Kevin Lewis

Mijn gevecht om te overleven

Vertaald door:

Sandra J. Paul

www.lindco.se

info@lindco.se

Oorspronkelijke titel: The Kid

Tekst copyright © Kevin Lewis, 2003

Vertaald uit het Engels door Sandra J. Paul

Dit e-book is uitgegeven door: Bokförlaget Lind & Co AB, 2024 via licentie met The Buckman Agency.

Omslagontwerp: David Pairé

Grafisch ontwerp: Katarzyna Rek / Waterbear Graphics

NUR 402

ISBN 978-94-9328-593-4

Voorwoord

Dit boek schreef ik oorspronkelijk voor mijn vrouw Jackie. Jarenlang heb ik mijn verleden voor mezelf gehouden en me geschaamd voor wat er is gebeurd. Ik trachtte wanhopig om het uit mijn geheugen te bannen, totdat ik besloot mijn leven uit te leggen aan de enige persoon van wie ik meer hou dan wie of wat dan ook. Ik wilde dat ze begreep wie ik ben en wat er in het verleden met me is gebeurd.

Toen het boek eenmaal was geschreven, besloot ik het te publiceren in de hoop dat anderen zouden begrijpen hoe het voor een kind is om geen hoop te hebben, om jaren van fysieke en mentale marteling te ondergaan en ook nog eens de constante pijn te voelen van hongerlijden. Ik hoop dat ik iets meer inzicht kan geven in waarom het met sommige kinderen zo slecht gaat, zodat we manieren kunnen vinden om hen te helpen zich minder bang, verlaten en alleen in de wereld te voelen.

Toen ik mijn zoontje voor het eerst in mijn armen hield, besefte ik dat ik iets moest doen om de demonen uit mijn verleden te verdrijven. Ik moest ze uit mijn hoofd bannen, om ervoor te zorgen dat hij de juiste start in zijn leven zou krijgen. Het was een verhaal dat niet langer geheim kon blijven.

Neerkijken op zijn kleine, slapende gezichtje was als kijken naar mezelf toen ik voor het eerst op de wereld kwam. Hij leek zo kwetsbaar en hulpeloos en ik was wanhopig bezig om alles perfect voor hem te maken, om hem de beste start in het leven te geven die een ouder maar kon maken. Ik wilde ervoor zorgen dat niets uit mijn verleden hem ooit zou beschadigen of ongelukkig zou maken. Alle herinneringen die ik diep in mijn onderbewustzijn had gedempt en onderdrukt om te overleven, begonnen te smeulen en te branden, waardoor mijn ogen waterden en mijn borstkas vernauwde toen ik hem in mijn armen hield.

Mijn zoon was ons tweede kind, maar ik had al eerder soortgelijke angsten ervaren. Toen mijn dochter in 1995 werd geboren, was ik zo bang dat ik een vreselijke vader zou blijken en haar kwaad zou doen. Tegen die tijd had ik een aantal van de geheimen ontdekt die mijn eigen kindertijd en opvoeding hadden beheerst en ik kon niet weten of de waanzin van mijn ouders, die mijn eigen leven jarenlang tot één grote ellende had gemaakt, ook in mijn hoofd zou kunnen tikken als een tijdbom die wachtte om te ontploffen. Alles leek zo perfect in mijn nieuwe leven, maar het had zo gemakkelijk weer vreselijk mis kunnen gaan, alleen maar omdat ik niet wist of ik een goede ouder zou zijn.

Soms lag ik ’s nachts in bed met mijn rug naar mijn vrouw Jackie toe en huilde om wat er in het verleden was gebeurd, omdat ik zo bang was dat het patroon zich zou herhalen. Ik durfde toen nog niet het hele verhaal aan Jackie of aan de buitenwereld te vertellen. Tegen de tijd dat mijn zoon kwam, drie jaar later, voelde ik me dapper genoeg om de demonen in mijn hoofd onder ogen te zien en ze te delen met de vrouw van wie ik hou en met de rest van de wereld.

Ik ben er niet goed in om over mezelf of mijn gevoelens te praten. Ik denk dat dat wel duidelijk is, aangezien ik niet eens in staat ben geweest om mijn eigen vrouw over mijn verleden te vertellen en ze is altijd zo vriendelijk geweest om er niet naar te vragen. Maar ik geloof nu dat ik het aan haar verschuldigd ben om uit te leggen wie ik ben, om enkele plaatsen te beschrijven waar mijn vroegere leven me naartoe heeft gebracht. Ik heb het haar nooit persoonlijk kunnen vertellen omdat ik me te veel schaamde, dus heb ik besloten om het op papier te zetten.

De reden dat het een heel boek is geworden, is omdat het leven dat ik gedwongen werd te leiden in mijn eerste dertig jaar zowel ongewoon als gruwelijk was, en omdat het laat zien dat het mogelijk is om te beginnen met een enorme achterstand in je kindertijd, vervolgens als jongeman nog dieper te zinken, zo diep dat je niet meer gelooft dat het leven de moeite waard is, en je daarna toch nog omhoog kunt klimmen en een gelukkig en vervuld leven kunt leiden.

Ik denk dat de lezers geschokt zullen zijn door de manier waarop een kind in het moderne Groot-Brittannië nog steeds door het sociale netwerk kan glippen, kwetsbaar voor roofdieren en in de waan dat het geen andere keus heeft dan zich tot misdaad te wenden. Ik hoop dat ze zullen worden geïnspireerd door de manier waarop de kracht van liefde mijn redding werd en hoe doorzettingsvermogen zijn vruchten heeft afgeworpen. Ik ben niet trots op alles wat ik in die eerste jaren heb gedaan, maar ik hoop dat ik kan laten zien hoe kinderen zoals ik geen andere keuze hebben als ze willen overleven. Ik wilde alleen maar een kans krijgen om te laten zien wat ik kon, maar zo vaak is de buitenwereld niet vergevingsgezind tegenover dingen die ze niet begrijpt. Veel kinderen vertonen zeker slecht gedrag, maar er is altijd een reden voor, als mensen maar de tijd en moeite nemen om de juiste vragen te stellen.

Als je mijn verhaal hebt gelezen, weet je misschien beter welke vragen je moet stellen en welke hulp je moet bieden. Ik hoop dat je net zo overtuigd bent als ik dat kleine kinderen nooit en te nimmer mogen worden geslagen of mishandeld door de mensen die hun beschermers zouden moeten zijn.

Het roze tinnen huis

Ik ben geboren op 8 september 1970, dus dit is geen verhaal uit de ‘slechte oude tijd’. Dit gebeurde allemaal in een tijd waarin de Britse samenleving er prat op ging goed te zijn. We hadden een welvaartsstaat en kinderbeschermingswetten en een leger van goedbedoelende mensen die er alles aan deden om het een eerlijke wereld te maken voor kinderen die onderaan de maatschappelijke ladder waren geboren. Toch konden ze me niet redden van het lot dat me in mijn eigen huis wachtte.

Op mijn geboorteakte staat dat we in Gypsy Hill woonden, vlakbij Crystal Palace in Zuid-Londen, maar ik herinner me alleen dat we in ‘The Horseshoe’ (het Hoefijzer) woonden – een bocht van huizen aan King Henry’s Drive in New Addington, vlakbij Croydon in Surrey, dus we moeten daarheen zijn verhuisd toen ik nog te jong was om te begrijpen wat er gebeurde. Het maakt eigenlijk niet uit waar we woonden, want elk huis dat onze familie bewoonde, zou er al snel hetzelfde hebben uitgezien.

Die strook van Zuid-Londense buitenwijken was een somber en cultureel desolaat gebied. Er stonden vele rijen met sociale woningen uit de twintigste eeuw, die bestemd waren voor mensen die het zich niet konden veroorloven om in de stad te wonen, afgewisseld met straat na straat vol troosteloze ‘betaalbare’ woningen voor mensen die een beter bestaan in de voorsteden ambieerden. Er was geen culturele geschiedenis waar de gemeenschap trots op kon zijn, geen samenhorigheidsgevoel. In New Addington was er niets om het oog of de ziel te strelen. Het was gewoon een plek waar honderdduizenden mensen woonden, tot ze het zich konden veroorloven om naar een mooiere stek te verhuizen. Veel van de gezinnen, net als de onze, zouden nooit ergens heen gaan, gevangen in een spiraal van armoede, schulden en wanhoop.

King Henry’s Drive was een lange, drukke en deprimerende weg, omzoomd door rij na rij van kleine arbeidershuizen, met het Hoefijzer in het midden en torenflats aan het eind, en wegen aan weerszijden die nergens heen leidden. Het Hoefijzer was, zoals de naam al aangeeft, een gebogen zijweg die het mogelijk maakte om de huizen van de hoofdweg af te zetten rond een groot stuk gras. Als een particulier bedrijf het Hoefijzer vandaag de dag zou aanleggen, zou het een ‘halvemaan’ worden genoemd en zou het mooi worden aangelegd met bomen, maar het enige waar we op het gras naar konden kijken, was een openbare telefooncel en de huizen ertegenover. Alle huizen rond het Hoefijzer waren gebouwd van golfplaten en waren eigendom van de gemeente. Ik weet niet of het de bedoeling was van de architecten die deze huizen ontwierpen om hen langer dan een paar decennia mee laten te gaan, maar ze staan er nog steeds, hoewel sommige nu zijn verbeterd met nieuwe dakpannen en houten bekleding op de buitenmuren. In het begin van de jaren zeventig waren het allemaal nog tinnen dozen om in te wonen, rendabele plaatsen om gezinnen in onder te brengen, om te voorkomen dat ze op straat zouden belanden.

Elk huis in de rij was in een andere pastelkleur geverfd, waarschijnlijk in de hoop de mensen die erin moesten wonen op te vrolijken en de buurt wat karakter te geven. Het onze was roze aan de buitenkant, wat de vuiligheid en ellende binnen die dunne muren verbloemde. Achter het huis lag een kleine tuin die uitkwam op de parkeerplaats en de speelplaats van de Wolsey Junior School.

Sommige buren waren erin geslaagd om hun huizen er mooi verzorgd uit te laten zien, met goed onderhouden voortuinen, kuipen en hangende bloembakken, decoratieve schuttingen en gordijnen voor de ramen. Hun pogingen om kleur en leven aan hun huizen toe te brengen, vestigden alleen maar de aandacht op het gebrek hieraan rondom.

Een dergelijk verzorgd huis zou het verbeeldingsvermogen van Gloria en Dennis, mijn biologische ouders, volledig te boven zijn gegaan. Alleen al om simpelweg te bestaan was haast meer dan ze aankonden. Gloria nam nooit de moeite om haar kamerjas uit te trekken, tenzij ze het huis verliet om haar uitkering te innen. Het kwam nooit in haar op om haar eigen huis eens schoon te maken, laat staan het in te richten of op wat voor manier dan ook te verbeteren. Zelfs vandaag de dag kan ik het niet opbrengen om die twee vader en moeder te noemen. In de zeldzame gevallen dat ik met een van mijn broers of zussen over Gloria praat, noem ik haar altijd ‘jouw moeder’. Sommige wonden zijn gewoon te diep om ooit te helen.

Gloria was een reus van een vrouw, meer dan 1,80 meter lang en mager, met de fysieke kracht van iemand die constant wordt opgeblazen door een opvliegend karakter. Dennis was fysiek sterk en stil, terwijl Gloria luidruchtig en gewelddadig was. Ze sprak nooit met een normale stem, ze schreeuwde alleen maar. Ze was nooit kalm, altijd boos. Niemand mocht haar, waardoor ze nog bozer werd. De buren haatten de manier waarop ze het ene moment tegen hen schreeuwde en het volgende moment dingen van hen aftroggelde. Ze haatten het hoe elk woord dat uit haar mond kwam een obsceniteit was. Het was een constante, lelijke stroom van de meest agressieve scheldwoorden die de Engelse taal kon leveren, afgevuurd door een straal van permanente woede. Als ze aardig probeerde te zijn tegen mensen buiten de familie en ze tot haar vrienden maakte, wat niet vaak gebeurde, was ze nog steeds te overheersend en deinsden ze terug voor de overweldigende kracht van haar persoonlijkheid.

Dennis was gedrongen en veel kleiner dan zij. Hij werkte als ingenieur bij de Britse Spoorwegen. Hij onderhield het spoor en was één van die mannen die je soms vanuit de treinraampjes in weer en wind ziet staan in hun kenmerkende lichtgevende werkjassen.

Hij had gitzwart haar en was van nature teruggetrokken. Zijn werk aan het spoor, waarbij hij nooit met reizigers te maken hoefde te hebben, moet goed bij hem hebben gepast. Zijn grote passie was de muziek van Elvis Presley. Hij was een wanhopig verlegen man. Hij werkte elk moment dat hij kon, soms in de regen en sneeuw, of de hele nacht door. Maar hoeveel extra shifts hij ook draaide, hij kon nooit genoeg geld verdienen om ons op een fatsoenlijke manier te onderhouden. De druk van dit alles leek te groot voor hem.

Zodra hij thuiskwam van zijn werk sloot hij zich op in de keuken met zijn cassetterecorder, waar hij steeds maar weer Elvis-nummers afspeelde, terwijl hij in stilte bij het aanrecht stond te drinken. De muziek moet hem een ontsnapping aan de realiteit hebben geboden, iets wat ik later zelf ook ben gaan waarderen, maar het gaf hem zeker geen vreugde. Het deed hem nooit glimlachen of meezingen, behalve als hij te veel had gedronken. Dan zong hij mee met de meest gevoelige liedjes. Ik weet niet of de rock-‘n-roll hem ooit heeft willen doen meedeinen op de maat. De muziek was eerder een pleister op zijn beschadigde ziel, dan een balsem. Ik denk dat het drinken een andere manier was om te ontsnappen, om de pijn van mislukking en teleurstelling voor minstens een paar uur per dag te verdoven.

Voor zover ik weet, heeft Gloria nooit gewerkt, zeker niet in mijn herinneringen. Ze was altijd volledig afhankelijk van de welvaartsstaat voor aalmoezen, maar wie kon haar dat kwalijk nemen als ze zoveel kinderen had om voor te zorgen? Elke maandag stond ze met zoveel anderen in de rij voor het postkantoor in het groezelige winkelgebied met de wekelijkse girocheque voor haar uitkering en die gaf ze dan meteen uit. Dat postkantoor leek meer handel te drijven dan alle andere winkels in de buurt. Nu verkopen ze er ook loterijbriefjes, zodat mensen met hun schamele uitkering een paar sprankjes hoop kunnen kopen, zonder dat ze het pand hoeven te verlaten.

Gloria had geen enkel budgettair vermogen. Zelfs als Dennis haar doordeweeks geld gaf, zou er op vrijdag nog steeds geen eten in huis zijn. Ze maakte nooit plannen en koesterde geen dromen. Ze had geen hoop om zichzelf te verbeteren of enige ambities voor ons. Ze leefde van de ene aalmoes naar de andere, zonder aan de toekomst te denken of zelfs maar een plan om ons veilig naar de volgende maandag en de daarbij horende girocheque te brengen.

Als de uitkering niet op tijd kwam, wisten we dat de druk op ons allemaal enorm zou toenemen. Ze wachtte bij het raam tot de postbode kwam. Er kwam maar heel weinig post naar ons huis en als het wachten haar te veel werd, stuurde ze me erop uit, zelfs toen ik nog maar vijf jaar oud was, om de postbode in de aangrenzende straten te zoeken en te kijken of hij op weg was naar het Hoefijzer. Ze was ook in staat om me vooruit te laten lopen voor onze post, zodat ze het een paar minuten eerder zou krijgen en kon innen en uitgeven op het moment dat de winkels opengingen.

Als de postbode de girocheque niet bij zich had en ik met lege handen naar huis moest terugkeren, wist ik dat ik in grote problemen zou komen en dat we het hele proces zouden moeten herhalen wanneer de volgende post zou komen.

Als kinderen hadden we altijd honger en wij konden onze eetlust niet stillen met drank of sigaretten, zoals zij en Dennis deden. Al op jonge leeftijd wist ik dat mijn vader graag dronk en rookte. Hoewel mijn moeder nooit iets dronk behalve thee, hing er altijd een smeulende sigaret aan haar onderlip.

Het huis was altijd een chaos. Iedereen die een blik naar binnen wierp door een geopende deur of een raam zonder gordijnen, had meteen geweten dat we een gezin waren dat het niet aankon. Eigenlijk hadden ze het al eerder geweten dankzij de stapels rommel voor de voordeur. Onze kleren lagen altijd in hoopjes door het hele huis verspreid, waar er maar plek was. Ook op de bank werden we omringd door slordige stapels kleding, die naar de vloer gleden als we ertegenaan stootten, waar ze vervolgens bleven liggen om overheen te lopen of achteloos in hoeken te worden geschopt.

Niets werd ooit opgeborgen in een kast of een lade. Niets werd ooit verzorgd of gekoesterd. De voorkamer zag er altijd uit als het laatste uur van een rommelmarkt, net voordat de onverkoopbare spullen definitief naar de stortplaats werden gebracht. In de keuken stond altijd de afwas te wachten en koekenpannen werden hergebruikt met het vet van vorige maaltijden er nog aan vast. Er werd nooit iets afgewassen. Overal waar je keek, was er viezigheid en wanorde.

Gloria regeerde het huis als de tiran die ze was. Sommige regels waren volkomen irrationeel, maar als kind accepteer je de dingen zoals ze zijn. Pas later kijk je terug en zie je de gruwelijke absurditeit van alles. We mochten bijvoorbeeld geen licht in onze slaapkamers hebben. Misschien was het een bezuinigingsmaatregel, of misschien konden ze de moeite niet nemen om de lampen te installeren, maar als ik er nu op terugkijk, denk ik dat het waarschijnlijker was dat ze hun macht over ons wilden uitoefenen en ons wilden laten weten dat zij de meesters waren en wij slechts vergissingen. We waren misschien geweldig toen we nog schattige puppy’s waren, maar als jonge honden hadden we te veel verzorging nodig.

De badkamer was op de begane grond met een buitentoilet, maar we mochten ’s nachts niet naar beneden omdat we anders eten uit de koelkast zouden stelen, dus als we naar het toilet moesten, moesten we een emmer gebruiken die boven aan de trap stond. Omdat het boven zo donker was, lukte het ons niet altijd om de emmer te raken. De plassen konden in de kale planken trekken, waardoor er een plakkerige mengelmoes van vlekken ontstond. Soms deden de kleinere kinderen niet eens de moeite om de emmer te gebruiken, maar plasten ze gewoon waar ze zin hadden. Het hele huis stonk naar urine.

Er zat geen behang op de muren, en op de paar plekken waar dat er wel was, hing het er in stroken af. Als er iets kapot of vlekkerig was, dan bleef dat zo. De slaapkamers waren gewoon kale, groezelige cellen waar we ons probeerden te verstoppen voor Gloria’s temperamentvolle uitbarstingen. De muren waren volgetekend en soms besmeurd met menselijke uitwerpselen waar de kleintjes ongelukjes hadden gehad en niemand de moeite had genomen om het op te ruimen. De vloeren boven en beneden waren altijd plakkerig van het vuil en de weinige plekken waar nog tapijt lag, waren zwart van het vuil en gerafeld door jarenlange slijtage en verwaarlozing. Het was alsof je in een onbewoonbaar huis woonde, dat wachtte op de sloopploeg of op dakloze jongeren die het kwamen kraken. Maar het was geen verlaten kraakpand, het was ons familiehuis.

Elektriciteit en gas waren altijd een probleem. We moesten betaalmeters, waar je muntjes in moest stoppen, laten installeren omdat Gloria en Dennis de rekeningen nooit betaalden, maar dan gebeurde het weleens dat ze de meters openbraken om de muntjes er weer uit te stelen. Soms hadden we dagenlang geen stroom omdat ze de apparatuur dan kapot hadden gemaakt of omdat het geld op was en dan moesten we tot de volgende maandag wachten op hetzelfde ritueel, wat zoveel betekende als wachten op de postbode.

Omdat we nooit geld hadden, stonden we altijd bij mensen in het krijt. Als de vertegenwoordigers van gas, elektriciteit of huur kwamen aankloppen, moesten we ons verstoppen, dekking zoeken achter de bank of gewoon een stapel kleren over ons heen gooien, in de hoop dat, als ze door de ramen gluurden, ze alleen maar een verlaten chaos zouden zien. Als dat niet lukte en ze erin slaagden om het huis binnen te komen, volgde er altijd een schreeuwpartij waarbij beschuldigingen over en weer vlogen. Gloria kookte dan van verontwaardiging over de oneerlijkheid van het leven.

Af en toe verzamelden mijn oudere broer Wayne en ik de moed om eten uit de koelkast te stelen terwijl onze ouders ergens anders in huis bezig waren, gedreven door de honger die constant aan ons knaagde. We trainden onszelf om in het holst van de nacht naar beneden te sluipen en wisten welke planken we moesten ontwijken om niet te worden gehoord. Er was nooit veel om uit te kiezen, maar alles wat we vonden, stopten we in onze mond en slikten we zo snel mogelijk door voor het geval we werden betrapt en werden gedwongen om het uit te spugen. We aten rauwe worstjes als dat alles was, of zelfs rauwe aardappelen. Dennis had een voorliefde voor quiche met ham en kalfsvlees en als hij er ’s nachts eentje in de koelkast liet staan, probeerden we die te pakken te krijgen, bereid om de gevolgen te trotseren om de pijn van de honger te verzachten.

Zoals veel kleine jongens plaste ik bijna elke nacht in bed en ik riep dan om mijn moeder, bang om het haar te vertellen, maar niet wetend wat ik anders moest doen. Ik leerde al snel om het Gloria niet meer te vertellen, want dan gaf ze me een klap op mijn natte huid, waardoor de klappen nog meer prikten, en ze duwde me naar beneden en dwong me in bad te slapen met alleen een vieze handdoek als deken om me een lesje te leren.

‘Jij vuile, verdomde klootzak!’ schreeuwde ze in de vroege ochtenduren in mijn door slaap benevelde oor, woedend omdat ze uit haar eigen uitgeputte slaap was gewekt, duwend en knijpend en slaand tegen elk deel van me dat ik niet buiten haar bereik wist te krijgen.

Ik deed zo snel mogelijk wat ze zei en bleef in het koude, harde bad liggen tot ze weer naar boven was gegaan. Daarna kroop ik op de badkamervloer en zocht een andere handdoek om op te liggen, omdat die warmer was dan het koude metaal van het bad. Wanhopig om niet te diep in slaap te vallen, voor het geval ik haar ’s ochtends niet naar beneden hoorde komen, dommelde ik de rest van de nacht onrustig in. Zodra ik haar boven hoorde, klom ik weer in bad en deed alsof ik diep sliep.

Ik leerde al snel dat ik haar niet wakker moest maken als ik ongelukjes had. Ik ontdekte dat als ik lang genoeg op de natte plek lag, de warmte van mijn lichaam de vlek zou drogen. Ze zou de vlek nooit opmerken, aangezien ze de bedden nooit verschoonde. De geur van vuil en urine doordrong ons en onze omgeving en reisde de volgende dag met ons mee naar school in onze kleren en haren en op onze huid.

Mijn nachten waren vaak net zo beangstigend als de dagen, achtervolgd door nachtmerries. Soms werd ik wakker in de donkere kamer en riep ik zonder na te denken om mijn moeder, maar zodra ik haar naar de kamer hoorde stampen, had ik daar meteen spijt van en krulde ik me op tot een bal. Dan trok ik de dekens over mijn hoofd om de onvermijdelijke klappen die op me neer zouden regenen, tegen te gaan. Ik moest zo vroeg mogelijk leren om mijn natuurlijke kinderinstincten om me tot mijn moeder te wenden als ik bang of ongelukkig was, in bedwang te houden. Ik moest leren om de angst en ellende binnen te houden en om er zelf mee om te gaan, want als ik haar op wat voor manier dan ook lastigviel met mijn problemen, zou ik alles alleen maar erger maken.

‘Als je nog één geluid maakt, verdomde klootzak,’ schreeuwde ze uit volle borst, terwijl ik haar probeerde te omhelzen en te vertellen waar ik bang voor was, ‘krijg je een pak slaag en slaap je in bad.’

Nachtmerries werden op precies dezelfde manier bestraft als bedplassen. Ze sleepte me aan mijn haar de trap af naar de badkamer. Ik leerde om me aan haar handen vast te klampen als ze mijn haar vasthad, om wat van het gewicht weg te nemen en de pijn te verzachten. Er zijn altijd trucjes die je kunt toepassen, meestal instinctief, om de overlevingskansen in elke situatie te vergroten. Hoe meer ik schreeuwde en om genade smeekte, hoe woedender ze werd, dus leerde ik om niet te huilen en zo stil mogelijk te zijn. Ik redeneerde dat, als ik de straf in stilte zou ondergaan, het allemaal sneller voorbij zou zijn, maar soms maakte mijn stille aanvaarding van de straf haar alleen maar woedender. Dan stond ik daar met trillende lippen en stille tranen over mijn gezicht. Ze zag dit dan als een soort domme brutaliteit en bleef me aanvallen tot ik niet meer kon voorkomen dat ik het uitschreeuwde van de pijn. Ik denk dat ze het geschreeuw van pijn nodig had om te bewijzen dat ze de controle had.

Haar woede leidde altijd en onmiddellijk tot geweld. Soms haalde ze uit naar ons met haar handen en voeten en soms pakte ze een stok of een riem of iets anders wat voorhanden was, om de slagen effectiever te maken. Als ze me met haar hand sloeg, was de klap zo hard dat er nog uren daarna een duidelijke afdruk op mijn huid te zien was. Tijdens sommige van de ergste woedeaanvallen beet en krabde ze ons in het soort razernij dat je zou kunnen associëren met een wilde hond. De beste manier om me te verdedigen, was om me op te krullen tot een bal en mijn gezicht en vitale organen te beschermen. Ik was te jong om voor mezelf op te komen, ik smeekte alleen maar om genade.

‘Sorry, mama! Sorry, mama! Alsjeblieft niet, mama! Alsjeblieft niet, mama!’ en zo bleef het maar doorgaan.

Op een nacht, toen ik een jaar of zes was, werd ik wakker uit een diepe slaap met een onbekend gevoel. Iemand hield me vast, maar niet zoals gewoonlijk. Ik werd niet vastgebonden of pijnlijk in een richting getrokken waar ik niet heen wilde. Er leek geen boosheid bij betrokken te zijn, of geschreeuw. Ik was verward in mijn half wakkere toestand, wetend dat ik me op mijn gemak en beschermd voelde, maar niet wetend waarom. Toen ik bijkwam, realiseerde ik me dat het huis vol ongewone activiteit was. De armen waarin ik werd gewiegd, waren voor mij onbekend. Het waren de armen van een man en hoewel hij voorzichtig was om me niet te laten schrikken, haastte hij zich. Er was een gevoel van urgentie en ik hoorde stemmen en het geluid van draaiende motoren buiten het huis terwijl we ons een weg naar beneden baanden. Toen hij de verlichte nacht in liep, zag ik dat de man die me droeg een helm op had en gekleed was in een uniform, en ik realiseerde me dat hij een brandweerman was. Ik voelde me niet bang omdat hij zo kalm leek terwijl hij me mee de straat op nam. Ik leek niet in gevaar te zijn.

Er hing een rooklucht en er was veel lawaai van de brandweerauto’s die naast de stoep stonden om de brand te blussen die was uitgebroken in het blikken huis ernaast. Ik was verdrietig toen hij me neerzette om samen met de anderen naar de gebeurtenissen te kijken. Ik zal nooit het gevoel vergeten dat ik die paar ogenblikken door die brandweerman werd gedragen. Ik had nog nooit zoiets zachtaardigs of zorgzaams meegemaakt.

Mijn broer Wayne was net een jaar ouder dan ik. Na ons kwamen Sharon en Julie. Robert en Brenda kwamen later. Gloria gaf altijd de voorkeur aan Wayne boven mij, en Sharon en Julie waren veel stiller en irriteerden haar minder. Ze haatte mij dus het meest, totdat Robert kwam om mijn rol als zondebok te delen. Brenda, de baby van de familie, zou altijd haar andere favoriet zijn, samen met Wayne. Het was een situatie die we allemaal begrepen en accepteerden. Het was gewoon zoals de dingen waren.

Gloria beperkte zich niet tot fysiek pesten. Terwijl ze me sloeg en schopte, krabde en sloeg, aan mijn haar trok en me soms zelfs beet, liet ze ook scheldwoorden vallen en zei ze dat ik ‘zielig’ was, dat ik ‘homo’ was. ‘Kevin is een kleine homo,’ herhaalde ze keer op keer. Al die tijd dat ze me vertelde hoe nutteloos ik was, was haar gezicht een centimeter van het mijne verwijderd. Haar tanden knarsten dan van woede en scheldwoorden sloegen op me in. Alle frustraties en ontberingen die zich voortdurend in haar eigen hoofd opstapelden, spuwde ze over me uit telkens als ik in haar buurt kwam, elk uur van de dag. De agressie nam nooit af. Haar afkeer van mij was zo intens dat, zelfs als ze in een goede bui was, ze het niet kon opbrengen om vriendelijk tegen me te spreken, me te knuffelen of me te kussen. Ik hoorde nooit een enkel woord van lof of vriendelijkheid over haar lippen komen. Soms werd ze zo woedend op me dat haar kunstgebit lossprong als ze schreeuwde. Als dat gebeurde, kon ik het nooit laten om te lachen, wat haar woede nog meer aanwakkerde. Voor mij was dit het normale leven.

Op het moment dat Dennis terugkwam van zijn werk somde ze al schreeuwend mijn gemaakte fouten op.

‘Je verdomde zoon heeft dit gedaan, en dat…’ Het was elke dag hetzelfde. Haar eindeloze tirade dreef hem regelrecht naar de keuken, waar ze hem bekogelde met hysterische klachten en scheldpartijen, totdat hij zijn cassetterecorder aan de praat kreeg en een fles kon openmaken om haar stem te overstemmen met Elvis en bier.

Ik weet niet meer wat mijn misdaden waren in die begintijd. Ik was een levendige, onstuimige jongen, dus het kan van alles zijn geweest, van het breken van een mok tot het dichtslaan van een deur of het eten van iets wat verboden was, haar een slechte blik toewerpen of overprikkeld zijn omdat ik buiten ging spelen. Soms was het helemaal niets. Het maakte niet uit wat ik wel of niet deed, de reactie was altijd hetzelfde.

Er kwamen af en toe maatschappelijk werkers langs, maar die bleven nooit lang, en als er sporen of blauwe plekken zichtbaar waren, konden die altijd worden weggeredeneerd als een of ander verzonnen ongeluk.

‘Hij struikelde in de tuin!’ zei ze dan en de maatschappelijk werkers keken vervolgens naar het gras van een halve meter hoog, waar wat puin uit stak en besloten dat ze geen reden hadden om aan haar verhaal te twijfelen.

Op het moment dat deze mensen over de drempel kwamen, stortte ze haar gal uit over alle ontberingen die ze had doorstaan en over iedereen die haar boos had gemaakt. Je kon de paniek in hun ogen zien terwijl ze probeerden weg te komen van haar spervuur van klachten en grieven over ons, over Dennis, over de buren, de gemeente en iedereen die haar leven de afgelopen dagen of weken had beïnvloed. Ze konden niet wachten om weer het huis uit te gaan, de frisse lucht in, dus ze verlengden hun bezoekjes niet onnodig door met me te praten of te vragen hoe het met me ging.

Ze konden zien dat mijn moeder en ik elkaar haatten, maar ze hadden geen bewijs dat ze me sloeg. Als ze me vroegen hoe ik aan een bepaalde snee of blauwe plek was gekomen, loog ik voor haar, want als ik dat niet deed, wist ik dat ik nog erger zou worden afgeranseld op het moment dat ze de deur uit waren. Ze stond daar dan boven me uit te torenen, terwijl de maatschappelijk werker neerknielde om met me te praten. Ik wist nooit waarom ze bij ons kwamen of wat ze deden, maar als ze er waren, was Gloria op haar best, als een kind dat klaarstond voor snoep.

Ik kon niet ontsnappen. Ik kon haar niet ontlopen. Ik kon me niet voor haar verstoppen. Ik had geen andere keuze dan in angst te blijven leven en erover te zwijgen.

Als Dennis eenmaal thuis en in de keuken was, stond ze hem nog steeds niet toe om rustig naar zijn muziek te luisteren. Ze was vastbesloten om hem te betrekken bij het disciplineren van zijn kinderen.

Niemand in het gezin sprak ooit rustig. Er waren nooit redelijke gesprekken. Iedereen schreeuwde tegelijk. Hij werd onvermijdelijk meegesleurd in de ruzie, zijn geduld net zo gespannen als het hare door het eindeloze lawaai en de schuttingtaal. Uiteindelijk, vooral als hij een paar drankjes op had, begon hij ook te slaan. Omdat zij niet ophield, maar alsmaar doorging over alles wat er mis was in haar leven, alles wat er mis was met hem en met mij, kon hij de druk niet langer weerstaan. Na een lange dag, of nacht, hard werken, knapte hij en begonnen ze ruzie te maken. Ze sloegen elkaar en als wij in de buurt waren, sloegen ze ons ook.

Als de gemoederen eenmaal verhit waren, liepen we allemaal groot gevaar om door hen ernstig te worden mishandeld. Beiden verloren elk beoordelingsvermogen wanneer hun woede opborrelde. Toen Wayne hem een keer tegensprak, gooide Dennis een mes naar hem. Wayne kan niet ouder dan zes of zeven zijn geweest. We waren allemaal in de kamer; Gloria, Dennis en ik schreeuwden, de meisjes keken in nerveuze stilte toe. Hij had van alles kunnen gooien in zijn woede, maar het was toevallig een mes dat in zijn hand kwam op het moment dat zijn woede tot een hoogtepunt kwam en hij niet de controle had om zichzelf tegen te houden. Het mes boorde zich in Waynes been en meteen stroomde er bloed uit.

Een luide paniek vermengd met woede vulde het huis, terwijl ze probeerden te bedenken wat ze moesten doen en zichzelf genoeg trachtten te kalmeren om verantwoordelijk te handelen. Toen ze zich uiteindelijk realiseerden dat ze de wond zelf niet goed konden behandelen, waren ze gedwongen om Wayne naar het ziekenhuis te brengen om te worden gehecht.

Ze moeten nerveus zijn geweest dat ze lastige vragen zouden krijgen. Toen de dienstdoende dokter vroeg wat er was gebeurd, vertelden ze hem dat het een ongeluk was geweest en hij accepteerde de uitleg. Het bleef me verbazen hoe mensen die in een positie waren om ons te redden, altijd graag geloofden wat volwassenen hun vertelden. Het moet duidelijk zijn geweest aan de toestand waarin we verkeerden dat dingen uit de hand liepen, maar alle mensen met wie we in contact kwamen, waren altijd bereid om elke verklaring te accepteren waar Gloria of Dennis mee kwamen. Misschien was het tijds- of werkdruk waardoor ze zo graag door naar het volgende probleem wilden, of misschien wilden ze zich er niet mee bemoeien, of waren we voor normale mensen gewoon te angstaanjagend.

Dennis was fysiek een erg sterke man. Als hij me sloeg, tilde hij me op aan mijn pols en liet mijn andere hand vrij om verwoed te proberen de slagen te blokkeren, terwijl ik kronkelde en spartelde in zijn greep. Maar dat was onmogelijk en mijn pogingen om mezelf te beschermen en mijn weigering om een stilstaand doelwit te blijven, maakten hem alleen maar bozer. Wayne, Julie en Sharon werden bang als hij kwaad op me werd en schreeuwden hem toe dat hij moest ophouden met me te slaan. Door hun lawaai werd hij alleen maar geïrriteerder, als een verdwaasde, verwarde stier die werd beschimpt in een arena.

Als hij me eenmaal met al zijn kracht had geslagen, gooide hij me aan de kant als een stuk vuil. Maar zijn uitbarstingen gingen voorbij, in tegenstelling tot die van Gloria, en hij schreeuwde nooit scheldwoorden in mijn gezicht of vertelde me wat een waardeloze klootzak ik was. Ik kreeg de indruk dat hij me aardig vond en dat ik zijn lievelingetje was, maar hij kon de spanning van het constante lawaai, het geschreeuw en de woede gewoon niet aan. Hij wilde gewoon alleen worden gelaten met zijn bier en zijn muziek.

Het voortdurende lawaai moet een marteling voor hem zijn geweest, die hem steeds verder in zichzelf dreef. Hij werd met het jaar stiller en meer teruggetrokken. Er waren momenten waarop we glimpen kregen van het soort vader dat hij had kunnen zijn als hij niet onder te veel druk van ons allemaal had gestaan. Op een keer, toen Wayne en ik ruzie hadden over iets, gaf hij ons allebei bokshandschoenen en zei dat we het uit moesten vechten als we dat wilden, omdat hij geloofde dat de enige manier om iets op te lossen met fysiek geweld was. Soms, als ik een flink pak slaag van Gloria had gekregen, liep ik langs hem heen en dan legde hij zijn hand op mijn schouder, maar hij zei nooit iets. Als dat gebeurde, dacht ik dat alles goed zou komen, maar dat was nooit zo. Ik dacht dat hij me zou beschermen en voor me zou zorgen, maar dat deed hij niet.

In de loop der jaren ging hij steeds meer drinken. Hij stapte over van bier op jenever, kwam elke avond thuis met nog maar tot de helft gevulde flessen in zijn zak en bleef tot in de kleine uurtjes in de keuken, alleen maar drinkend en naar de muziek luisterend. Niemand van ons ging naar binnen, we wisten dat hij met rust wilde worden gelaten. Hoe meer hij dronk, hoe bozer en depressiever hij werd en steeds meer in zichzelf gekeerd raakte.

Er was in ons huis niets anders dan woede-uitbarstingen en ellende, nachtmerries en ruzies, mishandeling en scheldwoorden. Er waren nooit eens mooie momenten van gelach of vergeving, geen vriendelijke woorden of aanmoediging.

Een leven onder zulke omstandigheden is funest voor het gevoel van eigenwaarde en geeft een kind geen hoop voor de toekomst. Het moet alles maar ondergaan en er is nooit plezier. Als niet iemand van buitenaf hen redt, hebben de kinderen van zulke gezinnen geen hoop op ontsnapping en herhalen ze slechts het patroon dat door hun ouders wordt uitgezet.

De zwervers

Als het leven thuis al een voortdurende nachtmerrie was, dan was er voor ons op school ook geen ontsnappen aan. De andere kinderen noemden ons ‘de zwervers’ en sloten ons volledig buiten. Het was duidelijk dat we anders waren dan zij en iedereen in de buurt kende Gloria, dus wij werden ook gebrandmerkt door haar reputatie. Ik weet zeker dat de ouders van andere kinderen hen waarschuwden om uit onze buurt te blijven. Niemand wilde dat hun kinderen iets met ons te maken zouden hebben. Als ik een van die ouders was geweest, vermoed ik dat ook ik mijn kinderen zou hebben afgeraden om iets met ons te maken te hebben.

We waren ingeschreven op Wolsey Junior, de school die vlak achter ons huis lag, waardoor de andere kinderen met eigen ogen konden zien hoe we leefden. Onze tuin had alleen een hek van kippengaas eromheen, dus we konden de ellende niet verbergen voor iedereen die langsliep. Aan de andere kant van het hek verzamelden de ouders zich twee keer per dag om hun kinderen af te zetten en op te halen. Ze stonden dan in groepjes te praten, zoals ouders dat doen, en naast hen lag het overduidelijke bewijs van hoe ver uit de hand gelopen ons leven thuis was. Ik schaamde me diep wanneer ik ze in ons chaotische huis zag kijken en ze hun stem hoorde verlagen om grapjes over ons aan elkaar te vertellen. Ik wist zeker dat elk paar ogen dat ooit naar de school kwam, onweerstaanbaar naar de verschrikkingen van onze achtertuin werd getrokken.

Ouders konden misschien wat zachter praten over ons, maar kinderen maken zich niet druk om beleefdheid of het sparen van de gevoelens van anderen. Ze zoeken gewoon redenen om andere kinderen neer te halen voordat iemand hén neerhaalt en mijn ouders boden genoeg van die redenen, van de manier waarop we gekleed gingen tot de manier waarop we roken en van de smerigheid van het huis tot het constante geschreeuw.

Soms waste Gloria ons in de gootsteen voor het keukenraam, zodat iedereen die van of naar school ging ons naakt en vernederd gewassen kon zien worden in de keuken, tussen de vieze borden en pannen. Zondagavond was badavond. Als we buiten op het gras van het Hoefijzer speelden tot ze klaar was om met het ritueel te beginnen, hoorden we haar schreeuwen dat we binnen moesten komen. Haar lelijke stem overstemde elk ander geluid. We durfden niet rond te hangen zodra ze had geroepen, omdat we wisten dat we een pak slaag zouden krijgen als ze ons te pakken kreeg als we haar lieten wachten.

Als ik niet als eerste in de rij stond voor het bad, moest ik zitten en luisteren naar het ontroostbare geschreeuw van de anderen. Ik staarde naar de televisie en probeerde me te concentreren op Playaway of een ander programma, om zo het lawaai te dempen. Het was echt geschreeuw van angst en pijn.

Als ze ons eenmaal in haar greep had, schrobde ze ons pijnlijk hard en maakte ze onze oren schoon met een haarspeld. Je wist nooit hoe diep ze die speld erin zou duwen en ik was altijd bang dat ze door mijn trommelvlies zou breken en me doof zou maken.

Als ik probeerde tegen te stribbelen, hield ze mijn armen met een handdoek tegen mijn zij en klaarde ze de klus met geweld. Als ik eenmaal de strijd had opgegeven en vastgebonden zat, lag ik bewegingsloos en stil omdat, als ik mijn hoofd bewoog, de haarspeld dieper zou zijn gegaan en de schade en pijn erger zouden zijn geweest.

De kwellende discipline van die rituele reinigingsbeurten kleeft nog steeds aan me en ik merk dat ik mijn oren elke dag moet schoonmaken, zelfs als ik weet dat het niet nodig is, hoewel ik nu wattenstaafjes gebruik in plaats van stukken metaal. We hadden geen shampoo of fatsoenlijke zeep, dus een bad maakte ons nauwelijks schoon. Daarna trokken we onze stinkende kleren opnieuw aan en kropen we weer in onze bedden met vieze lakens, waardoor onze kenmerkende familiegeur onverminderd bleef hangen.

Soms begonnen de andere kinderen een liedje in de speeltuin als we aankwamen.

‘Zwerver! Landloper! Vagebond!’, of een andere term die ze ons wilden toeschreeuwen. We konden niets doen om ze tegen te houden. We moesten het maar over ons heen laten komen. We konden nergens naartoe vluchten en we konden ze niet allemaal bevechten. We konden niets doen om ons uiterlijk te verbeteren. We waren wie we waren en daar viel niets aan te veranderen. We konden niets doen aan het vuil of de stank, want we wisten niet hoe we het huis moesten ontsmetten of de lakens en kleren moesten wassen, net zomin als Gloria dat kon. Niemand van ons bezat een tandenborstel of wist wat tandpasta was, of gebruikte regelmatig zeep. Het stigma van onwaardige armoede kleefde net zo hardnekkig aan ons als de geuren, en de andere kinderen waren niet van plan om ons onze plaats te laten vergeten.

Het is geen schande om geen geld te hebben, maar zelfs in de armste lagen van de samenleving zijn er nog sociale klassen. Er zijn mensen die eerlijk werken om hun kinderen met de beperkte middelen die ze hebben de best mogelijke opvoeding te geven, die hun kinderen overladen met liefde en ze schoonhouden en ze helpen met hun schoolwerk in de hoop dat ze later uit de armoedeval kunnen ontsnappen, zelfs als hun ouders dat niet kunnen. Deze mensen hebben zelfrespect en weten dat er een beter leven is om naar te streven.

Maar er zijn ook de gezinnen die het gewoon niets kan schelen, die zich lijken te wentelen in hun eigen ellende en die alle hoop hebben opgegeven om ooit hun lot in het leven te verbeteren. De kinderen van arme gezinnen hebben er geen moeite mee om onderscheid te maken tussen de twee types. Eén keer raden waar de familie Lewis hoorde in deze hiërarchie van armoede?

We leefden in een sociaal isolement. Geen enkel ander kind nodigde ons ooit uit om bij hen thuis te komen spelen en we waren te bang om ze bij ons thuis uit te nodigen vanwege alles wat ze zouden kunnen zien. De schaamte om de deur voor iemand anders te openen, zou te groot zijn geweest. Hoe kun je een klasgenoot uitnodigen in je slaapkamer, als je weet dat het er naar urine stinkt omdat er een emmer met dat spul boven aan de trap staat en als er niet eens een lamp hangt, zodat ze kunnen zien waar ze kunnen spelen? Ik vermoed dat hun ouders hen toch niet hadden laten komen.

We gingen nooit naar verjaardagsfeestjes. Ik wist wel dat deze feestjes plaatsvonden omdat ik de anderen er de dag erna op het schoolplein over hoorde praten, en het voelde raar dat ik er zelf nog nooit eentje had mogen beleven. Verjaardagsfeestjes waren iets wat buiten mijn kleine wereld bestond. In mijn verbeelding werden ze iets prachtigs, net als al het andere waarvan ik me buitengesloten voelde. Ik verlangde ernaar iemand anders te zijn. Iemand die op feestjes werd uitgenodigd, iemand die populair was en vrienden had en niet anders was. De andere ouders moedigden hun kinderen niet aan om aardig tegen ons te zijn. Ze wilden niet betrokken raken bij de agressieve Gloria en haar ellendige, zwijgzame man. Als ik er nu op terugkijk, kan ik het ze niet echt kwalijk nemen. Ze beschermden gewoon hun kinderen. Maar het betekende wel dat we nergens heen konden waar we enig respijt zouden krijgen van het slaan en pesten thuis en het treiteren op het schoolplein. We waren buitenstaanders in elk gebied van ons leven.