Torill Thorup

Inga Svartdal

Gekortwiekt

www.lindco.se

info@lindco.se

Oorspronkelijke titel: Vingeklippet

Oorspronkelijk uitgegeven door Cappelen Damm førlag, Oslo, 2004

Copyright © Torill Thorup, 2004

Vertaald door Nuanxed/Deirdre Malone

Dit e-book is uitgegeven door: Bokförlaget Lind & Co AB, 2023 

Omslagontwerp: Emma Graves, designstudioe.com

Omslagfoto: Shutterstock en iStock

Grafisch ontwerp: Katarzyna Rek / Waterbear Graphics

NUR 343

ISBN 978-94-9328-502-6

Hoofdstuk 1

Gaupås, augustus 1906

Sigrid herkende de schuifelende tred van haar vader. Ze begon te trillen, pakte snel haar kussen en trok het over haar oren. Ze wist precies wat hij van plan was. Eerst zou hij zijn hoofd tegen háár kamerdeur leggen en luisteren. Daarna duwde hij gewoonlijk stilletjes de deurklink omlaag en keek naar binnen om te zien of ze sliep; waarna hij de deur gauw weer sloot. Vervolgens liep hij dan op zijn tenen verder door de gang.

Het is waanzin, het is waanzin. Die woorden zongen door haar hoofd, maar dat liet ze met opzet toe; ze weigerde te luisteren naar wat er om haar heen gebeurde. Gudruns kamer lag naast de hare en ze kon horen dat haar vader daar naar binnenging.

De nachten dat haar vader daar sliep … Sigrid tilde het kussen een beetje op en hapte naar adem … de nachten waarop haar vader de kamer van Gudrun binnensloop, lag Sigrid met een kussen over haar hoofd, want ze werd helemaal gek van het gekraak van Gudruns bed. Het is met geen woord te beschrijven hoeveel gevoel er door haar heen ging elke keer als ze dat hoorde. Eerst was het gekraak langzaam, bijna geruisloos, maar uiteindelijk kwam er vaart in: snel, sneller … Pas nadat haar vader luid kreunde van uitputting en genot, haalde Sigrid het kussen van haar oren. Pas daarna kon ze weer vrij ademhalen.

Het was een marteling, stelde ze walgend vast, om te horen wat hij daarbinnen deed. Sigrid kon niet geloven dat haar lieve, zorgzame vader zijn vleselijke lusten botvierde op zijn eigen dochter! Het klopte helemaal niet met de man die ze in het dagelijks leven kende; dan was hij helemaal geen meedogenloze, wrede misbruiker. Overdag was hij gewoon haar gereserveerde vader, die nooit iemand zou kwetsen van wie hij hield.

Sigrid trok het kussen strakker over haar hoofd. Ze probeerde alle geluiden buiten te sluiten. Ze klemde haar tanden zo hard op elkaar dat de spieren in haar kaak opzwollen en pijn deden. Angst en onzekerheid vermengd met schuldgevoel deden haar zwijgen. Alleen al het idee dat anderen zouden ontdekken wat er in de kamer naast die van haar gebeurde, maakte dat ze zich hulpeloos voelde. Er was niemand bij wie ze troost kon zoeken. Trouwens, dacht ze, wie gelooft me als ik de tragische waarheid over de zieke geest van de edelachtbare rechter aan de grote klok zou hangen?

***

Inga had gedacht dat Niels haar toestand geheim zou houden. Tenminste voor een tijdje, tot ze het zeker wisten. Maar toen ze de volgende ochtend in de keuken kwam, keken de bedienden haar opgewonden aan.

Ze glimlachten samenzweerderig, maar zeiden niets. Met trillende handen schonk ze zichzelf een glas melk in. Aller ogen keken haar vol verwachting aan terwijl ze ervan dronk. Verwachten ze dat ik iets ga zeggen?

Niels stak blij zijn armen op.

‘Ik heb de huishouding verteld dat je een kind verwacht!’ Hij lachte zelden, maar nu ontsnapte er een gniffel uit zijn mond. ‘Misschien krijg ik wel een zoon!’

‘Er is anders niets mis met een dochter,’ beet Inga hem toe en ze zette haar glas met een klap neer.

‘Nee, nee,’ antwoordde Niels met een ontwapenende glimlach. ‘Maar een zoon, Inga … een erfgenaam.’

De mannen mompelden instemmend. Een zoon, ja … dat was iets om trots op te zijn!

‘Ja, ja,’ glimlachte Inga. ‘Ik probeer me er nog niet te veel over op te winden. Jullie moeten niet vergeten,’ zei ze ernstig, terwijl ze haar ogen over de bedienden liet glijden, ‘dat ik nog maar een maand in verwachting ben. Er kan nog zoveel misgaan voordat er echt een baby is.’

Ze knikten allemaal schuldbewust.

Inga nam een snee brood en hoopte dat er niet meer over de zaak gesproken zou worden. Ze begreep niet waarom ze zo onaangedaan was door haar zwangerschap. Is het wel normaal om zo onverschillig te zijn als er leven in je groeit? Afijn, als ze daar eenmaal zeker van was, zou ze er wel anders tegenaan gaan kijken …

Inga leunde achterover in de comfortabele schommelstoel en legde een hand op haar buik. Natuurlijk was er nog geen teken van leven; het zou een paar maanden duren voordat ze het schoppen van de kleine voetjes in haar buik zou voelen.

Ze sloot haar ogen en liet zich kalmeren door de wiegende beweging. Het was ontspannend en comfortabel om zo langzaam te schommelen. Het huis was helemaal stil. Het enige wat ze kon horen was het tikken van de staande klok, maar dat stoorde haar niet langer. Ze was gewend geraakt aan het geluid en het leek nu bijna rustgevend.

Even later fronste ze haar voorhoofd; het voelde alsof er iemand voor haar stond … Ze opende haar ogen en plots ging er een schok door haar heen. Ze hapte naar adem en pakte de leuningen van de stoel vast. Haar knokkels werden wit toen ze haar greep verstevigde.

‘Gudrun,’ riep ze uit. ‘Je liet me schrikken!’

Ze had Gudrun niet binnen horen komen. De nukkige jonge vrouw boog zich over haar heen, haar gezicht dicht bij dat van Inga. Het enige wat Inga kon zien, waren boze grijze ogen die haar aanstaarden; ze smeulden van opgekropte haat en woede.

‘Wat wil je?’ Inga wist dat haar stem onzeker klonk, maar ze wilde koste wat het kost de lugubere stilte verbreken.

Gudrun antwoordde niet, ging weer rechtop staan en bleef Inga minachtend aankijken.

Die voelde nu irritatie opkomen. Het zwijgen van haar stiefdochter stoorde haar. Waarom liet Gudrun haar zo schrikken? Waarom zei ze niets? Normaal gesproken nam ze geen blad voor de mond.

Eindelijk bewoog Gudrun. Ze hield de sleutels in één hand. ‘Ik hoop voor jou, Inga …’ begon ze langzaam, maar werd toen stil. Ze hield de sleutelbos omhoog, zodat Inga die kon zien en horen rinkelen. De sleutels bungelden voor haar neus. Gudrun maakte een snelle beweging en omsloot ze toen in haar knuist. ‘Ik hoop echt dat het kind dat je gaat baren van papa is!’

Een gevoel van ontzetting maakte zich meester van Inga. Nu begon het haar te dagen; Gudrun was niet alleen bang om de sleutels te verliezen, ze was bang voor nog iets anders … iets héél anders.

Inga wist niet wat het was, maar ze werd nu wel angstig. Lieve God, vroeg ze zich vertwijfeld af, Gudrun heeft de liefdesaffaire tussen Martin en mij toch niet ontdekt? Ze begon te trillen. Wat als Niels en de rest van de familie achter haar ontrouw zouden komen? Niet alleen zou ze worden bespot en beschimpt, maar ze zou ook Niels’ toorn over zich afroepen … En, wat nog erger was, haar tijd met Martin zou voorbij zijn …

Hun geheime ontmoetingen in het bos moesten stoppen. Ze zou niet langer zijn armen om zich heen voelen of zijn plagerige blik ontmoeten … Het deed haar pijn dat de relatie tussen hen voorbij was nog voor ze goed en wel op gang was gekomen. Er was zoveel dat ze samen hadden kunnen meemaken, zoveel liefkozingen die ze elkaar hadden kunnen geven. Inga’s affaire met Martin had haar iets geschonken om voor te leven, iets goeds en lichts, dat de donkergrijze dagen op Gaupås draaglijk maakte.

Gudrun had rode vlekken op haar wangen toen ze bitter herhaalde: ‘Heb je gehoord wat ik zei, Inga? Ik hoop maar voor je dat het kind dat je draagt van mijn vader is. Zo niet …’ Ze zweeg en liet het vervolg onheilspellend in de lucht hangen.

Inga voelde hoe haar angst plaats maakte voor woede. Moest ze haar kalmte bewaren en Gudruns dreigende woorden slikken? Ze vroeg zich af hoe ze Gudrun aan het praten kon krijgen zonder te onthullen hoe dicht de oudste dochter bij de waarheid zat. Het was immers heel goed mogelijk dat Inga níet Niels’ kind droeg.

‘Vertel, Gudrun,’ vroeg ze kalm, hopend dat haar stem niet trilde, ‘wil jij suggereren dat ik met iemand anders heb geslapen dan je vader?’

‘Dat zul je zelf het beste weten!’ Gudrun tuitte haar lippen tot een vroom smoeltje.

Inga beefde vanbinnen. Zo was ze er nog niet achter wat Gudrun precies wist, dus zocht ze verwoed naar iets anders om te zeggen zonder zich bloot te geven. ‘Op zo’n schandalige opmerking reageer ik niet eens, als je dat maar weet. Wat zou je vader ervan vinden als hij wist dat je me voor lichtekooi uitmaakt?’

‘Laat papa hierbuiten,’ siste Gudrun.

Die heftige reactie had Inga niet verwacht. Ze veroorloofde zich een kort, vreugdeloos lachje. ‘Gudrun, Gudrun,’ smaalde ze, ‘wat mij betreft is je vader hier toch echt bij betrokken. Hij heeft het zaadje voor dit avontuur geplant. Ja,’ voegde ze er scherp aan toe, ‘geplant is het juiste woord. Hij is degene die dit zaadje in mij heeft geplánt!’

Om Niels’ verantwoordelijkheid voor haar zwangerschap te benadrukken, legde ze haar hand op haar buik.

Gudruns gezicht was lijkbleek geworden en haar lippen waren blauw. Haar ogen gingen wijd open; het leek of ze uit hun kassen zouden springen.

‘Gudrun,’ riep Inga geschrokken en ze sprong op om te helpen. Ze legde haar handen op Gudruns schouders, ondersteunde haar en duwde haar een beetje naar achteren.

‘Niet doen!’ schreeuwde Gudrun schor. ‘Raak me niet aan!’

Ze maaide met haar armen om Inga op afstand te houden. Haar borstkas deinde onder haar voluptueuze borsten.

‘Ik wilde alleen voorkomen dat je viel,’ antwoordde Inga geschrokken. ‘Het leek alsof je flauw ging vallen …’

‘Bespaar me je vriendelijkheid … Ik kan verdomd goed zonder!’

Gudrun streek met een hand over haar schouders, alsof ze de viezigheid van Inga’s handen wegveegde. Ze legde de rug van haar hand tegen haar bleke voorhoofd en stond te tollen op haar benen.

Toen hervond Gudrun haar hautaine waardigheid. Ze draaide zich op haar hakken om en marcheerde de woonkamer uit. Inga leunde achterover, haar hoofd vol vragen waarvan ze wist dat ze niet beantwoord zouden worden.

***

De zachte, witte dierenhuid op de vloer dempte de geluiden van het paar, dat de liefde bedreef. Er was alleen gekreun te horen. De vlammen in de open haard flakkerden en baadden de speels met elkaar verstrengelde naakte lijven in een zwakke gloed. De bezwete lichamen vielen ten slotte voldaan op hun rug van uitputting.

Sørine richtte zich na een rustpauze een beetje op, steunde op haar elleboog en glimlachte. ‘Weet je dat ik van je houd?’

Kristoffer glimlachte verlegen terug. Sørine was vrijmoediger dan hij. Hij kon zijn gevoelens niet op diezelfde ongeremde manier uitdrukken, dus trok hij haar speels in zijn armen. ‘Dat weet ik en ik … ik houd van jou.’

Sørine ging weer liggen en staarde omhoog naar de houten balken. ‘We zijn gek,’ lachte ze. ‘Als Kristian thuis was geweest, had ik vanavond niet door je raam durven klimmen!’

Kristoffer streelde haar borsten en liet zijn hand over haar warme huid glijden.

‘Het is maar goed dat hij naar de bergweide is. Blijkbaar moest hij iets repareren.’ Plotseling klonk hij bezorgd. ‘We zijn zondaars. We zijn nog niet getrouwd. Wat zal God van ons denken?’

Sørine streelde zijn wang.

‘De kerk en de pastoors, Kristoffer, vermanen en veroordelen, maar God … God is liefde!’

‘Denk je dat echt?’ vroeg Kristoffer hoopvol.

‘Ik dénk het niet,’ antwoordde Sørine, ‘ik wéét het.’

‘Maar … maar wat als je zwanger raakt? Wat dan?’

Sørine tikte hem geruststellend op de wang.

‘Dat zal niet gebeuren. We zijn allebei voorzichtig.’

‘Dat klopt,’ zei Kristoffer aarzelend, ‘maar God weet dat het niet altijd makkelijk is.’

‘De trouwplannen zijn al in volle gang,’ fluisterde Sørine zacht, ‘en als we eenmaal een getrouwd stel zijn, dan … dan kunnen we zoveel seks hebben als we willen, zonder bang te hoeven zijn dat ik zwanger raak.’

Beiden moesten ze lachen, duizelig van opwinding over hoe de wittebroodsweken zouden verlopen.

***

Toen Inga weer alleen was, welden de tranen in haar op. Ze leunde voorover, steunde haar ellebogen op haar dijen en rustte met haar hoofd in haar handen.

De oude familievete tussen Svartdal en Storedal kwelde haar, en nu escaleerde het conflict tussen haar en Gudrun ook nog. Niels’ oudste dochter had niets gezegd, maar dat was misschien nog wel het ergste; het waren de toespelingen en halve dreigementen. Gudrun had niet onthuld waarvoor Inga moest oppassen of wat er kon gebeuren als het kind van een ander was …

En zelfs als dat zo was, hoe zou Gudrun dat moeten weten? Aan een baby was niet te zien of er sprake was van zonde of overspel. Inga vond dat zuigelingen er allemaal hetzelfde uitzagen: gerimpeld en rood, met een platte neus en scheve ogen.

Onrustig sloeg ze haar benen over elkaar en wiebelde met haar tenen. Als niemand vermoedde dat ze met een ander had geslapen, dan zouden de mensen niet zoeken naar onverenigbare gelaatstrekken bij het kind. Waarom zouden ze? vroeg ze zich nuchter af. Niemand behalve Gudrun verdacht haar tenslotte van ontrouw.

Inga beet zacht op haar wijsvinger. Misschien zou ze wel gewoon Niels’ kind baren. Of is de rechtmatige vader toch de erfgenaam van Storedal?

Zij en Martin hadden wild en wellustig de liefde bedreven zonder ook maar te denken aan de mogelijke gevolgen. Martin was jong en viriel, met meer levenssap in zijn lichaam … Wanneer ze in een zinderende omhelzing verstrengeld lagen, kon ze zijn stijve, harde lid in en uit haar voelen stoten. Met Niels, daarentegen, voelde het als genomen worden door een … ach, nee. Ze huiverde.

Inga mocht niet meer over Martin dromen; dat moest nu maar eens afgelopen zijn. Ze stond op. Ze wou haar verdriet nu niet toelaten; de tijd van tranen vergieten om Martin kwam nog wel.

***

Op het kerkhof veegde Laurens de aarde van het schepje en liet het achter op de zitting van zijn rijtuig. Ziezo, dacht hij. Hij zou zichzelf niet toestaan om de controle over zijn emoties te verliezen nu hij Jenny’s graf gewied en opgeruimd had. Het enige wat overbleef was het boeket wilde bloemen.

Het was alsof haar laatste rustplaats hem betoverde, hem dichter naar het graf lokte met een onhoorbaar hees geschreeuw. Een roep uit het graf, dacht hij met een rilling. Of is dat mijn onzuivere geweten dat me in een fijnmazig net verstrikt houdt?

Het regende nauwelijks, maar genoeg om zijn haar te bedauwen. Eerder op de ochtend had de zon het landschap verwarmd en nu de regendruppeltjes de warme grond raakten, rees er mist op uit het gras en de gevallen bladeren. De nevel werd dichter en hing tussen de grafstenen. Laurens huiverde. Het vochtige weer maakte zijn bezoek aan de begraafplaats nog droefgeestiger.

Hij greep het boeket dat in de wagen lag, draaide zich om zodat hij niet van gedachten zou veranderen. Een diep respect voor de kerk en de Heer deed hem langzaam de begraafplaats oversteken. Men moet waardig lopen op een gewijde plaats als deze, dacht hij devoot.

Hij legde het boeket eerbiedig neer en lette erop dat de bloemen het gouden opschrift onderaan niet bedekten: Liefde is alles.

Hij deed een stap achteruit, vouwde zijn handen en staarde stijfjes naar het graf, dat versierd was met paarse, roze en blauwe bloemen.

‘Ik hou van je, Jenny,’ fluisterde hij. ‘Voor altijd.’

Hoofdstuk 2

‘Kijk eens wie daar aankomt,’ riep Gulbrand op een dag vrolijk uit, vlak voordat ze de eettafel wilden verlaten. Allemaal draaiden ze zich om en staarden door het keukenraam. De zon stond aan de hemel. Een zwarte stip danste voor Inga’s ogen en belemmerde haar het zicht. Eindelijk kon ze zich concentreren op de wagen die het erf op kwam rijden.

Met een ruk kwam ze overeind. Het is Kristian …

Wat komt hij nou doen? Hij weet drommels goed dat het etenstijd is. Het verbaasde haar dat hij op dit uur van de dag langskwam.

Het deed ondraaglijk veel pijn om hem te zien. Kristian was tenslotte haar vader en ze hield van hem. Als kind was hij bijna een heilige voor haar geweest, naar wiens aandacht ze had gehunkerd. Hij behandelde de bedienden eervol en nam altijd wijze beslissingen. Het voetstuk waarop ze hem had geplaatst, was mettertijd afgebrokkeld. Geleidelijk aan had ze ook zijn duistere kant ontdekt; hij kon koppig, wrokkig en humeurig zijn als iemand zich tegen hem durfde uit te spreken, en hij had totaal geen geduld met haar.

Inga was niet de enige die verrast was door zijn onverwachte bezoek. Met een snelle blik naar Niels zag ze hoe hij onzeker ineenkromp. Niels en Kristian waren altijd goede vrienden geweest, maar hij moest ongetwijfeld denken aan de ruzie die op de binnenplaats had plaatsgevonden tussen Kristian en Inga. Dat incident had hem als echtgenoot lelijk te kijk gezet.

‘Wat zou de landheer van Svartdal willen?’ Niels schoof zijn stoel naar achteren. Hij probeerde zijn stem beheerst te laten klinken, maar dat lukte hem maar half.

Aangezien ze klaar waren met eten, stond iedereen op. De mannen liepen naar de binnenplaats om Kristian te begroeten. Inga rommelde met de potten, deed water in de gootsteen en liet de vuile borden weken. Ze maakte de lange tafel schoon met water en zeep, en droogde haar handen.

Eigenlijk wilde ze haar vader graag weer zien, ook al viel niet te verwachten dat hij haar zou overladen met vriendelijke woorden. Gewoonlijk legde hij alleen zijn wijsvinger tegen de rand van zijn hoed en knikte. Ze wilde die begroeting zien; ze móest weten of hij haar vergeven had voor haar schaamteloze gedrag bij zijn vorige bezoek!

Er klonk ruw mannengelach toen ze de veranda betrad. Niels lachte het hardst. Haar vader stond naast de wagen. Hij stond met zijn voeten wijd uiteen en zijn brede rug getuigde van zijn kracht.

Met aarzelende passen liep Inga in de richting van het groepje. Haar hart bonsde in haar keel en ze wreef haar klamme handen droog aan haar rok.

‘Lieve God,’ bad ze zacht, ‘ik hoop dat U vaders zwartgalligheid hebt weggenomen. Ik bid dat U hem de kracht geeft om zich te verzoenen met zijn enige dochter. Ik beken dat ik er geen spijt van heb dat ik hem heb uitgescholden, maar ik had hem niet moeten slaan …’

Ze bloosde bij de herinnering en hield de pas in. Zou ze het aandurven om naar de mannen toe te lopen? Zou haar vader zich omdraaien en haar met zijn zwarte ogen doorboren? Misschien zou hij eisen dat ze zich verontschuldigde, omdat ze hem met haar vuisten op zijn rug had geslagen.

Inga aarzelde een seconde. Nee, ze moest haar aanwezigheid aankondigen. Ze moesten toch als beschaafde mensen met elkaar kunnen praten en de pijn achter zich laten.

Het grind knarste onder haar voeten. Toen ze vlak achter hem opdook, verhief Kristian zijn stem en zei: ‘Ik moet terug naar Svartdal. Jullie hebben het vast ook druk.’

De mannen grijnsden instemmend. Kristian stapte op de wagen, pakte de teugels en knikte naar de mannen ten afscheid.

Inga verstijfde. Haar vader had haar horen aankomen, maar hij had haar geen blik waardig gekeurd.

Teleurstelling en schaamte vraten haar vanbinnen op. Ze voelde tranen. Ze rolden over haar wangen, maar ze veegde ze niet weg. De mannen zouden meteen zien dat ze huilde als ze dat deed.

Ze draaide zich om en haastte zich terug naar het woonhuis. Ze rende in vijf of zes sprongen de trap op, opende de deur van haar slaapkamer, wierp zich op het bed en snikte hartverscheurend. Ze probeerde zich te beheersen, maar kon het niet. En dus begroef ze haar gezicht in haar kussen en huilde. Haar vader had een goede reden om boos op haar te zijn, maar … om me nou zó te negeren!

Nu wist ze tenminste wat hij voelde en van haar dacht. Ze hoefde zich niet langer te vernederen of hem behoedzaam te benaderen. Hij bekommerde zich toch niet om haar.

‘Verdomme, pa,’ vloekte ze, ‘brand maar in de hel! In de hel, hoor je!’

Woedend sloeg ze met haar vuisten op de matras. Toen, even plotseling als de woede was opgekomen, verdween ze weer. Inga zakte onderuit, droogde haar wangen met haar natte zakdoek en snoot haar neus.

Ze wou dat ze het soort persoon was dat ofwel liefhad of haatte. Het zou zo veel gemakkelijker zijn als ze zelf kon beslissen of ze een ander verachtte of mocht. Maar ze was emotioneel complexer dan ze wilde.

Ze bekeek zichzelf in de spiegel. Haar zwarte haar zat in de war en hing voor haar ogen. Ze kamde het met haar vingers. Haar rood opgezwollen wangen zouden spoedig afkoelen, maar haar ogen waren er erger aan toe. Iedereen zou kunnen zien dat ze tranen met tuiten had gehuild.

Kon ze maar een tijdje op haar kamer blijven! Maar dat kon niet, want het werk wachtte. Ze zouden garen gaan maken van de vlasoogst van dit jaar. En als ze wegbleef, zou Gudrun haar komen halen. Die vernedering wou ze vermijden.

Inga zag er tegenop om de schuur binnen te gaan. Gudrun bekeek haar nauwkeurig toen ze binnenkwam, maar gaf geen commentaar. Inga bukte en raapte een handvol vlas op. Het vlas had, sinds het was geoogst, vier weken buiten in weer en wind gelegen. Nu was het wellen in water voorbij en zetten ze zich aan het moeizame werk om de linnen vezel van het stro te scheiden.

Gudrun nam plaats naast de vlasbraker. Het was een vierkant krukje dat stevig op twee houten poten stond. De planken aan weerszijden waren geslepen. Een grote, mes-achtige plaat was bevestigd aan een uiteinde. Ze pakte het handvat en tilde het op, legde er een bundel vlas onder en drukte het houten mes weer naar beneden. Het droge vlas kraakte.

Gudrun had dit duidelijk eerder gedaan, want ze tilde het mes op en trok het vlasstro steeds een stukje naar zich toe, zodat het op verschillende plekken brak. Het hout in de stengel werd zo in stukken gehakt, maar zat nog wel aan de linnen vezels vast.

‘Dit wordt omgetoverd tot prachtige kleren,’ verklaarde Sigrid verrukt.

Inga lachte scheef, streek haar lange lokken achter haar oren en bereidde zich voor op haar zware arbeid. Net als zij genoot Sigrid van de kleine dingen in het leven.

‘Ja, nu hebben we draad en garen,’ bevestigde Inga. ‘Misschien kunnen we er ook tafelkleden en mooie kleren van weven.’

‘Nou,’ snauwde Gudrun. ‘Het moet anders eerst nog gezwingeld en gehekeld worden.’

‘Natuurlijk.’ zei Inga. ‘En daarna gekaard en gesponnen.’

Gudrun knikte met tegenzin.

In stilte werkten ze verder. Er was geen tijd om te rusten. Het zweet dat over hun voorhoofden liep werd met de mouw weggeveegd. Het stof van het droge vlas dwarrelde rond in de schuur. Hun lijven jeukten overal en hun huid was plakkerig van het zweet. Ze hoestten en niesden wanneer minuscule stukjes stro in hun neus terechtkwamen. Inga knipperde onophoudelijk met haar ogen in de hoop ze schoon en vochtig te houden, terwijl het fijne stof een laagje op haar wimpers vormde.

‘Nu moet het alleen nog gebleekt worden,’ zei Inga monter, toen het grijze linnen klaar was.

Sigrid lachte. ‘Ja, en gelukkig hoeft dat morgen pas! Ik denk niet dat ik het nog langer uithoud in dit stoffige hol!’

Terug op haar slaapkamer trok Inga haar rok, kousen en blouse uit. Toen ze een natte doek tegen haar nek legde, kreunde ze van genot.

Haar gedachten gingen naar het bezoek van haar vader eerder op de dag. Waarom was hij gekomen? Ze liet de hand met de doek zakken. Haar vader deed nooit iets zonder reden. Hij had Niels waarschijnlijk over iets willen spreken, maar wat?

Hoe kon ze erachter komen wat de aanleiding voor het bezoek was geweest? Ze voelde zich te veel in verlegenheid gebracht om het rechtstreeks aan Niels te vragen. Ze moest er niet aan denken hem te laten merken hoe vernederd ze zich gevoeld had toen haar vader haar volledig negeerde.

Gulbrand, dacht Inga, ik kan het ouwe trouwe Gulbrand vragen! Als ik snel ben, lukt dat nog voor het middageten.

Inga liep naar de stal. Op dit tijdstip van de dag verzorgde Gulbrand gewoonlijk de paarden en maakte hij hun boxen schoon. Ze haastte zich naar hem toe. Hij besefte meteen dat ze iets van hem wilde. Beschaamd staarde ze naar de grond en prikte met de punt van haar schoen in het stro. Ze hief haar handen, klaar om de vraag te stellen, maar plotseling kon ze geen woord meer uitbrengen. Ze wist wat ze wilde weten, maar niet hoe ze het onder woorden moest brengen.

Gulbrand legde de hoefkrabber op een horizontale houten balk.

‘Er komt een bruiloft op Svartdal.’

‘Een bruiloft?’ stamelde ze.

‘Ja, Kristian kwam vertellen dat je broer Kristoffer gaat trouwen met Sørine Hotvedt, en wel op zaterdag de twintigste juni volgend jaar. Jullie zullen na Nieuwjaar een schriftelijke uitnodiging ontvangen.’

‘O,’ riep Inga verbaasd uit. In haar hoofd had ze zich de ergste dingen voorgesteld die haar vader had kunnen zeggen. In werkelijkheid was hij alleen gekomen om Niels en zijn familie uit te nodigen voor de bruiloft! Geweldig, jubelde ze vanbinnen.

‘Je ziet er blij uit,’ grinnikte Gulbrand.

‘Klopt! Ik dacht …’ Ze wierp hem een blik toe en bedwong zich. ‘Het doet er niet toe wat ik dacht.’

Gulbrand knikte beleefd. Inga legde haar hand op zijn arm en keek hem in de ogen.

‘Dankjewel.’

Hoofdstuk 3

Een week later, toen Inga halverwege de ladder stond die naar de hooizolder leidde, hoorde ze iemand kermen en snikken. Verward stopte ze en overwoog even of ze verder zou gaan of weer naar beneden zou sluipen; degene die daar op zolder zat wilde duidelijk alleen zijn.

Het huilen sneed haar niettemin door de ziel. Inga klom verder. Dit was een vrouw in nood; die kon ze niet in stilte laten lijden.

‘Eugenie,’ fluisterde Inga, toen ze de jonge vrouw ineengedoken in het zachte hooi zag liggen, met verwarde haren en betraand gezicht. Inga liep op de dienstmeid toe, niet goed wetend hoe te reageren.

‘Eugenie,’ fluisterde ze opnieuw, ‘wat is er aan de hand?’

In een poging zich te bedwingen veegde Eugenie haar behuilde wangen af. Ze streek over haar buik – keer op keer.

Plotseling drong het tot Inga door: Ze is zwanger. De dienstmeid verwachtte een kind en misschien had de vader haar verlaten. Het zou zeker niet de eerste keer zijn dat een wellustige man de benen nam zodra de gevolgen van zijn vrijpartij duidelijk werden. En hier lag Eugenie – met jong geschopt en in de steek gelaten. Het baren van een buitenechtelijk kind zou haar voor het leven tekenen. En niet iedereen kon omgaan met de spot en de hoon. Inga had geruchten gehoord over jonge meisjes die een abortus opwekten om straf, vernedering en dorpsroddels te ontlopen. Maar zij die er niet in slaagden hun misstappen te verbergen …

Eugenie probeerde haar tranen niet langer tegen te houden en zakte terug in het hooi. Het huilen werd weer heviger.

Inga ging voorzichtig naast het ongelukkige meisje zitten en vouwde haar handen. Zo bleef ze een tijdje zitten. Ze wilde de ander graag troosten, maar geen van beiden waren ze gewend aan intiem contact. Maar ze heeft het nodig, dacht Inga bij zichzelf. Ik kan hooguit worden weggeduwd. Want wat als het dienstmeisje iemand nodig had die echt om haar gaf, iemand om voor haar te zorgen en haar door de vernedering heen te helpen? Inga kwam dichterbij en streelde de rug van het huilende meisje. Eugenie trok zich niet terug en dat moedigde Inga aan om haar in haar armen te nemen. Eugenies snikken werden nog hartverscheurender, voor zover dat al mogelijk was.

Eindelijk werd het huilen minder. Inga legde haar hand onder Eugenies kin en hield haar gezicht omhoog. ‘Wees niet bang,’ zei ze. ‘Je zult je baan op de boerderij níet verliezen alleen omdat je een baby krijgt. Ik zal het er met Niels over hebben.’

Eugenie staarde haar niet-begrijpend aan.

Beetje bij beetje drong het tot Inga door dat ze waarschijnlijk overhaaste conclusies had getrokken. ‘Je bent toch zwanger … of niet?’

Eugenie schudde haar hoofd. ‘Nee, dat is het niet ...’ Weer begon ze te huilen.

‘Wat is het dan?’ vroeg Inga meelevend. ‘Vertel het me. Misschien kan ik helpen.’

‘Mijn oudste broer Mathias was hier net …’ Eugenie viel stil en probeerde haar ademhaling onder controle te krijgen. ‘Mathias vertelde me dat mama vannacht gestorven is.’

‘O, het spijt me dat te horen,’ zei Inga invoelend.

‘Je hoeft je niet te verontschuldigen,’ mompelde de dienstmeid. ‘Mama was al heel lang moe van het leven. Ze heeft haar hele leven loeihard gewerkt. Het is goed dat ze nu eindelijk kan rusten …’ De herinnering aan haar moeder deed Eugenie snotteren. ‘Maar toch doet het pijn te weten dat ze er niet meer is …’

‘Natuurlijk,’ troostte Inga, ‘het doet pijn als iemand van wie je houdt, doodgaat.’

Eugenie schraapte haar keel. ‘Ik weet niet … Ik weet niet wat ik moet doen met mijn broertjes en zusjes.’

‘Kan je vader niet …?’

Eugenie onderbrak haar. ‘Papa is drie jaar geleden overleden. Hij werd doodgedrukt tussen twee boomstammen tijdens het houtvlotten.’

Inga’s hoofd vulde zich met gedachten en zorgen. Een arme, werkende weduwe liet meestal niet veel na voor haar kinderen. Een klein huisje misschien en een paar spulletjes – geen geld of eigendommen om nabestaanden een zorgeloos bestaan te bezorgen. Ze zag beelden van hongerig huilende kindertjes voor zich. Ze moest iets doen om te helpen, want ze kon de gedachte niet verdragen dat kinderen honger leden of in onzekerheid leefden.

‘Breng ze hierheen,’ besloot Inga vastberaden. ‘We brengen ze in het oude huis onder. Er is daar genoeg ruimte en dan zoeken we later een definitieve oplossing. Het belangrijkste is dat iemand ze door deze droevige tijd heen helpt.’

‘Dat is niet mogelijk,’ zuchtte Eugenie zwaar.

‘Waarom niet?’

‘Gudrun vindt dat nooit goed. Ik heb me niet voor niets hier op zolder verstopt. Ik wou niet dat ze zou zien dat ik instortte. En,’ voegde Eugenie er bitter aan toe, ‘het kan haar niets schelen wat voor problemen ik heb. Let maar op mijn woorden!’

‘Er zijn een heleboel beslissingen die Gudrun kan nemen, maar sommige dingen zijn aan mij. Dit staat niet langer ter discussie! Hoeveel broertjes en zusjes heb je?’

‘We zijn met z’n twaalven.’

‘Twaalf?’ Inga viel bijna van de zolder; ze had duidelijk meer beloofd dan ze kon waarmaken, want ook zij wist dat ze niet twaalf kinderen konden huisvesten.

Eugenie moest lachen, ondanks haar wanhoop en verdriet. ‘Eerst kwamen Mathias, Svein, Mathilda, ikzelf, Elise en Tordis. Toen waren we met zes kinderen. Mama heeft ooit eens gezegd dat ze de rest een naam had gegeven aan de hand van de volgorde waarin ze geboren werden. Twee jaar na mij kwam de tweeling; Syver en Otto waren nummer zeven en acht. En daarna kwamen ze snel achter elkaar: Nicoline, Tidemann en Ellev. Ten slotte kwam kleine Tollev. Er zit een jaar tussen Ellev en Tollev. We zijn altijd een hechte familie geweest, dus ik ben opgegroeid in een vreedzaam gezin. Maar het was ook hard werken, vooral voor mama dus …’ Het dienstmeisje veegde haar neus af met haar mouw. ‘Ja, het was veel strijd voor mama,’ herhaalde ze bedroefd.

‘Breng ze allemaal hierheen,’ zei Inga vastbesloten. ‘Gudrun kan zeggen wat ze wil.’

Eugenie stond op en veegde het stro van haar achterste. Ze stak haar hand uit en Inga pakte die verward aan. Er was weer wat hoop verschenen in de ogen van het dienstmeisje. ‘Dank je,’ bracht ze uit. ‘Mijn oudere broers en zus zijn getrouwd. Misschien kunnen we de jongsten onder hen verdelen. Dan zullen het er niet zoveel zijn als je eerst dacht.’

Inga keek het slanke meisje na toen ze op pad ging. Eugenie zou waarschijnlijk een paar uur wegblijven. Maar later die dag zou het huis gevuld zijn met huilende kinderen. Gudrun zou woedend zijn over haar beslissing. Maar dat moet dan maar, dacht Inga koppig.

‘Ben je gek geworden?’ riep Gudrun vol afschuw uit, toen Inga haar later die dag vertelde wat er met Eugenie en haar familie was gebeurd. ‘Nee, zeg maar niks,’ ging ze boos verder. ‘Ik weet dat je gek bent, maar waarom moet je zo …’ Gudrun had er geen woorden voor.

Inga legde haar borduurwerk neer en staarde haar stiefdochter uitdagend aan. ‘Dat heet nabuurschap, Gudrun. Betekent dat niets voor jou? Om een gemeenschap goed te laten functioneren is het belangrijk dat iedereen zijn steentje bijdraagt als er iets vreselijks met een gezin gebeurt.’

‘Het is een familie van arbeiders,’ flapte Gudrun eruit.

Inga dacht even dat ze Gudrun niet goed had verstaan. ‘Moeten arme mensen dan niet geholpen worden als het noodlot toeslaat? De volgende keer kan jij het zijn, Gudrun, die een ongeluk of een vreselijke beproeving voor de kiezen krijgt.’

‘Is dat een dreigement?’ spuwde haar oudste stiefdochter vuur.

Inga wreef vermoeid in haar ogen. ‘Nee, natuurlijk niet,’ antwoordde ze. ‘Ik wil je alleen laten begrijpen hoe het voor Eugenie moet zijn, wetende dat haar broertjes en zusjes lijden omdat ze hun moeder hebben verloren. Ze hebben geen prachtige boerderij met veel land om op terug te vallen. Wíj wel.’

‘En hoe moeten wij twaalf mensen te eten geven?’ beet Gudrun haar toe. Ze stond met haar handen op haar heupen en rolde met haar ogen.

‘Eugenie brengt ze misschien niet allemaal mee hiernaartoe.’

‘Misschien … misschien …,’ imiteerde Gudrun haar theatraal. ‘En wat als ze dat wel doet? Waar wil je tien tot twaalf kinderen onderbrengen? Waar gaan ze eten? En wát gaan ze eten?’

‘We hebben meer dan genoeg voedsel voor onszelf en de bedienden. Ga er niet bij voorbaat vanuit dat het problemen geeft,’ onderbrak Niels. Hij had zich stilgehouden sinds het begin van de discussie.

Gudrun zei niets meer. Ze snoof minachtend.

Inga beefde vanbinnen. Ze had de neiging om tegen haar te gaan schreeuwen, maar ze deed het niet. Gudrun had gelijk; te veel kinderen op Gaupås ging problemen geven.

Toen de avond viel kwam Eugenie over de grindweg aanlopen. Inga herkende de tengere gestalte van verre, maar nu leek het alsof ze een bochel had. Ze leunde op een vreemde manier voorover. Misschien was het niet zo vreemd na de moeilijke dag die ze had gehad.

Eugenie hield twee kinderen bij de hand. Ze kunnen niet erg oud zijn, dacht Inga, terwijl ze haar ogen dichtkneep om ze beter te kunnen zien. Het waren twee jongens van acht of negen jaar oud. Ze keek naar de weg om te zien of er nog meer kinderen waren die het dienstmeisje volgden, maar ze zag verder niemand.

Toen Eugenie voor de deur stilhield, liet ze haar broertjes niet los. Ze schudde haar hoofd en keek naar Inga. Inga sloot de portiekdeur achter zich, zodat binnen niemand zou horen waar ze het over hadden. Eugenie zou het waarschijnlijk niet op prijs stellen als iedereen deelgenoot was van haar wanhoop. Pas toen Inga de treden afliep, zag ze dat het meisje huilde.

‘Dit was de ergste dag van mijn leven,’ jammerde Eugenie.

‘Dat begrijp ik,’ troostte Inga.

‘Nee! Niemand kan begrijpen hoe ik me voel!’ Eugenie hield haar hoofd achterover en staarde naar de sterrenhemel. Snikkend hief ze haar beide handen op, waardoor de armpjes van de kleine jongens omhooggetrokken werden. ‘Heb je enig idee, Inga, hoe het voelde toen wij, de oudere broers en zussen, de jongere kinderen op een rij moesten zetten en moesten kiezen welke we wilden? Niemand … níemand kan zich voorstellen wat een hel het was om het licht te zien doven in de ogen van die kleine kinderen! Niemand kan begrijpen hoe het is om familie te moeten verdelen.’

Eugenie liet haar armen zakken. ‘Mathias kreeg als oudste de éér,’ ze spuwde het woord uit, ‘om als eerste te kiezen. Je had erbij moeten zijn, Inga, en moeten zien hoe hij leed. Als iemand je zou vragen een van je broers te kiezen, welke zou je dan opofferen? Krister of Kristoffer?’

Inga schudde haar hoofd. ‘Ik zie wat je bedoelt. Is het mogelijk om de ene geliefde boven de andere te verkiezen? Mijn hart doet pijn bij de gedachte alleen al. Ik zou dat nooit kunnen! Ik houd van beiden evenveel.’

De twee mooie jongetjes waren bleek geworden bij de ernst van de situatie. Ze durfden Inga niet aan te kijken en zij voelde zich week worden bij het zien van hun nederigheid. ‘Gulbrand,’ schreeuwde ze door de portiekdeur, ‘kun je even hier komen?’

Al snel stond Gulbrand in de deuropening. ‘Je meent het niet?’ riep hij goedmoedig. ‘Zijn er echt twee stoere kerels bij ons op bezoek?’

De jongens glunderden bij de lovende woorden van die reusachtige man en Inga was dankbaar dat Gulbrand zo snel op de situatie inspeelde. Hij schoot zijn klompen aan.

‘De koeien hebben net kalfjes gekregen. Gaan jullie mee om even bij ze te kijken?’

Dat wilden de jongens wel. Ze keken smekend op naar hun grote zus. Eugenie probeerde te glimlachen en naar haar broers te knikken, maar alleen dat laatste ging haar goed af.

Toen Gulbrand in de stal verdween met de kleine jongens achter zich aan, leidde Inga het dienstmeisje voorzichtig naar de witgeverfde bank die onder het keukenraam stond. Ze ging er vluchtig met haar hand overheen om de avonddauw weg te strijken. Ze gingen zitten.

Inga pulkte aan een gebroken nagel. ‘Zijn dit Ellev en Tidemann?’

Eugenie knikte kort.

Inga ging verder. ‘Dus jij hebt voor hen gekozen?’

‘Ja,’ gaf ze uiteindelijk toe, ‘dat klopt. Het zou verkeerd zijn geweest als ik het niet had gedaan. Maar ik zal nooit de niet-begrijpende blikken van de andere kleintjes vergeten.’

Inga kon geen woorden van troost vinden.

‘Ik dank Onze Lieve Heer dat dit een klein dorp is. We zullen elkaar nog vaak zien.’ Eugenie vouwde haar handen samen als in gebed.

‘Er zit kracht in die gedachte,’ gaf Inga toe. ‘En ik weet zeker dat Ellev en Tidemann het hier goed zullen hebben.’

Eugenie beet op haar lip bij haar woorden. Ze sloeg haar handen om haar schouders en wiegde zichzelf verdrietig heen en weer.

Later op de avond liep Inga naar de voorraadschuur, opende de massieve, zware houten deur en stapte naar binnen. In haar hand droeg ze een kandelaar om de ruimte te verlichten.

Ze stond niet te springen om de smalle ladder die naar de eerste verdieping leidde, te beklimmen, maar uiteindelijk kwam ze boven en zette de kaars neer op een ladekast. Het licht van de eenzame kaars was voldoende om het beddengoed te vinden. Haar hand gleed over de schapenvachten. Het was nog te warm buiten om Ellev en Tidemann de dikke schapenwollen dekens te geven, dus pakte ze in plaats daarvan twee dunnere.

In het oude woonhuis was Eugenie aan het schoonmaken. ‘Het komt wel goed hier,’ verklaarde ze, toen Inga binnenkwam met de dekens. Ze legde haar stofdoek neer en vervolgde: ‘Tore heeft me geholpen mijn bed hiernaartoe te brengen. We hebben ook een bed gevonden voor de jongens. Ik heb de spinnenwebben en het vuil al weggehaald.’

Inga bekeek het antieke bed. Het was prachtig ook al hadden de jaren de rode verf weggesleten. Die was op verschillende plaatsen afgebladderd en een van de zijplanken was grijs van ouderdom. Het bed stond hoog op zijn poten – zo hoog dat de jongens een trapje nodig zouden hebben om erin te komen. Maar het zou ze ten minste beschermen tegen de kou van de vloer.

‘Ik denk dat de jongens er prima in zullen slapen. Het is breed genoeg voor beiden.’

Eugenie keek haar met twinkelende ogen aan. ‘Ik ben zo blij dat je me op de hooizolder vond, Inga. Eerst was ik alleen maar bang, maar je straalde een zeldzame … vriendelijkheid uit.’ Ze fluisterde de laatste woorden.

De lof verwarmde Inga meer dan ze zeggen kon. Ze wendde zich half af om Eugenie niet te laten zien dat ze geroerd was.