Ben je bezopen?

The less I needed the better I felt

Charles Bukowski (1920-1994)

FIMME BAKKER

BEN JE

BEZOPEN?

©2024

Uitgeverij Lucht / Fimme Bakker

zetwerk Joost van Lierop

auteursfoto Hester Doove

redactie Gonnie Mulder

ISBN 9789493272699

NUR 740

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of op enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Deze uitgave is met de grootst mogelijke zorgvuldigheid samengesteld. Noch de maker, noch de uitgever stelt zich echter aansprakelijk voor eventuele schade als gevolg van eventuele onjuistheden en/of onvolledigheden in deze uitgave.

VOORWOORD

De eerste keer dat ik Fimme ontmoette, was bij een talkshow in Barendrecht. Het thema van de avond was verslaving – wat dat betreft was Bar-talk, de naam van de talkshow, wel goed gekozen. Fimme was een van de acts die tussen het gesprek van de gastheer en mij was ingepland. Aardige jongen, ik kende hem niet. En grappig was hij ook nog. Dat een deel van het materiaal dat hij die avond presenteerde later in een avondvullende voorstelling met zijn vader terecht zou komen wist ik ook niet. Die vader is psychiater, hem had ik weleens op tv gezien.

Fimme kampte net als ik met verslaving en hij heeft een beroep dat net als het mijne in de schijnwerpers is. Het zal dan ook niet toevallig zijn dat er onder mensen die in de belangstelling staan veel verslaving voorkomt. Terwijl mijn problemen door het gebruik van drank en drugs steeds groter werden, begreep ik er nog weinig van. Wat dat betreft is Fimme er een stuk eerder bij. De inzichten die hij in dit boek met ons deelt kreeg ik pas veel later in mijn leven aangereikt.

Hopelijk gaat het ons allebei lukken om geen slaaf meer te worden van drank of drugs. En helpt dit boek ook jou, de lezer.

Wim Kieft

INLEIDING

Allereerst: welkom en dankjewel dat je mijn boek wilt lezen. Het is goed dat je meer over verslaving wilt leren en ik hoop dat dit boek je daarbij gaat helpen. Ik wil vooral benadrukken dat dit geen zweverig, vaag of spiritueel boek is waarin je leest hoe je van je verslaving kunt genezen.

Ter voorbereiding op het schrijven van dit boek heb ik zelf een flink aantal boeken gelezen over verslaving en aan veel van deze meer spirituele boeken stoorde ik me mateloos. Kreten als ‘leer jezelf accepteren’ of ‘het was al die tijd je eigen licht dat je volgde’ zijn het soort teksten die ik voorbij heb zien komen en ik wil met dit boek absoluut niet in dat rijtje zelfhulpboeken terechtkomen. Je zult dit soort kreten hier dan ook zeker niet tegenkomen.

Door mijn eigen verslaving heb ik geleerd dat het, wanneer je puur en alleen je eigen verhaal vertelt, het beste lukt om andere verslaafden te bereiken: als je als verslaafde deelt vanuit je eigen ervaringen kun je jouw verslaving inzichtelijk maken voor anderen. Dat is ook wat ik poog met Ben je bezopen?. Ik zal zowel persoonlijke verhalen over mijn tijd als drugsgebruiker delen als de verhalen over de vele jaren daarna waarin ik bijna altijd clean ben geweest. Natuurlijk zal ook in dit boek af en toe een ‘vage’ quote staan die tijdens mijn eigen verslaving treffend was en waarvan ik hoop dat jij er als lezer ook iets aan zult hebben, maar ik ga niet pretenderen de waarheid in pacht te hebben. Ben je bezopen? is vooral mijn visie en mijn verhaal en ik hoop daar zoveel mogelijk mensen mee te bereiken en waar mogelijk te helpen. Zo niet, geen enkel probleem. Ik wens je het allerbeste en hopelijk veel leesplezier.

Groet,

Fimme

PS Misschien komt de titel Ben je bezopen? je bekend voor! Dat klopt, want niet toevallig heeft de voorstelling die ik samen met mijn vader speel dezelfde titel en ook in dat programma staat verslaving centraal. Mijn vader schrijft aan het einde van dit boek een epiloog, een beschouwing van zijn kant. Hij doet dit niet alleen vanuit zijn rol als vader, maar ook als verslavingsdeskundige (!).

WIE BEN IK?

Mijn naam is Fimme Bakker. Ik ben geboren in 1994 in Amsterdam. Dit is mijn verhaal over hoe ik als normale jongen verslaafd raakte, over hoe ik daarvan af ben gekomen en over de lessen die ik na vele jaren als ‘herstellende verslaafde’ inmiddels heb geleerd.

Als leerling aan het Vossius Gymnasium in Amsterdam begon ik op mijn veertiende voor het eerst met blowen. Ik was opgegroeid in een keurige, burgerlijke wijk in Amstelveen en ging naar een brave basisschool waar ik nog nooit gerookt had, laat staan drugs had gebruikt. Toen ik op mijn veertiende voor het eerst cannabis rookte, opende de wereld van geestverruimende middelen zich voor me. Al snel begon ik regelmatig te roken, alcohol te drinken, speed te snuiven, xtc te slikken en nam ik weleens coke. Deze drugs zorgden ervoor dat ik me niet zo eenzaam voelde als wanneer ik nuchter was en het constant aanwezige kritische stemmetje in mijn hoofd even stil werd gezet. Maar de drugs zorgden er ook al vrij snel voor dat ik veel begon te spijbelen, problemen kreeg met mijn ouders en illegale manieren moest vinden om mijn drugsgebruik te kunnen bekostigen. Dit leidde er uiteindelijk toe dat ik van het Vossius Gymnasium werd gestuurd en kon aansluiten bij het illustere rijtje van Arnon Grunberg en Gerard Reve die deze school ook niet afmaakten (en nu maar hopen dat dit boek een bestseller wordt, zodat ik me ook echt mag vergelijken met deze grootheden).

Ik maakte uiteindelijk mijn middelbare school af in Amstelveen, waarbij ik al mijn examens stoned en high maakte. Dit zeg ik niet met trots, maar vooral om aan te geven hoe groot het probleem toen al was. Een paar jaar daarvoor blowde ik weleens met vrienden in een tussenuur of na schooltijd, maar op mijn zeventiende rookte ik al meerdere grammen wiet per dag. Na twee mislukte pogingen op de universiteit (Amsterdam University College en Rechtsgeleerdheid aan de UvA) kwam ik erachter dat de schoolbanken niets voor mij waren. Ik werd chauffeur en later tourmanager van cabaretier Javier Guzman, die op dat moment bezig was met zijn oudejaarsconference voor RTL.

Door deze baan werd ik verliefd op het theatervak, begon ik op te treden en meldde ik me aan voor de Koningstheateracademie in’s-Hertogenbosch. In juni 2022 studeerde ik af en sindsdien treed ik door het land op om vlieguren te maken.

Ben je bezopen? gaat over mijn verleden als ‘verslaafde’ en ik hoop hiermee medeverslaafden te helpen herstellen of tot steun te zijn. Ook wil ik graag een informatiebron zijn voor de mensen in de naaste omgeving van verslaafden. Vanaf oktober 2023 touren mijn vader Bram Bakker en ik het land door met Ben je bezopen?, een avondvullende voorstelling over verslaving. Zie fimme.nl voor meer informatie, de speellijst en de laatste ontwikkelingen.

VERSLAVING

Hoe werkt het, waar komt het vandaan en vooral: hoe kom ik er vanaf? Een introductie op de hersenziekte die verslaving is (en waarvan ik me afvraag of het wel een ziekte is).

Toen ik op mijn twintigste naar een verslavingskliniek in Bangkok in Thailand vloog, wist ik op dit zinnetje ‘Eén is te veel, duizend nooit genoeg’ na niets over verslaving. Deze zin had ik mijn vader, die niet alleen psychiater maar ook verslavingsdeskundige is, meermaals horen zeggen tegen zijn patiënten. Omdat ikzelf op alle mogelijke manieren al zonder resultaat had geprobeerd mijn drugsgebruik in te dammen, wist ik toen ik hem om hulp vroeg dat dit zinnetje inmiddels op mij van toepassing was.

Hele waslijsten aan regels had ik mezelf opgelegd om te proberen succesvol ‘met mate’ te kunnen gebruiken. Hieronder een aantal voorbeelden van mijn halfslachtige pogingen:

- Alleen in het weekend gebruiken;

- Alleen na het eten gebruiken;

- Alleen met andere mensen erbij gebruiken;

- Alleen als ik in mijn eentje ben gebruiken;

- Alleen na 20:00 uur gebruiken;

- Alleen buitenshuis gebruiken;

- Alleen in mijn eigen huis gebruiken;

- Alleen gebruiken als anderen de drugs bij zich hebben en zelf niets meer kopen;

- Alleen in de maand december gebruiken (dat in december gebruiken ging me altijd aardig af, maar 1 januari stoppen dan weer niet...).

Uiteindelijk lukte het me nooit om zo’n nieuwe regel meer dan een week vol te houden. Ik wilde me niet verdiepen in de theorieën over verslaving, maar doordat dat ene zinnetje van mijn vader steeds in mijn hoofd bleef hangen, moest ik uiteindelijk wel toegeven dat ook ik verslaafd was. Daarvoor geloofde ik dat alleen junks die onder een brug woonden en altijd ruzie hadden met hun omgeving de ‘echte’ verslaafden waren. Omdat ik alleen ruzie met mijn directe omgeving maakte en nog steeds een dak boven mijn hoofd had, vond ik dat het met mij wel meeviel.

Alcoholisme is geen onbekend fenomeen in onze familie en het almaar herhalende riedeltje van afkick-pogingen van mijn alcoholistische ooms kende ik dan ook al: meerdere keren in een verslavingskliniek opgenomen, weer teruggevallen, huizen kwijtgeraakt, relaties om zeep geholpen en uiteindelijk steeds opnieuw bij familie aangeklopt om geld te lenen. Ik zag mezelf compleet anders... tot ik daar in Thailand in de verslavingskliniek terechtkwam. Hier kreeg ik de ergste ontwenningsverschijnselen en luisterde ik voor het eerst met andere oren naar iemand die over zijn verslaving en zijn levensverhaal vertelde. Ik herkende alles wat hij zei over de obsessie om te willen gebruiken en alles wat daarvoor moest wijken: de ruzies met zijn familie, de leugens die hij in stand moest houden, het jatten en manipuleren dat nodig was om te kunnen blijven gebruiken en de krankzinnige gedachten die hij over het leven en zichzelf had als hij high was. Toen ik zijn verhaal hoorde en mezelf er zo duidelijk in herkende, barstte ik in tranen uit. Het was de eerste keer in jaren dat ik huilde en de emoties die ik al die tijd had onderdrukt kwamen eruit. Ik besefte dat ik helemaal niet zoveel anders was dan mijn ooms en dat ik zelf ook een junk was geworden.

De herkenning die ik daar in de kliniek in het levensverhaal van een andere verslaafde vond, was ook direct het beginpunt van mijn herstel. Ik realiseerde me dat mijn problemen helemaal niet zo bijzonder waren en dat er veel meer mensen waren zoals ik. Tot dan toe had ik het idee gehad dat ik heel ‘speciaal’ was en vooral bijzondere dingen had meegemaakt waardoor ik verslaafd was geworden en er vooral ook nooit meer vanaf zou kunnen komen. Maar vanaf die eerste dag in de verslavingskliniek werden mijn ogen geopend en leerde ik dat ook die gedachten heel normaal zijn voor een ‘addict’.

Ook leerde ik daar in de verslavingskliniek dat het delen van je problemen en het vinden van herkenning en steun bij anderen die hetzelfde meemaken de oplossing en daarmee de weg naar herstel is. Ik begon boeken over verslaving te lezen die door verslaafden zelf waren geschreven en viel van de ene verbazing in de andere. Het leek alsof deze boeken voor mij geschreven waren! Paranoïde als ik was (wat heel normaal is gedurende de eerste dertig dagen nadat je bent gestopt met drugs gebruiken), dacht ik: hoe weten deze mensen dit allemaal over mij? Deze vermoede voorkennis kon trouwens onmogelijk het geval zijn, want sommige boeken waren ver voor mijn tijd geschreven. Toch was het een hele opluchting om daar in Bangkok niet alleen in levenden lijve te zien maar ook te lezen dat er verslaafden waren die dus wél konden stoppen. Dat zou ik dus ook kunnen!

Mocht je geïnteresseerd zijn in deze boeken omdat je zelf ook twijfelt of je al dan niet verslaafd bent of omdat je wilt weten hoe je zoon, dochter, neef of nicht die verslaafd is zich voelt, lees dan het eerste hoofdstuk van The Big Book. Dit is de ‘bijbel’ van de Anonieme Alcoholisten (AA) en het is de eerste gepubliceerde tekst ooit waarin wordt gesproken over alcoholisme. Je kunt in dit boek het woord alcohol vervangen door iedere andere verslaving en de boodschap blijft hetzelfde. Er zijn zelfs rokers die van hun rookverslaving af zijn gekomen door dit boek en dit geldt voor alle andere denkbare verslavingen. Het boek heeft ook mij enorm bij mijn herstel geholpen. Mocht je liever de film willen zien waarin het verhaal van de oprichters van de Anonieme Alcoholisten wordt verteld? Kijk dan naar de film My Name is Bill W., genoemd naar Bill Wilson, de in 1935 geboren oprichter van de AA.

Binnen de ‘Twaalf Stappen’ (bekend van onder andere deze AA en de NA, de Narcotics Anonymous) wordt gewerkt met het ‘Minnesota model’. Dit wetenschappelijke model gaat uit van totale abstinentie (abstinentie houdt in dat er geen enkele vorm van drugs of alcohol gebruikt mag worden) en ziet verslaving als een chronische hersenziekte. Deze zienswijze veronderstelt dat de hersenen van een verslaafde zijn aangetast door het middelengebruik en dat dit nooit meer over zal gaan.

Het betekent dus ook dat je verslaafd blíjft. Ik noem mezelf nu dan ook een ‘herstellende verslaafde’ omdat ik niet meer gebruik en dus herstel, maar ook omdat ik erin geloof dat ik altijd verslaafd zal blijven.

Een tweede belangrijk punt van het Minnesota model is dat er wordt geloofd dat alcohol en drugs een soort allergische reactie teweegbrengen bij verslaafden, waardoor zij zichzelf en hun ‘zucht’ niet meer kunnen beheersen zodra ze alcohol of drugs tot zich nemen. Dit gebeurt niet bij de gemiddelde drinker of gebruiker, alleen bij verslaafden.

Deze allergische reactie heb ik zelf ondervonden toen ik een aantal jaar geleden per ongeluk een slok van een alcoholisch drankje nam: alle radertjes gingen onmiddellijk weer op gebrúíken staan. Dit was een heel beangstigende situatie, niet alleen voor mij maar ook voor mijn studievrienden die mij nog nooit gebruikend hadden gezien en alleen de verhalen kenden. Het is die avond gelukkig goed gegaan, maar ik heb toen wel ervaren wat het Minnesota model met die allergie bedoelt. Sommige alcoholisten kunnen zelfs geen tiramisu of kersenbonbon eten omdat die allergische reactie zo sterk is dat ze de neiging overstag te gaan niet kunnen bedwingen. Het lijkt misschien overdreven, maar geloof me... meerdere ex-verslaafden zijn na het eten van één kersenbonbon teruggevallen in hun verslaving.

Het Minnesota model beschrijft verslaving niet alleen als een chronische hersenziekte, maar ook als progressief, wat inhoudt dat het steeds erger wordt wanneer de ziekte niet wordt geremd. Je kent dit misschien wel van jezelf of van een verslaafde om je heen: de hoeveelheid gedronken wijn per dag wordt steeds groter of iemand gaat steeds vaker of meer coke snuiven. Dit komt doordat de verslaafde steeds meer tolerantie opbouwt voor het middel dat diegene gebruikt.

Diegene zal daardoor meer nodig hebben om hetzelfde resultaat te bereiken. Bij sommige middelen is er daarnaast ook sprake van fysieke afhankelijkheid: het lichaam vráágt dan daadwerkelijk om het middel. Denk hierbij aan alcohol of GHB, wat daardoor ook de middelen zijn waar niet zomaar ‘cold turkey’ mee gestopt kan worden. Dit plotselinge stoppen is bij deze middelen zelfs zeer gevaarlijk.

Door de toegenomen tolerantie en de fysieke afhankelijkheid van het middel worden de problemen almaar groter, wat zorgt voor nog meer druk of lijdenslast en daarmee voor een nog grotere behoefte om vooral méér te gebruiken. Denk bij die druk en lijdenslast bijvoorbeeld aan de schuld en schaamte, leugens, gêne, financiële schulden of het verlies van vrienden en familie. Dit is slechts een greep uit de veranderingen die een verslaafde voelt en meemaakt zodra hij of zij verder in zijn of haar verslaving wegzakt, wat er mede voor zorgt dat de verslaving steeds erger wordt en dus progressief is. In het hoofdstuk Verschillende stadia van verslaving op pagina 45 lees je meer over deze neerwaartse spiraal waar een verslaafde in terecht kan komen.

Binnen de verslavingszorg zijn de Twaalf Stappen en het Minnesota model de meest gevolgde herstelvormen met de hoogste kans op succes. Nu wil zo’n kans op succes natuurlijk niet altijd wat zeggen, want jij of je naaste verslaafde kan natuurlijk een negatieve uitzondering zijn op die regel. Toch laat het Minnesota model dagelijks zien dat er miljoenen verslaafden over de hele wereld kunnen herstellen van hun verslaving.

Ken je die scène uit de Amerikaanse animatieserie South Park waarin Randy Marsh (de vader van hoofdpersoon Stan) alcoholist blijkt te zijn? Zodra hij hoort dat hij de ziekte ‘verslaving’ heeft, gaat hij in een rolstoel zitten met slangetjes van de beademingsapparatuur in zijn neus en een dekentje over zijn plotseling heel fragiele beentjes. Vanaf dat moment blijft hij alleen maar zeggen: ‘Ik kan er niets aan doen, ik ben ziek.’ Ook zegt hij zodra hij kritiek krijgt onmiddellijk: ‘Je mag er niet mee spotten, het is een ziekte.’ Mocht je deze aflevering niet kennen, het is zeker een aanrader om te kijken!

Uiteraard wordt hier, net zoals bij alles in South Park, de spot gedreven met het idee dat verslaving een ziekte is. Er zullen ongetwijfeld verslaafden zijn die dit ziektelabel misbruiken, maar dat is absoluut niet de insteek van het Minnesota model en de theorie die aan het model ten grondslag ligt. Het model is in geen enkel opzicht bedoeld als kwijtschelding (of excuus) voor iemands gedrag en de onderliggende problematiek. Het is wél een verklaring voor dat gedrag en de problemen. En die verklaring kan voor veel verslaafden heel helend werken. Voor mij werkte dit net zo: het was een enorme geruststelling toen ik hoorde dat mijn verslaving niet een soort ‘defect’ was dat ik had of dat het betekende dat ik een slecht mens zou zijn. Gelukkig gebruikte ik het ook niet als een vrijbrief om te denken: ik kan er ook niets aan doen, dus zuipen, snuiven en roken maar! Een belangrijke quote die op verslaving van toepassing is, is deze:

‘JE BENT NIET VERANTWOORDELIJK VOOR JE ZIEKTE, MAAR WEL VOOR JE HERSTEL.’

onbekend

Hierover lees je meer in het hoofdstuk Erkennen van het probleem (zie pagina 31). Deze quote geeft aan dat je je als verslaafde niet mag verschuilen achter je ziekte en dus juist met de kennis van nu je verantwoordelijkheid moet nemen om het probleem aan te gaan pakken.