Uitgegeven met productiesteun van NORLA

De vertaler ontving voor deze vertaling een

projectsubsidie van het Nederlands Letterenfonds

Oorspronkelijke titel Skabelon

Copyright © Malin C.M. Rønning

Eerste uitgave Forlaget Oktober AS, 2020

Uitgegeven in overeenstemming met Oslo Literary Agency

Vertaling © Liesbeth Huijer, 2023

Omslagontwerp en vormgeving binnenwerk Uitgeverij Oevers

Verzorging e-book Coco Bookmedia

NUR 302

ISBN 9789493290716 (e-book)

ISBN 9789493290679 (paperback)

www.uitgeverijoevers.nl

Vroeg of laat verdwijnt alles: oude stronken en de das en het vogelnest in het moeras. De stokoude eik in het gemengde bos. Er ligt een kadaver in het halfdonker onder de dennenbomen. Ik ruik de geur, zoetig en heftig, bijna niet uit te houden. Ik loop tot dicht bij het grote lichaam. Ik herken niet welk dier het is, er liggen takken over zijn kop. Het lichaam is opgezet en gebarsten. Krioelend leven aan de oppervlakte, larven en vliegen en kleinere beestjes, ze eten, ze ruimen op, maken plaats voor wat gaat komen; hier zullen andere levende dieren staan, hier zal misschien een verwaaide boom groeien, hier zal de boom doodgaan en het bos met de grond gelijk worden gemaakt. Er zijn zelden getuigen van wat er gebeurt. Ik zie hoeven. Het kan een eland zijn. Het kan een hert zijn. Een ree. Ik zie het vlees. Ik denk: Eerst zwelt het op en rot het, daarna bestaat het niet meer. De darmen, de longen, de lever. De vacht blijft een tijdje liggen en dan blaast de wind hem weg. De botten vergaan. Alle dieren verdwijnen, het zijn er veel. Ze krioelen en kruipen en rennen en vliegen. De snoek in het riet. De kraai op de puinhelling. De magere hond aan de overkant van het meer. Bidsprinkhanen en mesttorren. Een valse opaal in de keukenla, meer dan twintig jaar geleden; hij lag daar en toen lag hij er niet meer. Een dikke blauwe trui houdt het kinderlichaam warm. Dan is die ook weg. Glinsterend groene nagellak. Twee aardappelen, een zak havervlokken, een vastgevroren karbonade op de bodem van de vriezer. Voorbijgangers in auto’s op de hoofdweg als ik in de greppel op de schoolbus zit te wachten, of als ik met mijn rug tegen de vangrail leun, kijkend naar de rots in het meer waar je zo makkelijk het water in kunt. De mensen met wie ik praat zullen ook verdwijnen: een leraar op het schoolplein bijvoorbeeld, een broer of een zus. Maar als het gaat om alles wat er over mijn familie is gezegd, wil ik toch iets aan het verhaal toevoegen.

Ik herinner me een ochtend. Het is zomervakantie. Het is zondag. Ik zit in kleermakerszit in hoog gras. Ik zie mijn broers en zussen in een opening in het bos. De oudste van ons staat in het midden met zijn ogen dicht. Hij is veertien jaar. Ik ben vijf. Hij telt tot twintig. Er blinkt goud tussen de boomstammen, dat is zonlicht dat de ramen van ons huis raakt. Twee broers lopen naar het struikgewas, ze kruipen het groen in. Eentje rent de andere kant op, uit het zicht. Twee zussen vinden elk een boom, klimmen omhoog. De teller zegt: ‘Twintig.’

Hij doet zijn ogen open, hij zegt: ‘Wie niet weg is, is gezien, ik kom.’

Hij haalt een pakje shag tevoorschijn, rolt een sigaret, steekt hem op. Hij kijkt omhoog. Een wolk lost boven onze hoofden op. Hij zegt: ‘Nu kom ik jullie pakken.’ Hij steekt de opening over. Volgt een dierenspoor dat tussen de dennenbomen verdwijnt. Dan is hij weg. Ik blijf zitten. Ik luister. Er klinkt geritsel van droge bladeren, geknerp in het bos. Het klinkt als deuren die open en dicht gaan. Mijn been slaapt, ik strek hem uit. Ik sta op. Ik loop over de open plek naar het struikgewas. Ik duw takken opzij. Daar is het leeg. Ik kijk omhoog naar de bomen en zie vogels, maar geen kinderen. Onder de hazelaar staat een vos. Eerst volgt hij mij met zijn blik. Dan tilt hij zijn poot op naar zijn oor en veegt over zijn kop, alsof ik er niet ben. De vos knijpt zijn ogen half dicht en wast zich schoon. Ik roep de anderen. De dag is stil. Ik denk: Wat zijn eigenlijk de regels – er is helemaal niemand die zoekt.

Het huis is leeg als ik thuiskom. Voor een muur in de gang blijf ik stilstaan. Er hangt een landkaart onder de trap, met groene vlekken, en blauwe waar water is. Smalle streepjes geven kleine, steile bergen aan. Sommige plekken hebben een naam gekregen. Ik denk aan wat er niet op de kaart staat: vijf kilometer hiervandaan is een plek met lupinen, waar de schoolbus stopt. De parkeerplaats verderop, met bankjes om op te zitten, met een rode telefooncel. De ravennesten tegen de rotswand zijn niet zichtbaar en het vloedwater dat in de lente stijgt ook niet. Het stroomt over de grindweg, dus moeten we diep in het bos over rotsen lopen als de sneeuw smelt. Daar is de kaalkap. Er staat een keet op een plat stuk midden op de helling. De keet is geel en van hout. In de schaduw onder de keet staat een kist op wielen. Aan de rand van de kist zit een gestolde, zwarte massa. Alsof er iets uit is gelekt. Op het hele terrein staan halve bomen zonder takken, op verschillende afstanden van elkaar, getopte stammen heten die. In de meeste leven reuzenmieren, ze hebben ronde gangen in het hout geknaagd. De koningin woont in een holte in het midden. Ze legt eieren, komt nooit in het licht. De tunnels in de grond, gegraven door insecten en dieren. De grotten en holen waar jongen worden geboren. En ons huis staat waar de grindweg eindigt, rood met witte kozijnen. Het heeft twee slaapkamers op de bovenverdieping. Er liggen matrassen op de vloer, nu zijn we met zijn zevenen, straks worden het er zes, dan vijf, vier enzovoort. De schuur staat vol met meubels die niet van ons zijn. Er staat een bus op het erf, die werd omgebouwd voordat ik werd geboren. Papa haalde hem leeg, timmerde een bed aan de korte kant en planken aan de lange kant, hij vulde ze met boeken die tot aan het plafond reikten. Papa leest ze niet, wil ze alleen hebben, ze zijn een mogelijkheid, zegt hij. Hij houdt van hun geur, vooral in de herfst, als de lucht buiten nog rauw is en in het papier trekt, zodat het vochtig wordt. Het zijn sprookjes en sages, een boek met drie dieren op het omslag: een vos, een slang, een rat. Ze liggen vredig naast elkaar te rusten. Ik zat op mama’s schoot voordat ik kon praten, ze wees naar de afbeelding en zei: ‘De vos warmt je op met zijn zachte vacht, de slang bijt, want dat heeft hij geleerd. En de rat hoort overal waar hij komt thuis.’

Er staat ook een encyclopedie. Een boek over geheime talen en tekens, boeken over flora en fauna. In het veen groeit ronde zonnedauw, die zijn bladeren om vliegen en insecten krult, en ze in een dag en een nacht laat smelten. Er leven ook veelvraten en lynxen in het bos. Papa heeft een aanrecht in de bus gebouwd en er een oventje met kookplaten op gezet. Hij bouwde er ook een houtkacheltje in. Hij hing witte kanten gordijnen voor de ramen. Hij legt zijn kettingzaag op het aanrecht als hij thuiskomt. Hij woont daar als hij niet werkt. Hij slaapt nooit in huis. Mama slaapt in de woonkamer. Ze heeft zeven kinderen gebaard. We hebben elk een naam gekregen. Eerst kwamen Ask (1976), Ira (1977), Eek (1979), Una (1980) en Rav (1981). In 1985 kwam ik. Na mij kwam Bas (1988). Binnenkort komt er nog één bij. Dan is het bijna klaar.

Ik lig in de schaduw onder de seringenboom, het is de zomer voordat het laatste kind zal komen. De sering leunt tegen de muur van het huis, de takken zijn zwaar van de bloemen. Ik zie een thermoskan met koffie op de campingtafel. Mama zit wijdbeens in de tuinstoel, met de buik bovenop haar. Hij is nu zwaar en zweterig, met donkere aderen. Ze vertakken zich vanaf de navel, naar weerszijden omlaag. Aan de binnenkant van het buikvel: een zwart babydier, daar ben ik zeker van. Papa loopt over het gras. Hij draagt twee tassen, roept dat er eten is. Het zijn de resten van de begrafenis. Hij vertelde ons dit de dag ervoor: een collega kreeg een boom op zijn hoofd. Hij viel de verkeerde kant op toen ze hem velden. Hij was op slag dood. Het deed geen pijn. Het was een oude linde.

We zijn met zo veel. We zitten in een groepje op de grond te eten, papa en mama aan tafel. Er zijn sandwiches en gegrilde kip. Papa schept voor mama op. Hij zet het bord voor haar neer. De zon valt op mijn nek en is warm. Mijn handen glinsteren van het vet. Ik veeg ze zo nu en dan aan het gras af, dat ook glinstert, groen en glad, en de zwarte aarde kleeft eerst aan mijn vingers, dan aan de kip, om ten slotte in mijn mond en maag te verdwijnen. Ik denk aan de insecteneieren en wormen die in de doden trekken. Ik stel me eieren in het lichaam voor, waar ze groot groeien en veranderen in iets anders dan ze waren. Ik denk aan het babydier dat snel zal komen. Mijn broers en zussen smakken. Ik hoor een hommel in een bloem ergens vlakbij, het geluid wordt versterkt. Mama zegt: ‘Het is een meisje.’

Papa steekt een sjekkie op. Mama zegt: ‘De dokter zegt dat ik er geen meer mag krijgen.’

Sigarettenrook in mijn richting. Papa zegt: ‘Laat het hier dan bij.’

Mama drinkt water, verbergt haar ogen achter haar zonnebril. Ik zie de blauwe lucht en de witte wolken erin weerspiegeld. Mama leunt met haar hoofd achterover, sluit haar ogen tegen de zon. Ik kijk naar mijn broers en zussen. Ze hebben het allemaal druk met eten en met weekbladen, ze kauwen, ze lezen over koninklijke families, er vallen kruimels en vet op de close-ups van ogen en diamanten. Eek staat op, haalt meer eten. Er is bijna niets over. Hij neemt het laatste. Ira volgt hem met haar blik. Hij neemt twee sandwiches en een halve kip, stapelt het eten als een toren boven op elkaar, houdt het met één hand vast, met lange vingers, ik zie zijn tanden als hij een grote hap neemt, zijn tanden zijn sterk en scherp. Ik stel me Eek op handen en voeten voor, ’s nachts door het struikgewas. Bruinzwarte vacht, een dolende veelvraat. Hij wil het liefst ver hiervandaan lopen, denk ik. Om grote bossen zonder mensenlucht te vinden. Ira’s gezicht vertrekt. Ze kijkt naar Eek, haar ogen vernauwen zich. Ze heft haar vork boven haar hoofd. Ze gooit de vork hard tegen zijn rug. Eek raapt hem van de grond op en gooit hem even hard terug. Ira schreeuwt, hij raakt haar in haar hals, maar niet met de tanden. Ze krijgt alleen een rode plek op haar huid. Eek gaat met zijn rug naar ons toe zitten, hij propt het eten naar binnen. Papa haalt zijn schouders op.

‘Zullen we de sandwich in zevenen delen,’ zegt papa. ‘Eet. Iedereen krijgt minder als de volgende komt.’

Mama staat op. Ze schuift haar bord van zich af, zodat het midden op tafel staat. Ze heeft niets gegeten. Ze zegt: ‘Hier.’

Ze loopt weg. Mama’s blote voeten door het gras. Gezwollen enkels. De geur van zeep en dieren. Even later knalt de voordeur van het huis dicht. Papa rolt een nieuw sjekkie. Hij steekt hem op. Papa’s gezicht, helemaal onbeweeglijk, zo ziet het er soms uit. Laag boven onze hoofden vliegt een vliegtuigje – een witte romp met rode strepen, met drie wielen aan de onderkant om veilig te landen. Ik kijk op, mijn gezicht naar de lucht. Ik zie de propellers, het zijn twee witte cirkels. Ask vertelde een keer dat het een optische illusie is. Hij zei: ‘Je zintuigen foppen je. Je zicht en gehoor en reuk kunnen liegen. Je lichaam doet dat niet om gemeen te zijn. Zo kom je gewoon makkelijker de dagen door.’

Ik vroeg niet wat hij daarmee bedoelde. Er is geen tijd om alles tegelijk te leren. Ik houd mijn handen voor mijn oren. Het vliegtuig verdwijnt over de heuvelrug aan de overkant van het meer. Ik denk: Wie zijn dat daar boven, wat weten ze over het bos. Misschien zoeken ze iemand die verdwaald is, iemand die nooit meer terugkomt. Ik denk: Hebben ze ons gezien, of gingen we op in het landschap. Verdwenen we misschien in veel te sterk zonlicht. Ik ga op de lege stoel zitten waar mama net nog zat. Een natte afdruk tekent haar vorm: warm zout zweet. Ik hoor de stem van Rav. Hij zegt: ‘Ik zag gisteren een das in het bos. Hij stond bij de grot naar me te kijken. Ik denk dat hij daar woont. Hij had bloed rond zijn bek.’

In september huilt de baby. Mama heeft dagenlang in het ziekenhuis gelegen, de baby wilde er niet uit. Ze wachtten en wachtten, toen pakten ze het mes en sneden mama’s buik open. Als het kindje thuiskomt, verbaast het me dat het geen vacht heeft. Het is vooral rood of roze en zo zacht als frambozenpudding. Mama ligt op de bank naar het plafond te staren met de baby op haar buik, of ze draagt het kind rond door de kamers: de woonkamer, de eetkamer, de keuken, de gang enzovoort. Heen en weer. Ik zit op een avond op de keukenstoel, ik bungel met mijn benen. Mama loopt langs me heen met haar neus tegen het babyhoofd, ze doet haar ogen dicht en snuift. Ze staat stil en loopt terug naar mij. Ze houdt de baby op haar ene arm, laat het babyhoofd in haar handpalm rusten. Mama glimlacht, laat de baby voor me zakken, ze zegt: ‘Ruik.’

Ik leg mijn hand op die van mama. Haar hand is droog en warm. De baby ruikt vies. Ik kijk op naar mama, ik schud mijn hoofd. Ik duw de baby weg. Mama’s blik is troebel. Hij hecht zich nergens aan, glijdt alleen over wat er is: zilvervisjes in de keuken bijvoorbeeld, de pakjes shag op de koffietafel, de citroengeraniums in het raamkozijn. Het bos buiten verandert in herfst – en de baby huilt.

Ik heb een vosje met glazen ogen. Dat staat ’s nachts altijd op een kruk in de slaapkamer naar ons te kijken. Ik vind het in de woonkamer, in het bed waar de baby in ligt, ik pak het op als mama de kamer in komt.

‘Die is van mij,’ zeg ik.

Mama schudt haar hoofd.

‘Die is nooit van jou geweest, niets is van jou.’

Ze legt het terug. De baby grijpt de vossenstaart, stopt die in haar mond, trekt eraan en laat weer los. Het beest blijft bij haar hals liggen, met zijn snuit tegen de zachte huid. Maar de baby balt toch de vuisten, wordt rood in het gezicht en huilt.

Soms wordt mijn lichaam warm. Dan doe ik mijn ogen dicht en stel me voor dat ik word omringd door rustende mensen. We liggen in een wei en ademen zacht en diep. We hebben elk ons eigen hart. Andere keren krijg ik het koud en is het vanbinnen uitgestorven: een oneindige steenvlakte en alleen ik, in mijn eentje. Ik word zo praktisch van kou.

Ik verzamel slakken en wormen in een plastic bakje, krijg hulp van papa om er luchtgaatjes in te maken zodat ze kunnen ademen. We staan in zijn bus, voor het aanrecht. Ik kijk naar de regen buiten en het huis aan de rechterkant. Papa steekt met een schroevendraaier vijf gaten in het deksel. Hij vraagt niet waar ik het bakje voor nodig heb. Als hij klaar is, geeft hij me de schroevendraaier.

‘Leg hem maar terug in de kist,’ zegt hij.

De houten kist staat achter me, op een plank recht boven mijn hoofd. Hij is niet zwaar, maar toch laat ik hem uit mijn handen glippen als ik hem wil pakken. Hij kiept naar rechts en valt op de grond. Het geluid van allerlei dingen die op de vloer vallen.

‘Dat geeft niets,’ zegt papa.

Ik ga op mijn knieën zitten, raap dingen op. Ik leg eerst de schroevendraaier terug. Dan de spijkers, drie groene dobbelstenen, een witte steen, vier dode vliegen, een foto van een zee, een droge slangenhuid, een mes in een schede, een vissnoer, een paar Zweedse munten, een geknakte sigaret.

‘Ik heb vannacht gedroomd,’ zeg ik. ‘Ik zocht mama in het bos, ik liep ver, ik vond haar op een open plek, ze was een dier dat ik nog nooit had gezien, ze had een vacht en er was iets wat ik tegen haar wilde zeggen, maar ik kon niet praten, en toen ik naar mijn lichaam keek, had ik schors op mijn huid en zag ik dat ik een boom was, ik werd bang en probeerde weg te rennen, maar mijn benen zaten vast in de grond.’

Ik draai me naar papa om, maar zie dat hij is weggegaan.

De wei aan het eind van de tuin heeft goede aarde. Ik graaf met een blauwe plastic schep. Ik doe een dikke laag aarde in het plastic bakje, ik zoek wormen en houd ze in mijn hand, ik blaas ze warm voordat ik ze erin doe. Het licht boven mijn hoofd is grauwgeel en donker, hoewel het midden op de dag is; het komt door de wolken, ze zijn zwaar van regen. Het zwart-met-witte komt in gedachten dichterbij. Ik vul het bakje tot de helft. Het begint te miezeren. Piepkleine druppeltjes op huid en haar, en de mist kruipt uit de bosrand dichter- en dichterbij.

De baby huilt de hele avond. Ik zit op het aanrecht, met mijn kin op mijn knieën. De regen klettert tegen het raam. Iedereen is naar bed gegaan. Mama ligt op de bank in de woonkamer, ze fluistert tegen de baby en neuriet. Er staat buiten geen wind die geuren van andere plekken meebrengt. De lucht in huis is dik van vocht, gehuil en melk. Ik leg mijn hand tegen het koude glas en voel. Ik wacht. Het wordt donker. Het wordt stil. Mama slaapt geluidloos. Ik haal het bakje met wormen van zijn geheime plek in de keukenla. Ik trek mijn kaplaarzen en regenjas aan, trek mijn capuchon over mijn voorhoofd.

Ik volg de zaklamp door het bos. Een cirkel blauw halogeenlicht over de bruine bosgrond. Naakte boomstammen in korte flitsen als het licht erop valt. Ik blijf aan de linkerkant van de beek. Het water borrelt, de regen klettert op het oppervlak, ik schijn erop met mijn zaklamp, het lijkt te koken. Ik denk aan de getekende heksenketel in een boek, het zwarte en het groene, en aan alles wat er in het donker kan gebeuren. Ik bijt op mijn tong om niet om te keren en terug te rennen, ik bijt en bijt. Dan opent het landschap zich en loopt het terrein omhoog. De loofbomen zijn naakt, maar het struikgewas is dicht, gaat in de weg staan, doet me struikelen. Ik laat het bakje vallen. Het deksel blijft zitten. Ik tast met mijn handen om het weer te vinden. Het ruikt naar paddenstoelen en verrotting.

De grot ligt aan de voet van een rotswand in een eikenbos. Ooit kwamen er grote rotsblokken omlaag gerold die een ruimte en gangen op de grond vormden, een heel doolhof. De rotsblokken zijn bedekt met mos en korstmos. Er is één ingang. Ik ben in de voorste ruimte geweest, ik ging hier van de zomer een keer heen. Ik keek in de duisternis. Ik legde dennentakken op de vloer. Ik ging daar liggen slapen. En buiten stond de zon hoog aan de hemel. Nu richt ik het licht op de rotsen. Er glinsteren honderden druppels in het licht. De regen is opgehouden. De wolken razen voorbij, af en toe komt de maan door een kier tevoorschijn. Dan begin ik links van de grot te zoeken. Want ik weet iets over dassen: ze wonen niet in bergholen. Ze graven in de grond en komen ’s nachts naar buiten om te eten. Ze eten alles, heb ik gehoord. Wormen, insecten en eekhoorns. Soms eten ze ook grotere dieren.

Bij een boomwortel zit een gat. Misschien woont hij daar. Ik ga op mijn hurken zitten, ik fluister naar binnen: ‘Hé, kom naar buiten.’

Maar de das hoort het niet. Ik haal het deksel van het bakje, pak er een slak uit, leg hem voor de opening van het hol. Dan ga ik weg. Denk aan de nachtdieren die me in de gaten houden. Ze snuffelen en knipperen en maken hun geluiden. Voor hen ben ik zichtbaar als een dunne draad van geur in het terrein, dat weet ik, of een blauwe streep die een spoor van slakken en wormen achter zich laat, de hele weg naar huis. Maar in huis kan ik onder een stoel zitten, in een hoek staan of in de badkuip liggen, en niemand die naar me kijkt of vraagt waar ik ben. Daarom heb ik dit geleerd: als een broer of zus doodstil staat als ik voorbij loop, dan draai ik me niet om en glimlach ik niet, want het voelt of ik in mijn lichaam groei als de ander iets van me wil. Ik kan het binnenhouden en zelf kiezen wanneer ik het wil geven – een blik, een woord.

Als ik terugkom, laat ik de buitendeur op een kier staan. Ik pak een worm en leg hem op de vloer in de gang, ik leg er een op de keukenvloer. Ik gluur de woonkamer in en kijk naar mama. Ze ligt op de bank met haar gezicht naar de muur te slapen. Aan het voeteneind staat het ledikant. Ik leg daar ook een worm, op de vloer vlak bij het kind. De worm krioelt. Ik kijk de andere kant op. Het bakje is leeg. De baby ligt met gesloten ogen.

Even later lig ik wakker op de matras in de slaapkamer op de bovenverdieping. Una draait zich om in haar slaap, trapt tegen de muur. Ik knijp mijn ogen dicht tot ik witte bliksems aan de binnenkant van mijn oogleden zie. Ik doe ze weer open en sta op. Ik kijk uit het raam. We hebben geen gordijnen, er is niets om je achter te verstoppen. De bomen zijn schaduwen, ze dijen uit en ademen. Nu ligt er mist over het weiland. Ik doe het raam open. Ik stel me voor dat de mist in mijn lichaam trekt als ik mijn mond opendoe. Ik word opgevuld. Ik denk aan de fijnspar die deze lente bloeide. Papa zei dat de winter dan niet zo streng wordt. Misschien is er genoeg eten voor alle dieren. Misschien gaat er geen een dood. Ik ga weer op de matras liggen. Ik strek mijn arm naar Bas uit. Hij slaapt op zijn rug. Ik grijp zijn pols, die is heel smal. Ik voel het bloed onder zijn huid kloppen. En ik hoor buiten iets: vacht die langs het gras achter de schuur strijkt. Ik hoor het dier ademhalen. Ik trek mijn arm in en sla het dekbed over mijn hoofd, maar ik voel nog steeds de hartslag van mijn broertje in mijn vingertoppen. Ik sta op en ren de trap af.

Mama slaapt nog. Er liggen nog steeds wormen op de vloer. Ik kijk toch onder de bank, want het dier kan naar binnen zijn gekomen zonder de dingetjes op te eten, maar er heeft zich daar niets verstopt. Ik til het kind op. Het is zwaarder dan ik dacht. Ik houd mijn hand om het achterhoofd, dat heb ik geleerd. Het wordt niet wakker. Ik loop naar de gang, ik doe de deur op slot. Ik verstop ons in de kast waar de jassen hangen. Maak de bodem zacht met mantels. Een streepje licht van de gang valt over het gezicht van het kind. Daar zitten we. Het kind doet haar ogen open, maar huilt niet. Ik zeg: ‘Nu is alles goed.’

Het kijkt alleen maar naar me. Ik zeg: ‘Er is niets om bang voor te zijn.’

Ik houd de baby vast tot mijn armen pijn doen. Ik buig me voorover, ik bescherm.

‘Ik kan je van alles leren, als je dat wil.’

De baby knippert, maar geeft geen antwoord.

‘Ik zal je leren hoe alles heet.’

Ik weet welke boeken ik moet openslaan en moet bekijken. Ik zal naar letters kijken, naar tekeningetjes. Ik zal allerlei kleuren onthouden. Ik zeg: ‘En je zal je naam te horen krijgen. Je heet Ell.’

De hele nacht hoor ik de das rond het huis. Hij wacht op ons, want ik heb hem vlees beloofd.

Ira ligt op haar matras in de slaapkamer. Ik ga voor het eerst naar school. Het is augustus. Ira heeft lang geslapen. Ik zet het raam open. Het ruikt naar koorts en de kots in de emmer naast haar. Ira zegt: ‘Niet doen, ik heb het koud.’

Ik laat het raam open staan. Bas ligt tegen de muur aan, die is lekker koud tegen zijn lichaam als het buiten warm is. Hij mag hier niet zijn. We hebben een kamer voor broers en een kamer voor zussen, en mama heeft gezegd dat we zo zullen leven. Maar Bas komt toch naar ons toe. Dat geeft niets, we klikken niet, want de jongens roken op de kamer en draaien ’s nachts muziek. Bas is drie jaar. We hebben bijna dezelfde pyjama’s, met robots erop. Die van hem is groen. Die van mij is geel. Ik ben groter, ik ben zes.

Ik ga op mijn hurken naast Ira zitten. Ik zeg: ‘Hoi.’

Ze zegt niets terug. Misschien hoort ze me niet. Haar bovenlip en voorhoofd zijn nat. Ik pak haar wijsvinger en knijp erin, ik zeg: ‘Hoi, Ira.’

Ze ademt met open mond. Haar huid is warm en bleek. Haar oogleden trillen. Er lopen haarfijne bloedvaatjes overheen, blauwe lijnen, zoals op een kaart: een rivier die zich steeds opsplitst en verder stroomt. Ik strijk er met mijn vinger overheen. Ze wordt niet wakker. Het is een diepe slaap die van een duistere plek komt. Ik weet niet wat ik moet doen. Ik sta op, loop de trap af, ik blijf in de gang staan. Mama is in de badkamer. De deur staat open. Ze ligt in de badkuip, ze geeft Ell de borst, ze wil daar niet mee stoppen. Het kinderlichaam rust boven op mama. Ik zie een leeg bord op de rand van het bad. Ik stel me voor dat mama in het water spaghetti uit blik zit te eten terwijl Ell op haar rug in het badschuim ronddrijft.

In de wei achter het huis zijn medicijnen en avondzon en zwaluwen. Ik pluk een boeket. Duizendblad, moerasspirea en wilgentakken. Ik schud de mieren en lieveheersbeestjes eraf. Ik ruik sigarettenrook die van ergens dichtbij komt. Ik kijk om me heen, houd mijn hand boven mijn ogen tegen de zon. Ik zie Ask zitten tussen de bloemen op de helling die naar het meer loopt, met opgetrokken knieën, voorover leunend. Ik zie zijn achterhoofd en zijn rug, je kunt zijn ruggengraat door de stof van zijn T-shirt heen zien. Zijn haar komt weer tot zijn schouders, het groeit en groeit, het is gebleekt door de zon, dunne strepen in het merelbruine. Ik loop naar hem toe, leg mijn hand op zijn hoofd, ik ga naast hem zitten. We volgen een boot met onze blik. Er is iemand aan het vissen. Er zit daar baars en snoek. En forel. De boot ligt te dobberen. Het is stil in het bos.

‘Heb je gras geplukt,’ zegt Ask.

Ik breng het boeket naar mijn neus.

‘Ira is ziek. Ze wil niet wakker worden.’

Ask laat de sigaret tussen zijn vingers op en neer wippen. Gele vingertoppen. Zwarte randen onder zijn nagels. Ask is vijftien. Hij kan heel veel. Ik heb hem as in water zien koken, loog zien maken. Loog koken dat vogelveren oplost. Er het vet van een dier in mengen en urenlang roeren. Dan wordt het een stuk zeep en opeens is het lichaam schoon. Hij kan het dier in de oven braden met planten die hij vindt, zodat het vlees van het bot afvalt en naar van alles smaakt. Hij kan touw maken van struikheiwortels en brandnetels, en verschillende knopen maken die vanzelf loskomen als je aan het juiste eind trekt. Hij heeft gezegd dat hij deuren kan openen zonder een sleutel te gebruiken. Ik vroeg of hij dat op school had geleerd, maar hij schudde zijn hoofd. Hij heeft het niet van mama geleerd. Hij heeft het niet van papa geleerd. In juni bouwde hij een vlot van drijfhout en peddelde ermee op het meer totdat het zonk en hij naar de oever moest zwemmen. Hij zei dat hij piepkleine hechtingen in gescheurde huid kon maken. Hij neemt een trek van zijn sigaret, blaast kringen van rook in de lucht. Ze lossen op en verdwijnen.

Ask zit op zijn knieën naast Ira. Hij houdt een glas water voor haar mond. Hij houdt haar hoofd vast terwijl ze drinkt, met gespreide vingers om haar achterhoofd goed vast te kunnen houden. Ze rust in zijn hand. Ask voelt aan haar voorhoofd. Hij bijt op zijn lip, maar zegt niets. Rav en Una zitten op de matras onder het raam, met hun handen in hun schoot. Schemering buiten. Bas slaapt op zijn buik. Ask zegt dat we haar temperatuur omlaag moeten krijgen, hij trommelt met zijn duim op de vingertopjes van zijn rechterhand.

‘Hoe dan,’ vraagt Rav.

Ask buigt zich over haar heen en tilt haar op.

‘We nemen haar mee naar het meer.’

Hij wikkelt Ira in het dekbed, tilt haar zo op. Ze is veertien, maar ze weegt niet veel. We sluipen van de trap af. Ik ben bang dat we mama’s voetstappen in de woonkamer zullen horen. Alles is stil. Buiten is het koel. Als ik omkijk om te zien of ze ons toch heeft gehoord, zie ik dat Bas achter ons aan is gelopen. Hij pakt mijn hand.

Het bos is ’s nachts zichzelf, het meer strekt zich loom en zwart uit. Ik hoor een geluid uit de struiken, er knapt een takje. Er zit iets in, iets groots. Ik blijf staan, ik kijk. Eek komt eruit gelopen. Hij heeft een rugzak op zijn rug. Bovenop zit een deken vastgebonden. Hij ruikt naar kampvuur. Ik zeg: ‘Waar ben je geweest.’

Hij haalt zijn schouders op. Ik vertel wat we van plan zijn. Eek zegt niets, volgt ons over het pad. Ask loopt voorop met het grote, witte in zijn armen. Ira wordt bij het water op het gras gelegd. We staan in een halve cirkel om haar heen.

‘Hoe doen we het,’ zegt Una.

‘We moeten haar dragen, denk ik, haar onderdompelen,’ zegt Ask.