurde in de menigte naar een smal gezichtje, omlijst door donkerbruin haar, met een paar ernstige diepliggende ogen. Hij vroeg zich af of ze uit Béziers had kunnen ontkomen. Van de weinigen die aan die hel ontsnapt waren, waren de meesten naar Carcassonne gevlucht, wist hij. Had ze de kinderen in veiligheid kunnen brengen? Hij herinnerde zich nog woord voor woord wat ze tegen hem had gezegd en ook de dingen waarover de perfectus had gesproken, die duivelsaan- bidder die ze een goede christen had genoemd! Die woorden hadden hem diep geschokt, niet alleen omdat het gevaarlijke ketterse godslasteringen waren, maar eigenlijk nog meer om de onbeschaamdheid zulke aantijgingen openlijk te uiten en dat tegenover een kruisridder die tenslotte de gewapende arm van God was. Desondanks voelde hij zich schuldig. Telkens weer zag hij dat beeld voor zich, hoe de perfectus hem met geopende armen zijn weerloze lichaam aanbood. Steeds opnieuw hoorde hij dat misselijkmakende geluid van zijn zwaard dat in het weke vlees zonk. Vreemd eigenlijk, dat juist die herinnering hem het meest was bijgebleven en de hele gruwelijke slachtpartij van die dag daardoor naar de achtergrond gedrongen werd. Hij kneep zijn ogen stijf dicht en begon krachtig zijn hoofd te schudden alsof hij die gedachten eruit wilde slingeren. Hij had geprobeerd er met anderen over te praten, hoe gevaarlijk dat ook was. Bij zijn broers en bij Simon hoefde hij er al helemaal niet mee aan te komen, die zouden hem ronduit uitlachen. Een van de vele monniken die het leger begeleidden had hem aangehoord. Na het voorspelbare ‘de-eerste-keer-is-altijd-moeilijk- maar-het-went’ had hij hem de mantel uitgeveegd. Hoe waagde hij het twijfels of schuld te koesteren met betrekking tot een bevel dat door de eerbiedwaardige cisterciënzer abt en pauselijk legaat Arnaud-Amaury persoonlijk was gegeven? Vanaf dat moment was de monnik hem elke dag komen herinneren aan de aflaat die de kruistocht zou opleveren en maande hem dan met klem zijn plicht niet te verzaken. Omdat hij nu helemaal niet meer durfde op te biechten hoe hij het meisje en de kinderen de mogelijkheid had geboden te vluchten, sleepte hij dat als een loden last op zijn geweten met zich mee.

Amaury opende zijn ogen en zocht opnieuw tussen de onbekende gezichten in de menigte. De meesten van de slordige twintigduizend inwoners waren inmiddels de poort al gepasseerd, maar er stond nog altijd een groot aantal mensen te wachten. Waarom wilde hij haar zo graag weer zien? Uit nieuwsgierigheid? Om zijn geweten te sussen? Hij zou zich nog veel schuldiger hebben gevoeld als hij haar niet had laten ontkomen, daarvan was hij heel zeker. Zou hij haar eigenlijk wel herkennen als ze hier liep, in het felle zonlicht? Het beeld dat hij van haar bewaarde was tamelijk vaag. Het was daar behoorlijk donker geweest. Meer dan door haar uiterlijk had ze dan ook indruk op hem gemaakt door haar kalmte en haar zelfverzekerde optreden dat zo hemelsbreed verschilde van zijn eigen onzekere geklungel. Ja, hij zou dat raadselachtige wezen graag nog eens willen ontmoeten, al moest hij erkennen dat dit een even onverstandig als onzinnig idee was.

Langzaam trok de stoet aan hem voorbij. Kinderen huilden. Oude mensen, moe van het lange staan, werden ondersteund door anderen. Velen waren ziek als gevolg van het gebrek aan water en alle andere ontberingen van de laatste twee weken. Ze stonken en vliegen zwermden om hen heen. Jonge mannen waren er niet veel. Voetknechten porden, duwden en scholden om de massa in het gelid te krijgen. De stroom werd gaandeweg dunner. Vanavond, dacht Amaury, zou hij voor het eerst sinds maanden weer in een bed slapen, onder een echt dak. In wiens bed? Dat interesseerde hem op het ogenblik niet en hij zou het waarschijnlijk nooit te weten komen ook. ...En als ze hier liep, wat zou hij dan doen? Zou hij naar haar toe gaan, met haar praten, terwijl iedereen het kon zien en horen? Of zou hij opnieuw met een mond vol tanden staan? Stel je voor dat hij haar kon overtuigen van haar dwaling, dat hij haar kon bekeren tot het ware geloof! In zijn fantasie zag hij al voor zich hoe hij haar voor de bisschop van Sens zou leiden, hoe ze haar ketterij zou afzweren en de kerk haar in de armen zou sluiten. Een zucht ontsnapte aan zijn lippen en even moest hij glimlachen. Waar zou zíj vannacht slapen?

‘Aan het dromen, broertje? Heb je het bevel niet gehoord?’

Guillaume schopte zijn sporen ongeduldig in de flank van Amaury’s paard, dat nog erger schrok dan zijn ruiter. Een groepje burgers moest zich haastig uit de voeten maken voor het schichtig opzij springende dier.

‘Natuurlijk word ík er weer op uitgestuurd om je tot de orde te roepen. Wat doe je hier eigenlijk nog? Een beetje overdreven ijverig om hier te blijven tot de laatste man de stad verlaten heeft, vind je ook niet?’

Amaury haalde zijn schouders op en staarde zwijgend naar de resterende drom mensen voor de poort.

‘Zoek je soms iemand?’

Hij schudde zijn hoofd. Guillaume leidde zijn broer naar het voorplein van het kasteel van de burggraaf, waar abt Arnaud-Amaury vanaf een marmeren voetstuk de kruisridders toesprak die rondom hem verzameld waren. Na enig zoeken vond hij zijn verwanten.

‘Dit is de laatste keer dat ik het verloren schaap terugbreng. Hij moest van iedere burger persoonlijk afscheid nemen, geloof ik.’

‘Die jongen gedraagt zich sinds Béziers al vreemd,’ was Simon met hem eens.

‘Als je het mij vraagt is hij nooit normaal geweest. Stuur hem in godsnaam naar huis, Robert!’

‘Zwijg, Guillaume!’

De gezwollen slotzinnen van Arnaud-Amaury’s redevoering weergalmden over de ridderschare:

‘U ziet dus welke wonderen de Koning der hemelen voor u verricht, want niets kan u weerstaan.’

‘Wat had hij te zeggen?’ fluisterde Amaury.

‘Dat zou ik ook graag weten. Dankzij jouw afwezigheid’ - en hierbij tikte Guillaume veelbetekenend tegen zijn voorhoofd - ‘heb ik het gemist.’

‘Veel hoogdravende woorden om deze “glorieuze dag van de overwinning” te vieren,’ antwoordde Simon. ‘Het belangrijkste is dat burggraaf Raymond-Roger Trencavel gevangengenomen is. Zijn bezittingen zijn verbeurd verklaard. Carcassonne en alle andere veroverde plaatsen en kastelen zullen een nieuwe heer krijgen. Het is tijd om te oogsten, vrienden.’

‘Gevangengenomen? Maar hij heeft zich vrijwillig als gijzelaar aan ons overgegeven en hij heeft zijn woord gehouden. Dan moeten wij ook ons woord gestand doen en hem vrijlaten, anders zijn we verraders.’

‘Trencavel is burggraaf van Béziers en Carcassonne en heer van Albi en Razès. Na de graaf van Toulouse is hij de machtigste man hier in het zuiden. Hij is jong en moedig en hij heeft alles verloren. Laat hem vrij en je hebt de leider van het verzet geschapen.’ Het was Robert, die zich in het gesprek mengde.

‘Dus wordt hij opgesloten in zijn eigen kerker en daar zit hij voorlopig goed,’ grinnikte Simon.

‘...wij hebben het plunderen van de stad verboden en de oorlogsbuit door uw ridders laten bewaken,’ klonk de stem van de cisterciënzer abt. ‘Al deze goederen behoren de kerk toe en dienen aan ons overgedragen te worden. Wij zullen de goederen daarna schenken aan een heer van aanzien, die dit land tot Gods tevredenheid zal behouden.’ Hij besloot de bijeenkomst met een gebed.

‘Verdomme!’ zei Simon.

Het verdelen van de buit bleek gecompliceerder dan verwacht. Om te beginnen weigerde de graaf van Nevers het burggraafschap van Carcassonne dat hem door Arnaud-Amaury werd aangeboden. Zijn veertig dagen krijgsdienst had hij erop zitten en hij moest nodig terug naar zijn bezittingen in Frankrijk, verklaarde hij. Bovendien was hij hier niet gekomen om een leengoed in de wacht te slepen dat in de eerste plaats aan de koning van Frankrijk toebehoorde. Als er iets te vergeven viel, argumenteerde hij, dan behoorde dat recht de koning toe en niet de kerk. Hij had het kruis aangenomen omdat dat zijn plicht was als christen. Die plicht was nu vervuld en zijn bedienden waren al bezig om zijn terugtocht voor te bereiden.

Arnaud-Amaury bood nu de hertog van Bourgondië de titel aan. Deze keer was de hertog het wel met de graaf van Nevers eens. Ook hij weigerde het aanbod van de cisterciënzer abt. Na een kort beraad werd besloten de titel te schenken aan Simon de Montfort, die in de afgelopen weken overvloedig zijn moed en toewijding had bewezen. Montfort, een toonbeeld van deemoed en bescheidenheid, weigerde vastberaden. Hij voelde zich onwaardig en onbekwaam om een dergelijke eer te ontvangen. Toen de abt zijn aanbod herhaalde, volhardde hij in zijn weigering. Maar nadat Arnaud-Amaury hem subtiel aan de gehoorzaamheid herinnerd had die Montfort als kruisvaarder aan de pauselijke legaat verschuldigd was, beval hij hem botweg de titel te aanvaarden. Voor zoveel kerkelijk machtsvertoon moest Simon de Montfort wel zwichten. Zijn deemoed maakte plaats voor zijn ambitie en hij aanvaardde zijn nieuwe titel van burggraaf van Béziers en Carcassonne, op voorwaarde dat hij op de hulp van alle aanwezige krijgsheren kon rekenen, mochten hij en zijn mannen in gevaar komen. Daarna riep hij zijn getrouwen bijeen.

Nog geen dertig heren, grotendeels afkomstig van het Ile-de-France, hadden zich in het kasteel van Carcassonne verzameld toen Simon de Montfort binnentrad. De lange gespierde gestalte met de brede schouders en het golvende haar bewoog zich met de soepelheid van een roofdier tussen zijn gewapende ridders door en draaide zich om zodat hij tegenover hen stond. Zijn blonde manen herhaalden zich in de klimmende leeuw, die met gouddraad op het front van zijn tuniek geborduurd was en zijn verschijning iets dreigends verleende. Hij zag er heel wat jonger uit dan de meer dan vijfenveertig jaren die hij telde. Zijn scherpe blik nam de gezichten op die naar hem gericht waren.

‘Mannen,’ zei hij met een krachtige, sonore stem, ‘de heilige vader heeft mij geëerd met een titel waarop menigeen jaloers zal zijn, maar ook belast met een taak die niemand mij zal benijden. De titels die ik vanaf vandaag aan mijn naam mag toevoegen brengen een grote verantwoordelijkheid met zich mee. De bezittingen van Trencavel omvatten een uitgestrekt gebied.’ Hij liep naar een van de ramen, die groter waren dan de heren in hun eigen kastelen in het noorden kenden. Zijn glanzende haardos en het goud en purper van zijn tuniek vlamden op in een brede bundel zonlicht. ‘We hebben een paar dorpen en steden bezet, Béziers, Carcassonne, en ongeveer tweehonderd kastelen. Niet meer dan een paar molshopen vergeleken bij het gebied dat nog veroverd moet worden: het gebied van Albi en het gebied dat zich ten zuiden van ons bevindt, de Razès. Het is onmogelijk dat te doen vóór de winter invalt en het slechte weer een veldtocht bemoeilijkt.’ Hij wees naar buiten, waar voor de anderen alleen de staalblauwe hemel zichtbaar was. ‘Aan alle kanten worden we door vijanden omsloten, een woest, onherbergzaam bergland bedekt met ongastvrije wouden waarin de faidits zich schuil houden. Deze bannelingen die we uit hun kastelen verjaagd hebben en buiten de wet hebben geplaatst, zullen eropuit zijn zo snel mogelijk hun vroegere bezittingen te heroveren, die wij voor de kerk moeten behouden. Ze verbergen zich in de Corbières en de Montagne Noire en ik geef u de verzekering: daar en door de hand van die ketterse honden wilt u niet sterven!’ Hier pauzeerde hij even om hen indringend aan te kijken. Daarna verhief hij plotseling zijn stem:

‘Helaas! Sommige kruisvaarders hebben het zwaard van Christus in de schede gestoken. Ze hebben hun bagage al gepakt en hun paarden de stal laten ruiken!’ Hij snoof minachtend en de ridders mompelden instemmend. Het was duidelijk wie hij bedoelde. Niet alleen de graaf van Nevers, maar ook Raymond van Toulouse, die vond dat hij ruimschoots aan zijn verplichtingen had voldaan door zijn tijd met het kruisleger uit te dienen, maakte zich op voor de thuisreis. ‘Dat betekent dat ik er alleen voor sta, met een handjevol manschappen. Zelfmoord, in het gunstigste geval, tenzij ik op u mag rekenen. Aarzel niet uw veertig dagen krijgsdienst tot onbepaalde tijd te verlengen. U bent de soldaat van Christus, u bent het werktuig Gods, u hebt een heilige opdracht. Ik weet wat ik van u vraag... ú weet dat ik voor u door het vuur

ga.’

Meer hoefde Simon de Montfort niet te zeggen. Zijn oude strijdmakkers Robert Mauvoisin en Bouchard de Marly waren de eersten die hem hun steun toezegden. De anderen, in de ban van Montforts persoonlijkheid, volgden en zonder een zweem van aarzeling beloofden ook de heren van Poissy voor onbepaalde tijd in het zuiden te blijven. Daarna begaf de edelman zich bijna tot tranen geroerd naar ieder persoonlijk om hem te omarmen. Amaury voelde hoe hij aan de borst van de veldheer werd gedrukt met een paar armen die zo gespierd waren dat de zijne er bijna twee keer in pasten. Het gebaar vervulde hem met trots en genegenheid. Hij zwoer dat hij Montfort altijd zou volgen, waar hij ook ging, al was het door de hel.

‘Ik zal u zeggen wat mijn voorlopige strategie is,’ hervatte Montfort. ‘Ik heb de hertog van Bourgondië gevraagd zijn vertrek nog enige tijd uit te stellen totdat we onze posities verstevigd hebben en vaste voet hebben gekregen in de nog te veroveren domeinen van Trencavel. Hij heeft toegezegd ongeveer een maand te zullen blijven. Dat betekent dat we ons gaan opmaken voor een bliksemoffensief waarin de belangrijkste steden en strategische burchten veroverd moeten worden. De graaf van Bourgondië adviseert allereerst Alzonne en Montréal aan te vallen en vervolgens Fanjeaux, een belangrijk kruispunt van wegen. Een voorhoede van Aragonese huurlingen is al op weg om het beleg voor te bereiden. Daarna Preixan, een strategisch punt tussen Carcassonne en Limoux...’

‘Dat is het grondgebied van de graaf van Foix!’ zei Amaury zachtjes. Hij waagde het niet Montfort hardop te kritiseren maar de krijgsman had hem gehoord en fronste zijn wenkbrauwen.

‘Is hij ook een ketter?’ vroeg Amaury voorzichtig, ondanks de por van Guillaume in zijn rug.

‘De graaf van Foix beschermt ketters. Wij hebben de opdracht de ketterij te bedwingen, overal waar wij haar tegenkomen. Ik denk dat hij zich er wel voor zal wachten ons een voetbreed in de weg te staan, tenzij hij het lot van Trencavel wil delen!’

Er werd hartelijk gelachen. Daarna noemde Montfort nog een aantal plaatsen en vervolgde: ‘Dan zijn er tot slot nog de heren van Cabaret in de Montagne Noire, een broeinest van ketterij. Het wordt een hete herfst, heren!’

Hij vroeg de aanwezige geestelijke hen voor te gaan in gebed om de zegen af te smeken over zijn voorgenomen veroveringstochten. De mannen zonken op hun knieën. Toen de geestelijke zijn gebeden beëindigd had hernam Montfort het woord.

‘Ik zal de heilige vader op de hoogte stellen van de situatie. De legaten zullen hem natuurlijk een rooskleurig beeld voortoveren, om hem van het welslagen van hun missie te overtuigen. Van ons krijgt hij de waarheid te horen. Mijn beproefde vriend Robert Mauvoisin zal als ambassadeur fungeren en de brief persoonlijk naar Rome brengen om er zeker van te zijn dat onze smeekbede om hulp de heilige vader bereikt. We zullen spoedig gebrek hebben aan proviand, aan soldaten en aan geld. We moeten nu al dubbele soldij betalen om de soldaten hier te houden.’

Een instemmend gemompel steeg op uit de aanwezigen. De ridders hadden de hele expeditie uit hun eigen zak betaald en sommigen zaten nu aan de grond. Anderen hadden nog net genoeg om de terugtocht te bekostigen. Desondanks dachten ze er niet aan hun leider in de steek te laten.

‘Het enige dat ik u als genoegdoening kan bieden is het veroverde land, en erg aanlokkelijk is dat aanbod niet.’

Hij zweeg even om hen dat te laten overdenken. Het vooruitzicht was inderdaad niet erg bemoedigend. De vijandige bevolking zag hen als indringers die zich als hongerige wolven op hun bezittingen stortten. Van de opbrengsten hoefden ze zich voorlopig niet veel voor te stellen en bovendien moest een deel aan de kerk afgestaan worden. Hun nieuwe leengoed zou een precair bezit zijn dat met hand en tand verdedigd moest worden tegen mogelijk oplaaiend verzet.

‘Ik zal de kastelen en de bijbehorende plaatsen die nu mijn leengoed zijn aan u toewijzen. De verdediging van die domeinen zal vanaf dit moment uw verantwoordelijkheid zijn. In de burchten die we verlaten hebben aangetroffen moeten onmiddellijk garnizoenen gelegerd worden, bestaande uit een deel van uw manschappen, die er de wet en de godsvrede zullen handhaven. Zelf zult u mij met uw overige manschappen vergezellen op mijn veldtochten. Bouchard de Marly schenk ik Saissac...’

Er volgde een lange opsomming, waarmee een aantal van de aanwezige heren tot vazal van hun nieuwe leenheer werd verheven, in veel gevallen van een leengoed dat in de loop van de komende weken nog veroverd moest worden. Amaury wachtte met bonzend hart of de namen van zijn broers zouden vallen.

‘...kasteel Alaric aan Guillaume en Amaury de Poissy...’

De jeugdige ridder toonde een brede grijns en groeide van trots, maar Guillaume draaide met een ruk zijn hoofd om en wierp hem een vijandige blik toe.

‘Stuur hem met Nevers mee terug naar Erankrijk!’ siste hij Robert in het oor. ‘Ik kan Alaric wel alleen aan!’ Hij herinnerde zich het fort dat vanaf zijn hooggelegen plaats als een wachter uitkeek over het dal van de Aude, strategisch een belangrijk punt.

‘Tegen Montforts beslissingen wordt niet geprotesteerd!’ beet Robert hem toe. Hij besefte terdege hoe moeilijk het zou zijn om met het zwaar uitgedunde leger hun posities te handhaven, zeker als daar na het najaarsoffensief nog de nodige steden en kastelen aan toegevoegd waren. In zo’n onzekere situatie telde iedere man, óók Amaury.

In elk geval viel er voor hemzelf en Simon op dit ogenblik weinig in de wacht te slepen. Robert maakte zich daar geen zorgen over. Tot nu toe had Montfort hem bij het nemen van zijn beslissingen altijd geraadpleegd. Waarschijnlijk had hij andere plannen met hem en zou hij mettertijd rijkelijk beloond worden.

‘Verduiveld!’ zei Simon.

Castres - begin september 1209

De twee ketters zaten op hun knieën met gebogen hoofden aan de voeten van Simon de Montfort. Niet uit eerbied, maar gedwongen door de soldaten die hen gearresteerd hadden nadat ze door hun stadsgenoten waren aangegeven.

‘Een perfectus,’ stelde Montfort vast. ‘En de ander?’

De kleine escorte, waarmee hij in allerijl naar Castres was gereden toen een delegatie hem was komen melden dat de burgers van de stad bereid waren zich over te geven en hem als hun soeverein te erkennen, telde geen geestelijken. Daarom had hij een plaatselijke priester laten roepen die zijn vragen beantwoordde via zijn koerier, die de dialecten van het zuiden sprak.

‘Een aanhanger van de ketterij, heer, een “eenvoudige gelovige” zoals hij zichzelf noemt, die een belofte heeft afgelegd perfectus te willen worden en een soort proeftijd doormaakt. Een novice, zouden wij zeggen.’

Montfort keek de geestelijke aan door zijn tot spleetjes toegeknepen oogleden. Hij vertrouwde niemand in dit godverlaten land, ook geen priesters. Er waren er die met de ketters bevriend waren. Er waren er ook die hen beschermden en er waren er zelfs die tot hun leer waren overgegaan. In Castres hadden ze in elk geval begrepen dat er meer van hen verwacht werd dan alleen de leenhulde aan hun nieuwe heer: de ketters moesten uitgeleverd worden. Hij knikte en liet zijn blik vol afkeer op de gevangenen rusten.

‘Laat mijn mannen hier komen,’ beval hij.

Met zijn lange gestalte boven hen uittorenend keek hij op de ineengedoken figuren neer, die slechts een zwaardlengte van zijn in maliën- kousen gestoken voeten verwijderd waren. Toen de laatste van de ridders die hem op deze expeditie vergezelden gearriveerd was, zei hij zonder zijn ogen van de gevangenen af te wenden:

‘Dit is de duivelsdrek waarvoor u uw leven waagt. U weet wat er in het verleden met ketters is gebeurd. Wat wilt u dat we met deze doen?’ Enkelen hadden meteen hun oordeel klaar, tussen de anderen ontstond een levendige discussie. Montfort verliet zijn plaats en begaf zich tussen zijn strijdmakkers. Zijn oog viel op de jonge Poissy, die zich op de achtergrond hield en nauwelijks aan het woord kwam in de besluitvorming over het lot van de ketters. Hij legde zijn hand op Amaury’s schouder, schoof hem naar voren naar de plaats waar hijzelf had gestaan en vroeg de aandacht van zijn mannen.

‘Onze benjamin hier heeft in Béziers eigenhandig een perfectus gedood, heeft Robert me verteld. Wat zal het zijn, Amaury?’

De jonge ridder voelde hoe alle ogen plotseling op hem gericht waren. Had zijn optreden in Béziers werkelijk zoveel indruk op de veldheer gemaakt of werd de genegenheid waarmee hij zijn naam uitsprak alleen gevoed door het feit dat zijn eigen zoon ook Amaury heette? Het was stil geworden in de zaal en hij staarde recht voor zich uit naar de gebogen hoofden. De zwarte mantel zo dicht binnen zijn bereik maakte zijn herinneringen akelig tastbaar. Hij had verhalen gehoord hoe in zijn vaderland in het verleden een paar ketters door een woedende menigte waren aangevallen en ter dood gebracht. Hij wist ook dat de kerk ernaar streefde dergelijke volksgerichten te voorkomen door de schuldigen voor een bisschoppelijk tribunaal te berechten en na hun veroordeling aan een plaatselijke machthebber over te dragen voor de uitvoering van het vonnis. Een kleine vijftig jaar geleden was een groep van twaalf ketters uit Vlaanderen in Keulen veroordeeld tot de brandstapel. Daarna waren ook in Vézelay en in Arras brandstapels opgelaaid. Dat was allemaal lang geleden en zelf had hij zoiets nooit meegemaakt.

‘Misschien is het het beste hen mee te nemen naar Carcassonne zodat de bisschop hen met een tribunaal van geestelijken kan berechten,’ antwoordde hij.

‘Onzin! We zijn in oorlog. Dan is er geen tijd voor tribunalen maar beslist een krijgsraad en die heb ik hier bijeengeroepen. Deze adders, die zich in dit land, dat nu het mijne is, verborgen houden en heimelijk hun venijn verspreiden, moeten streng gestraft worden, als een afschrikwekkend voorbeeld om anderen te ontmoedigen. Kennen we niet het oordeel van de kerk? De dood in het vuur, waar ketters tijdelijk lijden in tastbare vlammen om vervolgens tot in de eeuwigheid te lijden in het hellevuur. Is dat niet het enige antwoord, Amaury?’

De jonge ridder twijfelde geen moment aan de wijsheid van de edelman. Hij slikte even.

‘De... de brandstapel,’ stamelde hij.

Montfort gromde en Amaury kon er niet uit opmaken of het nu een goedkeurend of misprijzend gegrom was. Had hij te traag en te onzeker geantwoord naar de zin van de veldheer? Daarna liet Montfort zijn blik vragend langs alle aanwezigen gaan. Er werd zonder uitzondering instemmend geknikt.

‘De brandstapel zal het zijn!’ zei Montfort en hij liet zijn hand op Amaury’s schouder neerdalen met een kracht die hem bijna de grond in stampte. Een kort gebaar beduidde de tolk dat hij de gevangenen in hun eigen taal moest uitleggen wat er over hen was beslist. De perfectus had het blijkbaar al begrepen. Hij luisterde nauwelijks maar richtte zijn hoofd op en keek Amaury recht in het gezicht met een paar onderzoekende ogen, scherp als die van een havik. De novice keek zenuwachtig van Montfort naar de priester en weer terug.

‘Heer!’ kwam zijn benauwde stemgeluid, ‘ik heb berouw van mijn misstap, ik zweer dat ik het katholieke geloof trouw zal zijn!’

‘Wat zegt de ellendeling?’ vroeg Montfort.

Terwijl de priester de woorden herhaalde en de koerier die vertaalde boog de novice zijn hoofd tot op de vloertegels en strekte zijn hand uit naar de voeten van de edelman, die een stap achteruit deed.

‘Ik beloof u dat ik het valse geloof zal afzweren en zal terugkeren in de schoot van de kerk van Rome!’ Hij hief zijn hoofd op naar Montfort en keek daarna Amaury smekend aan. De tranen liepen over zijn wangen. De perfectus wendde zich naar hem om met een blik waaruit medelijden en vergiffenis sprak, maar de novice durfde hem niet in de ogen te zien. In plaats daarvan bleef zijn gelaat opgeheven naar Amaury. Zijn hand strekte zich uit en omvatte de enkel van de jonge ridder, die zich niet durfde te verroeren.

‘Heer, heb medelijden met een eenvoudige werkman. Ik ben maar een simpele ziel die nooit een mens kwaad heeft gedaan,’ jammerde hij.

‘Als hij de ketterij wil afzweren, kan hij toch niet ter dood veroordeeld worden?’ vroeg Amaury aarzelend aan de priester. Terwijl de tolk sprak en de priester bevestigend knikte zag Amaury van opzij hoe een boze rimpel Montforts wenkbrauwen aan elkaar deed groeien.

‘Hij is een ketter. Hij verdient te sterven!’ riep Guillaume. Zijn uitroep werd door Montfort met een goedkeurende glimlach ontvangen. Een ander viel hem bij:

‘Hij heeft zelf toegegeven dat hij de ketterij aanhangt!’

Opnieuw ontbrandde een heftig dispuut waarin de stemmen meer verdeeld waren dan tevoren.

‘Als hij de ketterij wil afzweren en de kerk van Rome wil gehoorzamen, moet hij de kans krijgen op het rechte pad terug te keren.’

‘Hij toont alleen berouw omdat hij bang is op de brandstapel te sterven.’

Hoongelach steeg op uit een groepje ridders rondom Guillaume.

‘Als hij bereid is te doen wat hij zegt, kan hij eenvoudig niet veroordeeld worden,’ meende een ander.

‘Dat belooft hij eerder uit angst voor de dood dan omdat hij zo terugverlangt naar het katholieke geloof.’

‘Hij is banger voor de brandstapel dan voor God!’

‘Er bestaat geen twijfel over zijn schuld. Het staat vast dat hij een ketter is en ketters moeten branden.’

‘We zijn naar dit land gekomen om de vijanden van Christus te gronde te richten, niet om hen genade te schenken,’ klonk de stem van Bouchard de Marly.

‘Maar hij is bereid de ketterij af te zweren. Hij is dus bereid een eed af te leggen en dat betekent dat hij geen ketter is. Want het is bekend dat ketters geen eed willen afleggen,’ opperde Robert. ‘Dat mogen ze niet van hun geloof. Vraag het de perfectus.’

De perfectus schudde meewarig zijn hoofd en deed er het zwijgen toe, terwijl de novice Amaury’s enkel steeds harder omklemde en nu zijn andere hand naar de zoom van zijn mantel uitstrekte.

‘Heer, heb medelijden met een arme sterveling! Ik beloof alles te doen wat de kerk van mij verlangt. Ik zweer het bij alle heiligen!’

‘Hij heeft oprecht berouw. Moet u hem geen genade schenken?’ vroeg Amaury rechtstreeks aan de geestelijke. De man hief zijn ogen ten hemel en zweeg.

‘Laat je geen rad voor de ogen draaien,’ gromde Bouchard de Marly, ‘hij gebruikt zijn bekering alleen als laatste redmiddel.’

‘Genoeg!’ Montfort trapte de uitgestoken hand weg en zette daarna zijn met ijzer beklede schoen op de arm van de novice tot deze Amau- ry’s enkel losliet en met een van pijn vertrokken gezicht om vergiffenis smeekte. De edelman verplaatste zijn voet niet.

‘Genoeg gedebatteerd! Deze twee schuldigen zijn veroordeeld tot de brandstapel. De een omdat hij een verstokte ketter is, de ander omdat hij een volgeling in het valse geloof is. Hij is zelfs een novice en dus hard op weg een perfectus te worden. Als hij werkelijk berouw heeft, wat ik betwijfel, dan zal het vuur de boetedoening zijn voor zijn zonden en hem reinigen. Als het loze beloften zijn die hij hier heeft gedaan, dan is hij een huichelaar en is de dood in het vuur de gerechte straf voor zijn verraad. Voer hen weg en breng de brandstapel in gereedheid.’

Amaury slaakte een zucht van verlichting. Eindelijk lukte het hem zijn blik los te scheuren van de twee gevangenen en vol ontzag keek hij nu naar zijn veldheer, vervuld van bewondering voor diens wijze woorden. Toen hij de anderen naar buiten volgde vond hij Guillaume naast zich.

‘Stom, broertje, ongelooflijk stom. Schenkt Montfort je de eer het vonnis uit te spreken tijdens een krijgsraad, de kans van je leven, ga jij eerst staan twijfelen. Terwijl hij je de woorden bijna in je mond legt! En dan spreek je hem tot overmaat van ramp nog tegen ook! Dat zal hij niet gauw vergeten. Mijn God, hoe krijg je het voor elkaar!’ Zijn woorden gingen vergezeld van een theatraal gebaar met beide armen ten hemel geheven. Tot zijn grote verbazing greep Amaury hem vast met een vuist die sterker was dan hij had gedacht.

‘Ik was niet de enige die bezwaar maakte! Waarom moet je me altijd behandelen alsof ik nog een kind ben?’

‘Omdat je dat bent: onnozel en veel te jong.’

‘Dat is niet waar en dat weet je.’ Hij stond nu recht tegenover zijn oudere broer en versperde hem de weg, zodat ook de andere ridders daarachter niet door konden lopen naar het schouwspel dat buiten wachtte. ‘Heb je zo’n hekel aan me omdat je zelf te stom bent om mijn gedachten te kunnen vatten? Ik denk dieper over de dingen na dan jij.’

‘Je moest eens wat minder denken en wat meer doen,’ snoof Guillaume minachtend.

‘Doen?!’ Woedend stroopte Amaury zijn mouwen op en duwde een paar lelijke littekens onder de neus van zijn broer. ‘Brandwonden, van Béziers.’ Hij legde zijn vinger op een slecht geheelde snee die dwars over zijn wang liep. ‘Carcassonne.’ Met beide handen gaf hij een plek op zijn dijbeen aan. ‘Zo’n bloeduitstorting: Preixan.’

Guillaume wuifde zijn woorden weg.

‘Schrammetjes, daar word je geen kerel van.’ Hij lachte schamper en in zijn ogen blonk een haat die Amaury daar ondanks al zijn spotternijen nooit gezien had.

Ze stonden dicht tegenover elkaar, twee vechtende bokken die de koppen tegen elkaar ramden. Het irriteerde Amaury meer dan ooit dat hij net iets kleiner was dan Guillaume.

‘Waarvan dan wel?’

‘Vraag dat aan Montfort, schijterd!’

Amaury’s vuist schoot omhoog, maar even snel ontweek Guillaume zijn welgemikte slag en ving zijn arm op in een greep als een duimschroef. Hij bracht zijn mond vlakbij Amaury’s oor en siste:

‘Of denk je soms dat niemand heeft gezien dat je een hele groep ketters uit die kerk in Béziers hebt laten ontsnappen? Iemand heeft dat stelletje schurft de stad zien ontvluchten nadat jij het zogenaamd had gedood.’

De jonge ridder werd lijkbleek. Hij voelde alle woede en kracht uit zijn lijf wegvloeien en keek zijn broer verslagen aan.

‘Natuurlijk heb ik mijn mond gehouden. Bang dat jouw schande ook mij zou treffen. Maar ik heb op je gelet en ik zal je ook geen moment meer uit het oog verliezen.’

Amaury wilde iets zeggen. Hij stamelde een paar woorden die als verdediging bedoeld waren. ‘Het waren kinderen!’ bracht hij ten slotte uit. Wat hij verder wilde zeggen werd overstemd door bevelen die hen van buiten bereikten en door de protesten van de andere ridders, die ongeduldig werden.

‘Als zich een gelegenheid voordoet om me van jou te ontdoen, zal ik niet aarzelen,’ fluisterde Guillaume. ‘Lopen, broertje. Je hebt het vonnis geveld. Dan moet je er ook getuige van zijn als het voltrokken wordt.’

Ze kwamen juist op tijd om te zien hoe de twee ketters rug aan rug werden vastgebonden aan de paal waaromheen de brandstapel inderhaast was opgeworpen. De priester vroeg aan de novice in welk geloof hij wilde sterven.

‘Ik zweer de ketterse leer af. Ik wil sterven in het geloof van de heilige Roomse kerk, en ik bid dat dit vuur mij zal reinigen,’ huilde de boeteling.

‘Valse smeekbeden worden niet verhoord, vuile ketter!’ hoorde Amaury de smalende stem van Guillaume achter zich.

Terwijl de priester nog met zijn prevelementen bezig was laaide het vuur op. De novice schreeuwde en gilde, de perfectus bad in stilte, een grimas van pijn op zijn magere gezicht. Amaury wist de ogen van zijn broer op zich gericht terwijl hij zelf met het angstzweet op zijn voorhoofd strak in het vuur bleef kijken. Plotseling rukte de novice zich los, als bij toverslag ontdaan van zijn boeien. Met angstige sprongen danste hij door het vuur heen van de brandstapel af terwijl de tranen over zijn wangen stroomden. Buiten adem bleef hij op zijn half verbrande voeten rond huppen, hief zijn handen ten hemel en riep:

‘Heilige moeder Gods, u bent mijn redding!’ Daarna viel hij in zwijm.

De geestelijke glimlachte fijntjes. ‘Een wonder!’ riep hij uit.

De kruisvaarders herhaalden zijn kreet en zonken op hun knieën.

Lombers - eind september 1209

Simon de Montforts blikseminvasie begon zijn tol te eisen. Hij was er weliswaar in geslaagd zonder slag of stoot een groot deel van Trencavels domeinen te bezetten en er zijn garnizoenen te installeren, tegen het felle verzet van de heren van Cabaret, die in het hart van de Montagne Noire een heus ketters bolwerk beheersten, was hij niet opgewassen. Eigenlijk had hij alle drie de kastelen en het zwaar versterkte dorp tegelijk moeten aanvallen. Maar omdat hij daar de manschappen niet voor

had, had hij het na één bestorming met zware verliezen moeten opgeven. De hertog van Bourgondië had daarna onmiddellijk zijn biezen gepakt, Montfort en zijn handjevol getrouwen met nog sterker uitgedunde gelederen achterlatend. Desondanks zette deze zijn opmars voort Hij ging op weg naar Pamiers. Dat deze stad het gedeelde bezit was van de graaf van Foix, met wie hij intussen een niet- aanvalsverdrag had gesloten, belette hem allerminst een akkoord te sluiten met de abt van Pamiers, die de andere helft van de heerschappij bezat. Hij zette de graaf af en riep zichzelf uit tot diens vervanger en werd hierin zonder uitzondering gesteund door de edelen die hem volgden. Robert en

Simon de Poissy ondertekenden in Pamiers als getuigen de akte waarin de overdracht van de heerschappij werd vastgelegd.

Montfort zou de graaf niet zo geprovoceerd hebben als de stad strategisch gezien niet een uiterst belangrijke positie innam: de bezetting van Pamiers dreef een wig tussen de gebieden van de graaf van Toulouse en die van Foix, de machthebbers van wie hij het meest te vrezen had. Met hetzelfde doel voor ogen had hij onderweg naar Pamiers al Mirepoix ingenomen en vervolgens bezette hij Saverdun. Beide plaatsen maakten eveneens deel uit van de domeinen van de graaf van Foix. Nu Simon de Montfort het hele gebied ten zuiden van Carcassonne redelijk onder controle had en de grens met het graafschap Foix beheerste, keerde hij terug naar Fanjeaux om door te stoten naar het burg- graafschap Albi teneinde ook dit laatste van de vier burggraafschappen van Trencavel aan zich te onderwerpen.

Het was eind september toen de veldheer met het resterende deel van zijn uitgeputte troepen voor de muren van Lombers stond, dat hij beloofd had te zullen sparen omdat een delegatie van de stad hem in Castres al de onderwerping was komen aanbieden. Nu eindelijk de tijd gekomen was om hun nieuwe heer de leenhulde te brengen, ontvingen de ridders van de stad hem met veel eerbetoon in het kasteel en boden hem aan daar te overnachten. De ceremonie van de leenhulde kon tot de volgende ochtend wachten, wanneer hij uitgerust zou zijn van de reis en alles in gereedheid was gebracht.

Amaury strekte zijn pijnlijke ledematen en liet zich de maaltijd goed smaken die de edelen door hun gastheren in hun kamp werd aangeboden. Hij nam een flinke teug wijn en keek in het rond naar de andere gezichten, die ook grauw waren van vermoeidheid. Desondanks was Robert in een geanimeerd gesprek gewikkeld met Bouchard de Marly.

Het gezelschap, opgeluisterd door de aanwezigheid van een drietal ridders van Lombers, was verzameld in de tent van Montfort, die groot genoeg was voor een dergelijke bijeenkomst.

Terwijl Amaury de tafel rondkeek kon hij zich in gedachten verplaatsen naar het kasteel van de Poissy’s, waar dezelfde mannen vaak bijeen waren, moe van alle festijnen en toernooien en genietend van wijn en gezang. Eigenlijk was hij blij dat de graaf van Nevers en de hertog van Bourgondië met hun gevolg vertrokken waren. Nu waren ze weer onder elkaar, de oude strijdmakkers en vrienden van Montfort, die hem door dik en dun steunden en niet van zijn zijde zouden wijken. De enige afwezige was Montfort zelf, die in het kasteel met alle egards werd omringd en daar de maaltijd gebruikte.

Zelfs Guillaume was in een goed humeur en voor even zijn gebe- tenheid op zijn jongere broer vergeten. Hij leunde achterover, hief zijn beker en riep:

‘Wat me het meest bevalt van dit land is de wijn. Het enige dat er nu nog aan ontbreekt zijn vrouwen en een goed lied!’

De drie ridders die als gastheer fungeerden maakten geen aanstalten. Kennelijk waren ze niet in de stemming om er een echt feest van te maken, al lieten ze de wijn rijkelijk vloeien. Bouchard de Marly onderbrak zijn discussie met Robert en stond op.

‘Om u te dienen, Sire Guillaume,’ zei hij met een overdreven buiging, alsof hij de eerste de beste rondzwervende zanger was, ‘maar mijn speelman heeft te diep in de kruik gekeken.’ Hij schudde Simon bij de schouder, die doodmoe en laveloos over de tafel hing. Amaury moest lachen. Iedereen wist dat Simon zelfs in nuchtere staat nog geen toon uit een instrument kon krijgen.

‘Bouchard, laat wat horen, man!’ zei Robert gemoedelijk.

‘Alleen als Roger meezingt.’

Roger des Andelys, een geduchte krijgsheer wiens domeinen aan de oevers van de Eure ook niet ver van die van Montfort lagen en dus vaak van de partij was, verrees van de houten bank en sloeg zijn arm over Bouchards schouders. Zij waren de enige dichters onder de edelen in het gezelschap, die ook thuis in Frankrijk de feesten van hun vrienden vaak met hun liederen opluisterden.

‘Wat zal het zijn, makker, jouw verzen of de mijne?’

‘Allebei!’ opperde Robert en ook zijn metgezellen drongen luidruchtig aan.

‘Al goed, al goed,’ suste Roger en fluisterde Bouchard iets in het oor. Deze knikte en vrijwel tegelijk hieven ze het eerste lied aan. De stemming zat er meteen goed in en bij sommige frasen zong het hele gezelschap mee. De ridders van Lombers hoorden het gezang zwijgend aan en wisselden fronsend een blik van verstandhouding, maar glimlachten naar de Franse edelen alsof ze hun dichterlijke producten hogelijk waardeerden. Ze riepen hun bedienden om nog meer wijn te schenken. Tijdens het derde lied boog Robert zich achter zijn buurman om naar Amaury.

‘Drink niet meer, broertje,’ zei hij zacht, ‘Onze gastheren zijn wat al te gul. Laat niets merken maar blijf bij je positieven en houd je ogen en je oren open. Half Poissy ligt al onder de tafel, dat is genoeg.’

Kippenvel tintelde langzaam langs Amaury’s ruggengraat omhoog. Hij hief zijn beker naar Robert en deed zijn uiterste best luchtig in het rond te kijken en deel te nemen aan de vrolijkheid, alsof alle vijandige ogen plotseling op hem gericht waren. Nog maar met een half oor luisterend naar Bouchard de Marly en Roger des Andelys begon hij zich af te vragen of ook zij maar een spel speelden.

De nacht was zo zwart als inkt. De herfststorm rukte aan de bomen en loeide om de tenten van het legerkamp. Ondanks zijn vermoeidheid deed Amaury geen oog dicht. Hij probeerde zijn pijnlijke ledematen in alle mogelijke houdingen te ontspannen, ergerde zich aan het snurken van Simon en Guillaume en benijdde Montfort die in het kasteel in een gerieflijk bed sliep. Robert hield zelf de wacht, afgewisseld door twee andere ridders Hij sliep kort en diep tussen de waken door.

Bij het eerste ochtendgloren stuurde Montfort zijn schildknaap naar zijn gastheren om te horen of alles voor de ceremonie van de leenhulde in gereedheid was gebracht. Het antwoord was ontkennend. De edelen die de leenhulde aan de nieuwe heer zouden afleggen waren nog niet allemaal gearriveerd en er moesten nog een paar details besproken worden. Montfort nam genoegen met het antwoord, woonde de mis bij en trok zich daarna terug in het vertrek dat hem ter beschikking was gesteld. Ook in het kamp werd dit bericht ontvangen. De meeste ridders maakten van het uitstel gebruik om hun roes uit te slapen en Amaury concludeerde dat de waarschuwing van de vorige avond loos alarm was geweest. Later die ochtend arriveerde er weer een boodschapper uit de stad. Kort daarna stak Bouchard de Marly zijn hoofd door de tentopening.

‘Montfort vraagt naar het medicijn voor zijn maagkwaal,’ fluisterde de edelman en duwde een keukenknecht de tent in. Amaury keek onthutst naar het hoofd tussen de tentdoeken. Montfort was een van die mensen die nooit iets mankeerde.

‘Maagkwaal?’ herhaalde hij. Robert sprong daarentegen op en trok de keukenknecht naar zich toe.

‘Amaury, trek de kleren van deze jongen aan. Je gaat met die ridder mee om het medicijn voor Montfort te bereiden.’

‘Heeft hij dan een maagkwaal?’

‘Natuurlijk niet!’

‘Ik had hem uitgekozen omdat ik dacht dat hij zo slim was...,’ aarzelde Bouchard. Robert keek hem hoofdschuddend aan en haalde verontschuldigend zijn schouders op.

‘Meestal is hij heel wat scherper. Het zal de wijn van gisteren zijn.’ En tegen Amaury: ‘Zodra je met Montfort alleen bent zal hij je wel zeggen wat je voor hem moet doen.’

Weifelend kwam Amaury overeind van zijn veldbed.

‘Ik weet niets van medicijnen,’ protesteerde hij. Wantrouwend van de een naar de ander kijkend begon hij zich af te vragen of dit soms een valstrik was. Moest hij helemaal alleen die vijandige stad binnengaan, niet herkenbaar als een ridder van het kruisleger maar als een onbeduidende knecht? Hij begon zich langzaam te verkleden. De ruwe kleren zaten ongemakkelijk en de schoenen waren nog veel erger. Intussen werkten zijn hersenen koortsachtig. Zat Guillaume hierachter? Sinds het voorval in Castres had diens dreigement voortdurend als een zwaard van Damocles boven zijn hoofd gehangen. Was nu het moment gekomen om hem in een val te lokken? Maar nee, Guillaume was nog diep in slaap. Wat wist Robert ervan? En Bouchard? Zou zelfs Montfort...? Hij had zijn broers en ook neef Simon vanaf die dag nauwlettend gadegeslagen maar niets had erop gewezen dat Guillaume de anderen had ingelicht. Integendeel, het leek erop dat Robert en Bouchard hem juist met deze belangrijke missie belastten omdat ze hem volledig vertrouwden. Hij schudde zijn gedachten van zich af, trok de muts van de koksmaat over zijn hoofd en nam het keukengerei van hem over. Robert inspecteerde hem van top tot teen. Niemand zou in hem een ridder herkennen.

Even later haastte Amaury zich achter de boodschapper aan door de stadspoort.

‘Heer Montfort heeft zeker te veel gedronken gisteravond. Dan krijgt hij altijd last van zijn maag. Hij kan er gewoon niet goed tegen,’ zei hij in zijn gebroken Occitaans. De boodschapper glimlachte naar hem en knikte begrijpend.

‘Ze hebben zich allemaal vol laten lopen, heb ik gehoord.’

‘Ze hebben er een paar naar hun tent moeten dragen,’ grinnikte Amaury. Hij zag nog voor zich hoe Guillaume en Simon als meelzakken de tent binnengebracht waren. Die zouden straks een knallende koppijn hebben.

‘Zijn medicijn is nog erger dan de kwaal. Dat is gewoon bocht,’ vertrouwde hij de ander toe. ‘Ik heb het al zo vaak voor hem moeten maken.’ Hij begon zowaar plezier in zijn rol te krijgen.

Na een korte wandeling werd hij toegelaten tot de kamer van de veldheer. Montfort liep door het vertrek te ijsberen met een gezicht dat op onweer stond.

‘Godzijdank. Ga meteen aan het werk, mijn ingewanden staan in brand!’ gromde hij.

Amaury begon zijn spullen uit te stallen met een air alsof hij zijn hele leven niet anders had gedaan. Hij gooide wat kruiden in een kom en begon die fijn te stampen met een vijzel. Daarna nam hij een kruikje en goot er iets bij, waarna hij opnieuw begon te roeren en te stampen.

‘Niet zo hard, mijn hoofd barst bijna!’ grauwde Montfort.

Amaury knipoogde naar de boodschapper.

‘Ook nog hoofdpijn. Dat zat erin.’

Toen de man verdwenen was liep Montfort onmiddellijk op hem toe en tilde de muts iets omhoog.

‘Amaury, hè? Ik dacht wel dat ze jou zouden sturen. Jij verstaat hun taal een beetje en je bent zo jong dat niemand je zal verdenken,’ mompelde hij. ‘Ze zijn nog steeds aan het beraadslagen, dat duurt al de hele ochtend. Ik moet weten waarom die besprekingen zo lang duren. Vraag in de keuken om het een of ander dat je tekort komt en geef intussen je ogen en oren de kost.’

Amaury keek naar het groene mengsel in de kom en daarna weer naar zijn bevelhebber. Hij had geen verstand van kruiden.

‘Het interesseert me absoluut niet wat je daar brouwt. Ik heb een spion nodig, geen smerige drab,’ zei Montfort ongeduldig.

Het was beslist de wijn van de vorige avond waardoor zijn brein vandaag zo traag werkte, dacht Amaury.

‘Heb je iets van de stad gezien of hebben ze je rechtstreeks hierheen gebracht?’ wilde Montfort weten.

‘Rechtstreeks.’

‘Als je hier genoeg hebt gehoord verzin je een voorwendsel om in de stad rond te neuzen. Probeer te ontdekken wat er voor verdedigingsmaatregelen zijn genomen en waar de zwakste punten zijn.’