De vertaler ontving voor deze vertaling een

projectsubsidie van het Nederlands Letterenfonds

Deze vertaling kwam mede tot stand door een financiële bijdrage

van stichting Leonora Christina en The Danish Art Foundation

Oorspronkelijke titel Kvinden der samlede verden

© Eva Tind en Gyldendal 2021

Uitgeefrechten verworven via Immaterial Agents

Nederlandse vertaling © Lammie Post-Oostenbrink

en Uitgeverij Oevers, 2022

Omslag en vormgeving binnenwerk Wrong Studio & Uitgeverij Oevers

Verzorging e-book Coco Bookmedia

Omslagfoto © Peder Hammer

NUR 302

ISBN 9789493290273 (e-book)

ISBN 9789493290150 (paperback)

www.uitgeverijoevers.nl

PROLOOG, 1948

Peder ligt als een warm hoopje op Maries borst. De tepel is uit zijn mondje gegleden, piepkleine melkdruppels liggen op zijn wang, het is alsof de breekbaarheid van de hele wereld op zijn gerimpelde gezichtje rust. Haar blik glijdt verder, door het raam naar de tuin, waar het gras en de planten nog steeds groen zijn, maar de bladeren van de bomen worden al geel en ze zullen binnenkort loslaten, zodat de wind ze naar de grond kan blazen. De hemel is overal. Er zijn twee manieren om het universum te bestuderen, je kunt óf naar de ruimte reizen en je leven op het spel zetten, of je kunt in de onzichtbare microwereld afdalen waar de ruimte al even groot en oneindig is, denkt ze. Als jong meisje zou ze hebben gezworen dat ze zich nooit met zulke kleine, haast onzichtbare onbenulligheden als mijten zou bezighouden, maar in één vloeiende beweging raakte ze er zonder dat ze het doorhad toch door geobsedeerd.

‘Als je je leven niet wijdt aan iets wat je bijzonder interesseert, word je nooit gelukkig,’ fluistert ze tegen Peder. De warmte van zijn hoofdje straalt als een zon. Ze voelt een steek in haar hart bij de gedachte dat ze nu op reis zal gaan, maar ze twijfelt geen moment: ze moet.

1907 - 1921 KOPENHAGEN, KOKKEDAL, NIVÅ

1907

Marie en Aase liggen fris gewassen en met rode wangen op het matras. Het witte katoenen laken voelt glad en stijf aan. Ze zijn voortgekomen uit een ei dat zich dertien dagen na de bevruchting in tweeën heeft gesplitst. Toch wordt Marie als de oudste gezien, omdat ze als eerste geboren is. In totaal zijn er zeven zusjes en één levende broer in het gezin. Driejarige Løn is de oudste, Trolden is elf maanden jonger dan Løn, Bitten is een jaar jonger dan Trolden, dan komt de tweeling Aase en Marie. Na hen zal Alma bevallen van de dode broer en na hem komen Manse, dan Søster en tot slot Tutsi.

Maries lijfje schokt, ze huilt recht in Aases gezicht, en Aase huilt in dat van Marie, je kunt het geluid van de twee huilende baby’s niet van elkaar onderscheiden, en de intensiteit van het gehuil stijgt en daalt, maar er is niemand die ze komt troosten, hun zusjes springen om ze heen, ze aaien en knijpen de hulpeloze tweeling, hun gezichten hangen als medaillons boven hen, en Marie en Aase spartelen en huilen, totdat ze opeens in slaap vallen, zodat hun spieren, pezen en al het andere tot rust komt. De een kan zich nog niet losmaken van de ander.

1911

Marie en Aase zijn nog klein als hun ouders, Niels en Alma, met hun vijf dochtertjes van de grote stad naar een wit vrijstaand huis ten noorden van Kopenhagen verhuizen. Er is dit jaar ongewoon veel sneeuw gevallen. Nu sneeuwt het niet meer, maar de vorst kruipt nog steeds over de ramen, maakt aan de binnenkant van de ruit figuurtjes die verstijven tot ijsbloemen. Het huis is gebouwd in Italiaanse stijl. Aan de noordzijde hangen ijspegels als vlijmscherpe tanden aan de dakgoten. Van deze gepleisterde vrijstaande woning met zijn grote, witte zuilen stammen Maries eerste herinneringen, als een wat onscherpe foto. Haar vader, Niels, doemt op. Marie heeft deze herinnering al zo vaak naar boven gehaald, dat die zich in haar geheugen heeft geëtst en nooit zal worden gewist. Haar vader zit in zijn leunstoel te roken. Hij zit kaarsrecht, een boek rustend op zijn ene dijbeen. Zijn kleren hangen stijf om zijn lichaam, het ziet er oncomfortabel uit. Hij blaast blauwe rook tussen zijn lippen door, die als een dichte wolk om zijn hoofd zweeft.

Hoewel Niels een vrij jonge vader is, heeft hij toch al een lange, grijzende baard. Zijn ogen zijn diepe gaten waarin je niet wilt vallen. Hij probeert altijd de stemmen van de kinderen te vermijden die in zijn oren schuren en krassen, en hun vieze vingers die vlekken op zijn stijve kleren maken en ze uit model trekken. Hij gebruikt afstandelijke, nuchtere woorden als hij met de kinderen praat, woorden die een deur openen naar een onvoorstelbare wereld, die hem doen opstijgen, hoog boven de blauwe rookwolk bij het plafond. Niels is wiskundige. Hij geeft les aan de hoogste klassen van het gymnasium en deelt zijn kennis alsof hij witte suikerklontjes voor de kinderen neerlegt. De kleine, ruwe kubus die langzaam oplost in je mond, die in een zoete zee verandert die door je lichaam raast en je ogen laat glanzen.

Marie heeft maar één wens: de zee in haar mond houden.

Buiten vallen zachte sneeuwvlokken, de wind houdt zich rustig.

‘Kom mee,’ zegt Løn en ze veegt lichtgekleurde schilfertjes van Maries donkerblauwe jurk.

‘Waar gaan we naartoe?’ zegt Marie.

‘Het is zondag.’

Løn pakt Maries hand. Ze vliegen door de gang. Op zondag mogen ze in de huisbibliotheek komen, en de tijd maakt zich los als vlees van de botten in de pan die op het fornuis in de keuken staat. De stoom stijgt omhoog uit de pan, vormt waterparels op het plafond, de druppels vallen een voor een: een jaar, twee jaar, drie jaar – zondagen worden als parels aan een draad geregen, en Løn, Trolden, Bitten, Aase en Marie laten zich op het Turkse tapijt in de bibliotheek vallen, rollen op hun buik en steken hun gezichten zo diep in de dikke boeken dat de muffe lucht van papier en stof in hun neus blijft hangen. Ze bladeren de wereld rond, bladzijde na bladzijde wandelen ze langs foto’s over de gewoontes en zeden van andere volkeren. Maries hart klopt in hetzelfde ritme als dat van Aase, twee stenen die tegen elkaar slaan, vonken, een gedachte vormt zich in Marie: Ik wil de aarde rondreizen.

Ze kijkt naar de globe op het bureau.

‘Kun je rond de aarde reizen?’

‘Nee,’ mompelt Trolden, ‘er liggen zeeën tussen de continenten.’

‘Wat zijn continenten?’

‘Gigantische eilanden die boven de zee uitsteken,’ antwoordt Trolden.

Marie doet haar ogen dicht, het draait achter haar oogleden, de aarde is een lichtgevende bol die net achter haar voorhoofd hangt. Ze prent zich alles in, doet haar ogen open, sluit ze weer. Zo gaat ze door, doet haar ogen open, bladert, sluit haar ogen en slaat alle plaatjes uit Brehms Tierleben in zich op, zodat ze die aan de binnenkant van haar oogleden als dia’s kan oproepen wanneer ze maar wil.

‘Zie je wat ik zie?’ vraagt ze aan Aase.

‘Ja.’

Achter haar oogleden kijkt Marie recht in een droom: ze is alleen op weg in een reis rond de aarde.

‘Ik wil niet in mijn eentje rond de aarde reizen,’ zegt Aase.

‘Waarom niet?’

Haar ogen bewegen onrustig achter haar oogleden. Maar ze houdt ze dicht.

‘Ik wil samen met iemand reizen.’

‘Je verpest mijn droom,’ zegt Marie.

‘Je verpest mijn droom,’ kaatst Aase terug.

Nu draait de aarde sneller rond.

‘Ik zie groen water, koralen en paddenstoelen op dikke bruine stelen, rimpelig als palmbomen, sommige hebben oranje vlekken, andere zijn huidkleurig of bobbelig met een dik bos haar.’

Marie zwemt.

‘Tussen de stenen liggen prachtige zeesterren en onderwaterbloemen, ze zweven door het water als aquakoralen,’ zegt Aase.

‘Aquarellen of koralen,’ zegt Trolden.

‘Koralen,’ herhaalt Marie. Het woord smaakt als een ijsje. De aarde draait nog sneller rond.

‘Als jij op reis gaat, ga ik mee. Wij zullen altijd met zijn twétjes zijn,’ zegt Aase.

Marie kijkt in Aases ogen alsof het die van haar waren.

‘Ja,’ zegt Marie.

Maar ze ziet niet voor zich dat Aase en zij samen reizen, ze is alleen.

‘Wie is dat?’ vraagt Aase en ze wijst naar een foto van een marmeren buste.

‘Thales van Milet, die leefde ongeveer vijfhonderd jaar voor Jezus,’ legt Niels uit. Hij buigt naar haar toe om te zien waar Aase naar wijst.

Haar vaders baard kriebelt, een zacht kussen om je gezicht op te laten rusten.

‘Thales van Milet zei: Alles is water! In plaats van de natuur als iets mysterieus te beschouwen bekeek hij die als iets wat moet worden geobserveerd om hem te kunnen begrijpen.’

Marie staart naar de foto van Thales van Milet, zijn ogen zijn wit en rond als gepelde, gekookte eieren, en nu ruikt het naar ei in de kamer.

‘Het ruikt naar ei,’ zegt Aase.

‘Is hij blind?’ vraagt Marie.

‘Alle standbeelden zijn blind,’ antwoordt Løn.

Marie moet plassen. Ze loopt de bibliotheek uit, de gang in, de deur uit, naar het closet. Ze moet heel nodig, maar toch loopt ze langzaam met haar ogen dicht. Haar vingertoppen kennen alle kamers in het huis en de oppervlaktes, maar door rond te lopen als een blinde is het alsof ze overal voor het eerst komt. Ze voert het tempo op. Haar vingertoppen glijden over gepleisterde muren. Hoe donker is het eigenlijk in het hoofd van een blinde? Een donkere schaduw stort zich op haar en haar ogen vliegen open. Ze wil toch niet blind zijn. Ze doet de wc-bril omhoog, de stank zwiept als een zweep uit het gat. Ze haalt adem door haar mond en plast een dikke, warme straal. De geur blijft in haar neusharen hangen. Nu loopt ze door de gang terug naar de bibliotheek, de luchtstroom blaast haar neus schoon. Ze ploft naast Aase neer en prikt haar met een vinger, maar Aase reageert niet, ze schuift een eindje weg, het boek dat ze bekijkt schuift mee.

‘Wat betekent statisch?’ vraag Marie.

‘Dat iets blijft staan?’ stelt Bitten voor.

‘Het is barnsteen,’ zegt Løn. ‘Dat staat dáár.’

‘Als je een barnsteen opwrijft, dan wordt hij magnetisch en trekt hij kleine haartjes aan. Barnsteen betekent “statisch” in het Perzisch,’ zegt Niels.

‘Wat is magnetisch?’ vraag Marie.

Het woord doet haar denken aan Magna, de buurvrouw met de drie lange stugge haren onder haar kin, doorzichtige strohalmen verborgen in de schaduw van haar kin.

‘Magnetisme betekent dat twee dingen tot elkaar worden aangetrokken. Stel je een kleine staaf voor met een zuidpool aan de ene kant en een noordpool aan de andere. Als de noordpool van de staaf naar de zuidpool van een andere staaf wijst, is de aantrekkingskracht vanwege hun onderlinge verschil zo krachtig dat ze aan elkaar vastplakken. Maar draai je de staaf om zodat zuidpool naar zuidpool wijst, of noordpool naar noordpool, dan stoten de staven elkaar af,’ zegt Niels.

‘Net als jullie,’ zegt Løn. ‘Jullie gedragen je ook als twee kleine magnetische staven, jullie plakken de hele tijd aan elkaar.’

‘Scheid ze van elkaar en ze zullen de rest van hun leven gebruiken om elkaar te zoeken,’ zegt Niels nonchalant tegen Løn, alsof Aase en Marie niet meer in de kamer zijn.

De woorden vliegen als het ware van zijn lippen, Niels vliegt erachteraan, stijgt op.

‘De Griekse filosoof Empedokles beweerde in de vijfde eeuw voor Christus dat de aarde en het universum uit vier elementen bestonden, namelijk aarde, vuur, lucht en water, die op hun beurt aan twee andere krachten waren onderworpen: liefde en strijd. Aantrekking en afstoting zijn twee met elkaar verbonden krachten.’

‘Wij zijn geen staven, wij zijn mensen,’ zeggen Marie en Aase in koor.

‘En we zijn het heus niet altijd met elkaar eens,’ zegt Marie.

‘Precies,’ zegt Aase.

Marie stopt twee onzichtbare proppen in haar oren en kijkt in een boek over volkeren op aarde. De wilde mensen in Nieuw-Guinea staan afgedrukt met de tanden van wilde zwijnen door hun neus geboord en paradijsvogels op hun hoofd, voor de sier. Op de volgende bladzijde dansen Afrikanen met dikke staarten op hun blote billen. Ze glijdt het vreemde binnen en nu draagt zij de paradijsvogels op haar hoofd, voor de sier.

‘Is dat...?’ vraag Aase en ze wijst in het boek.

‘... een echte levende vogel.’ Marie knikt.

‘Kijk eens, Marie!’ Aase verheft haar stem.

Voor hen staan de wilden, springlevend, met de tanden van wilde zwijnen door hun neus. Aase trekt haar kleren uit. Ze staat naakt voor Marie. Dan wikkelt ze lange grassprieten om haar bovenarmen als grote pompons en bindt twee lange varenbladen vast boven haar stuitje. De bladen staan uit als een grote, bossige staart. Strengen parels bengelen om haar hals en ze grijpt een hoed die ze op haar hoofd plant.

‘Je hebt een levende paradijsvogel op je hoofd,’ zegt Marie en ze spert haar ogen wijd open.

De vogel spreidt zijn kleurige vleugels uit. Als hij knipoogt, beweegt de wildezwijnentand in Aases neus, maar het kriebelt in Maries neusgaten.

Aase loopt heupwiegend rond, Marie kijkt omhoog en barst in lachen uit, dan verandert er iets in haar blik, die wordt scherp als die van een adelaar, ze maakt een snavel van haar vingers en haalt uit.

‘Au,’ zegt Aase. ‘Hou op!’

Ze roept en slaat Marie.

‘Jij bent niet de baas,’ sist Marie en haar arm slingert zich als een slang om Aase heen.

Ze duikelen over de vloer tussen de grassprieten en de varens, de paradijsvogel vliegt weg, hij schettert, en Alma rent op hen af.

‘Hou daar onmiddellijk mee op!’ roept ze. ‘Opstaan. Waar zijn jullie mee bezig?’

‘We spelen gewoon,’ zegt Marie.

‘Het was voor de grap,’ zegt Aase.

Alma knijpt haar ogen tot spleetjes, kijk van de een naar de ander.

‘Trek als de wiedeweerga je kleren aan,’ zegt ze.

1912

De nacht is een wolf met een geel oog dat nooit knippert. Als hij opstaat glipt de dag tussen zijn poten door, net als alle dagen ervoor. Slaapdronken lichamen wringen zich in bochten tegen het licht. Koude, vochtige washandjes wassen slaap en smeer uit alle lichaamshoeken. Kinderen plassen, poepen, gorgelen, kammen haren, kleden zich aan en gaan aan de lange tafel in de keuken zitten waar hun monden zo snel open en dichtgaan dat het lijkt of die constant wijd open hangen.

‘Jullie lijken wel jonge vogeltjes, het enige verschil is dat jullie snaveltjes naar beneden wijzen zodra jullie eten hebben gekregen, ga rechtop zitten, borst vooruit,’ zegt Alma.

‘We moeten iets vertellen,’ zegt Niels.

‘We gaan verhuizen,’ zegt Alma.

Op hetzelfde moment blijven de wijzers van de oude Bornholmse grootvaderklok op 6.17 uur staan. De klok die gewoonlijk het ritme aangeeft als een tik in het gehoororgaan, staat doodstil tegen de muur.

‘Verhuizen?’ zeggen Marie en Aase in koor.

‘Waarheen?’ vraagt Løn.

‘Er is oorlog uitgebroken op de Balkan, en misschien breidt die zich verder uit. We hebben een boerderij gekocht zodat we zelfvoorzienend kunnen zijn.’

Alma legt een hand op haar onderrug, ze is weer zwanger. Manse hangt nog steeds als een zak aardappelen aan haar ene been. Ze heeft geen zin meer om hem te tillen, hij is te zwaar.

‘De boerderij heet Løvbjerggård,’ zegt Niels.

‘Waar ligt die?’ vraagt Trolden terwijl ze in haar pap prikt.

Aase en Marie springen van hun stoelen.

‘Nivå.’

‘Zijn er ook leeuwen?’ gromt Marie en ze ontbloot haar tanden. Aase heeft haar onzichtbare varenstaart weer omgedaan. Ze loopt heupwiegend om de tafel.

‘Het betekent “loof”, niet “leeuw’,’ zegt Løn.

‘Loof wil zeggen de bladeren die aan de bomen hangen,’ zegt Bitten.

‘Krijgen we ook dieren?’ vraag Marie.

‘Ja, we moeten helemaal zelf voor ons eten zorgen,’ zegt Alma.

‘En er horen zeven vennen bij,’ zegt Niels.

‘Zeven grote moederpoelen vol insecten en kriebelbeesten, hiep hiep hoera,’ zegt Trolden ironisch.

Niels kijkt haar koeltjes aan.

‘En kippen!’ zegt Aase.

‘En eieren,’ zegt Marie.

‘Ja, dat is het gevolg van kippen,’ zegt Løn met een glimlach.

‘Hoe zit het dan met onze spullen, we kunnen vast niet alles meeverhuizen,’ zegt Marie.

‘We pakken alles behalve de meubels in kisten en dan komt er een grote verhuiswagen en die brengt alles weg,’ zegt Alma.

‘Hoe halen we het huis uit elkaar?’

‘Lieve Marie, dit huis blijft staan. We brengen het hele gezin en al onze spullen naar het nieuwe huis.’

Marie kijkt om zich heen, er staan zeven borden vol donkerbruine pap op tafel. Zeven modderpoelen zijn zeven vennen, denkt ze. Dan buigt ze zich over haar bord pap en likt de rand schoon. Een witte, glanzende cirkel rondom de bruine pap.

1915

Løvbjerggård heeft witte gepleisterde muren en een nieuw rieten dak. Een uitgestrekt morenelandschap slingert groene golven om het woonhuis en de graanschuur. De akkers liggen tussen de zeven vennen. Alle suikerbietenakkers komen uit bij een ven en de natuur is niet langer een reisdoel, ze omringt nu het gezin, de boerderij en de dieren, vult ze vanbinnen en vanbuiten. De boerderijdieren en de oogsten op de akkers voorzien het gezin van voedsel. Tanden scheuren, vermalen, kauwen en de mond slikt alles door. De kinderen binden rijshoutjes aan elkaar en berijden die als indianen op oorlogspad, en af en toe mogen ze op de grote trekpaarden zitten als die van de akkers naar huis lopen. De levende huid tussen hun benen, het besef dat de enorme kracht zich aan de menselijke wil onderwerpt.

Marie groeit op op het platteland, door het platteland. Het graan ontkiemt in haar en dan volgt de oogsttijd. Alma en de meisjes werken hard, zwetend slepen ze de graanschoven weg in de omhullende stofwolken als een ondoordringbare mist na een explosie. Het stof kruipt in hun neuzen en oren. Ze waden door honderden muizen en ratten die zich de hele winter hebben volgepropt en vermenigvuldigd. Muizen schieten over de vloer, kruipen in broekspijpen en onder jurken. Løn, Trolden en Bitten staan met de spades in de aanslag.

‘Au, verdomme,’ roept Trolden als een muis tegen haar been omhoog kruipt alsof het een boomstam is en kleine bloederige schrammen achterlaat.

De kinderen rennen heen en weer en slaan het ongedierte dood met spades en scheppen, slaan ze bewusteloos, hakken koppen, staarten, pootjes af. De stompjes kronkelen. De vloer van de schuur zit vol bloedvlekken.

Als de meisjes gaan lunchen en de laatste muis zich in het hoge gras heeft verscholen, kijkt Manse de schuur in. Hij loopt tussen de muizenlijken door en port in lichaamsdelen met een stok om te zien of ze nog kunnen spartelen. Dan blijft hij staan, buigt voorover en pakt iets op, verlaat de schuur.

‘Waar is Manse?’ vraagt Aase.

‘Ik ga hem zoeken,’ zegt Trolden.

‘Ik ga hem ook zoeken,’ zegt Marie en ze volgt Trolden op de voet.

Manse zit achter de schuur. Zijn lichaam kromt zich als een afdakje over wat hij verborgen houdt: een hoopje vacht in een bloedplas en piepkleine ingewanden, die als een slijmerige klont op de grond voor hem liggen.

‘Manse, wat is dat?’ vraagt Trolden.

‘Een muis,’ antwoordt hij.

‘Wat een smeerboel,’ zegt Trolden. ‘Laat dat beest met rust.’

‘Hij is toch dood?’ zegt hij.

‘Ja,’ antwoordt Trolden, ‘daarom juist.’

Manse keert zich van haar af.

‘Wat is dat dan?’ vraagt Marie terwijl ze naar de klont wijst.

‘Zijn darmen,’ antwoordt hij.

Manse port in een klein, donker, bloederig touwtje. Marie prikt er met een vinger in, Aase ook.

Het is geen werkdag, maar Alma moet fruit koken en inmaken. De hongergaten van de dierenbuiken moeten worden gevuld en de mestgoot in de stal leeggeschraapt.

‘De koeien hebben elke dag van de week honger,’ zegt ze.

Alma pakt de bezem en Niels neemt de kinderen mee voor een zondagse wandeling. Vandaag gaan ze naar Malmmosen. Het lange gras wikkelt zich als spitse, dunne tongen om hun benen. Het is hier op zijn mooist in juni, als het wollegras bloeit en de grote groene gebieden bedekt zijn met een sluier van witte, zachte pluizen.

‘Het zijn net piepkleine schapenkuddes op steeltjes,’ zegt Marie.

Als Niels glimlacht, verspreidt de warmte zich in Maries borst. Ze voelt hoe haar vader vanbinnen stil en rustig wordt als ze allemaal door elkaar rennen en bloemen en insecten zoeken.

‘Ga eens kijken of je de zonnedauw kunt vinden,’ zegt Niels, ‘die verstopt zich tussen het veenmos.’

‘Is dit er eentje?’ vraagt Trolden en ze wijst naar een steel met blauwachtige punten aan de brede bladeren.

‘De zonnedauw heeft kroonbladeren met rode randen. Het is een vleesetende plant,’ antwoordt hij.

‘Ik heb er een gevonden,’ roept Trolden en ze houdt de kleine plant voor haar vaders neus.

‘Eet díé vlees?’

Marie verstopt haar handen achter haar rug. Toch heeft ze het gevoel dat de plant in haar vingertoppen hapt.

‘De zoetigheid trekt insecten aan. Als die druk bezig zijn met het opslobberen van dat lekkers in de plant, hebben ze niet in de gaten dat de kroonbladeren zich om hen heen sluiten.’

Marie huivert, de kleine haartjes op haar arm staan rechtop als een donzig bos, en op dat moment vliegen zeven velduiltjes in twee boeketten op. De uilen cirkelen rond voor ze boven het bos uit het zicht verdwijnen. Niels wordt niet gedreven door zijn lichaam, hij leeft om te lezen en te denken. Zijn spieren worden lange, slappe elastieken die zich om zijn botten wikkelen. Zijn handpalmen zijn niet ruw zoals die van andere mannen, het zijn zachte kussens, glad als die van een kind, nu pakt hij onverwachts haar hand vast. Zijn grote hand is een want om haar kleine, zachte. Aase ziet het meteen en steekt haar hand in de lege vuist. Daar loopt hij dan, een vader met zijn twee kleine meisjes in krijtwitte jurken, de blonde vlechten dansen op hun ruggen, en geluk beiert de hele dag en tot ver in de nacht als een klok in Maries borstkas.

Maries notitieboekje, 1916

De aarde is rond.

De enige planeet met leven.

De aarde hangt op een gunstige plek en geeft de zon leven.

De maan is ook belangrijk.

Die trekt het getijdewater over de aarde,

een deken van vissen en andere dieren.

MARIE, AASE EN BITTEN vervelen zich op de dorpsschool, of de kinkelschool, zoals ze die noemen. Marie vermaakt zich door allerlei dingen in haar notitieboekje op te schrijven. Alles wat niet mag ontsnappen, wat ze wil onthouden of waar ze zich over wil verwonderen. Af en toe stopt ze andere dingen tussen de bladzijden. Foto’s of dingen uit de natuur. De gedroogde bloemen, strootjes en kleine diertjes hebben een vergeelde schoonheid en ze knakken alsof het niets is. Ze is voorzichtig.

Marie, Aase en Bitten worstelen zich door de eindeloze rijen suikerbieten, de grote zussen helpen maar zelden, want ze moeten studeren, en de kleintjes zijn te jong om echt kracht te zetten. Ze werken zich kromgebogen door de zomer, gekleed in laag uitgesneden gymnastiekpakjes. Er moeten suikerbieten gezaaid worden, een aardappelveld van aanzienlijke omvang moet aangeaard worden, de aarde om de groene gewassen moet worden aangeharkt tot ze een ononderbroken kam vormen.

‘Het is niet eerlijk dat we hier rondlopen en zwarte tenen krijgen,’ zegt Aase tegen Trolden.

‘We hebben elk maar één paar schoenen, wil je soms dat die smerig worden? Ho ho, Tutsi, je moet ook de kleine aardappels oprapen,’ zegt Trolden.

‘Waarom?’ vraag Tutsi.

‘Doe nou maar gewoon wat ik zeg.’

‘Waarom noemen we jou Trolden?’

‘Ik ben een trol.’

‘Maar wat ís dat?’

‘Een menseneter met superkrachten,’ antwoordt Trolden.

‘Ben ik dan ook een trol?’

Tutsi kijkt bezorgd.

‘Ja.’

‘En moeder?’

‘Moeder is een menseneter,’ zegt Aase en ze toont haar tandvlees.

‘Zijn wij menseneters?’ vraagt Tutsi.

‘Ja, in principe wel, want moeder heeft ons gebaard. Maar we hebben zoveel aardappels dat we geen mensen hoeven te eten, de vrouwen in onze familie hebben voldoende aan hun onvoorstelbare krachten,’ grinnikt Trolden.

‘En Manse?’

‘... hij is een sukkel,’ zegt Trolden.

‘Als we zoveel krachten hebben, waarom moeten we dan aardappels rooien?’ vraagt Tutsi.

‘Sommige mensen houden niet van trollen, dus we moeten ons normaal gedragen en hard werken.’

‘Kom, we moeten eten,’ zegt Løn.

Trolden pakt Tutsi’s hand, ze sjokken tussen de lange rijen groene scheuten door naar het woonhuis. Alma staat voor het huis over de akkers te turen. Ze kan de meisjes vanaf de boerderij niet zien.

Marie gebaart naar Aase. Ze rennen naar de grootste ven in identieke zelfgemaakte jurken, één trol verandert in twee. Hun handen zitten onder de blaren, hun schouders zijn beurs, de zon smeult en likt hun huid totdat die in de brand lijkt te staan. Aase laat zich in het gras vallen. Marie schept twee handen vol bladeren, duwt ze onder in het koele moeraswater. Dan legt ze de natte bladeren op Aases verbrande schouders en in haar nek. Ze bedekt er eerst haar rug mee, dan haar voorhoofd, haar jukbeenderen, haar neus. De bladeren drogen snel in de zon. Aase ligt doodstil, haar spieren ontspannen, en haar gezicht verslapt.

Marie en Aase liggen oog in oog met de kleine moeraswezens. Maries blik valt op een grote groep dansende bootsmannetjes die onder het wateroppervlak hangen en lucht opzuigen voor ze in het donkere water duiken en verdwijnen. De pijlsnelle keverachtige schrijvertjes glimmen als zilver boven de planten in de ven dat onder het wateroppervlak golft als een donkergroene bos haar. Marie probeert ze met haar ogen te volgen, maar ze wordt duizelig, haar ogen draaien rond als spiralen.

‘Het zijn net piepkleine motorbootjes,’ zegt ze tegen Aase. ‘Ze vliegen zo snel heen en weer dat je ogen ervan beginnen te draaien.’

‘Trolden zegt dat ze duivelseenden heten, want toen de Duivel ontdekte dat God de eenden had geschapen, werd hij zo enthousiast dat hij er zelf een paar wilde maken, daarom schiep hij de schrijvertjes. Ze werden wat aan de kleine kant, maar ze hebben wel mooi in tweeën gedeelde ogen die zowel boven als onder water kunnen zien,’ zei Aase.

‘Kijk daar eens, wat is dat?’ Marie wijst naar een vreemde lange punt die uit het water steekt.

‘Het lijkt wel een omgekeerde schorpioen,’ zegt Aase.

‘Denk je dat hij steekt?’ vraag Marie.

‘Nee, ik denk dat hij ermee ademt.’

‘Een rietje?’

‘Ja. Marie, als je van alle dieren houdt, houd je dan ook van dat ding daar, zelfs al is die eng?’

Nu gilt de trein, het geluid is als een spitse luchtpijl die zich naar je trommelvliezen verplaatst. Het onzichtbare draadje tussen de trein en het oor is een vluchtweg.

‘Ik wil hier gewoon weg,’ zegt Marie.

‘Ik wil mijn leven niet verspillen aan suikerbieten,’ zegt Aase.

‘Zullen we weglopen?’ zegt Marie.

‘Waarheen?’

‘Gewoon weg.’

‘Je moet wel een plan hebben.’

‘Waarom?’

‘Je moet weten wat je wilt,’ zegt Aase.

‘Ik weet wat ik wil,’ zegt Marie.

‘Wat dan?’

‘Studeren.’

‘Ik ook, ik kan niet wachten,’ zegt Aase.

‘En reizen,’ zegt Marie. ‘De aarde rond.’

‘Je hebt zoveel wilde plannen, hoe wil je dat betalen?’

‘Moeder ging naar Griekenland toen ze achttien was, een van haar broers is naar Zuid-Amerika geweest en een naar Noord-Amerika. Het zal me echt wel lukken.’

‘Je mag niet weggaan, we moeten altijd bij elkaar blijven. Zweer het!’ zegt Aase.

‘Erewoord,’ zegt Marie.

‘Dat is niet genoeg.’

Aase haalt een mesje uit de zak van haar jurk. Vouw hem uit. Het blad glimt. Ze pakt Maries pols zo snel vast dat ze er beiden van schrikken en maakt een snee. Het bloed sijpelt eruit.

‘Waar ben je verdorie mee bezig?’

Aase kijkt haar ijzig aan. Of straalt Marie die kou uit? Dan duwt ze de punt van het mes in haar eigen pols.

‘Maar we zijn al van hetzelfde bloed,’ zegt Marie.

‘Toen we geboren werden wel, maar nu niet meer. Als we niet oppassen, groeien we uit elkaar.’

‘Het is geen diepe wond,’ zegt Marie terwijl ze haar pols tegen die van Aase drukt.

‘Zusters voor eeuwig.’

‘Je bent niet goed wijs,’ zegt Marie met Aases stem.

Maries notitieboekje, 1917

Op een dag werd de wereld opgetrokken uit

de oerzee,

maar waar komt die eigenlijk vandaan? Werd die uit het

binnenste van de aarde geschoten

als vlammende vulkanen.

Of sijpelde die uit de oren

van de aarde

die als vreemde vleesbloemen tussen de bladzijden

van mijn notitieboekje gedrukt worden.

Vulkaanlippen.

Luisteren naar het gefluister van de aarde zonder

mensentranen te huilen

is hetzelfde water als dat wat

in de oerzee stroomt, zegt vader.

Ik loop weg van huis.

Maar al ren ik zo hard ik kan,

Aase volgt me overal.

‘WE LEREN GEWOON HELEMAAL niets op die kinkelschool,’ zegt Marie.

‘We moeten Alma ervan overtuigen dat we naar de Rungsted Skole moeten, net als Løn en Trolden,’ zegt Aase.

‘Precies. Het is niet eerlijk dat alleen de groten mogen studeren terwijl wij op de kop in de aarde staan met ongewassen aardappels in onze mond,’ zegt Marie.

‘Misschien kan vader met moeder praten?’

Aase heeft een sluwe blik in haar ogen.

‘We kunnen beloven dat we net zo hard op het land werken als we nu doen.’

‘En dat we de boeken delen.’

‘Ja.’

‘Denk erom, het was mijn idee,’ zegt Aase.

‘Ons.’

Marie fronst haar wenkbrauwen.

‘Nee,’ zegt Aase. ‘Mijn.’

‘Ons.’

‘Mijn.’

‘Ons.’

1918

En het leven draait verder in kringetjes, want al woedt de Eerste Wereldoorlog, op het dagelijks leven heeft het nauwelijks invloed, en nu breekt de oogsttijd weer aan. Niels heeft een nieuwe bibliotheek in het woonhuis ingericht, hij houdt de deur hermetisch gesloten. Hij bereidt zijn wiskundelessen voor de nieuwe leerlingen voor en moet zich in de stof verdiepen, zegt hij. Alma en de meisjes sjouwen met graanschoven, halen de schuur leeg, plukken de laatste bessen en appels. Er gaat een maand voorbij, en twee en drie, nu slaapt Niels inmiddels in de bibliotheek, hij ziet geen reden meer om naar buiten te komen, maar er zijn belangrijke zaken om zich om te bekommeren, zegt Søster snuivend, ze heeft alle dieren namen gegeven en nu moeten ze worden geslacht. Alle meisjes zijn bezig met het in heet water dompelen en het plukken van de dode, vette ganzen.

‘Je wordt verdrietiger van het slachten als ze een naam hebben,’ zegt Marie.

‘Precies,’ zegt Aase.

Marie weet waarover ze het heeft, want ze doet het zelf ook, ze doopt de dieren, maar in tegenstelling tot Søster vertelt ze het aan niemand.

Het dons zweeft om hun hoofden als zachte sneeuwvlokken, de bobbelige ganzen liggen in teilen om hen heen. De vliegen zijn er al. Er blijft een donsveertje aan Maries wang hangen. Aase giechelt, dan likt ze aan de donsveertjes en plakt ze boven Maries bovenlip, op haar kin, op haar wangen. De witte donsveertjes vormen een volle baard om Maries mond. De anderen vallen om van het lachen, Bitten moet haar benen over elkaar drukken, anders plast ze in haar broek. In een glimp verdwijnt de glimlach van Aases mond, en een uitdrukking, iets triomfantelijks haast, vonkt in haar ogen, dan keert de glimlach terug. Marie plukt de donsbaard van haar gezicht. De lucht van rauw vlees blijft in haar neus hangen.

1921 - 1926 NIVÅ

1921

Bitten heeft een heel jaar als dienstmeisje bij een onbekend gezin gewerkt, maar nu is ze weer thuis. Het jaar in het onbekende huis heeft een schaduw in haar achtergelaten, legt ze Aase en Marie uit. Ze woonde weliswaar bij een lief gezin, maar ze was een vreemd element dat elk ogenblik kon worden afgestoten, dus het is fijn om weer thuis te zijn. Marie knikt als Bitten vertelt, maar ze weet niet goed wat ze moet zeggen. Ze is een jaar ouder dan de tweeling, maar toch zitten ze alle drie in dezelfde klas op de mulo. Het plan dat Marie, Aase en Bitten hebben uitgedacht, is gelukt. Aase heeft in haar eentje vader overgehaald om het schoolgeld te betalen en Marie heeft Alma lastiggevallen als een plaaggeest tot ze met tegenzin akkoord is gegaan.

‘Zolang het me maar niets kost,’ was Alma’s beslissende antwoord.

De drie meisjes hebben gezworen dat ze hun dagelijkse werk op het land en in huis voor het huiswerk zullen laten gaan, en er is een set boeken gekocht die ze met zijn drieën moeten delen. Er staat dus geen tweekoppig wezen, maar een drie-eenheid vol verwachting op het schoolplein van de Rungsted Kostskole.

Marie, Aase en Bitten staan voorovergebogen tussen de rijen suikerbieten. Ze kijken naar het fototoestel. Løn stelt de zoeker en de sluitertijd in op het toetsel en drukt op de ontspanner. Ze hebben rokken aan. De kousen zijn opgetrokken tot halverwege hun scheenbenen. Achter hen slaat een donker paard met zijn staart. Als ze op het land werken, zijn ze altijd ontevreden, maar ze glimlachen als het oog van het fototoestel op hen gericht is.

‘We zijn ontsnapt,’ zegt Marie.

‘Ja,’ zegt Bitten terwijl ze tussen de suikerbieten gaat zitten.

‘Vaarwel kinkelschool,’ roept Aase luid.

Ze joelen en springen rond op blote voeten, tillen hun knieën hoog op, strekken hun armen uit, zwaaien ze rond als molenwieken. Drie vlinders vliegen op.

‘Dagpauwogen,’ zegt Marie. Ze maakt met haar handen een kommetje en probeert een van de fladderende insecten te vangen.

‘Hun vleugels zijn zo mooi,’ zegt Bitten.

‘Die ronde vlekken lijken op ogen van grote dieren, die jagen de vogels weg,’ zegt Marie.

‘Denken jullie dat de kinderen op school een stel boerenkinkels als wij zullen accepteren?’ zegt Aase.

‘Natuurlijk,’ zegt Marie. ‘Ze hebben Løn en Trolden toch ook geaccepteerd. En we hebben elkaar. Ze doen maar.’

DE ECHO VAN HUN VOETSTAPPEN als ze door de gang lopen klinkt na in hun lichamen. Ze dachten dat ze de Rungsted Kostskole kenden uit de verhalen van hun zussen, maar nu ze hier zelf lopen, lijkt alles toch nieuw en exotisch. De met lijnolie geverfde schoolramen zijn nog niet droog, de geur strijkt langs hun neuzen.

‘De komende weken moeten jullie met de vingers van de ramen blijven,’ zegt de directeur en de kinderen knikken, om vervolgens met hun vingers in de verf te prikken. De schoolborden zijn schoon geschrobd, de lichamen zijn pas gewassen, en de haren zijn glad gekamd en strak gevlochten. Aase en Bitten zitten naast elkaar. Marie krijgt een plaats toegewezen naast een meisje dat Helene heet. Ze ruikt anders dan iedereen die Marie heeft ontmoet, naar vers hout. Helene heeft een open blik, en als ze glimlacht stroomt er warmte uit haar ogen. De kinderen in de klas vreten van alles uit om die blik op hen gericht te krijgen, maar ze kunnen dansen en springen zo veel ze willen, Helene kijkt alleen naar Marie. Haar blik is een vlam die gericht is op een glazen stolp die eerst steeds warmer, dan steeds zachter wordt. Na een week is Marie een gloeiende klont die in elke vorm gekneed kan worden, zolang Helene dat maar doet. Helene heeft Marie gekozen en iedereen is jaloers, Bitten is gewoon jaloers, maar Aase ziet groen van afgunst.

Marie heeft nog nooit eerder een beste vriendin gehad.

‘Kom,’ zegt Helene, en Marie loopt achter haar aan, om de schuur op het schoolplein heen. Ze gaan heel dicht tegen elkaar aan zitten, huid raakt huid, het lijkt of ze hier altijd al zo hebben gezeten. Ze zien er vanbuiten niet zoals Aase en Marie hetzelfde uit, maar vanbinnen smelten ze samen. Marie wil het liefst altijd bij Helene zijn. Samen met Helene kan ze alles aan, oorlog, honger en lange dagen op de aardappelakker. Zolang Helene bestaat, bestaat ze zelf ook. Aase gaat tegenwoordig altijd dwars tegen haar in.

‘Dat vind ik ook,’ zegt Helene.

‘Wat bedoel je?’ vraagt Marie.

‘Aase is gewoon zo negatief,’ zegt Helene.

Helene kan haar gedachten lezen. Marie glimlacht.

‘Hoe wist je dat ik aan Aase moest denken?’ vraagt Marie.

Nu is het Helenes beurt om te glimlachen.

‘Jullie lijken op elkaar, maar jullie zijn verschillend als dag en nacht. Aase is snel beledigd. Jij kijkt vooruit en bovendien ben je eerlijk. Dat is het allerbelangrijkste.’

Marie voelt hoe de woorden zachtjes in haar neerdalen. Haar openhartige karakter heeft andere kinderen altijd weggejaagd.

Helene heeft in tegenstelling tot alle anderen een ruime blik. Ze weet waarover ze praat, want haar vader reist de aarde rond en werkt in veel van de armste landen ter wereld. Hij weet wat belangrijk is.

‘Je moet evenveel respect hebben voor de rijken als voor de armen. Dat zegt mijn vader en dat vind ik ook.’

Helene zit vol woorden die een droge plek in Marie bewateren, terwijl ze niet eens wist dat ze die had, maar tegelijkertijd doemt de angst op dat ze alles zo kan verliezen.

Helene kan iedereen de mond snoeren, zelfs de leraren. Maar ze heeft een broze gezondheid, een stevige windvlaag of een klasgenootje dat hoest zonder een hand voor de mond te houden, en ze is ziek. Zelfs als ze in bed ligt, heeft ze iets afwachtends, bijna koninginneachtigs. Marie tekent Helene met haar ogen: haar donkerbruine haar, haar lange, tengere lichaam, haar smalle, elegante polsen, ze ruikt vandaag niet alleen naar vers hout, maar ook naar seringen, een zoete en zurige geur.

‘Kijk die uitgemergelde kat eens.’

Helene wijst naar de heuvel.

‘Ik vind het zo zielig als dieren lijden,’ zegt ze.

Marie knikt, bij haar is het precies zo. Ze volgen de magere kat met hun ogen. Die rammelt verder als een skelet, dan zet hij af en verdwijnt in een cementen buis die uit de helling steekt. De staart verdwijnt als laatste.

VANDAAG GAAN MARIE, AASE en Bitten op verjaardagsvisite bij Anne, de dochter van de scheepsreder, die in een grote villa in Hørsholm woont, maar ze hebben niets feestelijks om aan te trekken. Gelukkig is Alma vindingrijk en binnen een paar tellen hangt Maries natte lange blonde vlecht strak op haar rug. Als de vlecht morgen wordt losgehaald, valt het haar in golven op haar rug. Maries enige jurk hangt vers gestreken om haar lichaam, wit en zacht. Anne heeft een draagbeugel om haar ene been omdat ze kinderverlamming heeft gehad. Ze wordt elke dag naar school gebracht. Annes moeder is Duits en hun huis is groot. In de pas gebouwde oranjerie valt een overvloed aan hemellicht. In de kamer met de open haard ligt een echt tijgervel met de bek opengesperd. De tanden zijn als een val die onverwacht om je been kan dichtklappen.

‘Mijn opa heeft hem geschoten toen hij in Azië woonde,’ zegt Anne. ‘Wie wil tikkertje spelen?’

‘Maar dan kun je toch niet meedoen?’ zegt Marie.

‘Nee, maar ik vind het zo grappig als jullie om me heen suizen.’

Het is een bevel, geen voorstel en de meisjes beginnen meteen aan het spel.

‘Moederskindje,’ fluistert Aase zo zachtjes dat alleen Marie het hoort.

De meisjes glijden over de geboende vloeren en Annes moeder staat niet met een rood hoofd naar hen te schreeuwen zoals Maries moeder, nee, Annes moeder met haar vreemde accent zit in de erker te borduren. Haar haar is dik en goudkleurig. Het licht valt schuin over haar heen, alsof ze op het toneel in een theater zat. Ze glimlacht geheimzinnig en mild, zoals vrouwen op schilderijen.

‘Borduurt je moeder altijd, kookt ze nooit?’ vraagt Marie.

‘Nee, daar hebben we Keuken-Karen toch voor?’ antwoordt Anne.

‘Heb jij even geluk...’ zegt Aase.

‘Ik hoef de draagbeugel niet om te houden, maar ik zal nooit kunnen rennen. Ik zal altijd mank lopen,’ constateert Anne.

‘Dan is het maar goed dat jullie paard en wagen hebben,’ zegt Marie.

‘Het vlees en de Gemüse staan klaar,’ roept Keuken-Karen.

‘Wat is Gemüse?’ vraag Aase.

‘Groente,’ antwoordt Anne.

Het klinkt zo exotisch, Gemüse! Het blijkt gewoon gekookte groente te zijn, maar dat verbreekt de betovering niet, het smaakt heerlijk, vooral omdat het Gemüse genoemd wordt. Dit vreemde woord, als een geheim waarvan je gewoon moet weten, en een moeder in een erker die oplicht als een engel.

1922

Ze zitten in de tuin. Het tafelkleed is geblokt en de vogels die op het gras hippen, jagen op wormen en insecten. Ze pellen hardgekookte eieren, snijden ze doormidden, leggen ze op een snee brood. De gladde eieren richten hun witte ogen naar de hemel.

‘Ik ga verhuizen,’ zegt Niels.

De kinderoren spitsen zich.

‘Aha, waar verhuis je naartoe?’ vraagt Alma.

Haar stem is droog als een beschuit.

‘Ik heb een huis gekocht,’ zegt hij, ‘en ik verhuis over een week.’

‘Wil je nu zeggen dat we over een week verhuizen?’

Alma lijkt een vraagteken.

De kinderen vouwen hun oren helemaal uit.

‘Nee, ik zeg dat ík verhuis. Jij en de meisjes blijven hier.’

Alma zit doodstil, alsof ze niet meer leeft. Ze knippert niet eens. De kinderen zijn stil, ze staan in een diep graf en kijken op naar de man met de spade die bedaard maar beslist het gat dichtgooit. De bruine aarde wordt uitgestrooid boven hun hoofden.

‘Ga naar binnen, ik moet met jullie vader praten,’ zegt Alma.

Marie kijkt naar moeders handen. De harde huid die op de handpalmen groeit, reikt naar de handrug. Haar armoedige boerenjurk hangt om haar heen als een slobberig vel.

Twee uur later vindt Marie Alma rondwarend in de bibliotheek. Ze rukt boeken van de planken, gooit ze tegen de muren, trekt de bladzijden uit de omslagen als ingewanden uit een gans.

‘Moeder, u moet nu ophouden,’ zegt Marie.

‘Hij verlaat me,’ jammert Alma.

‘Moeder, stop, u maakt de boeken kapot!’

Alma kijkt haar aan, alsof ze recht in een afgrond staart.

‘Hij heeft in zijn dierbare boeken geleefd en nooit een vinger uitgestoken. Ik ken hem beter dan hij zichzelf kent, hij overleeft het niet zonder mij, want hij kan niets zelf.’

Alma laat zich op de grond vallen en keert haar gezicht naar de muur. Ze jankt in een lichaam dat nooit meer door een man zal worden aangeraakt. Marie voelt hoe de weerzin tegen haar moeder in haar groeit. Alma staat op, gaat vlak voor Marie staan en kijkt haar recht aan. Marie staart terug, maar kijkt in twee lege gaten, dan laait er een vuur in op dat uit Alma’s ogen slaat. Voor haar geestesoog ziet ze Niels te midden van de vlammen staan, maar waarom brandt hij niet? Ze staat op en loopt op hem af, naar de verschijning.

‘Ik vermoord je,’ snauwt ze in het luchtledige. Marie haalt opgelucht adem. Ze kan beter omgaan met woede dan met gelatenheid. Alma wendt haar gezicht naar Marie.

‘Donder op, mijn huis uit, dom wicht.’

Marie pakt het eerste het beste dat ze ziet, het blik.

‘Moeder, nu moet u ophouden.’

Alma stuift met een opgeheven arm op haar af, de vuist gebald. Marie houdt de steel van het blik stevig vast. Het metaal vibreert als ze moeders hoofd raakt. Het bloedt onder het haar, een dun stroompje bloed loopt langs haar hals, laat zich opzuigen door de decolleté van de jurk.

Moeder kijkt langzaam op. Als ze Maries blik ontmoet, gaat er een schok door haar heen, en op dat moment realiseren ze zich dat de krachtsverhouding tussen hen is veranderd.

‘Sorry,’ zegt Marie. ‘Sorry.’

Alma ziet er verbaasd uit. Ze gaat rechtop staan en kijkt Marie met een heldere blik aan.

‘In onze familie komt genetische agressie veel voor,’ zegt Alma.

Het bloed dat in de stof van de jurk trekt, vormt nu een plek midden op haar borst, een donker hart.

‘Ik was mijn verstand verloren! Goed dat je me een klap hebt verkocht, ik kon niet meer helder nadenken.’

Marie recht haar rug. Ze staren elkaar aan, ze zijn even lang. Alles lijkt opeens zo absurd, Alma begint te lachen. Marie ook, de tranen biggelen over Alma’s wangen als Aase binnenkomt.

‘Wat gebeurt hier?’ Aases stem is hard en scherp. Ze haalt adem alsof ze door een blaffende hond wordt meegetrokken.

‘Je bloedt?’ zegt Aase.

‘Ik ben gevallen en heb mijn hoofd aan het blik gestoten,’ antwoordt Alma.

Een dag later plant moeder een klimop tegen het huis. Die dringt meteen met zijn wortels diep in de grond en verspreidt zich onnatuurlijk snel. De groene lagen bladeren slingeren om elkaar heen. ’s Nachts dringt de plant via kieren het huis binnen, via ramen en deuren, klimt over het meubilair, bedekt de slapende lichamen met groene dekens.

Zonder Niels is Alma een ruïne, een verminkte verlaten plek. Haar haar hangt in vettige slierten langs haar gezicht, haar huid wordt slap en ze krijgt last van vreemde plekken die zich over haar gezicht verspreiden. Ze veroudert, ze valt af, en haar ogen, die lijken uit te puilen, staan op steeltjes om alles beter te kunnen volgen. Het vertrek van Niels heeft een vloek over het gezin gelegd, nu wordt het bijeengehouden door een eindeloos gezeur en geduw en gekift dat medelijden, kousen en ellebogen slijt, maar ze ook verhardt: ze willen de val overleven, ze willen zich door het verdriet werken alsof het een akker vol suikerbieten was. Elke dag schrobben de meisjes hun nagels schoon met een harde nagelborstel, hun handen zijn rood en ruw, altijd van die gevoelige, bloedende nagelranden. Liefde sijpelt door de huidporiën als zweet, de kinderen vormen een beschermende kring om Alma, haar geest blijft zich maar in zichzelf keren, haar lichaam verschrompelt tot ze haar nieuwe vorm heeft gevonden, hard als steen, onomkoopbaar, schoon en rechtvaardig.

‘Tot de dood ons scheidt, wat ben ik dom en naïef geweest. De leugen zal nooit meer in mijn huis wonen.’

En ik zal nooit meer als een domme gans in de aarde wroeten voor een man, denkt Marie. Over twee dagen wordt ze vijftien.

Niels verhuist naar de Paradijswijk dat helemaal richting het bos in Holte ligt. De kinderen gaan in het weekend bij hem op bezoek. Hij heeft iemand aangenomen die mevrouw Jensen heet, ze is de huishoudster, en het kleine vrouwtje trekt meteen in de kelder. Marie weet niet hoe ze moet zorgen dat de tijd verstrijkt in vaders nieuwe woning. Als de meisjes en Manse bij vader zijn, zitten ze meestal in de keuken te luisteren naar mevrouw Jensen die over zichzelf, de buren en vader praat. De stem van mevrouw Jensen zakt en ze begint langzaam te praten als ze het over Niels heeft. Ze geeft al zijn kinderen liefdevolle zorgzaamheid zonder dat het veel verschil maakt, en al is ze onredelijk noch kwaadaardig, ze roept toch weerzin in Marie op. Ze heeft in alle laadjes en kasten van mevrouw Jensen gekeken, maar heeft nergens iets persoonlijks gevonden wat haar meer kan vertellen over wie deze vrouw is. Het enige waarover ze zich verbaast, is de enorme hoeveelheid grijze rokken.

In de tuin staat een campanula te knikken. Marie trekt er nonchalant een bloem af. Vanuit de wortel zullen er volgend jaar en het jaar erna en het jaar daarna nieuwe bloemen groeien, meerjarige planten hebben veel levens. Meer dan een kat. Marie voelt zich zoals de bloemen. Als het voorjaar komt en alle winterdekens, zwaar alsof ze gevuld zijn met aarde, in kisten worden gepakt en op de zolder worden gezet, wurmt ze haar overwinterde lichaam uit het zware winterkloffie, maar dit jaar herkent ze zichzelf haast niet. De vreemde gezwollen borsten, de opening tussen haar dijen die langzaam gevuld wordt, een meisje in een vrouwenlichaam. Ze knipt haar haar zo kort mogelijk zonder dat anderen haar voor een jongen zullen aanzien. Haar blik is onbevreesd en helder, haar tong rust in haar mond, zacht en vochtig, maar klaar om te knallen als dat nodig is.

1923

Een mond-en-klauwzeerepidemie heeft Løvbjerggård getroffen. De koeien lijden, de melkproductie is bijna tot stilstand gekomen, verscheidene van de rode dieren zijn getroffen door uierontsteking en ze eten niet meer. De uiers van de koeien zijn rood en gezwollen, ze moeten verschillende keren per dag gemolken worden, er komt alleen geen melk uit de spenen, maar een waterige substantie. De uiers moeten schoon en droog gehouden worden om bacteriën te vermijden, die weer vliegen aantrekken. Alma’s gezicht zit onder de gejaagde vlekken. Ze staat te midden van de ramp, maar ze weigert het op te geven. Ze verzamelt haar krachten, houdt de boerderij en zichzelf overeind, maar de kinderen zijn nu aan zichzelf overgelaten en de anarchie floreert. Het avondeten zonder Alma loopt compleet uit de hand, kleine en grote handen porren en knijpen, monden snauwen en schimpen.

‘Hou toch eens je mond!’

Marie slaat zo hard met een vuist op tafel dat alle glazen opspringen.

‘Hou je bek,’ keft Manse.

En voor de protesten worden geplukt door ijverige handen, zo makkelijk als veren van gewassen kippen, neemt Løn het woord.

‘Kunnen we misschien een enkele maaltijd in stilte eten?’

Bitten opent haar mond.

‘Nee!’ zegt Løn.

‘Ja maar,’ zegt Bitten.

‘Hou je bek,’ zegt Manse weer.

‘Hou je bek?’ herhaalt Søster.

‘Stilte!’ zegt Løn.

De volgende dag is Marie stil en knorrig op school.

‘Wat is er bij jullie thuis aan de hand?’ vraagt Helene.

‘Niets,’ antwoordt Marie.

‘Je bent lijkbleek, hoe komt dat?’ vraagt Helene.

‘De dieren hebben mond-en-klauwzeer, de boerderij is in quarantaine.’

Marie glimlacht met haar mond en ontwijkt Helenes indringende blik. Maar zo makkelijk komt Marie er niet vanaf.

‘Je mag wel een paar weken bij mij logeren.’

‘Maar ik wil het virus niet verspreiden,’ zegt Marie.

‘Dat maakt toch niet uit, wij hebben geen dieren met klauwen en mensen worden er toch niet ziek van?’

‘Moet je het niet eerst aan je ouders vragen?’ vraagt Marie.

‘Natuurlijk,’ antwoordt Helene, ‘en ze zeggen ja.’

Een dag later regent het pijpenstelen. Marie fietst met tegenwind naar Helenes huis. De regen slaat het rode op haar wangen tevoorschijn en ze glimlacht. Ze kan er niet mee stoppen, maar als ze doorweekt voor de deur staat met een al even doorweekte tas in haar hand, zakt de moed haar bijna in de schoenen.

‘Kom binnen, mijn ouders zijn naar een feest en we hebben bezoek,’ zegt Helene.

‘Bezoek?’

‘Carl en Frederik, ik heb je over ze verteld, het zijn de zoon van mijn moeders vriendin en zijn vriend. Ze zijn lief, volgens mij zou ik zo verliefd kunnen worden op Frederik, ook al is hij al eenentwintig, ik kan zo makkelijk met hem praten.’

Marie heeft Helene nog nooit zien giechelen.

‘Ik haal even wat droge kleren voor je. Je kunt je op mijn kamer omkleden.’

Marie trekt een paarse fluwelen jurk aan die Helene heeft gepakt. De stof, zacht als een jong diertje, zit perfect, accentueert de breedte van haar heupen en haar ronde borsten, die onder de stof rijzen en dalen. Ze lijkt opeens niet op een kind van zeventien, eerder op iemand van halverwege de twintig. Marie leent Helenes parfum, trekt een ernstig gezicht in de spiegel, haalt een keer diep adem en doet de deur naar de huiskamer open.

‘Hebben jullie ook sigaretten?’ vraagt Helene.

Ze gaan buiten in de tuin zitten, de hemel is bezaaid met sterren die fijn stof uitstrooien boven de jonge mensen, die schitteren, en Carl heeft zacht, bruin krullend haar dat grappig om zijn gezicht valt. Zijn lippen zijn breed, een beetje als bij een kikker, maar aantrekkelijk.

‘Wil je er een?’

Carls gezicht is dicht bij dat van Marie, het bruist in haar lichaam, in haar oren, in haar bloed, alsof haar hart veel te snel en te hard klopt.

‘Ja, graag,’ zegt ze.

Ze heeft nog nooit eerder gerookt en ze heeft er eigenlijk ook geen zin in. Hij strijkt een lucifer aan, hun gezichten lichten op. Ze doet alsof ze rookt en is blij dat het donker is. Dan legt Carl voorzichtig een hand op haar arm.

‘Wie wil er verkering?’ vraagt hij.

Hun blikken zijn zwart als de nacht. Boven hen wervelen de sterren.

‘Ikke!’ roept ze.

Zijn hand laat haar arm los.

‘Jij bent veel te groen,’ zegt Carl en hij grinnikt vanuit het donker.

Marie hapt naar adem.

‘Denk je soms dat je grappig bent?’ zegt Helene. ‘Zeg tegen Marie dat het je spijt.’

‘Het spijt me,’ zegt Carl.

1925

Op de laatste schooldag vullen de wolken zich met vocht, ze lijken grote, zware, grijze, overvolle hemelmagen. Dan barsten ze opeens open en het water stroomt over Marie, Aase en Bitten, die kromgebogen zo snel mogelijk door de regen fietsen en drijfnat op school aankomen.

Het eerste uur hebben ze les van de directeur. De zussen zitten in hun natte, witte, druipende jurken terwijl hij de rapporten van de leerlingen voorleest. Als hij bij Jørgensen komt, moeten Aase, Marie en Bitten onder applaus gaan staan, want zij hebben de beste rapporten.

‘Ze hebben altijd dezelfde jurken aan,’ fluistert Anne tegen Helene, ‘denk je dat ze naar bed worden gestuurd als hun jurken moeten worden gewassen?’

Helene dooft de gloed in haar ogen, haar oogbollen zijn stalen kogels, haar blik is grijs, ze kijkt Anne aan alsof ze een voorwerp bestudeert, dan richt ze haar blik omhoog, rolt nogmaals nadrukkelijk met haar ogen om haar misprijzen kracht bij te zetten. Marie ziet niet dat Anne haar ogen neerslaat en op iemand lijkt die een stomp in haar maag heeft gekregen, ze ziet alleen Helenes rollende ogen en vraagt zich af of die blik voor haar bestemd is. Haar oren piepen, de tranen branden, maar ze weigert te huilen, ze is te oud voor dat soort kinderachtige gevoelens. Ze vestigt haar blik op Aase en Bitten, die in hun druppende jurken stralend zitten te glimlachen. Aandacht is een lauwe sjaal om natte schouders, denkt ze.

‘Carl, kom naar voren.’

De stem van de rector klinkt mild, maar gezagwekkend. Hij fluistert Carl iets in zijn oor en stuurt hem dan de klas uit. Even later komt hij terug met warme koppen thee op een dienblad.

‘Jullie zagen er zo verkleumd uit,’ zegt de directeur.

‘Dit is zo vernederend,’ fluistert Marie tegen Aase.

‘Hou nou op,’ fluistert Aase terug, ‘we hebben ontzettend hard gewerkt en nu krijgen we daar erkenning voor.’

Als de bel gaat, verdwijnt Marie achter de schuur op het schoolplein. Haar rug schraapt tegen de planken als ze op haar hurken gaat zitten. Ze kijkt naar de betonnen buis die uit de heuvel steekt. Een donker gat als een horizontale bron, twee kleine lichtjes ter grootte van speldenknoppen lichten op en er springt een zwarte kat uit de buis. Marie krijgt zin om op haar knieën voor het gat te gaan zitten, haar hoofd erin te steken en de vernedering eruit te schreeuwen, maar in plaats daarvan bijt ze in haar hand, de zilte smaak van bloed wordt door de vijfduizend smaakpapillen op haar tong opgevangen. Zoet, zuur, bitter, flauw, zout, scherp, vet, bijtend, kleverig, waterig, misselijkmakend. Alle smaakcomponenten die Carl von Linné heeft beschreven, komen in één enkele smaak samen: metaal.

‘Ik heb overal naar je gezocht,’ zegt Helene. ‘Waarom was je ineens verdwenen?’

‘Waarom draaide je naar Anne en keek je me zo ijzig aan?’ zegt Marie boos.