JOHN FANTE

Het volle leven

ROMAN

Vertaald uit het Engels door Dirk-Jan Arensman
Met een voorwoord van Jaap Scholten

Citaat op pag. 129 uit ‘Paradise and the Peri’ van Thomas Moore (1779-1852), vertaling ‘Het paradijs en de peri’ in Vertaalde poëzy van J.J.L. Ten Kate, uitgegeven door K. Fuhri, te ’s-Gravenhage, 1839

Oorspronkelijke titel Full of Life

Copyright © 1952, 1988 John Fante

Uitgegeven in overeenstemming met Ecco, een imprint

van HarperCollins Publishers

Vertaling © Dirk-Jan Arensman en Uitgeverij Oevers, 2023

Voorwoord © Jaap Scholten, 2023

Omslagontwerp en vormgeving binnenwerk Uitgeverij Oevers

Verzorging e-book Coco Bookmedia

NUR 302

ISBN 9789493290587 (e-book)

ISBN 9789493290488 (paperback)

www.uitgeverijoevers.nl

Dit boek is voor H.L. Mencken,
in onverminderde bewondering

‘DAT JE VOLGEND JAAR MAAR
STINKEND RIJK MAG WORDEN’

door Jaap Scholten

‘Ik ben dol op oorlog, chaos en voorspelingen over het einde van deze beschaving. Het is altijd in dat soort tijden dat ik mijn [schrijf]machine er flink van langs kan geven. En als ik eenmaal in de veertig ben, dan bieden ze me de Nobelprijs aan, waarvan je er zeker van kunt zijn dat ik die met graagte zal aanvaarden.’

Dit schreef de van een auto-ongeluk herstellende John Fante in het voorjaar van 1940, dertig jaar oud, kort voordat het Duitse leger Noorwegen, Denemarken, België en Nederland overrompelde. Op 29 januari 1940 was Fante midden in de nacht in Los Angeles, op weg naar huis, op een telefoonpaal geramd, waarschijnlijk in een poging tot suïcide. De in armoede opgegroeide Fante was geobsedeerd door het idee van succes. Zijn tweede, net verschenen roman Ask the Dust was niet het doorslaande succes dat zijn redacteur hem voorgespiegeld had: ‘Dat verhaal gaat inslaan als een bom… De allerbeste kerstwensen, en dat je volgend jaar maar stinkend rijk mag worden.’

Zijn uitgever Stackpole Sons raakte ten tijde van de publicatie van Ask the Dust in de problemen door een aanklacht van Adolf Hitler (daar vond de Führer tijd voor tussen het onderwerpen van buurlanden, het deporteren van Joden in bezette gebieden en het voorbereiden van de Holocaust door) vanwege de illegale uitgave van Mein Kampf. In de Verenigde Staten werd Mein Kampf al uitgegeven door Houghton Mifflin, maar de onafhankelijke uitgeverij waar Fante zat, opgericht door een voormalige oorlogsheld, was niet onder de indruk van de dreigementen van ‘Adolf uit München’ en gaf een ongeautoriseerde editie van Mein Kampf uit met de slogan: ‘Voor deze uitgave worden geen royalties betaald aan Adolf Hitler.’

Hitler en Houghton Mifflin wonnen de rechtzaak tegen Stackpole Sons. De mythomane Fante gaf de Führer er de rest van zijn leven de schuld van dat de wereld niet bijtijds zijn genie had kunnen ontdekken. Het uitblijven van financieel succes dwong Fante tijdens de oorlog voor de Office of Strategic Services te werken en daarna voor filmproductiebedrijven in Los Angeles.

De lange, rommelige periode van slempen met zijn schrijversvrienden, het uitblijven van literaire roem, teleurstelling over de verkoop van zijn boeken en het halfhartige, uit nood geboren schrijven voor Hollywood van meestal onverfilmd gebleven scenario’s kwam pas dertien jaar later voor Fante ten einde, met de publicatie van Full of Life. Voor dit boek was hij bereid om de titel aan te passen, van The White Balloon naar Full of Life, en de naam van Arturo Bandini, het gebruikte alterego in de twee voorgaande romans (Wait until Spring Bandini en Ask the Dust) te veranderen in John Fante om de aantrekkelijke non-fictiemarkt te bereiken.

Wanneer zijn echtgenote, Joyce Fante, meegaand was geweest en naar John had geluisterd was dit boek, waarmee Fante zijn naam vestigde, niet geschreven. Toen John Fante in februari 1950 van Joyce hoorde dat ze zwanger was van een vierde kind ontplofte hij en eiste ogenblikkelijke abortus. Drie kinderen waren al een ramp voor het schrijverschap, een vierde was de nagel aan zijn doodskist. Fante, nooit de ideale echtgenoot, was vast van plan zijn gezin te verlaten, maar sloot zich vervolgens wonderbaarlijk genoeg op in zijn werkkamer en schreef in enkele weken tijd een roman over de geboorte van een eerste kind en de spirituele wedergeboorte van een jong echtpaar.

Full of Life werd een lofzang op de liefde, verweven met de verhalen van zijn mythische Italiaanse familie – de legendarische oom Mingo uit de Abruzzen, de wonderen van viriliteit door strengen knoflook boven je bed –, het boek beklom gestaag de nationale bestsellerlijsten en maakte dat Fante eindelijk, veertien jaar nadat zijn redacteur hem dat beloofde, stinkend rijk werd. De voorpublicatie- en filmrechten leverden tienduizenden dollars op. Van de royalty-opbrengsten kocht Fante een Jaguar MK VII en een vrijstaand huis op de Cliffside Drive in Malibu met uitzicht op de Atlantische Oceaan, dolfijnen, walvissen en zeehonden. Hij werkte die glorieuze dagen samen met Orson Welles en was geworden waar hij als zoon van een alcoholische, gediscrimineerde emigrant altijd van gedroomd had: een man in bonus.

John Fantes vader was een metselaar, een eerste generatie emigrant uit het bergdorp Torricella Peligna in de Abruzzen, een zuiplap en gokker die in de werkloze wintermaanden de gokhallen en bars van Denver en Boulder afschuimde terwijl Fantes moeder devoot weesgegroetjes bracht en gedwongen werd op de pof bij de lokale kruideniers te kopen. John en zijn broertjes hielden de moed erin met hun eigen dromen. Bij John was de aanvankelijke ambitie onsterfelijk te worden als honkballer en ongenadig hard werpende pitcher, later hoopte hij als schrijver tussen zijn voorbeelden Friedrich Nietzsche, Theodore Dreiser, H.L. Mencken en Knut Hamsun in het literair Pantheon voort te leven. Fantes vader had andere ideeën en zag in zijn zoon de ideale opvolger in het eervolle beroep van metselaar in Boulder, Colorado. Op zijn vierentwintigste verliet John Fante de koude Rocky Mountains en liftte naar Los Angeles.

Via de Black Sparrow Press uitgave van Ask the Dust en het voorwoord door Charles Bukowski (‘Fante was my God’) ontdekte ik begin jaren tachtig John Fante. In een interview legde Bukowski uit waarom hij dacht dat John Fante nu pas ontdekt werd. Het was niet de schuld van Adolf Hitler: ‘Zie Mozart, Van Gogh en ga zo maar door. Het zit ’m in de invalshoek, de mensen zijn er niet klaar voor, het ligt aan het weer, aan wat ze eten, aan de schoenen die ze dragen. En de meeste mensen zijn bijna altijd slecht op de hoogte van wat het beste en het authentiekste is, omdat ze niet weten wat dat inhoudt.’

Mijn literaire scholing vond die jaren plaats aan de houten keukentafel in de boerderij van mijn ex-schoonouders: Y en Peter Müller (alias A.L. Snijders). Een Nederlands georiënteerde leerschool: Nescio, Elsschot, Reve, Hermans, op afstand gevolgd door Salinger, Babel, Buñuel. Het onderricht was ouderwets eenrichtingsverkeer. De enige aanbeveling van mij in al die jaren, aan mijn oude, bebaarde leermeester met de lijzige stem, naast de manshoge tegelkachel in de boerderij in Kleindochteren was: Djon Fentie.

Ik hield van de Amerikanen die ik als twintiger begon te lezen, de schrijvers van de Beat Generation, Jack Kerouac, William Burroughs, maar ook Hemingway en Fitzgerald: het rechtstreekse, het efficiënte vertellen. Het moment dat ik zelf mijn eerste pogingen tot schrijven ondernam, wilde ik dat doen met energie, niet dat futloze Hollandse gereformeerde, ik wilde het gevoel van ‘lust for life’ op papier krijgen, de eenvoudige verliefdheid, op meisjes en het leven, het ongerichte, de energie waarvan je niet weet waar je ermee naartoe moet. Bij Fante vond ik dat. Hem lezen was een revelatie, hij vaagde alle auteurs van The Beat Generation van de kaart: het gepassioneerde, de buitensporige ambities, de discrepantie tussen droom en werkelijkheid, de geestige overdrijvingen, het onvervulde verlangen: naar schrijven, een verhaal, avontuur, een meesterwerk, applaus, erkenning. Ik woonde in die tijd in Rotterdam, leefde van het ene baantje in het andere, barman, chauffeur, tankercleaner, schoonmaker in Pernis, arm als een kerkrat, zoals Fante in zijn begintijd in Los Angeles, toen hij in cafés bediende en met Filipijnen in de haven bij de vis-inblikkerij werkten.

Opwinding maakte zich meester van mij en mijn vrienden zodra het logo met de tijger in de stad verscheen en het filmfestival naar Rotterdam kwam. We stonden als festivalmedewerkers bij de bioscoopdeuren, we scheurden kaartjes, zagen Barfly gebaseerd op het leven van Charles Bukowski en luisterden naar Barbet Schroeder, de regisseur van Barfly, die vertelde hoe hij de gebroeders Weinstein in het kantoor van Miramax gedreigd had met een draaiende zaag zijn eigen vingers af te zagen als ze de film niet zouden financieren. Als medewerker kon je de films zien en bij de bar van Hotel Centraal in de nabijheid van de makers verkeren. We raakten bedwelmd. Dit was wij wilden. Films maken, schrijven, regisseren, en omringd door actrices zijn. De dagdromen van een kaartjesscheurder bij het Rotterdamse filmfestival bij de deur van zaal drie van Luxor leken net zo onredelijk en hopeloos als die van de zoon van een Italiaanse metselaar in Colorado zeventig jaar eerder.

Op een goed moment kwam Dominique Derudderes film Wait until Spring Bandini naar de stad, met Ornella Mutti en de onovertroffen Faye Dunaway, die jukbeenderen had waar je een kwartje op kon leggen. Dankzij de verfilmingen, de aanprijzingen van Charles Bukowski en de fraaie heruitgaves door Black Sparrow Press werd Fante, een halve eeuw na de oorspronkelijke uitgave van Ask the Dust wereldwijd ontdekt en bejubeld. Fante (in 1983 gestorven, door suikerziekte blind en beenloos) maakte van deze erkenning nog net de eerste voortekenen mee.

Boedapest, april 2023

Het volle leven

EEN

Het was een groot huis, want we waren mensen met grootse plannen. De eerste was er al, een heuveltje bij haar middel, een speels bewegend ding, slibberend en krioelend als een bal slangen. In de stille uurtjes voor middernacht lag ik met mijn oor tegen die plek gedrukt en hoorde ik het kabbelen, als van een waterbron; het gorgelen, zuigen en klotsen.

Ik zei: ‘Hij gedraagt zich beslist als een mannelijk exemplaar van de soort.’

‘Niet per se.’

‘Geen vrouwelijk exemplaar schopt zo veel.’

Maar ze ging niet in discussie, mijn Joyce. Ze droeg dat ding in zich, en ze was afstandelijk, laatdunkend en volmaakt gelukkig.

Maar evengoed, ik had het niet op die bult.

‘Het is onesthetisch,’ en ik suggereerde dat ze iets zou dragen om hem een beetje in te pakken.

‘En het vermoorden?’

‘Ze maken er speciale dingen voor. Ik heb ze zelf gezien.’

Ze keek me met een kille blik aan – de onwetende, de dwaas die in de nacht voorbij was getrokken, geen persoon meer, kwaadaardig, absurd.

Het huis had vier slaapkamers. Het was een mooi huis. Er stond een houten schutting omheen. Er was een groot puntdak. Er was een corridor van rozenstruiken van de straat naar de voordeur. Er was een brede terracotta boog boven de voordeur. Er zat een massief koperen klopper op de deur. Het getal 37 zat in het huisnummer, en dat was mijn geluksgetal. Ik stak vaak de straat over om met open mond naar de hele boel te kijken. Mijn huis! Vier slaapkamers. Ruimte. We woonden er nu met z’n tweeën, en er was er eentje op komst. Uiteindelijk zouden het er zeven worden. Dat was mijn droom. Op je dertigste had je als man nog tijd om zeven kinderen groot te brengen. Joyce was vierentwintig. Elk jaar één. Eén op komst, nog zes te gaan. Wat was de wereld prachtig! Hoe uitgestrekt de hemel! Hoe rijk de dromer! Al zouden we natuurlijk wel een paar kamers moeten aanbouwen.

‘Heb je bevliegingen? Trek in vreemde dingen? Ik heb begrepen dat dat voorkomt. Ik heb erover bijgelezen.’

‘Natuurlijk niet.’

Ze was ook aan het lezen: Gesell, Arnold: Zuigeling en kind in de hedendaagse cultuur.

‘Hoe is het?’

‘Heel informatief.’

Ze keek door de openslaande deuren de straat op. Het was een drukke straat, een zijstraat van Wilshire Boulevard, waar de bussen ronkten, waar het verkeer klonk als het loeien van vee, een gestaag ronken dat soms als door een ritssluiting doormidden werd gedeeld door het hoge loeien van sirenes; maar op afstand, ver weg, zestig meter bij ons vandaan.

‘Kunnen we nieuwe gordijnen nemen? Moeten we per se gele gordijnen en groene volanten hebben?’

‘Volanten? Wat is een volant, Moeder?’

‘Noem me in hemelsnaam niet zo.’

‘Sorry.’

Ze dook weer in Gesell, Arnold: Zuigeling en kind in de hedendaagse cultuur. Zwangerschap bood flink wat leescomfort. Dat heuveltje was een uitstekende plek om boeken schuin op te leggen, bijna op kinhoogte, zodat je de pagina’s makkelijk kon omslaan. Ze was heel mooi, met ongelooflijk lichte, grijze ogen. Er was iets nieuws aan die ogen toegevoegd. Onverschrokkenheid. Het was ontstellend. Je wendde je blik af. Ik wierp een blik op de ramen en kwam erachter wat volanten waren, omdat ze het enige groene in de buurt van die ramen waren, de strook stof bovenaan, geplooid.

‘Wat voor volant wil je dan, schatje?’

‘En noem me ook geen schatje, alsjeblieft. Dat vind ik niet prettig.’

Ik liet haar daar zitten, de grijze ogen licht van dreiging, de strakke mond om een sigarettenpijpje en de lange, witte vingers om Gesell geklemd. Ik liep mijn voortuin in, ging tussen de rozen staan en keek glunderend naar mijn huis. De beloningen van het auteurschap. Ik, auteur, John Fante, schrijver van drie boeken. Van het eerste boek 2300 exemplaren verkocht. Van het tweede boek 4800 exemplaren verkocht. Van het derde boek 2100 exemplaren verkocht. Maar ze vragen niet naar royaltyafrekeningen in de filmwereld. Als je hebt wat ze op dat moment willen, dan betalen ze je. En goed ook. Op dat moment had ik wat ze wilden, en elke donderdag kwam er een vette cheque binnen.

Er kwam een heer in verband met de volanten. Het was een nichterig type met doorschijnende vingernagels en een paisleysjaaltje onder zijn jasje met ceintuur. Hij wrong met zijn taps toelopende vingers in zijn handen en er was een intimiteit tussen hem en Joyce waarin ik niet kon delen. Ze lachten en babbelden onder het genot van thee met cake, en ze vond het heerlijk om gezelschap te hebben van een haan zonder sporen. Hij rilde bij het zien van de groene volanten, piepte triomfantelijk toen hij ze eraf rukte en verving door blauwe. Hij liet een vrachtwagen komen, en de meubels werden weggehaald om opnieuw bekleed te worden, zodat ze weer bij de volanten pasten.

Van blauw werd Joyce rustig. Nu was ze heel gelukkig. Ze begon ramen te lappen. Ze begon vloeren in de was te zetten. Ze had het niet op de wasmachine en deed de was op de hand. We lieten twee keer in de week iemand komen om het zware werk te doen, maar Joyce ontsloeg die vrouw.

‘Ik doe het wel alleen. Ik heb geen hulp nodig.’

Ze werd erg moe van al dat werk. Er lagen tien overhemden op een stapel, zorgvuldig gestreken. Ze had een rode plek op haar duim, een brandwond. Haar haar hing slap naar beneden, ze zag er verwilderd en inderdaad erg vermoeid uit. Maar de bult stak nog stevig naar voren, totaal niet moe.

‘Ik hou dit niet veel langer meer vol,’ steunde ze. ‘Met dit grote huis en alles.’

‘Maar waarom doe je het dan? Je weet dat je het niet moet doen.’

‘Woon jij graag in een smerige omgeving?’

‘Bel dan iemand. We kunnen het ons nu veroorloven.’

Ach, wat verachtte ze me terwijl ze met haar tanden knarste en dapper haar naar voren gevallen haar naar achteren veegde. Ze pakte een stofdoek en wankelde de eetkamer in, om daar met lange, wanhopige halen de tafel op te poetsen, volkomen uitgeput, steunend op haar ellebogen en happend naar adem.

‘Laat mij je dan helpen.’

‘Raak me niet aan. Waag het niet!’

Ze liet zich in een stoel zakken, met naar beneden hangend haar en een verbrandde duim die pijn deed, maar evengoed een kenteken van adellijkheid was, terwijl haar felle, vermoeide ogen vervaarlijk staarden, de stoflap losjes in haar hand, een weemoedige glimlach op haar lippen, een gezichtsuitdrukking die op nostalgie wees, me ervan in kennis stelde dat ze met haar gedachten bij een gelukkiger tijd was, waarschijnlijk San Francisco in de zomer van 1940, toen haar lijf nog slank was, toen er nog geen slopende klussen waren, toen ze vrij en ongehuwd was, voortdurend met haar schildersezel en verf Telegraph Hill op klauterde, tragische liefdessonnetten schreef terwijl ze naar de Golden Gate Bridge tuurde.

‘Je zou een dienstmeid moeten hebben, voor hele dagen.’

Want het waren vette, materialistische jaren voor het pennenlikkertje, en het geld stapelde zich op nu het elke week weer donderdag werd, wanneer mijn agent vol geestigheden en kameraadschappelijkheid langskwam met wat er nog over was nadat hij en de overheid hun klauwen in de cheque van Paramount hadden gezet. En toch, er was meer dan genoeg voor iedereen.

‘Ga winkelen, liefje. Koop wat dingetjes voor jezelf.’

God sta me bij. Ik was de bult vergeten, en ik probeerde tevergeefs die woorden weer terug in mijn mond te proppen. Maar zij vergat niet en ik moest doen alsof ik niet keek wanneer ze van de trap af kwam zwiepen, een witte ballon van een echtgenote, terwijl ze boeren inhield en als een gevangene van hier naar daar ijsbeerde.

Ze zei: ‘Staar niet steeds’

Ze zei: ‘Jij zit zeker de hele dag naar slanke actrices te kijken.’

Ze zei: ‘Waar denk je aan?’

Ze zei: ‘Nooit meer. Dit is de eerste en de laatste keer.’

En soms keek ik op, en dan zat ze naar mij te staren en haar hoofd te schudden.

‘Waarom ben ik in godsnaam ooit met jou getrouwd?’ Ik hield mijn mond, glimlachte schaapachtig, omdat ik ook niet wist waarom, maar ik was erg blij en trots dat ze het gedaan had.

Haar huishoudmanie zakte af en de werkster werd weer in dienst genomen. Nu raakte ze geïnteresseerd in tuinieren. Ze kocht boeken en gereedschap. Op een dag kwam ik thuis en lagen er tien zakken stierenmest in de garage. Ze trok de rozencorridor uit de grond, twaalf struiken, zes aan weerszijden van het tuinpad; ze ging ze met de spade te lijf, groef ze uit en sleurde ze de achtertuin in. Ze hakte met een bijl de wortels eraf. Ze trok handschoenen aan en was de hele dag onder heggen door aan het kruipen, stopte bloembollen in de grond, bedolf die onder de mest en het veenmos terwijl haar knieën donkerrode vlekken vertoonden en haar armen onder de krassen van het krabben zaten. Ze ontwikkelde een passie voor het schoon en netjes houden van het terrein. Elke dag maakte ze inspectierondes, zelfs in de steeg naast het huis, liep met een jutezak afval te verzamelen en zo. Ze begon alles rondom het huis dat niet vastgespijkers zat te verbranden – snoeisel van de heg, bladeren, stukjes hout. Ze groef een gat in de achtertuin voor compost, sloeg daar het gemaaide gras van het gazon in op, vermengde het met mest, waterde het in en roerde het af en toe door met een stuk gereedschap met vorktanden.

Ik trof haar daar altijd laat in de middag aan, wanneer ik de garage in reed. Dan stond ze bij de vuilverbrander, een verloren ogende gestalte met een witte sjaal om haar hoofd, die dingen in het vuur liet vallen, stukjes karton opgestapeld naast haar, klaar om verbrand te worden, en Joyce die dan naar de vlammen staarde, soms het vuur een beetje oppookte met een stok. Ze werd in de buurt van die vuilverbrander bevangen door een maniakale zucht naar orde en netheid, paste zorgvuldig lege blikjes in elkaar, had speciale dozen voor die blikjes, speciale dozen voor lege flessen. Ze maakte van het afval van de dag keurige pakketjes, die ze in kranten verpakte met een touwtje eromheen.

’s Nachts hoorde ik haar door het huis dwalen, op de koelkastdeur rammen, de wc doortrekken, beneden de radio aanzetten, rondlopen in de achtertuin. Ik zag haar door het raam in het maanlicht bewegen, die ronde bult met vorstelijk aplomb voor haar uit, een uitpuilende verschijning in badstof, meestal met een boek onder haar arm, meestal Gesell, Arnold: Zuigeling en kind in de hedendaagse cultuur.

‘Je mag niet meer met me naar bed,’ zei ze. ‘Nooit meer.’

‘Zelfs niet als hij geboren is?’

‘Het is een meisje.’

‘Waarom houd je toch steeds vol dat het een meisje is?’

‘Ik hou niet van jongens. Die zijn akelig. Ze veroorzaken alle ellende in de wereld.’

‘Meisjes kunnen ook ellende veroorzaken.’ ‘Niet dat soort ellende.’

‘Je zult van onze zoon houden.’

‘Ze heet Victoria.’

‘Hij heet Nick.’

‘Ik vind Victoria mooier.’

‘Victor, bedoel je?’

‘Ik bedoel Victoria.’

*

Ik had haar ook zo wanhopig nodig. Dat had ik vanaf het moment dat ik haar voor het eerst zag. Ze ging weg, die eerste keer, liep het huis van haar tante uit waar we elkaar bij de thee hadden ontmoet, en ik was niets waard zonder haar, totaal verlamd tot ik haar weer zag. Als zij er niet was geweest, had ik mijn leven in andere beroepen kunnen slijten – als verslaggever, of metselaar – wat zich maar voordeed. Mijn proza, schamel als het was, kwam voort uit haar. Want ik stond voortdurend op het punt het vak eraan te geven, haatte het, wanhoopte, maakte proppen papier en gooide die de kamer door. Maar zij kon tussen die afgedankte dingen snuffelen en dingen vinden, en ik wist nooit wanneer ik goed was, en dacht dat elke regel die ik ooit geschreven had niet beter dan gewoontjes was, want ik kon het nooit zeker weten. Maar zij kon die vellen oppakken, het goede spul vinden en redden, en dan smeekte ze om meer, zodat dat een gewoonte voor me werd, en ik schreef zo goed als ik kon, gaf de pagina’s aan haar, en dan begon zij te knippen en plakken, en als het klaar was, met een begin, een midden en een eind, dan was ik nog verbijsterder dan wanneer ik het in druk zag, want in het begin had ik het niet alleen gekund.

Nadat dat een jaar of drie, vier, vijf zo was gegaan, begon ik enig benul van het vak te krijgen, maar het was haar benul, en ik stond nooit veel stil bij de andere mensen die mijn schrijfsels misschien lazen, ik schreef alleen voor haar, en als zij er niet was geweest dan had ik misschien wel helemaal niet geschreven.

Tijdens haar zwangerschap had ze geen zin om me te lezen. Ik kwam met zinnen uit het scenario naar haar toe en ze had geen interesse. Die winter, in haar vijfde maand, schreef ik een kort verhaal en ze morste er koffie op – iets ongehoords, en ze las het met gapende aandacht. Vóór de baby zou ze het manuscript mee naar bed hebben genomen en uren bezig zijn geweest met schaven en oplappen en aantekeningen in de kantlijn maken. Als een steen kwam dat kind tussen ons in. Ik maakte me zorgen en vroeg me af of het ooit weer hetzelfde zou worden. Ik verlangde terug naar die goeie ouwe tijd, toen ik haar kamer in kon lopen, een of ander intiem iets van haar oppakken, een sjaaltje, een jurk of een stukje wit lint, en ik alleen al door het aanraken daarvan wankelde op mijn benen, als een stierkikker kwaakte om de geneugten van mijn geliefde. De stoel waarop ze voor de kaptafel zat, het glas dat haar lieftallige gezicht weerspiegelde, het kussen waarop ze haar hoofd te rusten legde, een paar kousen die ze in een hoek had gesmeten om gewassen te worden, die ontwapenende sluwheid van haar zijden broek, haar nachtjaponnen, haar zeep, haar natte handdoeken nog warm na haar bad: ik had die dingen nodig; ze waren onderdeel van mijn leven met haar, en de vegen lippenstift maakten niet uit, want het rood was afkomstig van de warme lippen van mijn vrouw.

De dingen waren nu anders daar. Haar japonnen waren speciaal gemaakt, met een groot gat van voren waar die bult doorheen loerde. Haar slipjes waren onmogelijke zakken, haar platte schoenen uitsluitend geschikt voor rijstvelden en haar blouses net bijzettentjes. Welke man kon zo’n japon oppakken, tegen zijn gezicht drukken en rillen van diezelfde oude, vertrouwde hartstocht? Alles rook ook anders. Ze gebruikte vroeger altijd iets toverachtigs dat Fernery at Twilight heette. Het was alsof je Chopin en Edna Millay inademde, en wanneer de geur ervan opsteeg van haar haar en schouders, dan wist ik dat de vlag gehesen was en dat ze ervoor gekozen had dat er jacht op haar werd gemaakt. Ze gebruikte Fernery at Twilight niet meer: het was vervangen door iets anders, een soort Gayelord Hauser-eau de cologne die eenvoudigweg geurde naar gezondheid, schone alcohol en simpele zeep. Er hing ook de geur van vitaminepillen, of van biergist met blackstrap molasses, en van een bleke zalf om haar op barsten staande tepels te verzachten.

Terwijl ik in bed lag, hoorde ik haar rondklotsen, en dan vroeg ik me af wat er met ons gebeurd was. Ik rookte in het donker en kreunde ongelovig bij de gedachte dat ze me in de armen van een andere vrouw aan het drijven was. Nee, ze wilde me niet meer, ze dwong me richting een andere vrouw, een maîtresse. Maar welke maîtresse? Ik had me jaren geleden teruggetrokken uit de jungle waar vrijgezellen in rondslopen. Waar moest ik een andere vrouw vinden, zelfs al wilde ik er een? Ik zag mezelf al stiekem rondsluipen op Santa Monica Boulevard, in het donker kwijlend achter loslopende vrouwen aan lopen, in achterafkroegen spitsvondige dialogen staan uitzweten, terwijl ik zwaar dronk om de grimmige lelijkheid van dergelijke romances te verbergen. Nee, ik kon Joyce niet ontrouw zijn. Ik wilde haar niet eens ontrouw zijn, en dat baarde me ook weer zorgen. Want was het niet een soortement gebruik dat mannen hun vrouw tijdens de zwangerschap bedrogen? Het gebeurde aan de lopende band op de golfclub: ik hoorde het van alle jongens. Wat was er dan mis met mij? Waarom was ik de hort niet op, verboden geneugten aan het najagen? En dus lag ik daar, terwijl ik een vonkje van vuur van verlangen naar verboden vruchten probeerde op te wekken. Maar het was er niet.

*