Het geluk van de wandelaar

De vertaler ontving voor deze vertaling een
projectwerkbeurs van het Nederlands Letterenfonds

Oorspronkelijke titel The Gentle Art of Tramping

© Stephen Graham, 2019

Deze uitgave is uitgegeven in overeenstemming met

Bloomsbury Publishing Plc

Voorwoord © Mathijs Deen, 2022

Vertaling © Paul van der Lecq en Uitgeverij Oevers, 2022

Omslagontwerp en vormgeving binnenwerk

Martijn Couwenhoven, Uitgeverij Oevers

Verzorging e-book Coco Bookmedia

NUR 320

Hardcover ISBN 9789492068866

E-book ISBN 9789493290075

www.uitgeverijoevers.nl

Inhoud

Voorwoord

Het geluk van de wandelaar

1 De paden op

2 Schoenen

3 De plunjezak

4 Kleding

5 Geld meenemen

6 De reisgenoot

7 Waarheen?

8 De kunst van het nietsdoen

9 Emblemen van de wandeltocht

10 Het vuur

11 Het bed

12 De duik

13 Opdrogen na de regen

14 Marcheerliedjes

15 Bietsen

16 Een schuilplaats zoeken

17 De wandelaar als kok

18 Tabak

19 Boeken

20 Lange onderbrekingen

21 Vreemdelingen

22 Het aantekenboekje van de kunstenaar

23 Kaarten

24 Verboden toegang voor onbevoegden

25 Een zigzagwandeling

26 De buitenlucht

Voorwoord

Het begon met Dostojevski. Stephen Graham was vijftien toen hij in een boekenstalletje een tweedehands exemplaar aantrof van Misdaad en Straf. Het was een gebeurtenis die zijn verdere leven richting zou geven. Want vanaf het moment dat hij het boek begon te lezen, gingen zijn gedachten en verlangen uit naar Rusland.

Stephen werd in 1884 in Edinburgh geboren. Zijn vader Peter Anderson Graham, een ongedurige journalist die het gezin ervoer als een blok aan zijn artistieke been, had zijn vrouw en zes kinderen uit Schotland meegenomen naar Londen, waar hij hoopte zich uit de armoede te kunnen schrijven. Toen het gewenste succes eindelijk kwam en hij de lucratieve baan kreeg als redacteur van het blad Country Life, liet hij prompt zijn gezin in de steek.

Maar zo ver was het nog niet toen Stephen vijftien was. Omdat een vervolgopleiding er vanwege geldgebrek niet in zat, had hij zich op aanwijzing van zijn vader neergelegd bij een betrekking als klerk bij een overheidsdienst in Somerset House in Londen. Hij bracht er post rond, deed geestdodend administratief werk en hield veel tijd over om te lezen; liefst schrijvers die hem een filosofisch panorama voorschotelden van een groots en betekenisvol leven, ergens ver buiten de muren van Somerset House. Zo was hij er aan toe toen hij Dostojevski ontdekte. Het boek stootte in zijn geest een deur open naar een hem onbekende maar beloftevolle wereld.

De gedachten aan Rusland begonnen hem te achtervolgen, leidden hem af van het monotone ambtenarenwerk, zetten hem ertoe aan meer Russen te lezen. Eerst probeerde hij de onrust binnen de perken te houden door Russisch te leren, vervolgens door vier weken vrij te nemen om een reis naar Moskou en Nizjni Novgorod te maken, maar uiteindelijk, ruim een jaar na terugkomst van zijn eerste Russische reis, besloot hij de veiligheid en het vooruitzicht op pensioen vaarwel te zeggen om te proberen zijn brood te verdienen als reizend schrijver en journalist. In Rusland. Zijn chef zei hem dat hij daarmee de zekerheid van een inkomen en een pensioen zou verruilen voor het najagen van een illusie,

‘Ik ga achter de illusie aan,’ verklaarde Stephen en hij vertrok.

Aan het eind van zijn leven was hij er, terugkijkend, nog niet helemaal uit hoe hij het het best kon omschrijven wat hij als jongeman dacht in Rusland te vinden, maar dat je er in de omgang met de gewone Russen de zin van het bestaan op het spoor kon komen, daarvan had Dostojevski hem wel doordrongen. De boeren en monniken van Rusland konden hem beter leren wat het betekende om een echt mens te zijn dan alle ambtenaren met wie hij gewerkt had en alle boeken die hij tot dan toe gelezen had. Rusland, zo stelde hij zich voor, was het land waar het mysterie van het leven aan de oppervlakte kwam. De gewone mensen die op het eindeloze platteland hun dagen in eenvoud sleten waren dragers van de Russische ziel, die zo onvergelijkbaar anders was dan alles wat Stephen in de nadagen van het Victoriaanse Engeland was tegengekomen.

Voortgedreven door een verlangen de gewone Russen te ontmoeten en de zin van het bestaan te vinden ging hij op pad. Te voet. Het was 1908. De eerste wereldoorlog was nog niet op de horizon verschenen. Het was het Rusland van voor de Revolutie, het ‘heilige Rusland’ onder de Tsaar.

En allemachtig, wat heeft hij veel gelopen. Hij doorkruiste de hele Kaukasus, hij liep de 1250 kilometer van Archangelsk naar Moskou, hij liep de kust van de Zwarte Zee langs en, eenmaal in Konstantinopel, vergezelde hij Russische pelgrims die hij daar aantrof op hun reis naar Jeruzalem. Stephen Graham’s biograaf, Michael Hughes, schrijft in zijn boek Beyond Holy Russia: ‘Het land nam voor hem steeds meer de vorm aan van een reusachtig, heilig grondgebied, waar het dagelijks leven geheel en al werd geregeerd door de alomtegenwoordige oneindigheid.’

Het waren de allerlaatste nadagen van het tsaristisch Rusland dat in de revolutie vermalen zou worden. De eerste wereldoorlog maakte aan Stephen’s onbekommerde voettochten een einde, al zou hij in 1918 als soldaat bij de Scots Guards nog heel wat afmarcheren aan het front bij Arras en aan het Canal du Nord bij Cambrai, waar hij deelnam aan de hevige gevechten bij de Hindenburglinie.

Hij overleefde en ging na de oorlog weer op pad, zowel in Europa als in Amerika. Maar de wereld was veranderd, de mystiek van het eenvoudige leven was tussen de brokstukken van de voorbije oorlog moeilijker te vinden en voettochten werden schaarser. Stephen verplaatste zich nu voornamelijk per trein. En in 1925, toen hij aan Het geluk van de wandelaar begon te schrijven, verbleef hij in Parijs, ver weg van de levensstijl, de natuur, de voetpaden en de inspirerende verten die hij voor zijn lezers zou oproepen en aanprijzen.

De gelukkige wandelaar die hij in zijn boek beschrijft is dan ook vervuld van Fernweh, een sterk verlangen naar de verten en de onbezorgde voettocht daar naartoe. Stephen Graham roept in zijn boek nog een keer het oude verlangen op dat hem wegdreef uit Somerset House, toen hij het geregelde leven de rug toekeerde. De schaduw van de persoonlijke beslommeringen, de verschrikkingen van de oorlog, de omwenteling van de wereld van voor de catastrofe; het lijkt in zijn boek allemaal niet te bestaan. De gelukkige wandelaar loopt weer zoals Stephen zelf tien jaar eerder deed door de ongerepte natuur, zonder de last van bezit en verplichting. De wilde beesten deren hem niet, storm en regen schrikken hem niet af, de waarheid openbaart zich in de natuur en de mensen die hem gastvrij onderdak verlenen verrijken hem. Wie weet hoe te wandelen, weet hoe te leven, schrijft hij.

Stephen Graham geeft in Het geluk van de wandelaar gedetailleerde instructies aan eenieder die, gedreven door een onstilbaar verlangen aan de sleur van alledag te ontkomen, de voordeur achter zich dicht trekt en met ongewisse bestemming begint te lopen. De wereld waarin hij ronddwaalde bestaat niet meer, maar het geluk dat hij beschrijft is van alle tijden.

Mathijs Deen

Het geluk van de wandelaar

Mijn geheim dwaalt rond op de wind, Er is geen Tijd meer – te verliezen; De wereld is jong – we banen ons gezwind een weg naar de vrijheid die we verkiezen!
Een nog ongerepte dag breekt voor ons aan en bedriegt de doffe zon; de minuten vallen stil.
De vogels zijn gaan zingen. Hoor! Kom buiten staan!
Er is geen haast! Het leven is nog pril.

Algernon Blackwood

1

De paden op

Het is een edele kunst; weet hoe je moet wandelen en je weet hoe je moet leven. De manieren maken de man, en het wandelen maakt de manieren. Weet hoe je andere wandelaars tegemoet moet treden, hoe je de schoonheid van de Natuur kunt ondergaan en de strijd kunt aanbinden met de wildernis en haar ontberingen. Het wandelen brengt je tot de werkelijkheid.

Als je een portret wilt schetsen van de mens, geef hem dan geen hoge hoed en kleine glimmende handtas, teken hem niet in een verweerde ribbroek en met een rode zakdoek om zijn nek, noch op een hoge stoel, terwijl hij met gerimpeld voorhoofd op een hand neerkijkt die een pen hanteert, noch onderweg met spade en pikhouweel. Laat hem geen geweer dragen, waag het niet hem in het gewaad van een priester te hullen met het traditionele kruis op zijn borst. Kies niet voor een koning of bisschop met een kroon of een mijter. Je kunt de mens nog het best portretteren met een staf in zijn hand en een last op zijn schouders, terwijl hij zich een weg naar boven baant, voortploeterend van het donker naar het licht, de handen ter bescherming boven zijn ogen. Kies een gestalte die wel wat doet denken aan dat postume portret van Tolstoj, ‘Tolstoj op pelgrimstocht naar de eeuwigheid’.

Als je je in oude kleren hult en daarmee op pad gaat, doe je daar dus bepaald niet verkeerd aan. Je neemt op de juiste wijze je rechtmatige plaats op de wereld in. Zelfs als de wandeling die je gaat maken niet meer dan een bevlieging is, een uitstapje, een pleziertochtje, zul je al snel de voordelen ervaren van de juiste relatie waarin je staat tot God, de Natuur en je medemens. Je inhaleert een lucht die verfrissend en weldadig is. Je legt jezelf niet langer neer bij de stille aanvaarding van het alledaags bestaan.

Wat een verademing om te ontsnappen aan je leven als kiezer, belastingbetaler, kenner van oud koper, broer van een kenner van oud koper, auteur van een bestseller, oom van een auteur van een bestseller. Wat een verademing om even geen klerk der derde klasse meer te zijn, of een klerk der tweede klasse die het nooit verder zal schoppen, om niet meer te worden vereenzelvigd met je salarisschaal of golfhandicap. Wat een verrukkelijk moment als Miles de tuinman jou in je zwerversplunje aan ziet komen lopen en nalaat om zijn hoed aan te tikken. Natuurlijk is het inherent aan die edele kunst dat je je daar niet aan stoort. Het maakt in belangrijke mate deel uit van de wandelkunst dat je die eenvoudige en bescheiden rol op je neemt en niet verlangt naar respect, eerbetoon, hulde. Een wandelaar doet er verkeerd aan de wildernis te betreden in een nieuwe pofbroek en een nieuw colbertje, met de das van een stadsmens, een dasspeld met ingezette edelsteen, overschoenen of een wandelstok met zilveren knop. Men moet geen visitekaartjes meenemen en zijn huis van drie verdiepingen zien te vergeten. Denk aan Diogenes en zijn regenton.

Naar ik aanneem moeten we een onderscheid maken tussen de serieuze wandelaar en zomaar een zwerver. Zoals gezegd richt ik me op de ‘edele kunst’ van het wandelen. Ik schrijf niet over de Amerikaanse hobo, noch over de Britse vagebond, noch over zwervers die op treinen springen, landlopers of andere vijanden van de samenleving – werkweigeraars en profiteurs van onze liefdadigheid. Hoewel er de nodige vreemde en interessante uitzonderingen bestaan, zijn de meesten van hen niet heel respectabel, en hun manier van leven is niet mooi of navolgenswaardig te noemen. Ze steken weinig op van hun zwerftochten, behalve dan hoe ze moeten bedelen en stelen, hoe ze honden en de politie kunnen ontlopen. Ze zijn geen pelgrims, maar wetteloze figuren, en velen van hen zouden struikrovers zijn geweest als ze de fut en het lef hadden om reizigers te overvallen. Zulke zwervers zijn vaak armzalige wandelaars en we kunnen hem dan ook buiten beschouwing laten.

De wandelaar is een vriend van de samenleving; hij is een zoeker, en als de gelegenheid zich aandient zal hij voor zijn doortocht betalen. In deze categorie vallen de werkelijke bohemiens, pelgrims, ontdekkingsreizigers te voet, plezierreizigers en dergelijke. Wandelen is een manier om in aanraking te komen met de Natuur, de medemens, het binnenland, het buitenland, de schoonheid en het leven zelf. En het is een ‘kunst’, want je maakt je de vereiste geestesgesteldheid niet meteen eigen – je loopt door de achterdeur naar buiten en zet koers naar de heuvel in de verte. Er is nog veel te leren, er zijn illusies die overwonnen dienen te worden. Er zijn vooroordelen en conventies waarvan je jezelf moet bevrijden.

Het begint met praktische aangelegenheden: je moet je verdiepen in de juiste uitrusting, je gezondheid in overweging nemen, weten hoe je kunt overnachten in de buitenlucht, wat je moet eten, hoe je kunt koken op open vuur. Dat zijn vaardigheden die je jezelf kunt aanleren. Voor het overige wordt de Natuur jouw leraar en van haar leer je wat mooi is, wie je bent, wat je bestemming is in het leven en welke kant je op moet. In aanwezigheid van die grote geneesheer en onderwijzer kom je tot rust, keer je jezelf af van de beschaving, waaronder bijna alles wat je geleerd hebt op school, in musea, theaters en galerieën. Je leeft van het manna dat je dagelijks op wonderbaarlijke wijze in de schoot krijgt geworpen. Je strekt je armen uit naar geheime giften, je hunkert naar de manestralen en het sterrenlicht, je luistert met andere oren naar het gezang van vogels en het geruis van bomen en beekjes. In het geval dat je hooghartig, twistziek of rusteloos bent aangelegd, zullen de nederigheid en de eenvoud ervoor zorgen dat jouw verhitte gemoed koelte wordt toegewuifd. Je zult van dag tot dag een logboek bijhouden, een dagboek van de ziel, en eerst denk je misschien dat dit niet meer dan een feitelijk reisverslag is, maar er komt meer bij kijken: poëzie, de nieuwe poëzie in je leven, en als je ogen hebt om te zien, zul je ervaren dat je langzaam in een levenskunstenaar verandert. Je raakt bedreven in de edele kunst van het wandelen, en daaraan ontleen je het plezier van een kunstenaar in zijn scheppend vermogen.

2

Schoenen

Geprezen zij de schoen! Want zonder schoenen kunnen we niet wandelen. Een zwerver heeft nog het vaakst te lijden onder dunne zolen.

Voort, voort, het pad op, met een lach,

En flink naar uitgekeke’;

De luchthart loopt den ganschen dag,

De kniesoor blijft dra steke’.

De kniesoor heeft in dit geval vaak eenvoudig met dunne zolen te kampen. Twee kameraden besloten afgelopen voorjaar van Beieren naar Venetië te wandelen, met hun bagage vooruitgestuurd en een knapzak over de schouder. Maar ze trokken de verkeerde schoenen aan, kwamen niet over de bergen en sloegen onderweg in de logementen genoeg kroezen bruin bier achterover om maar niet aan hun tenen te worden herinnerd. Ze zijn nog steeds niet voorbij die bergen.

Je moet schoenen kiezen met een leren voering en buitengewoon robuuste zolen. De eerste keer dat je ze draagt kraken ze misschien en voelen ze log aan als klompen. Je hebt misschien het gevoel alsof je voeten worden omvat door een gerieflijke soort van korven. Lichte en elegante schoenen kunnen de slijtageslag vaak niet aan, en anders geldt dat wel voor je voeten. Ik heb op kleine schoenen met metalen zolen door de Kaukasus gewandeld en op lapti – schoenen van gevlochten berkenbast – door Noord-Engeland, maar noviteiten kun je maar beter vermijden. Een nieuw paar legerkistjes is nauwelijks te overtreffen. Aan de andere kant, het fijnste dat ik ooit aan mijn voeten droeg waren twee chroomlederen visserslaarzen, gekocht bij een winkel in de Catskill Mountains. Mijn voeten verkeerden in een erbarmelijke conditie, want ’s nachts waren ze bevroren en overdag hadden ze blaren opgelopen in een vreselijk paar lichte wandelschoenen. Op een avond stapte ik in die royale visserslaarzen en gedurende de rest van mijn wandeltocht naar Chicago had ik nergens last van. Wat legerkistjes betreft, de hinder die marcherende soldaten daarvan ondervonden was vaak terug te voeren op versleten exemplaren die zich gevormd hadden naar andermans voeten, waarna ze waren hersteld en opgelapt. De laarzen van een dode zullen ons nooit goed passen.

Wie heel stevige schoenen draagt, moet in het begin natuurlijk voorzichtig zijn. Pas op voor het enthousiasme dat je de eerste twee dagen in zijn greep krijgt. Als je niet oppast, loop je al snel mank. Je verslijt de eerste oppervlakkige blaren en daarna krijg je last van diepere, pijnlijkere blaren die niet zijn door te prikken. Ze zullen nog eerder jou doorprikken. Draag dikke wollen sokken, of twee paar. Als de sokken dunner worden, kun je zelfs drie paar aantrekken, hoewel het beter is om je van sokken te ontdoen voordat ze stroef en tot op de draad versleten zijn. Volgens mij helpt het ook niet om ze in te zepen, hoewel nat aantrekken geen kwaad kan.

Het is een goed plan om jezelf elke dag onder te dompelen in een beek of bergmeer. Een bad in zee is ideaal in combinatie met een wandeling. Zwemmen in zout water is zonder meer een weldaad voor de voeten. Het duurt een aantal dagen om de verwende voeten van een stedeling in conditie te krijgen. Je kunt dan ook maar beter niet te hard van stapel lopen. Een gemiddeld aantal kilometers per dag, dat is een vloek. Zo ook een vastgelegd reisschema. Net als een goede cricketspeler moet je eerst ingespeeld zijn om te kunnen scoren.

Niets is zo heerlijk als een bergwandeling maken; wandelingen langs de doorgaande weg zijn het zwaarst. De voorbeeldige wandelaar is met beide vertrouwd, maar de ervaring leert waaraan we het meeste plezier ontlenen. Een bergwandeling is in de praktijk lang zo vermoeiend niet, want ten eerste loop je niet op een stoffige ondergrond, ten tweede is het afwisselender en word je sneller afgeleid, en ten derde, niet minder belangrijk: de voeten raken de grond in uiteenlopende hoeken, zodat meer spieren in gebruik zijn en de schoenzool niet met een monotone regelmaat op dezelfde schrale plek van de blarentrekkende huid drukt.

In mijn ondervinding kun je in de bergen het best schoenen met ietwat dunne zolen dragen die van nagels zijn voorzien, of rubberzolen van Phillips. Maar pas op voor inferieur materiaal. Na twee klauterpartijen over de rotsen heb ik weleens een hele schoenzool zien loskomen, of een hak zien afbreken. Werkschoenen van een bekende firma zijn betrouwbaarder dan redelijk uitziend schoeisel voor kantoorklerken. Wel is het heel vervelend als nagels door de zool heen dringen en kuiltjes graven in de voetzool. Die nagels moeten met een steen worden platgehamerd, maar vaak genoeg lukt dat niet helemaal en dan kun je beter een beetje papier in je schoen proppen tot je een schoenlapper vindt die het euvel kan verhelpen.

Metalen plaatjes aan de onderkant van de zool, zogeheten bradies, zijn van weinig nut, want ze kunnen buitengewoon glibberig worden. Ook nagels kunnen slijten en bieden dan minder grip dan een gewone leren zool. Het nieuwe type keiharde geprofileerde rubberzolen gemaakt door Phillips en anderen is ideaal voor als je een klim maakt. Bedenk dat een wandeling door de bergen gepaard kan gaan met steile en riskante afdalingen, en het is levensgevaarlijk om de greep op je voeten te verliezen. Rubberzolen van het legertype komen dan goed van pas. Het is niet onverstandig een paar lichte tennisschoenen in je plunjezak te stoppen, want als je op een obstakel stuit waar je met je wandelschoenen niet overheen komt, bieden dergelijke sportschoenen een betere grip. Maar leren zolen hebben hoe dan ook baat bij harde rubberen stroken. Op een kale, vlakke weg zouden ze je een ‘slepende’ tred bezorgen, maar in de bergen bieden ze de voeten rust, en het comfort van een veilig houvast op glibberige rotsen is niet te versmaden. Toen ik door de Rocky Mountains trok met Vachel Lindsay, droeg hij schoenen met nagels, maar ze werden heel glimmend en glad, met als gevolg dat hij weleens wegglipte. Bij sommige gevaarlijke afdalingen vormden die versleten nagels zonder meer een risico.

Voor een lange trektocht is het een goed idee een extra paar schoenen mee te nemen. Dat draagt bij aan het gewicht op je rug, maar daartegenover staat het genoegen dat je af en toe van schoeisel kunt wisselen. Bovendien is het in de wildernis niet ondenkbaar dat je een stevig paar schoenen binnen een maand versleten hebt. In de bergen kan het bovenwerk al snel openscheuren, vooral als je je eraan bezondigd om jezelf omlaag te laten glijden over lange slibachtige hellingen met ontelbare messcherpe steentjes. Wees trouwens voorzichtig met het opwarmen van je voeten voor een kampvuur, en als je in de buitenlucht slaapt, moet je je schoenen ook nooit te dicht bij de gloeiende sintels plaatsen. Wanneer je die schoenen niet gebruikt om je kussen mee te verhogen, is het verstandig ze in de frisse lucht te laten staan en misschien een beetje in te vetten, zodat het bovenwerk zacht en soepel blijft. Maar hou dat vet wel uit de buurt van je brood.

Schoenen en laarzen vormen natuurlijk geen poëtisch thema. Kipling gebruikte dat gegeven om de landerigheid van het marcheren over de weg mee tot uitdrukking te brengen:

Zes weken marcheerde ik door de hel

en heus, dat was geen vuur, duivels, duisternis

maar enkel laarzen, laarzen, laarzen, laarzen…

In de tijd van de inquisitie gold de schoen als martelwerktuig, net als de duimschroef. Maar vergeet niet dat oude schoenen geluk kunnen brengen. Daarom bindt men ze vast aan de bruidskoets. Moge het gezegende paar op zijn gezamenlijke trektocht door het leven het comfort en het zorgeloze plezier ervaren van een goed ingelopen schoen!

De wandelaar raakt verknocht aan schoenen die hem lange tijd trouw van dienst zijn geweest, en als hij ze dan ziet staan kan hij in een opwelling van vaderlandsliefde zelfs weleens uitroepen, zoals Dickens in Amerika: ‘Dit, mijne heer, zijn Britse wandelschoenen!’

Er zijn maar weinig gedichten aan schoenen gewijd en we mogen dan ook aannemen dat de meeste dichters geen wandelaars zijn. Want als ze dat wel waren, zou er onvermijdelijk een roerend moment komen waarop ze bij sterrenlicht neerkeken op een paar afgedankte schoenen en zeiden: ‘O schoen, wat ben je goed voor me geweest, o oude schoen, o trouwe kameraad!’ Er is poëzie aan verloren gegaan: ‘Verzen gewijd aan mijn lievelingsschoenen’, ‘verzen geschreven na het uittrekken van mijn pijnlijkste schoenen’, ‘verzen geschreven voor ik mijn schoenen aandeed’. Gezwollen voeten met blaren zouden de inspiratiebron kunnen zijn voor lange, beschouwende dichtwerken.

Hoe dan ook, we hebben nu in elk geval onze schoenen aan, en dus kunnen we van start met ons relaas over het geluk van de wandelaar.

3

De plunjezak

Het is wonderlijk hoeveel je kunt dragen als je dat voor je plezier doet. Soldaten grommen als kamelen vanwege de zware last die op hun schouders is gelegd. Op andermans bevel marcheren ze dagen achtereen met hun ransels van de ene plek naar de andere.

Met je beste beentje voor over eindeloze wegen

naar een eender ellendig tentenkamp, ver gelegen

De kameel gromt, de soldaat mort, maar de vrolijke wandelaar vult zijn ruime plunjezak nog eens bij, voor zijn plezier of profijt. Hier heeft hij zijn dikke pluk tabak, daar zijn favoriete dichtbundel en zijn schetsboek – hij moet nog oppassen dat hij niet te veel meeneemt en de juiste keuzes maakt.

Ik ga ervan uit dat hij van het nodige moet zijn voorzien om te slapen à la belle étoile. Laat ik een paar dingen noemen die hij misschien over het hoofd ziet. Ten eerste, de plunjezak moet van een gedegen kwaliteit zijn. Ik heb uit eigen ervaring ondervonden dat ze in Duitsland en Oostenrijk de beste plunjezakken maken, en de beste exemplaren in Londen lijken ook uit die landen geïmporteerd. Mijn huidige plunjezak komt uit Wenen, waar ik hem een aantal jaren geleden heb aangeschaft, maar volgens mij was dat de beste die daar te vinden was. Veel was van inferieure kwaliteit. De winkelier deed alsof de plunjezak die ik wilde niet te koop was en het kostte me een halve dag om die van hem los te krijgen. Niet dat het zoiets bijzonders is, gewoon degelijk. Je moet zijvakken hebben die niet openscheuren en ook binnenin komen vakken goed van pas.

Het lastigste van zo’n plunjezak is dat de inhoud na verloop van tijd door elkaar begint te lopen. Reserveschoenen en linnengoed worden besprenkeld met koffie; voedingswaren raken vermengd. Een papieren zak scheurt open en alles komt onder de suiker te zitten. Er komen vetvlekken op papier, boeken en blocnotes. Maar dat valt te voorkomen door vijf of zes katoenen zakken te nemen die je met een touwtje dichtknoopt. Als je ze thuis niet hebt liggen, vind je ze wel in een of andere vorm bij Woolworth of een voordelige manufactuurwinkel. Het is een kleinigheid, maar het geeft veel comfort, en als die zakken van katoen vies worden kun je ze desgewenst uitwassen.

Een ander bruikbaar artikel om mee te nemen is een muskietennet van enkele meters. Zulke netten zijn niet duur; in de winkels staan ze ook wel bekend als ‘bruidssluier’, linon of neteldoek. Daarmee kun je ’s nachts de muskieten trotseren en overdag kun je jezelf de weelde veroorloven van een siësta in de zon, met uitzicht op de steekvliegen die niet bij je neus kunnen. Nu we het over een muskietennet hebben, let goed op het type hoed dat je kiest. Neem geen pet. Je moet een hoed met een rand hebben. En neem geen strooien hoed. Je kunt niet comfortabel liggen met een hoed van stro op je hoofd. Tweed is een ideale stof. Het nut van die rand is tweeledig. Hij beschermt je ogen tegen de zon, maar daar komt bij, als je gaat liggen op een plek waar het wemelt van de vliegen en de muskieten, dat je beter je hoed kunt ophouden, en in dat geval zorgt de rand ervoor dat het muskietennet een paar centimeter boven je gezicht blijft hangen.

N.B.: De hoed van een wandelaar is nooit te oud om te worden gedragen. Oude hoeden zijn het best. Als je eenmaal een nacht met je hoed op hebt geslapen, kun je die in de stad natuurlijk niet meer met goed fatsoen dragen. Hij is een nog grotere landloper dan jij.

Ik ben ervoor om een deken in te pakken. Dat is minder gedoe dan een slaapzak en hygiënischer. Maar als je veel last hebt van insecten (zoals in de tropen) en er zijn ‘landkrabben’ in de buurt, schorpioenen, tarantula’s en dergelijke, kun je een provisorische, dunne slaapzak maken door twee kleine lakens van drie kanten aan elkaar vast te naaien. Ik heb dat ooit gedaan en het wordt wel een beetje benauwd en onwelriekend. In de ochtend kun je hem het beste binnenstebuiten keren en in de volle zon hangen. Maar een deken is afdoende; als je kouwelijk bent aangelegd, kun je er ook een paar meenemen. Ze dragen bij aan het gewicht, maar ook aan het comfort, en op een lange trektocht zorgen ze ervoor dat de plunjezak zacht en gerieflijk tegen je schouders rust.

Het heeft geen enkele zin een overjas mee te nemen, maar een waterbestendige mantel of oliejas komt goed van pas. Een deken en een cape zijn goed te combineren. Je kunt op de mantel slapen met de deken over je heen.

In een van die kleine katoenen zakken stop je toiletartikelen als zeep, een handdoek en een kam. Sommige mannen laten graag hun baard staan als ze gaan trekken en zien af van een scheermes en een kwast. Toch is weinig zo verkwikkend als een koude scheerbeurt bij zonsopgang, met het water dat voorbij kabbelt, het scheerschuim dat zich verspreid tussen de varens en de bloemen, de zwaaiende armen, de frisse wangen.

Iets belangrijks om in overweging te nemen voor dat moment van de dag is de koffiekan. Ik geef de voorkeur aan een eenvoudige metalen percolator. Sommigen hebben liever een echte ketel, maar die botst me te veel op de rug; anderen gebruiken een emmer, maar het water daarin wordt al snel troebel. In de Verenigde Staten liggen zoveel schone, lege blikjes op de grond dat het misschien overbodig is zoiets mee te nemen. De cowboys zullen nooit een ketel of iets dergelijks bij zich hebben. Ze vertrouwen erop dat ze ergens een geledigd blik reuzel zien liggen. Sterker nog, als je in het westen of het zuiden je tent opslaat, op een plek waar anderen je zijn voorgegaan, kun je de zorgvuldig geconserveerde koffie van het vorige gezelschap gebruiken. Heel Amerika kampeert ’s zomers in de buitenlucht, dus het is eenvoudig een kwestie van de roetzwarte plek opzoeken van iemand die daar al eerder geslapen heeft.

Zelf hou ik niet van zo’n plek waar al eens mensen zijn geweest, omgeven door hun sinaasappelschillen en koekwikkels, vertrapt gras en geknakte struiken. Geef mij maar een maagdelijk stuk bos- of moerasgrond, of een mooi grasveldje langs de kant van een lange droge weg, en dan verras ik daar de oorwurmen en de vogels met het geknetter van een eerste kampvuur. Daarom neem ik het liefst een eigen metalen koffiekan mee die tijdens de trektocht almaar zwarter wordt. Je kunt hem beter niet in de plunjezak stoppen, maar aan de middelste riem vastmaken, zodat hij ligt in de holte tussen de uitstulpende voorvakken.

Ik was vergeten mijn emaillen beker, mes en lepel in te pakken. Die fout moet je vermijden. Neem geen vork mee; die heb je nergens voor nodig. Een klein emaillen bord is handig. Peper en zout kun je bij elkaar in een zakje doen, in de door jouw gewenste verhouding. Boter kun je het best bewaren in een of ander afsluitbaar doosje. Neem veel oude zakdoeken mee of nieuwe zakdoeken van de minste kwaliteit; daar zul je veel baat bij hebben. Denk aan een handschoen om de pot van het vuur te pakken. Heb je die niet, dan verbrand je al je zakdoeken, je hoed, je hemd en alles waar je verder ook naar grijpt. De pot lijkt soms al gloeiendheet voordat het water aan de kook is gekomen. Soms bestaat het gevaar dat de pot scheefzakt en omvalt, en als je dan niet met een gehandschoende hand klaarstaat om in te grijpen, verlies je zijn kostbare inhoud.

Wat de rest van je plunjezak betreft, laat je leiden door je persoonlijke behoeftes en oogmerken. ’s Ochtends vroeg lijkt hij overvol en puilt hij van alle kanten uit, maar in de loop van de dag zal hij steeds lichter en comfortabeler aanvoelen, omdat de spullen door de bewegingen die je maakt op de juiste plek terechtkomen. ’s Avonds haal je hem grotendeels leeg en gebruik je de rest van de inhoud als kussen. Sommigen nemen een echt kussen mee, maar dat neemt te veel ruimte in. Een opblaasbaar kussen is niet te versmaden, maar in de loop van de nacht wil die je nog weleens in de steek laten. Je plunjezak zal het je niet in dank afnemen als je hem in de dauw laat liggen. Onder je hoofd heeft hij het beter naar zijn zin.

4

Kleding

Het tenue

‘Armzalige scharensliep,’ schreef de dichter, ‘je hebt een gat in je hoed en ook in je broek.’ Dat was gemakkelijk te voorkomen geweest. Je moet een naaidoosje meenemen, of hoe je zoiets ook noemt, zo’n vergaarbakje met naald en draad dat je weleens op de toilettafel van een hotelkamer ziet staan, dan kun je die gaten herstellen. Ik vrees dat die scharensliep een vilten hoed droeg, een kapotte dophoed, maar wij wandelaars houden ons daar verre van. De garibaldi’s, derby’s en slappe deukhoeden zijn niet naar onze smaak. Er was een tijd dat mannen op pad gingen met schuithoeden en in gedachten zie ik dominee Adams van Henry Fielding al voorbij sjokken, zijn sprietige haardos bekroond met zo’n mistroostig hoofddeksel. En Abraham Lincoln die op pad gaat met zijn stramme kachelpijp. Maar wij hebben daar korte metten mee gemaakt. Wij wandelen met een hoed of een pet van tweed, of blootshoofds. Niet dat we ons beter voelen, maar we beseffen dat het meer comfort biedt.

Ook een das dragen we niet meer. Misschien dat we een dasje en een boordje hebben opgeborgen in een vak van onze plunjezak, waar we met tegenzin gebruik van maken als we een postkantoor, een bank, een predikant of de politie opzoeken. Maar voor het overige laten we de nek vrij en houden we bij voorkeur onze bovenste knoopjes open.