Ander werk van Stine Pilgaard bij uitgeverij Oevers:

Meter per seconde (roman, 2021)

Voor Elsebeth Cecilie Pilgaard

Veel dank aan mijn vriend Asger

Mijn bijzondere dank gaat uit naar dd.

Oorspronkelijke titel Min mor siger

Copyright © Stine Pilgaard en Samleren/Rosinante & Co,

Kopenhagen 2012, uitgegeven in overeenstemming met

Winje Agency A/S, Noorwegen

Vertaling © Adriaan van der Hoeven & Edith Koenders

en Uitgeverij Oevers, 2022

Omslagontwerp en vormgeving binnenwerk

Uitgeverij Oevers

Verzorging e-book Coco Bookmedia

NUR 302

ISBN 9789493290266 (e-book)

ISBN 9789493290174 (paperback)

www.uitgeverijoevers.nl

Eerste deel

Waarin een jonge vrouw veel aan de telefoon hangt, haar toevlucht zoekt in de pastorie van haar vader en tot de ontdekking komt dat ze nauw verwant is aan het zeepaardje.

Mijn moeder vindt dat ik haar moet komen opzoeken in haar zomerhuisje nu ik vakantie heb. Amtoft is moeilijk te bereiken, waar in het land je ook bent. Je moet eerst met de trein, dan met de bus en bovendien nog een paar keer overstappen, terwijl ze maar één of twee keer per dag gaan. Ik haat blauwe bussen, zeg ik. Haat is een groot woord, zegt mijn moeder. Ik zeg dat het idioot is om te investeren in een zomerhuisje in Amtoft als je tijdens vakanties en feestdagen nog wat contact met je familie wilt hebben. Ze begint over de Limfjord en de vredige natuur. Ik zeg dat de krabben in de Limfjord bekend staan als de agressiefste van heel Denemarken. Mijn moeder noemt me lieverd en vindt dat ik negatief ben. Ik zeg dat ik alleen maar informatie doorgeef over slechte busverbindingen en kruipdieren in Denemarken. Schaaldieren, roept de man van mijn moeder op de achtergrond. Ik zeg dat krabben vooral kruipen en dat mijn vriendin dierenverzorger is, dus ik heb er het meeste verstand van. Maar ze traint zeeleeuwen en geen krabben, zegt mijn moeder. Ik steek een sigaret op. Mijn moeder zegt dat er op het internet zoiets is als een Reisplanner en dat ik gewoon een routebeschrijving moet zoeken. Ik zeg dat ik wel weet dat Reisplanner bestaat. Ze begint het woord te spellen. Ik zeg dat ik wel weet hoe je Reisplanner moet spellen. Dot dk, roept haar man. D-O-T, zegt mijn moeder. Ik haal adem. Mijn moeder is bang dat ik Amtoft nooit zal kunnen vinden en ze begint over mijn richtingsgevoel. Dat het ongelooflijk is dat iemand zo weinig gevoel voor richting en ruimte kan hebben. Ik vraag of er eigenlijk wel iets is wat ik volgens haar goed kan. Nu zegt ze dat ik min of meer foutloos sprak toen ik nog maar anderhalf was. Dat ik pas kon lopen toen ik bijna drie was, was dan weer een ander verhaal. Beetje pijnlijk in het moedergroepje, maar je houdt hoe dan ook van je kinderen, zegt mijn moeder. Op het consultatiebureau hadden ze nooit eerder een kind gezien dat motorisch zo achterliep, zegt ze. Op een gegeven moment dacht ze bijna dat ik een ontwikkelingsstoornis had. Ik zeg niets. Je hoeft je ook helemaal niet te schamen als je een beetje achterloopt, puur motorisch gezien, zegt mijn moeder, en tegenwoordig heb je toch geen probleem met lopen, denk aan de mensen die een spierziekte hebben. Die krijgen tenminste de opbrengst van het jaarlijkse benefietconcert, zeg ik. Mijn moeder vertelt dat ze een fantastische misdaadroman aan het lezen is. Dat klinkt spannend, zeg ik. Mijn moeder zegt dat ik een snob ben, een echte snob, en als ik dan zo nodig zo elitair moet zijn, dan moet ik ook niet meer naar Shu-bi-dua luisteren. Je moet consequent zijn. Ik zeg dat ik dan maar beter niet naar Amtoft kan komen. Hou toch op, lieverd, zegt ze lachend. Als we nu eens gezellig samen haar zestigste verjaardag gingen plannen, had ze bedacht. Ze begint over uitnodigingen, tafelschikking en bloemstukken. Dat duurt nog bijna een jaar, zeg ik. Tien en een halve maand, zegt mijn moeder. Dat is langer dan de tijd die het kost om geconcipieerd en geboren te worden, zeg ik, dat halen we wel. Je bent net je vader, zegt mijn moeder, altijd alles op het laatste nippertje. Ze wil graag dat ik bel vanuit Aalborg, dat we even op elkaar afstemmen welke trein ik neem. Ik zeg dat ik een jaar in mijn eentje door India heb gereisd, dus dat het wel zal loslopen. Ze zegt dat je India en Amtoft niet zomaar met elkaar kunt vergelijken. Ik zeg dat ze daarin misschien wel gelijk heeft. Moeders hebben altijd gelijk, zegt mijn moeder.

Voor ik de deur achter me dicht knal, schreeuw ik dat ze de grootste fout van haar leven begaat. Zou kunnen, zegt ze, maar er is niets aan te doen. Je kunt altijd iets doen, zeg ik. Ik heb geen zin om iets te doen, antwoordt ze, ik ben niet gelukkig. Je kunt niet de hele tijd gelukkig zijn, ellende hoort bij het leven, roep ik, heb je Camus dan niet gelezen. Ze zegt dat we op twee verschillende plaatsen zijn in ons leven. Ik zeg dat we op precies dezelfde plaats zijn, dat ik pal voor haar sta in onze woonkamer, dat ze geen ruimtelijke metaforen moet gebruiken. Vergeet niet te ademen, zegt ze terwijl ze me mijn astmaspray aangeeft. Ik vraag of het met kinderen te maken heeft. In zekere zin, zegt ze. Oké, zeg ik, mij best, dan nemen we een kind. Ik zwaai met mijn armen en gooi per ongeluk een plant op de grond. Er is een barst in de pot gekomen. Patina, zeg ik, dat is erg in, dingen hoeven niet glad te zijn, een beetje rustiek is beter. Terwijl ze de aarde van de grond opveegt, zegt ze dat ik er niet klaar voor ben om kinderen te krijgen. Ik heb juist het gevoel dat ik er hartstikke klaar voor ben, ik voel mijn biologische klok al tikken, zeg ik. Ze zegt dat er meer speelt, het heeft ook met het leeftijdsverschil tussen ons te maken. Kom op, zeg ik, tien jaar, komt vaker voor, het kan nog veel erger, ik kan ze zo opdreunen, Simon en Janni Spies, Jozef en de maagd Maria, ik kan nog wel even doorgaan, zeg ik omdat ik zo gauw geen anderen kan bedenken. Het gaat hier om ons, zegt ze. Ulrik Wilbek heeft een boek geschreven dat Samen sterker door diversiteit heet, zeg ik, dat zou je eens moeten lezen. Ze zegt dat dat over handbal gaat en niet over liefdesrelaties. Teamwork is teamwork, zeg ik. Hou je mond toch eens, zegt ze. Ik vraag wanneer ze grenzen is gaan stellen. Ze zegt niets.

Ik zit in de woonkamer van mijn vader. Ik kijk naar de kerk waar hij werkt. Bij thuiskomst ziet hij er moe uit. Hij zou liever hebben dat de kerkdiensten ’s avonds op een ander tijdstip vielen, zegt hij. Ik heb een lp van Pink Floyd opgezet. Hey you, would you help me to carry the stone, open your heart, I’m coming home, zing ik en vorm een trechter met mijn handen voor mijn mond. Mijn vader geeft me een klopje op mijn hoofd en zet de muziek wat harder. Ik zeg dat ze bij me moet blijven, dat ik niet het type ben dat je verlaat. Mijn vader bromt en gaat in de stoel tegenover me zitten. Hij kijkt de kamer rond. Er staan een paar zwarte zakken waarin mijn kleren zitten en ik heb een poster van Karen Blixen opgehangen waar zijn Asger Jorn hing. Mijn vader maakt een fles wijn open en zet twee glazen op tafel. Ik zeg dat ze verdomme helemaal geen verstand heeft van kwaliteit of vrouwen of wat dan ook. Hij kijkt geschrokken en oogt als iemand die denkt o nee, ze gaat huilen, en hij steekt zijn hand uit naar een pakje kaarten. Hij schraapt zijn keel en zegt dat ik het als een kans moet zien en iets moet gaan doen wat eerder niet kon. Ik zeg dat ik een heroïnehoertje in Berlijn word, dat ik een boek ga schrijven over ellende en pijn, net als Christiane F. Hij geeft ons beiden zeven kaarten en schrijft onze namen op een stuk papier. Zo, zegt mijn vader, nu gaan we Rummy 500 spelen. Ik zeg dat ik mezelf ook gewoon in een rivier kan verdrinken als het moet. Dat zal haar leren. Hij zegt dat de verdrinkingsdood de ergste dood schijnt te zijn en hij wint al een set in de tweede ronde, maar dat is nogal makkelijk als je drie jokers hebt. Ik kijk woedend naar zijn set. Hij schenkt rode wijn bij in mijn glas. Mijn vader zegt dat er aan alles een eind komt. Ik sla de rode wijn in drie slokken achterover en zeg lelijke dingen over vrouwen terwijl ik kaarten uitdeel en hij beaamt mijn beweringen. Deze keer pakt hij pas na drie rondes een set en ik heb inmiddels 135 minpunten. Mijn vader kijkt een beetje bang. Hij heeft het over strategie en dat je een bepaalde tactiek moet uitstippelen en dat het belangrijk is niet op een bepaalde kaart te gaan zitten wachten. Ik kijk uit het raam. Hij schudt de kaarten en zegt dat hij me heus geen goede raad wil geven. Over relaties dan. Hij heeft het over prioriteiten en compromissen en dat je elkaar niet als vanzelfsprekend moet beschouwen. Ik wijs hem erop dat hij zelf drie keer getrouwd is. Dat geldt ook voor onze oude dichter-bisschop Kingo, zegt mijn vader. Hij laat zich door zijn eigen woorden meeslepen en heeft het over spontane wandelingen in het bos, kleine attenties in het dagelijks leven en openheid, want openheid is het belangrijkst, zegt mijn vader. Ik knik terwijl hij voor de derde keer een set heeft, maar zijn verontschuldigende blik krenkt me het meest. Hij geeft me een vuurtje en schenkt wijn bij. Heb je geen hosties, vraag ik. Ik kijk naar de verhuisdozen die opgestapeld in de kamer staan. Hij zegt iets over jong zijn, dat hij de indruk heeft dat zijn catechisanten ook zoekende zijn. Lieve Lita neemt bezit van zijn lichaam op een manier die me nerveus maakt. Ik verberg mijn gezicht in mijn handen. Hij geeft klopjes op mijn haar en ik voel me net een hond. Zo eentje met van die melancholieke ogen, die uit de reclames voor de jam van Den gamle Fabrik. Ik kijk hem aan en vraag welke hond ik zou zijn als ik een hond was. Hij kijkt me niet begrijpend aan en zegt dat ik toch geen hond ben. Ik zeg dat je dat soort dingen nooit zeker kunt weten en hij geeft me gelijk en zegt dat ik dan vast een labrador zou zijn. Ik zie aan hem dat ik moet vragen waarom. Waarom, vraag ik. Omdat dat mijn lievelingshond is, zegt hij met een lachje. Ik ga ervanuit dat het een soort compliment is en de labrador sjokt de kamer uit met Lieve Lita in zijn kielzog en mijn vader en ik blijven samen achter. Ik zeg dat alles wat ik aanraak kapot gaat. Hij kijkt verschrikt naar het glas rode wijn in mijn hand. Ik kijk naar hem. Hij is echt een goede vader, ik vraag me af of hij soms door de overheid betaald wordt om mij om zich heen te dulden, of er een gehandicaptentoeslag bestaat voor ouders die het extra zwaar hebben. Hij zegt dat dat zo niet werkt, dat je altijd van je kinderen houdt. Hij neuriet zachtjes terwijl hij me verwachtingsvol aankijkt. Ik herken een paar tonen van het lied van De oude tuinman. Iets met licht en vreugde binnenlaten.

Mijn moeder is net terug van haar zomerhuisje. Ze wil me graag een slideshow laten zien van Amtoft. Ik weet wel hoe je zomerhuisje eruit ziet, zeg ik. Hier zit ik in de tuin, zegt mijn moeder en ze wijst op een foto. Je meent het, zeg ik. Hier barbecueën we op het strand, zegt mijn moeder. Ze laat een foto zien van haar man die lachend een hamburger om staat te draaien. Aha, zeg ik. Er is iets mis, zegt mijn moeder, ik hoor het aan je stem. Ik schud mijn hoofd en kijk weg. Voor je moeder kun je niets verborgen houden, zegt mijn moeder. Haar ogen glimmen en ze is net een detective die een moordzaak moet gaan oplossen. Ik ben gewoon niet zo geschikt voor een relatie, zeg ik langzaam. Mijn moeder zegt dat dat typisch is voor als je enig kind bent, dat ik misschien te veel aandacht heb gekregen toen ik klein was. O, zeg ik. Ze aait me over mijn wang. Ik woon weer in de pastorie, zeg ik. Ben je erg ongelukkig, vraagt ze. Ik knik. Nu kijkt mijn moeder ook ongelukkig. Kun je niet met je dokter gaan praten, vraagt ze. Hij kan haar er toch ook niet van overtuigen dat ze de vrouw van mijn leven is, zeg ik. Mijn moeder vraagt of ik fatalist geworden ben en zegt dat de enige ware niet bestaat. Het is een sociale constructie, zegt ze en ze begint over de filmindustrie en Interflora en waar zouden die anders van moeten leven. Mijn moeder begint precies uit te rekenen met hoeveel burgers in Denemarken ik in potentie een relatie zou kunnen krijgen. Ze deelt het aantal relaties dat ik gehad heb door het aantal jaren dat ik al seksueel actief ben. Dat is bijna 1,5 per jaar, zegt ze, als je de Arabier meerekent. Er blijven er genoeg over, zegt mijn moeder. Ze somt mensen op uit mijn netwerk, namen van vrienden over wie ze me heeft horen praten, en stelt ook een paar beroemdheden voor die volgens haar wel iets zouden kunnen zijn. Ze heeft prins William altijd zo aantrekkelijk gevonden. Hij is net getrouwd, zeg ik. Kate is een eendagsvlieg, zegt mijn moeder, ze is nogal gewoontjes. Ik zeg dat ik weiger om te gaan discussiëren over waarom ik niet met prins William getrouwd ben. Het is een kwestie van instelling, zegt mijn moeder, je moet je open opstellen. Het klinkt alsof je een appartement aan het verkopen bent, zeg ik, je hebt last van beroepsdeformatie, waarom moet alles wat je zegt als een slogan klinken. Het is levenservaring, zegt mijn moeder. Ze vraagt wat ik nu van plan ben te gaan doen. Ik ga naar de verdommenis, zeg ik, of het klooster in, misschien ergens bij de Himalaya. Dat kan niet, zegt ze, je hebt ook geen richtingsgevoel, vergeet niet hoe moeilijk je het vond om naar Amtoft te komen, je komt nooit aan in de Himalaya. Dan moeten je vader en ik met Interpol en Spoorloos en wat niet al naar je op zoek. Ze slaat haar ogen ten hemel. En je weet hoe langzaam je vader is, zegt ze, we zullen al onze vliegtuigen missen en elkaar al tot waanzin gedreven hebben nog voor we op Kastrup zijn. Ze zucht en zegt dat ze echt wel snapt dat het een puinhoop is. Daar gaat de tafelschikking voor mijn verjaardag, zegt mijn moeder, ze was de enige die met tante Jette kon praten. Ik verpest ook alles, zeg ik. Weet je wat, lieverd, zegt mijn moeder, ik plaats tante Jette gewoon aan het hoofd van de tafel, kein Problem. Mijn moeder sluit de diashow af. Ik haat het als mensen uit mijn leven verdwijnen, zeg ik. Haat is een groot woord, zegt mijn moeder. Ze zet het raam open en doet de afzuigkap aan. Vandaag mag je best even binnen roken, zegt mijn moeder.

De muren in de wachtkamer van mijn dokter zijn geel. Er hangen kleurige posters van landschappen en op de tafel staan zonnebloemen in een kristallen vaas. Naast me staan een hobbelpaard en twee plastic bakken met blokken. Ik begin er een torentje van te bouwen op de tafel. Als de blokken op zijn, leg ik er een folder over hooikoorts op als dak. Ik duw per ongeluk tegen een van de onderste blokken, de toren wankelt, stort in en raakt de kristallen vaas die omvalt. Op de tafel rest een ruïne waar het water uit de vaas overheen stroomt. Ik raap de zonnebloemen op en maak er een boeketje van. Ik zit met de bloemen in mijn hand naar de scherven te kijken. Een man slaat me gade vanaf de receptie. Hij zegt op een vragende toon mijn naam en steekt me zijn hand toe. Ik schud die met mijn vrije hand. Hij stelt zich voor en vraagt me hem te volgen. Ik loop achter hem aan naar een spreekkamer. Mijn dokter gaat in een stoel tegenover mij zitten en vraagt waarmee hij mij kan helpen. Ik realiseer me dat ik nog steeds de zonnebloemen in mijn hand heb en leg ze op zijn bureau. Hij haalt een witte beker en doet er water in. Terwijl hij de bloemen schikt vraag ik me af of hij mij überhaupt ergens mee kan helpen. Ik denk aan die keer dat ik tijdens een bruiloft naast een dokter zat. Mijn tafelheer was een keel-, neus- en oorarts. Uit beleefdheid vroeg ik naar zijn lievelingsdiagnose. Na een lange monoloog kwam hij tot de conclusie dat het waarschijnlijk het Kartagener syndroom was, iets met afwijkende cilia. Cilia zijn onder andere trilharen in de luchtwegen, fluisterde hij vertrouwelijk. Ik doofde mijn sigaret. Dat zag je vaak bij kinderen die leden aan recidiverende sinuïten, vertelde hij. Ik stelde me Sinuïten voor als een bepaalde groep Eskimo’s die op Groenland leefde. Ik vertelde mijn tafelheer dat de barok een uiterst interessante periode in de literatuurgeschiedenis was omdat die op veel manieren vooruitwees naar het postmodernisme. Hij glimlachte beleefd en zei dat het interessant zou zijn om röntgenfoto’s van de thorax van kinderen te onderzoeken. Ik zei dat thorax een dinosaurussoort was en vroeg of hij Jurassic Park had gezien. Hij lachte meewarig in zichzelf en zei dat het de borstkas was en dat patiënten met het Kartagener syndroom situs inversus hadden, wat betekende dat alle organen van de patiënt gespiegeld gepositioneerd zijn. Ik zei dat juist die spiegeling interessant was. Barokdichters gebruikten de spiegeling als vorm om te laten zien dat de wereld niet eendimensionaal was. Hij zei dat situs inversus kennelijk al in de baarmoeder ontstaat in de periode die gastrulatie heet doordat de cilia niet goed werken. Ik knikte en zei dat barokdichters veel gebruikmaakten van vanitassymbolen, want hij moest niet denken dat hij de enige was die iets in het Latijn kon zeggen. Die symbolen kwamen vaak tot uitdrukking in zeepbellen en wezen op de vergankelijkheid van het moment, zei ik. Hij keek me geïrriteerd aan, maar herwon zijn concentratie en vertelde dat de cilia de vruchtwaterstroom niet kunnen vervangen. Ik zei dat het postmodernisme in lijn met de uitgangspunten van de barok probeerde de kwetsbaarheid van het leven vast te houden, maar daar op een heel andere manier uitdrukking aan gaf. Hij zei dat juist dat kon leiden tot situs inversus.