SIGRI SANDBERG

Rust

Roeiend over de langste fjord van Noorwegen
Op zoek naar rust – op zoek naar een thuis

Vertaald uit het Noors door Maud Jenje

Uitgeverij Oevers
Zaandam 2023

Oorspronkelijke titel Ro

Copyright © Samlaget, Oslo 2022

Uitgegeven in overeenstemming met Winje Agency

Vertaling © Maud Jenje en Uitgeverij Oevers, 2023

Omslagontwerp en vormgeving binnenwerk Uitgeverij Oevers

Verzorging e-book Coco Bookmedia

NUR 400

ISBN 9789493290556 (e-book)

ISBN 9789493290402 (paperback)

www.uitgeverijoevers.nl

INHOUD

Voorwoord

1. Voor vertrek – winternotitie

2. Lente aan zee

3. Tussenspel, lente in Luster

4. Een nacht in het noordwesten

5. Zomer midfjords

6. Tussenspel, zomer in Luster

7. Herfst en het einde van de fjord

Dankwoord

Voor mijn man en mijn moeder

‘Ik verlang altijd naar huis als ik weg ben. Maar ik verlang ook naar huis als ik er ben.’

SONDRE BRATLA

VOORWOORD

Hallo, mijn naam is Sigri en ik heb een oude houten boot nodig. Ik wil de Sognefjord oproeien, en dat wil ik langzaam doen.

Duizenden jaren is de fjord de weg geweest. Mensen roeiden en zeilden langs de steile fjordwanden, in een landschap dat gezien wordt als een van de spectaculairste reisdoelen ter wereld.

De Sognefjord is niet alleen de langste in Noorwegen en de op een na langste ter wereld, maar ook de diepste ter wereld. Gedurende miljoenen jaren hebben gletsjers hem geschapen.

Ik zal onderweg over al deze zaken vertellen. En over de vaartuigen en mensen die hier in de loop der tijden hebben gevaren – over stroming en wind en over wat er onder water gebeurt.

Is de fjord eigenlijk schoon?

Ik zal de kenners van de fjord vragen om feiten en verhalen.

Waarom wil ik dit, wat heeft deze lange fjord met mij te maken?

Ik ben deels opgegroeid in Eivindvik, in een dorpje waar de Sognefjord de zee bereikt. Mijn moeder was predikant en ik was een kleine grote zus. We beklommen de berg en visten in de zee.

Op dit moment woon ik deels op een afgelegen boerderij met een appelboomgaard in Luster, diep in de Sognefjord. Mijn man woont daar ook én hij woont op Svalbard, en soms in Oslo, waar ik ook met mijn kinderen woon. Om de week moet ik mijn jongens loslaten, dan pendel ik naar het westen en de fjorden of naar het noorden en de bergen.

Als iemand mij vraagt waar ik vandaan kom, of waar ik woon, kan ik nooit een goed antwoord geven.

Ik bevind me steeds vaker in een spagaat en voel gewetenswroeging, er knaagt iets aan me wat lijkt op heimwee. Waar hoor ik eigenlijk bij?

Hoe meer ik worstel met de wereld, hoe belangrijker het voor me wordt om in een landschap te ademen dat ik ooit kende, de wind te voelen, uitzicht op zee te hebben, de roeiriemen omhoog te tillen en de rest van de fjord te leren kennen, mijn thuis te vinden voor het te laat is. Of iets van dien aard. Ik kan het op dit moment niet beter uitleggen.

Dus nu moet ik roeien. In elk geval wil ik proberen de ruim tweehonderd kilometer van Eivindvik naar Luster roeiend af te leggen.

Ben ik sterk genoeg om helemaal naar het einde, naar het binnenste van de fjord te roeien? Zal het me lukken mijn geschiedenis en die van de Sognefjord samen te brengen? Zal ik rust vinden?

Ik heb geen idee. Dit is een probeersel.

Ik heb trouwens niet alleen een boot nodig. Ik heb ook bemanning nodig. En een roeimachine, die me spieren kan verschaffen.

De hele zomer ben ik op zoek naar oude roeiboten in goede staat – ik heb verschillende roeibootmakerijen aangeschreven en gevraagd of zij er eentje te koop hebben.

‘Ik heb een roeiboot nodig,’ zeg ik tegen mijn moeder.

‘Toe maar, wil je misschien onze Oselvar?’ vraagt ze.

Een Oselvar is een eenvoudige volksboot van naaldhout uit de provincie Vestland, die van mijn moeder heeft twee paar roeiriemen, een mast, een zeil en een roer. Ik herinner me dat ze elke lente uit mijn jeugd die boot verzorgde, schuurde en in de olie zette. Elke zomer werd hij te water gelaten en roeide en zeilde ze hem – en elke herfst haalde ze hem weer aan land. Ik ben een paar keer met haar mee geweest, maar was nauwelijks geïnteresseerd. Ik verdien hem niet, maar misschien mag ik hem een tijdje lenen.

Ik zeg dat ik vanaf zee de Sognefjord in wil roeien.

‘Dat lijkt me een goed plan, maar heb je er echt zin in?’ vraagt mijn moeder. ‘Vind je het leuk om te roeien?’

Ik weet niet wat ik moet zeggen. En dan wordt het herfst.

1

VOOR VERTREK – WINTERNOTITIE of: WILDWATERROEIEN EN JAMMEREN IN DE WOONKAMER

Het is doodnormaal om aan mensen te vragen waar ze wonen, en waar ze vandaan komen. Ik doe het zelf ook de hele tijd, het is niet opdringerig, het is iets wat we doen om iemand te leren kennen, om iemand in te schalen. Ik ben vijfenveertig en heb gedurende mijn leven op drieëntwintig verschillende adressen gewoond, ik ben nooit alleen geweest.

Afgelopen zomer zei een van mijn buren in Luster: ‘Ook al zijn we hier slechts nieuwkomers, we hebben het toch prima naar ons zin.’ De woorden ‘nieuwkomer’ en ‘toch’ bleven hangen. Hun opmerking liet me nadenken; ik ben mijn hele leven een nieuwkomer geweest, maar het woord is niet één keer bij me opgekomen.

Nieuwkomer.

Mijn moeder en vader waren nieuwkomers in Oslo, mijn moeder studeerde, mijn vader was afwisselend daar en in Nittedal. Ik werd geboren in het oosten van Noorwegen, woonde op verschillende adressen, verhuisde naar Bergen, woonde ook daar op verschillende adressen. Verhuisde weer toen mijn moeder een baan kreeg in Eivindvik, woonde ook daar in verschillende huizen, verhuisde terug naar Bergen, ging op kamers wonen in Drammen, verhuisde daarna naar Tromsø, Bergen, Oslo, had ook daar verschillende adressen. Toen verhuisde ik naar Longyearbyen, daar was ik, zoals bijna iedereen, een nieuwkomer, vervolgens verhuisde ik weer naar Oslo, waar het ook een soort smeltkroes is. Daarna vertrok ik weer naar het noorden, naar Longyearbyen, waar de kinderen werden geboren, zíj zeggen dat ze daarvandaan komen. Uiteindelijk verhuisde ik weer naar Oslo, naar een nieuw adres, én ik verhuisde dus naar Luster en de appelboomgaard en dat betekent dat ik moet pendelen. Ik bevind me in een spagaat. Eén week hier en één week daar.

Ik voel me overal een beetje thuis en ben telkens onderweg naar deze plekken. Hoeveel generaties moet je vast op een plek hebben gewoond om te kunnen zeggen dat je er vandaan komt, dat je er thuishoort? Is het mogelijk om op verschillende plekken thuis te horen?

NOVEMBER

De roeimachine heeft vertraging. Ik heb de machine in augustus besteld en het is inmiddels 14 november. Ik heb grondig gegoogeld voordat ik een keuze maakte, want je hebt roeimachines in soorten en maten. Ik heb ook gezocht naar trainingsmethodes – en gedetailleerde overzichten over welke spieren je gebruikt als je op de goede manier roeit.

Het heeft de hele herfst geregend. Als ik in bovennatuurlijke machten had geloofd, had ik me kunnen afvragen of het zo vaak regent omdat ik een foto van een seksæring, een houten roeiboot met drie paar roeiriemen, in de keuken in Oslo heb opgehangen. Het regent op de foto – die genomen is tijdens een opdracht in Solund – ik zit aan de middelste roeiriemen.

DECEMBER

Nadat mijn ex-man, de vader van mijn kinderen, een spoedoperatie heeft ondergaan in de zomer, is er tijdens de herfstmaanden slecht nieuws binnengedruppeld. Er zijn te veel en te grote kankergezwellen om weg te halen. Maar ze groeien gelukkig langzaam. Veel kan of wil ik er niet over schrijven, het bericht ligt als een steen op mijn maag.

De roeimachine is nog niet gearriveerd. Wat verwacht ik eigenlijk, dat het roeien me rust zal geven? Is dat niet een beetje naïef, regelrechte onzin?

JANUARI

Op 7 januari arriveert eindelijk de roeimachine. Het apparaat staat in de woonkamer, in twee grote kartonnen dozen.

‘Hoe heb je die naar binnen gekregen?’ vraagt de oudste.

Hij bedoelt natuurlijk dat ik dat aan hem had moeten overlaten.

‘Zullen we armpje drukken? Kom maar op, ik blaas je helemaal weg!’ lach ik.

In een oogwenk drukt hij mijn rechterarm op de keukentafel.

Hier in Oslo wonen we op vijfenzestig vierkante meter in een flat met elf etages die ik ‘de Vogelberg’ noem. Mensen fladderen in en uit, komen in de regel thuis om te slapen als het nacht is. Vogels en mensen zitten op de balkons, daarvandaan zien we huizen en hemel, auto’s, mensen en honden, we kunnen kijken tot aan de Holmenkollenschans en de Oslofjord. In ons stadsdeel wonen 52.327 mensen, 3856,1 mens per vierkante kilometer.

Toen we naar de Vogelberg verhuisden, dacht ik dat het een compromis was en iets tijdelijks, maar nu is dit het adres waar ik het langst van mijn leven heb gewoond. Veel hier is goed: stromend warm water, een afwasmachine, de krant nog nat van de drukinkt op de deurmat, winkels in de buurt. Fjorden en bossen en fijne mensen. Amper veranderlijke wind. En vanzelfsprekend: het allerbelangrijkste – ik hoef het eigenlijk niet eens te noemen – de jongens. Als zij bij mij zijn, is dat thuis.

Het is nou ook niet zo dat ik hier vijf uur per dag in een rush zit om de jongens af te leveren op school en voetbaltraining, zoals veel mensen van buiten de stad misschien denken. Al dat gescheld op Oslo, stel je voor dat iemand dat zou zeggen over jouw woonplaats: ‘Hoe kun je daar wonen? Is het niet afschuwelijk?’

Oslo slaat nooit terug, keert je slechts de andere wang toe.

Toch heb ik meer nodig, het spijt me Oslo, iets hogere bergen, iets diepere fjorden, iets minder mensen. En als alles bij het oude was geweest, had ik daar de mogelijkheid toe: naar Luster afreizen terwijl de jongens bij hun vader aan de andere kant van de straat zijn.

Maar nu niet. Mijn ex-man wordt in januari geopereerd, dus de jongens blijven de komende maanden bij mij. Het coronavirus muteert, de wereld wankelt, en ik draag het allemaal in me mee, bevries vanbinnen vanwege de natuurrijkdom die verdwijnt, vanwege de stroom aan onrustbarende klimaatrapporten en vanwege het toenemende aantal vrienden in mijn vriendenkring die neerslachtig of ernstig ziek zijn. Mijn lievelingsoom ligt op sterven, er stapelen zich meer stenen op in mijn maag, ik ben gevoeliger geworden, vooral voor hoe het met de jongens gaat, maar ook daar wil ik niet zo veel over schrijven.

Dus kan ik dit jaar überhaupt een roeitocht van drie weken rechtvaardigen?

Ik evalueer mezelf, mijn leven, de chaos en de mensen om me heen. Hoe meer de wereld uit zijn hengsels lijkt te zijn geraakt, hoe liever ik wil roeien. Is dat een irrationele wens of niet?

Ik zie te weinig volwassenen, wil me niet laten leiden door alle gekte.

Op 10 januari schroef ik de roeimachine in elkaar, de montage kost me een paar uur. De machine is van zwart metaal en wit hout, heeft een stoeltje en een handvat in een solide strop – ook is er een grote trommel die ik met echt water vul. Ik heb ruimte vrijgemaakt in de woonkamer, hij kan omhoog tegen de muur staan als hij niet in gebruik is – dat is handig. Ik begin voorzichtig, roei tien minuten. Moet me eerst de techniek eigen maken.

‘Roeien is een zeer natuurlijke beweging, die de meeste mensen snel doorhebben. Zorg dat iemand je ziet roeien, en vergelijk je lichaamshouding met die uit de onderstaande video. Trek niet te hard voor je je de techniek eigen hebt gemaakt,’ lees ik op internet.

Houd de armen strak, strek de benen uit, trek dan het handvat naar je borst toe. Klots, klots.

Mijn man is naar Svalbard gereisd en blijft daar tot eind april.

In de loop van januari roei ik bijna elke dag. Ik duw af. Probeer een ritme te vinden. Eerst langzaam. Dan wat sneller. Klots, klots, oh, wat een gevoel. Op internet staat dat ik nu alle grote spiergroepen activeer: bovenbenen, bilspieren, buikspieren, rugspieren, schouders, kuiten en zijspieren, wat dat ook mogen zijn. Er staat dat ik nu een hoge melkzuurproductie heb, en dat dat goed is, dat de training niet belastend is voor knieën en enkels. Ik sluit mijn ogen. Strek mijn benen uit. Trek het handvat naar me toe. Hoor het geklots. Probeer de fjord voor me te zien. De golven. De bergen rondom. De opening naar de zee.

Ook zie ik heel duidelijk voor me dat mijn man daar op de kade staat, bijna bij het uiteinde van de fjord, met open armen om me welkom thuis te heten. Natuurlijk ben ik naïef. Maar ik heb lucht nodig, en ik moet ergens landen.

Dan begint de research. Ik lees over vis, Vikingschepen en de bodemsamenstelling in de fjord.

Op 29 januari heb ik mijn man aan de telefoon en we hebben het over de boomgaard die we hebben in Luster en de appelbomen die gesnoeid moeten worden, en over het zomercafé dat we samen met een kok uitbaten, over wanneer we weer opengaan, en over praktische zaken: we moeten een koelvitrine aanschaffen. Hij vraagt zich af of het echt noodzakelijk is om de hele fjord af te roeien, of het niet genoeg is om een klein stukje te roeien. Mijn man vertelt over het noorderlicht en de nieuwe houtkachel die hij heeft besteld.

‘Wanneer kom je naar het noorden?’ vraagt hij.

Ik roei en groei. Merk dat mijn lijf verandert. Kijk zonder gewetenswroeging een slechte serie. Het wordt ondergewaardeerd: je in het zweet werken bij de ellende van andermans leven, en dat van jezelf op pauze zetten.

Het water klotst, en ik voel een pijntje in mijn schouder, ik heb aanleg voor peesontsteking, maar het lukt me niet om rustiger aan te doen. Door het raam zie ik de sneeuw vallen.

FEBRUARI

Ik heb mijn man weer aan de telefoon. Hij vraagt zich af of ik weet waar ik aan begin. Dat vraag ik mezelf ook af. Half februari besef ik dat ik gezien de huidige situatie geen drie weken achter elkaar van de jongens weg kan zijn, het is zelfs de vraag of ik überhaupt dit jaar de roeitocht kan maken. Misschien moet ik nog een seizoen ronddobberen in mijn eigen navel, hier in de woonkamer, veel geluk ermee.

Er hangt een zwaarte om de dagen, een ernst die ik niet gewend ben. Ik ben al die jaren waarschijnlijk te gemakkelijk geweest, heb te veel vertrouwd op de lichtheid. Nu is de ernst hier, hij installeert zich naast mij aan het ontbijt en kleeft de hele dag aan me.

Alles wat ik eigenlijk wilde doen is afgelast, maar desalniettemin lukt het allemaal, met alle varianten op thuisschool, -kantoor en ontbijt, lunch en avondeten aan dezelfde keukentafel. Ik slaap slecht, verlang naar lage bergen die geen horizon wegnemen, een lage boomgrens, en zee tot aan de einder. Wanneer ik dit zo opschrijf, doet het me denken aan Eivindvik. Ik lees zoveel dat het me duizelt, over oude houten boten en overnaadse of klinkerbouw, en alle woorden vermengen zich tot een brij. Mijn man stuurt me een berichtje dat hij me mist. Ik schrijf hem terug dat ik hem ook mis.

Mijn eerste vaste baan als journalist kreeg ik op mijn vierentwintigste, bij het economisch dagblad Dagens Næringsliv. Mijn moeder was op bezoek in Oslo en vroeg: ‘Wil je hier je talenten voor inzetten?’

Op 19 februari bedenk ik dat er niet veel woorden nodig zijn – dat iedereen schrijft, en dat alles al geschreven is. Dat het woord zijn kracht heeft verloren. Ik heb de laatste jaren gebruikt om te schrijven over de natuur en over mensen van allerlei pluimage, heb geprobeerd om me te verwonderen en het antwoord te vinden op de vraag hoe alles met elkaar samenhangt. Maar waarom moet ik schrijven als niemand er beter van wordt, als woorden te weinig uitdrukken, niets oplossen, niets bijdragen aan de samenhang, en de mens niet beter maken?

Op dit moment wil ik alleen nog maar roeien. De roeiriemen omhoog tillen, de stroming voelen, het geluid uitzetten, de problemen en het verdriet op pauze zetten. Alleen maar roeien. Langzaam. Er maling aan hebben of dat wat ik schrijf publiceerbare tekst is of alleen maar gespetter. Ik wil in de roeiboot op de fjord zijn, laat het maar regenen en waaien en klotsen. Ik wil naar de zee, de bergen en de golven kijken en doorweekt, bezweet en uitgeput raken. Echt maling hebben aan alles wat ik moet doen. Rust vinden, rust in beweging.

Is de roeitocht een dwanggedachte, een idee-fixe, iets waar ik me krampachtig aan vasthoud? Zoals andere bewoners van geïndustrialiseerde landen zo nodig naar de Noordpool moeten zwemmen of in New York aan de naaktmarathon moeten meedoen om hun eigen onrust te temmen? Is het een distractie, of moet ik eerst zelf een masker opzetten zodat ik daarna anderen kan helpen? Ik weet het niet.

Ik ben zelden alleen geweest. Ik ben vaak anderen achterna gegaan, ben meegegaan naar waar zij naartoe wilden, dat was vaak het makkelijkst. Voor mezelf maakte het niet zoveel uit waar ik was, als ik maar kon schrijven, bij mijn geliefden kon zijn en als er maar genoeg te beleven was. Zo beeld ik me althans in dat het is gegaan.

Hoewel dit mijn project is, vertrouw ik niet helemaal op mezelf. Ik wil niet alleen roeien. Ik heb mensen nodig.

De herfst en de winter hebben me rimpels en grijze haren gegeven. Ik zit in de vensterbank, ben zielig en weet maar al te goed dat ik tegen alle goede raad in een pruillip trek, geen make-up draag, maar wel een slobberbroek en een wollen ondershirt, en dat ik stenen in mijn maag heb. Ik word ziek van mezelf en van alle gepieker, ik mis mijn man en zou een fatsoenlijke baan moeten zoeken. Plichtmatig bak ik viskoekjes.

MAART

Begin maart verwarmt de lentezon het bruine gras voor mijn flat. Ik was vergeten hoe heerlijk de lentezon is, hij wekt me.

Op 5 maart heb ik een goed gesprek met mijn redacteur. Ik zeg dat ik onmogelijk meerdere weken achter elkaar weg kan zijn van mijn kinderen. Ik vraag of ik mijn roeitocht misschien mag opdelen, en drie keer verlof kan opnemen: in de lente, in de zomer en in de herfst. Op die manier kan ik verschillende jaargetijden benutten en het lijf sparen – het wordt toch geen recordpoging of sportprestatie. Het is gewoon een probeersel, het zal langzaam gaan, en ik krijg toestemming, het is mogelijk. Ik bel mijn man, vraag of hij meekan tijdens het eerste verlof. Hij zegt ‘ja’ en ik roep ‘jippie’.

Ik lees alles wat ik tegenkom over houten Sognejachten, die eeuwenlang over de fjord hebben gezeild.

Het is halverwege maart als ik weer goed slaap, veel lach, goed eet, van mijn koffie geniet en hard roei in de woonkamer. De goede dagen komen. Ik denk dat het meeste wel zal lukken, niet alleen het roeien, maar alles, het schrijven, het redden van de mensen uit mijn bubbel en van een klein deel van de wereld. Ik kan ervoor zorgen dat iedereen het goed heeft, jawel, bring it on. Ik ren naar de supermarkt om ijs voor het dessert te kopen, ik wil mijn goede humeur vieren. Voor dit soort dagen ben ik dankbaar, dan denk ik ook dat ik erbij hoor en overal thuis ben. Het online-woordenboek legt me uit dat huis en woonplaats strikt juridisch een plek zijn waar iemand ‘regelmatig ontspant’, dus dat betekent dat ik een lexicale basis heb om te zeggen dat ik thuis ben daar waar mijn mensen zijn, daar waar ik nodig ben.

Ik lig languit op de vloer, adem diep en langzaam in en uit, leeg mijn gedachten. Ook dat helpt.

Ik lees dat de hoofdstroom van de Sognefjord in noordelijke richting loopt vanwege de zwaartekracht. Dan moeten we er vanaf de zuidkant inroeien. Ik bestudeer de kaart, plan de route en neem contact op met verschillende mensen. Zowel fjordmensen als experts. Twee dames die ik nog ken van Svalbard antwoordden direct. Ze hebben vaker lange roeitochten gemaakt op de grote binnenmeren. Ze schrijven me dat het slim is om skihandschoenen te gebruiken, en een zitmatje om je achterwerk te sparen, dat het belangrijk is om onderweg goede helpers te hebben, dat roeien goed is voor lichaam en ziel, en dat het verstandig is om het samen met iemand te doen met wie je goed kunt opschieten. Ik heb al verschillende namen op mijn lijstje, in elk geval mijn man, wat vriendinnen en misschien mijn vader.

Roar Moe woont op een eilandje in Solund aan het uiteinde van de Sognefjord, daar waar de zee begint. Hij heeft hier bijna dertig jaar alleen gewoond – hij en enkele wilde schapen. Hij is de eigenaar van de zesriemer, een driepersoons boot die ik op de foto aan de keukenmuur heb hangen. De boot heet Morild, Zeevonk, en is meer dan honderddertig jaar oud. Roar heeft meerdere oude boten. Hij kan roeien en heeft er verstand van. Ik heb hem een paar keer geïnterviewd, dus op 23 maart bel ik hem op en vraag hem om raad. Hij zegt dat het moeilijk kan zijn om landinwaarts een goede ligplaats te vinden, in tegenstelling tot vroeger, toen er een verfijnd systeem was langs de fjord, met overnachtingsmogelijkheden op geschikte afstanden, waar je een bed en een borrel kon krijgen.

‘Het is een lange geschiedenis,’ zegt hij als hij vertelt over het verkeer op de fjord. Van de Sognejachten tot de stoomboten, die in de negentiende eeuw verschenen, en van de expresboten tot de langste tunnel ter wereld. Hij waarschuwt voor de gecompliceerde stromingen, en voor de wind, vooral de turbulente valwinden.

‘Ze zijn onberekenbaar en komen razendsnel naar beneden, langs de zijdalen,’ zegt hij en hij geeft me goede raad. ‘Pak al je spullen waterdicht in,’ zegt hij. ‘Denk worstcasescenario: hoe kom ik zo snel mogelijk aan land bij harde tegenwind en stortregen.’

‘Wat doe ik als de boot lek raakt?’

‘Golven en tegenwind kunnen kieren veroorzaken. Het waarschijnlijkst is lekkage in de naden, tussen de boordplanken. Dus jullie moeten wat dichtmiddel meenemen, het beste is een schroef en een plaat hout om de boordplanken samen te trekken, maar iets synthetisch, Tec7, kan ook helpen. Neem wat gereedschap mee, misschien een kleine bijl. En een extra roeiriem.’ Hij zegt dat ik tussen de drie etappes de boot het beste uit het water kan halen.

‘Zo deden ze het vroeger. Iedere keer na gebruik legden ze de boten aan wal.’

Na het gesprek met Roar roei ik een uur in de woonkamer, dat heb ik niet eerder gedaan. Tijdens het avondeten vraag ik mijn jongste om de spieren in zijn onderarm te checken.

‘Jullie kunnen wel mee,’ zeg ik.

‘Ik ga mee als je me betaalt. Wat dacht je van duizend kroon per uur?’ zegt de oudste.

Op 27 maart pak ik de trein naar Bergen, ik reis met een mondkapje om. En een dag later rijden mijn moeder en ik naar Hjelmås, naar ons boothuis aan de Osterfjord, op een half uurtje rijden van de stad. Daar staat de Oselvar te glimmen. Mijn moeder heeft hem van binnen geschuurd en de vloerplanken en doften eruit gehaald. Ik schuur de boot van buiten, licht waar nog lak zit, grof waar de groene alg zit. Wat los zit, moet worden verwijderd.

Mijn moeder heeft het over een vent uit het dorp Eivindvik, vraagt of ik me hem herinner.

‘Ja, natuurlijk, ik ben geen kind meer, ik ben bijna vijftig,’ zeg ik.

‘Hoezo is een ukkepuk ineens vijftig?’ vraagt mijn moeder.

Het zijn fijne uurtjes, ik schuur, strijk en raak vertrouwd met de boot. Mijn moeder heeft de deuren van het boothuis wijd opengezet, en we kijken uit over de plek waar opa en oma een hut hadden, waar mijn lievelingsoom zijn huis bouwde, waar we in de zomer zwommen en de hele nacht opbleven en worstjes aten.

Opa hield ervan te roeien, de roeiriemen in het water te steken, naar de merel te luisteren, te vissen. En wij gingen mee.

Het begint zachtjes te regenen, we hebben boterhammen en koffie mee. Na de pauze schuur ik door, ik zet alles in één keer in de olie, mijn moeder zoekt spullen uit en ruimt op. Het is een allegaartje: verfemmers, planken, een buffetkast van oma en oude reddingsvesten.

‘Ik was van alles van plan met die spullen, maar het is niet helemaal gelukt,’ zegt mijn moeder.

Op de zolder van het boothuis staan nog een paar kisten van mij. Dus als de boot ligt te drogen, klim ik de ladder op. Ik maak een van de kisten met mijn naam erop open, er zitten brieven in, gericht aan postcode 5966, Eivindvik. Van mijn lievelingstante in Hardanger, die veel te vroeg is gestorven, van mijn oudtante Bella en van opa, er zitten liefdesbrieven in en heel veel brieven van mijn vriendin Mollen uit Sogn; ik hoop dat we haar tijdens de tocht kunnen bezoeken.

Ik graaf dieper in de kist en lees, graaf verder en maak uit de antwoorden op wat ik heb teruggeschreven, het is geen kletspraat, oudtante Bella schrijft dat ze dankbaar is voor al het goede in haar leven, en God.

Ik lees wat brieven voor aan mijn moeder, die nog steeds beneden aan het opruimen is, ik open nog een kist en nog een, daar liggen de dagboeken van toen, die ik zocht. Ik wist niet dat er zo veel kisten waren, ik was ze vergeten, had zeker gedacht dat ik ze zou ophalen als mijn leven rustiger werd, als ik een thuis had, of een kelder, misschien ben ik altijd van huis gevlucht?

‘Hoeveel kisten zijn het?’ vraagt mijn moeder.

‘Zes!’ roep ik.

‘Zes? Wat veel! Misschien moet ik maar eens huur vragen,’ zegt ze.

‘Ik vraag me eigenlijk af of mijn leven hier ligt, opgestapeld in kisten, mijn leven van nul tot twintig jaar,’ zeg ik.

‘Dan is het maar goed dat we hiernaartoe zijn gegaan,’ zegt mijn moeder

’s Avonds komt mijn vader met een foto aanzetten die in de gang hing. Van mijn betovergrootvader uit Fråm, in Indre Sogn. Hij zit in een roeiboot.

De dag erna, 29 maart, gaat mijn moeder naar het bos om takken op te ruimen, ik ben in het boothuis. Ik luister naar een podcast en zet de Oselvar voor de tweede keer in de olie. Nina Jensen is te gast bij het programma ‘Drivkraft’ van de Noorse staatsomroep, NRK. Ze is maritiem biologe en heeft lang voor WWF gewerkt, nu werkt ze voor de Noorse miljonair Røkke, op zijn luxe, pas gebouwde onderzoeks- en expeditieschip, REV Ocean.

‘Wat heb jij met de oceaan?’ vraagt de programmaleider en Jensen antwoordt dat er niets fantastischer of belangrijker is dan de oceaan. Ze zegt dat iedereen wel op een of andere manier wordt aangetrokken tot de zee en dat dat niet zo gek is, want daar is het leven op aarde ontstaan.

‘Onder water vind ik de meeste rust,’ zegt ze, ‘omdat ik daar iets vind wat me zo fascineert, dat al het andere wegvalt.’

De oceaan geeft ons vijftig procent van de zuurstof die we inademen, houdt ze ons voor. Hij reguleert ons klimaat. Hij geeft werk aan honderden miljoenen mensen. Hij geeft noodzakelijke proteïnen aan meer dan twee miljard mensen. In de woorden van Jensen is de oceaan een enorme bron van inspiratie. Ze is er ook van overtuigd dat de oplossing voor de vele uitdagingen waar de mensheid vandaag de dag voor staat, in de oceaan te vinden is, of het nu gaat om medicijnen, biobrandstof, energie of voedsel. Dus is het niet vreemd, zegt ze, dat de mens wordt aangetrokken door de oceaan. Hij is immers het allerbelangrijkste wat we hebben.

En terwijl ik de ene kant van de boot heb geolied en mijn verfemmer naar de andere kant verhuis, zegt Jensen dat tot nu toe slechts twintig procent van de zeebodem is onderzocht. Ze is ervan overtuigd dat daar perspectief en oplossingen op ons liggen te wachten. Geldt dat ook voor de fjord?

Ik hoop dat we in de eerste week van mei vanuit Eivindvik kunnen vertrekken.

APRIL

Ik ben terug in Oslo en word getipt over een man die deze lente in een Oselvar langs de Noorse kust vaart. Ik schrijf hem en vraag hem om advies. Arne Kristoffersen is net Florø gepasseerd en hij antwoordt dat er vele meningen zijn in de kringen van houten bootliefhebbers, dat als je tien enthousiastelingen om raad vraagt, je elf verschillende antwoorden krijgt. Hij waarschuwt er echter wel voor om niet te hard te roeien. De weerstand van het water neemt toe naarmate je harder roeit, dus heeft het geen zin om meer kracht in je slag te leggen. Hij heeft ervaren dat een roeiboot mooi glijdt bij een snelheid van tweeënhalve knoop, maar dat je met je krachten smijt als je met drieënhalve knoop wilt roeien. Kristoffersen tipt nog de website Barentswatch.no en de app Windy – om op de hoogte te blijven van het weer, de wind en de golven – en hij zegt dat je regelmatig iets moet eten zodat je jezelf niet leeg roeit. Zijn allerbelangrijkste roeitip is om het vooral rustig aan te doen. Vaak te stoppen. De natuur en het dierenleven in je op te nemen. Te veel piekeren, analyseren, plannen of sturen heeft niet veel zin, meent hij.

Ik stuur een nieuw bericht en vraag hoe hij het roeien ervaart, wat hij onderweg denkt. Hij antwoordt: ‘Er is iets symbolisch aan roeien, je kijkt terug naar waar je bent geweest, terwijl je jezelf naar voren trekt. Je krijgt een ander perspectief dan wanneer je vooruit raast met je blik op dezelfde weg. Als je roeit vind je rust, net zoals je rust vindt als je in je gemoed wroet en denkt over existentiële vragen. Ik denk aan strijdperken, relaties, gebeurtenissen, maar ook aan het hier en nu. Aan de natuur, praktische dingen, planning, de kaart lezen, aan wat ik hoor op de radio: nieuws, maatschappelijke problemen, et cetera. Na bijna twee maanden op roeitocht merk ik dat ik beter slaap, helderder denk, intensiever contact met mensen heb en meer aandacht heb voor details. De natuur doet goed.’

Dat zal ik onthouden. Ik stop met piekeren. Begin me te verheugen.

Ik noteer een aantal tips. Dat je de meeste kracht kunt overbrengen als de riemen zich in het midden van de boot bevinden. Dan heeft je roeislag het beste effect. Dat je vooral je rug en bovenbenen moet gebruiken, je armen doen maar voor tien procent mee. En dat het verstandig is om het getij te controleren en de stroming mee te hebben.

Mijn moeder belt me op 9 april, ze is onderweg om hamleband te kopen, speciaal touw dat in een lus de roeiriemen op zijn plaats houdt. In het westen is het kermis in de hel: het hagelt en de zon schijnt, vertelt ze. Ik oefen de paalsteek in de Vogelberg, een knoop die je goed kunt gebruiken als je je boot moet aanmeren. Mijn oudste test de roeimachine in de woonkamer, hij doet honderd armheffingen, eet iets en groeit.

‘Als ik groter ben dan jij, kun je me nooit meer op mijn kop geven,’ zegt hij.

‘O ja, denk je dat?’ zeg ik en ik voel hoe gelukkig ik ben voor mijn kinderen, dat ze weer zijn gekomen, dat ze bij me zijn. Ze voeden me.

Op 16 april stuurt mijn jongste broer me een foto, hij en mijn moeder zijn mijn helpers en hebben de Oselvar te water gelaten. En omdat hout uitzet als het nat wordt, gaan de kieren dicht, is de boot uitgezet, zoals dat heet. De dag erna roeien ze in de Osterfjord. Ik krijg een paar foto’s binnen, een daarvan toont het gehesen zeil, het roodbruine zeil.

Ik bel mijn moeder en vertel dat iemand me heeft gezegd dat je provoceert als je met een Oselvar de Sognefjord in roeit, dat je daar een Sogneboot voor moet gebruiken.

‘Trek je niks aan van die folklorepolitie. Het maakt echt niemand iets uit. Vroeger pakte je de boot die je voor handen had en zo is het nog steeds, dit soort nationalistische romantiek hoort op het schilderdoek thuis,’ zegt mijn moeder.

De lentezon ontploft en ik loop zonder muts buiten. Mijn broer stuurt selfies vanaf de boot.

Op 26 april belt mijn zus. Haar stem klinkt dunnetjes.

‘Wat doe ik hier?’ vraagt ze. Ze woont in Sunnmøre met haar man en vier kinderen – en ze mist haar roots. Ze mist Bergen, waar onze wortels liggen, we hebben daar beiden gewoond tot we naar Eivindvik vertrokken, naar het oude, witte huis dat overgrootvader en -moeder hadden gekocht en dat uitzicht had over het hele dorp. Oma en opa van vaders kant bouwden er een huis naast, op hetzelfde kavel. Mijn moeder en vader wonen nu in Bergen, maar wij, hun vijf kinderen, wonen in verschillende steden, dorpen en landen. We hebben in de tussentijd bijna allemaal met ons gezin in Bergen gewoond – alleen mijn jongste broer woont er nog steeds. Sinds ik vijfentwintig jaar geleden ben weggegaan uit Bergen heb ik ver weg gewoond, maar elke keer als ik terugkwam, voelde ik me ook hier een beetje thuis.

‘Of nemen we onze wortels met ons mee?’ vraag ik. ‘Zoals een stekje van een wilde aardbei dat verplant wordt en op een andere plek weer doorgroeit.’

‘Ja, maar hoelang duurt dat?’ vraagt ze.

‘Soms een paar jaar,’ zeg ik.

‘Maar als het plantje daar niets doet? Als je heel erg je best hebt gedaan, maar het toch niet omhoogkomt en geen aardbeien geeft, wat doe je dan? Moet je een generatie wachten?’

Ik mis mijn zus, wil haar troosten, maar in plaats daarvan lachen we het weg, en na het gesprek ga ik roeien. Hard. Wildwaterroeien in mijn eigen woonkamer.

Mijn man is terug uit Svalbard. Hij heeft de uitrusting geregeld die we nodig hebben voor de roeitocht, en hij bevestigt goddank dat hij meegaat op de eerste etappe, ook al moet er van alles gedaan worden in de boomgaard en het zomercafé.

Mijn man is een voormalig zakenman, die het voor gezien hield in Oslo en zijn biezen pakte, naar Svalbard verhuisde en zich liet omscholen tot arctische natuurgids. Nu is hij een soort seizoenarbeider, een beetje appelboer, een beetje gids in het noorden en het westen, en daarnaast doet hij wat werk in het café en wat werk in Oslo. Zijn kinderen zijn groter dan de mijne, dus hij is vrij om te gaan en te staan waar hij wil.

Hij zet de kilometerteller van de roeimachine aan en maakt zich klaar om te roeien.

Het is nu vol in onze vogelkooi, een chaos van roeiuitrusting, voetbalschoenen en trainingskleding, plus een dosis testosteron – en ik vind het heerlijk zo. Als iedereen bij elkaar is, heb ik geen tijd om iemand te missen.

We roeien elk om de dag een flink stuk en houden ondertussen de weersvoorspelling in de gaten voor de dag dat we hopelijk uit Eivindvik kunnen vertrekken, dinsdag 4 mei.

Mijn man praat met zijn moeder. Ze maakt zich zorgen over ons en de roeitocht, is bang dat hij te lang en te zwaar is.

‘Vergeet niet dat je in de zomer een café moet uitbaten,’ zegt ze.

We maken lijstjes van wat we hebben en wat we nog moeten aanschaffen: voedsel voor een week, slaapzakken, matrasjes, tent, zeil, gasbrander, kookgerei, lucifers, thermoskan, koffiefilters, koffiepotje, koffie, waterdichte ton, een beetje afwasmiddel, afwasgerei, kopjes, bestek, een teiltje, visdraad, regenkleding, zuidwesters, wollen onderkleding, een extra set kleding, een paar handschoenen, muts, handdoeken, zwemspullen, zonnebril, zonnebrand, een mes, touw, tape, een hoosvat, reparatiemiddelen (schroeven, plaat, schroevendraaier, Tec7), een bijl, een zaag, stootkussens, reddingsvesten, kaarten, een kompas, GPS, een verrekijker, een dreg, extra touw, een emmer, batterijen, wc-papier, natte doekjes, wat toiletzaken, en waterdichte tassen en kisten.

Op 27 april ga ik naar Alnabru om Tec7 te kopen; de man die voor mij staat in de rij voor de afhaalbalie heeft in een færing, een vierriemer, van Kragerøy naar Arendal geroeid. Hij ziet het roeien vooral als training, zegt hij. Ik zeg dat ik absoluut niet roei om te trainen, maar voor al het andere, maar toch geeft hij me goede raad.

‘Gebruik verschillende type handschoenen, dan hanteer je verschillende grepen en voorkom je eenzijdige belasting.’

‘Dank je,’ zeg ik, glimlachend in de koude lentezon.

Mijn man spreekt een kennis uit Luster. Die vraagt zich af of we niet weten dat er een expresboot de fjord in vaart. Mijn man antwoordt grinnikend dat hij heeft overwogen om een buitenboordmotor aan de roeiboot te hangen.

Mijn vader belt. Hij denkt niet dat we een extra roeiriem nodig hebben, we hebben hoe dan ook drie roeiriemen over als er eentje sneuvelt, en daar komen we wel mee aan land. Ik denk dat het een goed idee is. Hoe meer kilo’s we meenemen, hoe zwaarder de boot wordt. Hij en mijn moeder brengen de boot in gereedheid.

Mijn moeder stuurt me op de laatste dag van april een berichtje met een foto van een gele wc-emmer. Volgens haar is het slim om die mee te nemen. Zij, mijn jongste broer en een derde persoon zijn vertrokken vanuit de Osterfjord en zullen de Oselvar naar Eivindvik roeien en zeilen. Mijn man en ik pakken in, vinken de lijstjes af en hebben de complete uitrusting en alle kleding en de proviand uitgestald in de kleine woonkamer op de Vogelberg.