KARMA

Creëer je eigen bestemming – een yogi’s gids

Copyright © 2021 Sadhguru
© 2021 Nederlandse uitgave uitgeverij Samsara, Amsterdam
Oorspronkelijke titel Karma: A Yogi’s Guide to Crafting Your Destiny,
voor het eerst verschenen in het Engels bij Harmony Books,
een imprint van Random House, een divisie van Penguin Random
House LLC, New York.
Vertaald uit het Engels door Maggy Wishaupt
Omslagontwerp Hester van Toorenburg, Studio Hes
Vormgeving binnenwerk Erik Thé, erikthedesign.com

ISBN 978 94 93301 40 5
NUR 728

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvuldigd zonder uitdrukkelijke en schriftelijke toestemming van uitgeverij Samsara, Amsterdam.
www.samsarabooks.com

Aan alle zoekers…

De innerlijke reis door een niet in kaart gebracht landschap
kan beladen zijn met tegenstrijdige gedachten,
emoties, ervaringen en daden. Dit boek wil deze nevel
van tegenstrijdigheden in de geest en in het hart van
alle zoekers naar de waarheid oplossen.

Inleiding:
karma ontrafeld

Gehoord.

Op een dag kocht Shankaran Pillai een boot: een superdeluxe jacht van meer dan twaalf meter lang, voor tien miljoen dollar. Hij besloot zijn nieuwe Puerto Ricaanse bruid mee te nemen naar zee voor een romantisch boottochtje.

Onderweg sloeg het noodlot toe. Het jacht liep tegen een rots en sloeg te pletter. Terwijl de splinternieuwe boot wegzonk in de zee, wisten Shankaran Pillai en zijn bruid te ontkomen. Ze zwommen voor hun leven, en uiteindelijk slaagden ze erin de kust te bereiken van een nabijgelegen eilandje: een zanderige landstrook, ver van de bewoonde wereld, zonder enige begroeiing.

Shankaran Pillai en zijn vrouw hadden nog maar een paar blikjes eten bij zich. Ze wisten dat die na een paar dagen op zouden zijn. Ja, ze zaten flink in de penarie.

Shankaran Pillai echter ging onverstoorbaar in een yogahouding zitten en nam een serene, spirituele uitdrukking aan. Zijn vrouw daarentegen zat minder stevig in haar vel.

“We zijn gestrand!” jammerde ze. “Er is hier geen mens te bekennen, geen enkel teken van leven hier, geen dieren, geen planten, niets. Waar moeten we van leven? Hoe komen we hier weg? Dat onze droom van een gelukkig huwelijk zo vreselijk moet aflopen! Dat ons leven zo moet eindigen!”

Shankaran Pillai bleef onbewogen in zijn yogahouding zitten. Zijn vrouw was verbijsterd. ‘Hoe kun je nou zo zitten? Realiseer je je dan niet dat we verloren zijn? Zie je dan niet dat we ten dode zijn opgeschreven?’

Kalm en medelijdend keek Shankaran Pillai haar aan. ‘Wind je niet zo op, lieverd,’ zei hij. ‘Wat ik je voor ons huwelijk niet heb verteld, is dat ik een verleden heb. Toen ik nog in Tennessee studeerde, had ik een studentenlening afgesloten. Na mijn studie ging ik naar New York, zonder die lening terug te betalen. Drie maanden later kregen mijn schuldeisers mij te pakken. Ik was ze echter te snel af en vertrok naar Californië. Daar kocht ik een auto. Aangezien ik nu toch een autolening had, zei ik tegen mezelf, waarom zou ik voor een kleine auto gaan? Ik besloot een Rolls Royce te kopen, met sierstrips van puur goud, en sloot een lening af van twee miljoen dollar. Aangezien ik vermoedde dat ik daar weleens moeilijkheden mee zou krijgen, vertrok ik met die auto naar Oregon. Maar daar kwamen ze me ook achterna. Na die episode sloot ik een hypotheek af van vijf miljoen dollar en kocht een huis. Toen ging ik maar naar Mexico, maar daar achtervolgden ze me een half jaar later. Daarna trouwde ik zoals je weet met jou, en kocht in Texas voor tien miljoen dollar dit jacht. Ik heb de eerste afbetaling nog niet overgemaakt. Dus, maak je geen zorgen. Blijf kalm. Geen paniek. Ze gaan ons vinden. Dat doen ze altijd.’

Shankaran Pillai’s overtuiging dat hij ‘gevonden’ zou worden (of beter gezegd, zijn besef dat hij nooit zou kunnen ontsnappen aan zijn schuldeisers!) is een verschijnsel dat de rest van de wereld kent onder een andere naam.

Karma.

De onontkoombare basis van ons leven. Het mechanisme dat bepaalt dat we niet kunnen ontsnappen aan de gevolgen van onze eigen daden. De cyclus die ons grimmig en onverbiddelijk overal lijkt te volgen, waar we ook gaan.

Alhoewel het woord oorsponkelijk uit India komt, is karma tegenwoordig een term die in elk woordenboek is binnengedrongen. Het is niet langer een woord dat je alleen maar aantreft in boeken over het bovennatuurlijke of in wetenschappelijke verhandelingen. Nee, het is een term die in encyclopedieën van over de hele wereld terecht is gekomen, van esoterisch tot populair.

Hoe komt het dat deze Sanskriet term in elke taal ter wereld is doorgedrongen? Hoe moeten we de buitengewone populariteit ervan verklaren, plus het feit dat hij al eeuwenlang bestaat?

Dit valt op veel manieren te verklaren, maar misschien is de belangrijkste wel deze: karma is het enige concept ter wereld dat zich bezighoudt met onze verwarring ten opzichte van het lijden. Het is de enige logica die een verklaring geeft voor de schijnbare willekeur van de wereld waarin we leven.

Hoe moeten we anders de alomtegenwoordigheid van het lijden van de mens begrijpen? Hoe verklaren we anders de verschrikkingen van oorlog en terminale ziekte, de stille doodsangst op de gezichten van kinderen die honger lijden en getraumatiseerde gevangenen? De eindeloze lijst van wreedheden en strijd die, zolang als we ons kunnen herinneren, deel uitmaakt van de menselijke ervaring?

En bovendien, hoe krijgen we antwoord op de eeuwenoude vragen: waarom overkomen goede mensen verschrikkelijke dingen? Waarom is het lot zo vaak wrede of onaardige mensen of mensen met een slechte moraal goed gezind? Waarom lijken levensomstandigheden zo willekeurig en grillig? Waarom krijgen we soms het gevoel dat God – als die al bestaat – blijkbaar dobbelt met de wereld? Waarom lijkt het universum zo vaak zo’n vijandige, wetteloze, onbeheersbare plek?

Misschien is er geen ander woord dat zo goed antwoord geeft op dit verbijsterende, menselijke ‘waarom?’ dan karma.

Of dat kan geven.

Al veel te lang geeft dit woord een veel te eenvoudige voorstelling van zaken en zorgt nodeloos voor talloze mystificaties. Het wordt tijd om het concept eens dieper te onderzoeken. Het is tijd om het woord dat het meest te pas en te onpas gebruikt en misbruikt wordt en tegelijkertijd onmisbaar is in het spirituele spraakgebruik van de wereld, uit de doeken te doen. Het is tijd om te onderzoeken hoe ‘karma’ verband houdt met de grootste vraagstukken die de mensheid bezighoudt: wat is de betekenis van het leven, en vooral: hoe het te leven.

Dit boek hoopt zowel een ontdekkingstocht te zijn als een gids, waarbij de lezer sleutels krijgt aangereikt waarmee hij wijs en vreugdevol kan leven in een wereld vol uitdagingen. Tegelijkertijd hoopt het boek het woord karma zijn oorspronkelijke, transformerende vermogen terug te geven. Het hoopt al die lagen van misverstanden uit de weg te kunnen ruimen, en karma te bezien in heel zijn ongerepte kracht, met al zijn explosieve resonantie.

Door het hele boek heen zal ik een aantal soetra’s presenteren die je kunnen helpen je weg te vinden in de wereld van karma. Soetra betekent letterlijk ‘draad’. Niemand draagt een halsketting alleen vanwege de draad, maar zonder draad is er geen halsketting! In de yogatraditie bood een goeroe van oudsher zijn leerlingen een extra leidraad waarmee ze in het leven hun weg konden vinden. Dit boek echter hoopt de lezer zowel een leidraad als een gedetailleerde uiteenzetting over karma geven. Het geeft zowel aanwijzingen als het grote plaatje – met andere woorden, hopelijk, zowel de draad als de halsketting.

Dit boek bestaat uit drie delen. Het eerste deel onderzoekt karma als bron van verstrengeling. Het tweede deel verkent wat er mogelijk is om uit deze verstrengeling los te komen, en het derde deel gaat in op veelvoorkomende vragen over dit onderwerp.

Deel één onderzoekt de complexe werking van het karmische mechanisme dat veel ingewikkelder is dan de meeste mensen beseffen. Deel twee geeft een introductie van het begrip karma yoga – manieren om te leren omgaan met karma, alsook om je ervan te bevrijden. De invalshoek in dit deel is pragmatisch, maar weet dat yoga een wetenschap is die niet in heel haar diepgang bijgebracht kan worden met een boek. Voor een werkelijke transformatie zijn inzet en training bij een spiritueel meester vereist. Een boek kan echter wel een eventueel spiritueel pad verhelderen en inspireren, en dat is wat ik in dit gedeelte hoop te doen.

Een kleine waarschuwing vooraf. Je zult, als je dieper in dit boek doordringt, de nodige vaktermen aantreffen, maar wees gerust. Karma is geen poëtisch onderwerp. Het is een complex terrein – en een waarbij heel nauwkeurige, zelfs klinische concepten en scheidslijnen gemoeid zijn. En toch is karma geen steriel thema. Het is de basis van het menselijke bestaan, een kwestie van leven en dood eigenlijk. Een discussie als deze kan dus nooit puur theoretisch zijn.

Sommige hoofdstukken in deel twee worden afgewisseld met stukjes die Sadhana’s zijn genoemd. In het Sanskriet betekent sadhana een hulpmiddel of werktuig. Aan de hand van deze hulpmiddelen kun je inzichten die je in het desbetreffende hoofdstuk bent tegengekomen in de praktijk brengen en testen in het laboratorium van je eigen ervaring.

Deel drie is gewijd aan vragen. Het zijn kritische, oprechte vragen. Vragen die mij in meer dan vijfendertig jaar in programma’s en gesprekken zijn gesteld. Vragen die simpelweg steeds weer terugkomen, omdat de menselijke nieuwsgierigheid naar karma altijd aanwezig is, dwingend, en vaak urgent. De verwarring rond dit thema is reëel, en het verlangen naar opheldering net zo authentiek.

Misschien zullen sommige van deze vragen weerklank in jou vinden. Andere zullen inderdaad kunnen klinken alsof ze van jouzelf zijn. Sinds het begin der tijden zijn maar weinig vragen in de wereld opgedoken die werkelijk nieuw zijn. De context en omstandigheden kunnen variëren, maar de behoefte om zin te geven aan een wereld vol pijn en onrecht zal altijd relevant blijven, terwijl de menselijke dorst om de geheimen van het leven te doorgronden zal voortbestaan tot het einde der tijden.

Laten we karma gaan ontrafelen.

Woord vooraf

Het woord sadhguru betekent, zoals ik vaak uitleg, een ongeschoolde goeroe. Een ongeschoolde goeroe heeft zijn kennis niet bij elkaar geraapt uit geschriften, maar komt voort uit een innerlijk weten dat hij van moment tot moment ervaart. Daarom is mijn kennis geen afgeleide kennis, maar komt deze voort uit rechtstreekse ervaring.

Mijn benadering van karma is daarom niet – en is dat ook nooit geweest – die van een geleerde. Als ik het heb over karma, baseer ik me niet op een leer. Ik ga uit van wat ik waarneem. Een geleerde baseert zich op conceptuele kennis. Een yogi baseert zijn kennis op waarneming.

Het eerste deel van dit boek legt uit wat karma is – karma in heel zijn complexiteit en in al zijn dimensies. Het lijkt misschien of het louter over begrippen gaat, waarvan sommige behoorlijk lastig zijn. Ik wil echter benadrukken dat het hier niet om diepzinnige abstracties gaat, maar om rechtstreekse inzichten in hoe karma in zijn werk gaat.

Dit deel is voor mensen met dorst. Voor hen die al jarenlang met vragen rondlopen als: Wat is karma? Hoe stapelt het zich op? Wat houdt die machinerie gaande? Wanneer is heel die ingewikkelde, waanzinnige cyclus eigenlijk begonnen? Het is voor hen die niet alleen maar op zoek zijn naar een handleiding, maar naar een blik op het mechanisme van het karmische wiel zelf.

In dit deel onderzoeken we hoe het wiel ontstaat en hoe het zijn kracht opbouwt. Stap voor stap word je binnengeleid in het thema karma – wat het is, hoe het zich opstapelt, de vele manieren waarop de menselijke persoonlijkheid zich vormt, het enorme reservoir aan geheugen dat ieder individu met zich meedraagt, de rol van de eigen wil, de subtiele manieren waarop karma zich aan ons hecht, ook al proberen we ons ervan te bevrijden.

Gewoonlijk willen spirituele zoekers van hun karma af, maar het is belangrijk te onthouden dat karma niet je vijand is. Het is niet nodig om alle karma uit de weg te ruimen om een goed leven te kunnen leiden. Sterker nog, zonder karma zouden we überhaupt niet kunnen leven, want het menselijk leven berust erop. Tegelijkertijd kunnen we, als we niet leren ermee om te gaan, door karma diepe wonden oplopen en er diep verstrikt in raken.

In de yoga zijn geen geboden, welke dan ook. Yoga laat je vrij om te kiezen of je positief karma wilt opbouwen voor de toekomst, afstand wilt nemen van je karmische bagage of die helemaal wilt oplossen. En ook al verkent dit boek deze mogelijkheden en legt het ze aan je voor, de keuze is aan jou.

Als je met je voet telkens weer tussen de spaken van een wiel komt, ligt het probleem niet bij het wiel. Het probleem is dat je geen idee hebt hoe je moet rijden. Het doel van dit boek is niet om het wiel opnieuw uit te vinden, maar om manieren aan te reiken waarmee je vol vreugde naar de bestemming kunt rijden die je hebt uitgekozen, in de volle wetenschap dat je je eigen zoektocht zelf in de hand hebt.

EEN

Karma: een eeuwig mysterie

Soetra 1

De bron worden van je eigen schepping,
dat is waar karma over gaat. Door de verantwoordelijkheid
niet bij de hemel, maar naar jezelf te verleggen,
bepaal je zelf je lot.

Op de stoel van de bestuurder

Gehoord.

Op een keer ging de paus naar Amerika. Hij had een druk programma, vol met afspraken in verschillende steden. Op een dag zat hij in Louisiana in een stretch limo met chauffeur, zo’n typisch voertuig dat alleen Amerikanen tot het uiterste weten uit te rekken.

De paus was helemaal opgewonden, want hij had nog nooit in een dergelijke auto gereden. ‘Ik wil graag zelf rijden,’ zei hij tegen de chauffeur.

Hoe kon de chauffeur de paus dit weigeren? ‘Natuurlijk, Heilige Vader’ antwoordde hij. En dus nam de paus het stuur over en ging de chauffeur op de achterbank zitten. De paus kreeg er plezier in en drukte met zijn voet stevig op het gaspedaal. Algauw bereikte hij een snelheid tussen de honderdvijftig, honderdzestig kilometer per uur. Hij had niet door hoe snel hij reed.

Maar nu kwam de politie van Louisiana, erom bekend dat ze bij snelheidsovertredingen, niet mals is, in actie. Toen de paus in de zoevende limousine de knipperlichten achter hem zag, ging hij aan de kant van de weg staan.

De agent stapte uit en liep voorzichtig, met zijn hand op zijn pistool, langzaam op de auto af. Hij keek naar binnen en zag dat het de paus was die reed! Hij gluurde naar de achterbank en zag daar nog iemand zitten.

‘Wacht,’ zei hij.

Hij liep terug naar zijn auto, pakte de autotelefoon en belde zijn chef. ‘Baas,’ zei hij, ‘ik heb hier een enorme vis.’

‘O, toe nou. Wie dan? Bonnie en Clyde?’

‘Nee, iemand die véél belangrijker is.’

‘Goeie god, Al Capone soms?’

‘O nee, nog veel belangrijker.’

‘Wat? Denk je dat je de president van de Verenigde Staten te pakken hebt?’

‘Nee, iemand die nog veel belangrijker is dan de president.’

‘Kom op, wie kan er in hemelsnaam nog belangrijker zijn dan de president van de Verenigde Staten? Wie heb je dan te pakken?’

‘Ik weet het niet, maar de paus is zijn chauffeur,’ antwoordde hij.

En dat brengt ons tot de kern van de zaak: de meeste mensen hebben geen idee wie hun auto bestuurt!

Kijk om je heen. Vraag jezelf af hoeveel mensen jij kent die enig idee hebben wat die waanzinnige locomotief, leven genaamd, eigenlijk is. De meeste mensen zijn tijdens de tocht passieve pionnen die totaal niet weten hoe de hele machinerie werkt, wat de bron is van de brandstof, hoe de richting of de snelheid te bepalen, en vooral, wie hun chauffeur is. Ze hebben het over vrije wil, vrijheid en onafhankelijkheid, maar ze hebben geen of nauwelijks controle over hun eigen leven. Hun lot is iets wat ze onbewust creëren.

Welkom bij karma, een dimensie die jou regelrecht terugbrengt naar waar je thuishoort en waar je altijd al thuishoorde: op de stoel van de bestuurder.

De ontmaskering van karma

En hiermee komen we bij de kernvraag van dit boek: wat is karma dan wel?

Het woord betekent letterlijk ‘actie’.

Helaas vatten de meeste mensen actie hier op als goede en slechte daden verrichten. Zij zien karma als een balansrekening met verdiensten en tekortkomingen, deugden en ondeugden. Een soort accountantsverslag van je leven. Voor anderen is het een kasboek dat wordt bijgehouden door een van godswege aangestelde boekhouder die sommige mensen verwijst naar de hemelse gelukzaligheid en anderen naar de onderwereld of de muil van een recyclemachine die hen weer uitspuwt in deze wereld, om nog wat meer ellende te moeten ondergaan.

Dit is niet alleen maar onwaar en absurd. Het is tragisch.

Het heeft generaties verwarde en angstige mensen opgeleverd die de term klakkeloos gebruiken, zonder enig idee te hebben van wat hij betekent. Het heeft een soort fatalisme voortgebracht dat hele volksstammen verlamd heeft en dat gebruikt is om sociale onrechtvaardigheid en alle mogelijke dictaturen goed te praten. Ook heeft het geleid tot veel vruchteloos gefilosofeer en loze wetenschappelijke discussies en, uiteraard, tot een bloeiende waarzeggerij.

Laten we nu de eerste mythe ontkrachten.

Karma heeft in feite niets te maken met straf en beloning. Karma heeft niets te maken met een of andere tirannieke boekhouder hoog in de hemel die altijd een stok achter de deur heeft. Het heeft niets te maken met een goedwillende god in de hemel. Niets met goddelijke vergelding. Niets met deugd en zonde, goed en kwaad, God en Lucifer.

Karma betekent simpelweg de blauwdruk voor ons leven die we zelf hebben gemaakt. Het betekent dat we de makers zijn van ons eigen lot. Als we zeggen: ‘Dit is mijn karma’, dan zeggen we eigenlijk: ‘Ik ben verantwoordelijk voor mijn eigen leven.’

De bron worden van je eigen schepping, dat is waar karma over gaat. Door de verantwoordelijkheid niet bij de hemel, maar naar jezelf te verleggen, bepaal je je eigen lot.

Karma is de natuurlijke basis van alles wat bestaat. Het is geen wet die van bovenaf is opgelegd. Karma staat niet toe dat we onze verantwoordelijkheid bij anderen leggen; dat we onze ouders de schuld geven, onze leraren, ons land, onze politici, onze goden of ons lot. Karma houdt ieder van ons verantwoordelijk voor ons eigen lot, en vooral voor hoe wij ons eigen leven ervaren.

Dus is de enige vraag die ertoe doet deze: ben je klaar voor karma?

Ben je er klaar voor om open te kunnen staan voor een dimensie die zo krachtig is, dat ze jou volledig in staat stelt om de teugels van je leven in eigen handen te nemen?

Als dat niet zo is, stop dan met lezen.

Als je ertoe bereid bent, en als je graag meer wilt weten over hoe dit mechanisme werkt, kan dit boek een sleutel voor je zijn. Het enige wat je nu nog hoeft te doen, is je motor starten en vertrekken op je nieuwe levensweg. Zodra je aan het stuur zit, zal je ervaring van deze reis nooit meer hetzelfde zijn.

Toch is er nog een ding dat je moet onthouden. Karma is geen leer. Je scoort geen punten door haar te onderschrijven. Je krijgt ook geen slecht cijfer door er niet in te geloven. Karma is geen geloofsbelijdenis, geen heilig boek, geen ideologie, filosofie of theorie. Het is gewoon zoals de dingen zijn. Het is een bestaansmechanisme. Net als de zon werkt karma altijd, of je dat erkent of niet, of je eraan gehoorzaamt of er geen rekening mee houdt. Karma is niet op zoek naar een fanclub.

Karma verandert jou simpelweg van een verkrampte, angstige passagier op de achterbank in een zelfverzekerde bestuurder die meester is over het stuur en vreugdevol op de weg van zijn eigen lot navigeert.

De karmische kringloop

Om bestuurder te worden in plaats van passagier moet je om te beginnen een paar basisregels kennen over de werking van karma.

Laten we eerst een fundamenteel misverstand uit de weg ruimen. Alhoewel karma actie betekent, wil dat nog niet zeggen dat het verwijst naar fysieke daden. Het slaat niet noodzakelijkerwijs op wat je in de buitenwereld doet – of dat nu goede werken zijn of schurkenstreken.

In werkelijkheid betekent karma actie op drie niveaus: lichaam, geest en energie. Alles wat je op die drie niveau’s doet laat een zeker residu of een zekere indruk bij je achter.

Wat betekent dit?

Nogal simpel. Op elk moment in je leven verzamelen je vijf zintuigen informatie uit de buitenwereld. Ieder ogenblik word je letterlijk gebombardeerd met prikkels. Na verloop van tijd begint die enorme massa zintuiglijke indrukken in jou een bepaald patroon aan te nemen. Dit patroon gaat langzaam over in gedragsneigingen. Na verloop van tijd verhardt zo’n cluster van neigingen tot wat je je persoonlijkheid noemt, of beschouwt als je ware aard.

Het werkt ook andersom: je geest vormt de manier waarop je de wereld om je heen ervaart. Dit wordt je karma: een oriëntatie op het leven die je min of meer onbewust zelf hebt geschapen. Je hebt niet door hoe deze gewoonten zich ontwikkelen. Wat je echter beschouwt als ‘ik’ is slechts een opeenhoping van gewoonten, aanleg en neigingen die je in de loop der tijd bij elkaar hebt verzameld, zonder dat je je van dat proces bewust bent.

Een simpel voorbeeld. Er zijn mensen die als kind gelukkig waren, maar als volwassenen zijn ze ongelukkig. Waarschijnlijk zijn er gebeurtenissen in hun leven voorgevallen die dat veroorzaakt hebben, maar de meeste mensen hebben geen idee wanneer en hoe ze dat personage zijn geworden. Als ze hun persoonlijkheid bewust hadden kunnen scheppen, zouden ze zichzelf heel anders hebben gemaakt, maar door de dictatuur van hun niet onderzochte reacties en neigingen te volgen, werd in de loop van hun leven chronisch ongelukkig zijn hun meest karakteristieke trek.

Met andere woorden, karma is als oude software die je, onbewust, zélf hebt geschreven. En vanzelfsprekend maak je daar elke dag een update van!

Afhankelijk van wat je op fysiek, mentaal en energetisch niveau doet, schrijf je je eigen software. Zodra je die software hebt geschreven, functioneert je hele systeem in overeenstemming daarmee. Gebaseerd op informatie uit je verleden, blijven bepaalde geheugenpatronen opspelen. Je leven wordt nu een en al gewoonte, alles herhaalt zich in steeds hetzelfde kringetje. Na verloop van tijd raak je verstrikt in je eigen patronen. Zoals zoveel mensen weet je waarschijnlijk niet waarom bepaalde situaties steeds maar weer in je innerlijke en uiterlijke leven opduiken. Dat komt doordat die patronen onbewust zijn. Naarmate de tijd verstrijkt, verander je in een marionet van je opgehoopte verleden.

Bij veel mensen wordt het leven gedomineerd door een eetverslaving of drugsgebruik. Chemische verslaving speelt hier zeker een rol bij, maar het kernprobleem is dat ze ooit een steeds terugkerend patroon in hun leven hebben gecreëerd. Hoe vaak ze ook proberen om daaruit te komen, ze vallen er steeds weer in terug. Als je niet bewust je karmische software herschrijft, kan het voelen alsof de regelmaat waarmee het patroon steeds weer terugkeert van buiten is opgelegd in plaats van dat het van binnenuit komt. Toch is deze software geen lot dat je maar moet verdragen. Zoals we later in dit boek zullen zien, kan hij wel degelijk herschreven worden, losgelaten, of op afstand worden gehouden.

Het karmisch mechanisme stopt nooit. Elke mentale schommeling in jou veroorzaakt een chemische reactie, die vervolgens een lichamelijk gevoel uitlokt. Dat gevoel versterkt weer de chemische reactie, die op haar beurt de mentale schommeling intensiveert. Na verloop van tijd wordt heel jouw chemische huishouden bepaald door een serie onbewuste reacties op zintuiglijke en mentale stimuli.

Als je nu gewoon aan iets opwindends denkt, wekt dat meteen bepaalde lichamelijke gevoelens in jou op. Dit is empirisch na te gaan. We weten dat de mens een psychosomatisch organisme is: dat iets wat in de geest plaatsvindt onmiddellijk zijn weerslag heeft in het lichaam in de vorm van een chemisch proces. Als je bijvoorbeeld aan bergen denkt, zal je chemische reactie anders zijn dan wanneer je aan een tijger denkt. Voor elke mentale schommeling, hoe klein ook, is er een bepaald soort chemische reactie en gevoel. Daar ben je je waarschijnlijk niet eens van bewust, totdat het heftig wordt. Al die gevoelens worden geregistreerd, en na verloop van tijd vormen ze de blauwdruk van je onbewuste geest. Daarom ben je een levende opslagplaats van karmische herinneringen, op niveaus waar je je niet eens bewust van bent.

Onderzoek heeft nu aangetoond dat psychische en emotionele trauma’s je risico op geestelijke en lichamelijke klachten kunnen verhogen. Er wordt gezegd dat geestelijke nood kan leiden tot hartklachten. Dit is niet nieuw. Mensen wisten altijd al dat als je psychisch erg door elkaar wordt geschud, je hart kan breken! Dit alles komt doordat, als gevolg van de voortdurende mentale en emotionele schommelingen, de chemie van je lichaam na verloop van tijd verandert.

Het is een vicieuze cirkel. Als je het firmament van je geest maar even aanraakt, zijn de rimpelingen die dat veroorzaakt genoeg om vele levens lang door te gaan. De geest wint aan kracht zonder enige hulp van jouw kant. Misschien heb je gemerkt dat toen je achttien was, je problemen meestal makkelijk van je af kon zetten en daarna gewoon weer verder kon. Rond je dertigste ging dat al moeilijker; toen je tegen de vijfenveertig liep waren er best wel veel dingen die je dwarszaten, en rond je zestigste lukt het je bijna niet meer om jezelf bij elkaar te rapen, je aan te passen en de draad weer op te pakken.

Die mentaliteit is alomtegenwoordig, je ziet het overal om je heen. Als mensen achttien zijn, maken ze zich vaak zorgen om de toekomst. Als ze zeventig zijn, wanneer het grootste deel van hun leven achter de rug is, maken ze zich nog steeds zorgen! Ze zijn daar inmiddels zo ervaren in, dat ze zich zorgen maken om niets! Dat komt doordat de kringloop die van mentale schommeling naar chemische reactie en naar een gevoel gaat (dat opnieuw een chemische reactie oproept, weer leidend naar een mentale schommeling), steeds aan kracht wint. Na verloop van tijd heeft dit een cumulatief effect op ons cellulaire en genetische geheugen en op ons energiesysteem.

Door dit alles is onze onbewuste geest een enorme bibliotheek waarin ons karmische geheugen is opgeslagen. Aan die informatie zou je veel kunnen hebben, als je daar bewust mee om zou weten te gaan. Het probleem is dat het voortdurend opspeelt, zonder jouw toestemming! Je voelt je één grote puinhoop, omdat je de hele tijd maar lukraak op je psychische toetsenbord slaat.

Stel je een CD voor waarop muziek is opgenomen. Het schijfje is je lichaam – lichamelijk, geestelijk en energetisch. De muziek kun je vergelijken met een afdruk, opgenomen op je lichaam. De muziek is maar een kleine afdruk op een schijfje. Als je echter de CD afspeelt, ervaar je niet het schijfje, je ervaart de muziek. Met karma is dat net zo. Je ervaart niet daadwerkelijk je energetische, geestelijke of fysieke lichaam. Je ervaart alleen de muziek! En die kun je niet stoppen. Je karmische indrukken en impressies ervaar je voortdurend. En die kun je niet tegenhouden.

De voorspelbaarheid en tirannie van karma

Hoe dwangmatig karma is zal je misschien verbazen. Als je een auditorium of vergaderzaal binnenloopt, lijkt het alsof de stoel die je kiest een vrijwillige keuze is. Toch zit hier vaak een zekere karmische dwang achter. Als je de komende vijf dagen dezelfde conferentie of cursus bijwoont, zul je merken dat je elke dag op dezelfde plek gaat zitten.

Jaren geleden, toen ik leraren trainde in het geven van het Inner Engineering programma, vroegen de nieuwe leraren in opleiding vaak: ‘Sadhguru, wat voor soort vragen zullen de leerlingen gaan stellen? Wat kunnen we verwachten, en hoe moeten we dat aanpakken?’ Dan maakte ik een plattegrond van de indeling van de klas en zei tegen hen: ‘Kijk, als iemand hier gaat zitten, dan gaat hij dit soort vraag stellen. Als een deelnemer daar gaat zitten, dan zal hij dat gaan vragen.’ Natuurlijk zijn er uitzonderingen: een laatkomer kiest een stoel die nog niet bezet is. Maar in negentig procent van de gevallen gebeurde precies wat ik had gezegd! Zo voorspelbaar is karma dus.

Karma is dus niet een of ander systeem buiten jou dat werkt met misdaad en straf. Het is een innerlijke kringloop, die door jou wordt ontketend. Die patronen onderdrukken jou niet van buitenaf, maar van binnenuit.

Uiterlijk is er misschien een nieuwe dag. Misschien heb je een nieuwe baan, een nieuw huis, een nieuwe levenspartner, een nieuwe baby. Misschien woon je zelfs in een nieuw land. Maar innerlijk ervaar je dezelfde cycli: dezelfde innerlijke slingerbewegingen, dezelfde schommelingen in je gedrag, dezelfde mentale reacties, dezelfde psychische neigingen.

Alles is anders geworden, behalve je ervaring. Ook al blijf je aan de gang met je omgeving te veranderen, je zult er niets aan hebben omdat je nog niet ontdekt hebt hoe je je karma kunt veranderen. Er is iets anders wat aan je knoppen lijkt te draaien. Iemand anders lijkt jouw auto te besturen.

Voor bijna alle schepsels op aarde is hun strijd een fysieke kwestie. Als ze voldoende te eten hebben, is er niks aan de hand. Maar mensen zijn anders. Als die een lege maag hebben, hebben ze maar één probleem, maar als hun maag vol is, hebben ze er wel honderd! Je mag dan wel het woord vrijheid in de mond nemen, in werkelijkheid doe je, totaal onbewust, niets anders dan je beperkingen voorzien van een gouden randje. Ook al hemel je onafhankelijkheid op, alles aan jou, niet alleen hoe je eruitziet of wat je voelt of denkt, maar zelfs de manier waarop je zit, staat of loopt, is bepaald door patronen uit je verleden.

Vergeet niet dat karma, behalve onbewust en dwangmatig, ook altijd cyclisch is. De karmische informatie in je systeem zit gecodeerd in verschillende cycli. De grootste is die van de zon, want alles – bezield en onbezield – in ons zonnestelsel is aan haar invloed onderhevig. De aarde is daar geen uitzondering op. De zonnecyclus verloopt in een periode van 4.356 dagen (bijna twaalf jaar). Iemand die leeft volgens de zonnecyclus leidt een gezond, goed en harmonieus leven met een minimum aan frictie.

Als de lengte van een karmische cyclus afneemt, wordt het leven steeds onevenwichtiger. Als jouw leven verloopt in cycli van drie of zes maanden, zul je geestelijk buitengewoon labiel zijn. Elke paar maanden zul je dezelfde innerlijke ontreddering of penibele levensomstandigheden doormaken. Als je leven bepaald wordt door een cyclus van achtentwintig dagen – de cyclus van de maan en tevens de kortste – zou je weleens behoorlijk gestoord of psychotisch over kunnen komen. Het woord maan is, zoals je weet, verbonden met het woord maanziek, en dat is geen toeval. Bedenk echter wel dat de karmische cyclus niets te maken heeft met de voortplantingscycli van het vrouwelijk lichaam.

Als we deze innerlijke en uiterlijke patronen niet doorbreken, zal er nooit iets nieuws gebeuren. Misschien heb je gemerkt dat je, hoe succesvoller je wordt, hoe gefrustreerder je raakt, want ergens voel je onbewust aan dat je alleen maar in een kringetje draait. Ook al heb je geleerd je weg te vinden in die cyclus, je bent er niet vrij van.

Yogaoefeningen zijn bedoeld om je met de zonnecyclus mee te laten bewegen, zodat je in ieder geval stabiel en in balans bent. Daden uit het verleden kun je niet meer veranderen, noch het mentale en emotionele karma dat je hebt opgebouwd, maar je raakt niet meer verzeild in van die kortdurende cycli. Je draagt je karma niet meer als een veel te krap kledingstuk, je leert het losjes om je heen te dragen. Je weet het op afstand te houden.

Het probleem is dat mensen niet beseffen hoe hardnekkig karma is. Je zou een ongeluk kunnen krijgen en sterven, maar je karma wordt niet vernietigd. Je hoofd kan verbrijzeld worden, maar je karma gaat door! Zo veerkrachtig, meedogenloos en subtiel werkt het karmische mechanisme. En dat is ook waarom loskomen uit die cyclus zo vaak haast onmogelijk lijkt.

Uit de yogatraditie weten we dat ieder menselijk wezen naast het fysieke lichaam (annamayakosha) ook een mentaal lichaam (manomayakosha) en een energielichaam (pranamayakosha) heeft. En er zijn ook subtielere lichamen, die we kennen als het etherisch lichaam (vignanamayakosha) en gelukzalig lichaam (anandamayakosha). Het opbouwen van karma gebeurt echter hoofdzakelijk op het niveau van onze eerste drie lichamen: fysiek, mentaal en energetisch.

Daarom blijft je levensenergie, ook al zijn je lichaam en je geest vernietigd, de karmische indrukken dragen, zoals op de harde schrijf van een computer. De back-up systemen zijn zo doeltreffend dat, ook al verlies je je lichaam of je verstand, je nog steeds niet je karma verliest. Toch maakt het niet uit hoeveel karma je hebt. Op het moment dat je in de subtielere dimensies, het etherische en het gelukzalige lichaam, begint te treden, heeft je karma geen vat meer op je. De wet van oorzaak en gevolg werkt alleen op fysiek, mentaal en energetisch niveau. Daarbuiten heeft het geen invloed meer. Zodra je om zo te zeggen het goddelijke gaat proeven, heeft karma jou niet meer in zijn greep. (Hier zullen we in deel twee van dit boek uitgebreider op ingaan.)

Er was een tijd dat mensen op kleitabletten schreven. Van kleitabletten gingen we over op bladeren, en uiteindelijk op boeken. Van boeken gingen we naar cassettes en CD’s, en nu zijn we beland in het tijdperk van de microchip. Wat ooit op een miljoen kleitabletten kon worden vastgelegd, wordt nu versleuteld in het kleinst denkbare puntje. Het zal niet lang meer duren of de techniek gaat een manier vinden om informatie op louter energie op te slaan. Ook al is de moderne technologie nog niet zo ver, ooit gaat het gebeuren. Ik zeg dit niet vanuit enige technische kennis, maar omdat ik weet hoe het mechanisme van binnenuit werkt. Het atoom en de kosmos, het individu en het universum weerspiegelen elkaar op elk niveau.

Dezelfde elektriciteit die nu jouw lamp laat branden wordt licht, dezelfde elektriciteit die jouw airco aandrijft verkoelt de lucht, dezelfde elektriciteit die een microfoon voedt wordt versterkt geluid. Dat komt niet omdat elektriciteit intelligent is. Zo werkt het mechanisme van die apparaten nu eenmaal. Maar er komt een dag waarop we ‘slimme elektriciteit’ zullen hebben. Ooit zullen we in staat zijn om een geheugen rechtstreeks in de elektriciteit te laden, zodat de elektrische stroom zelf al weet wat hij moet doen. Hij zal de juiste informatie hebben om zich op een specifieke manier te gedragen en bepaalde beslissingen te nemen. Misschien is die dag nog ver weg, maar ik twijfel er niet aan dat we die richting uitgaan. Als ik een groep mensen inwijd in een spiritueel proces, reageert de energie van ieder mens anders, afhankelijk van hun karmische informatie. Alhoewel iedereen hetzelfde proces krijgt aangeboden, hangt de energierespons van iedere deelnemer af van het type karma dat hij met zich meedraagt. Het energielichaam reageert op basis van de software die erop geïnstalleerd is. Daarom zijn de reacties van twee mensen op een inwijding nooit hetzelfde.

Kortom, karma werkt op verschillende niveaus. Het zal je niet lukken het door ziekte, een ongeluk, dementie, psychose of de dood van je af te schudden. Het zal je ook wel zijn opgevallen dat zelfs geesteszieken zich niet hetzelfde gedragen. Ook al hebben ze hun karmische structuur niet onder controle, ze bestuurt wel nog steeds hun gedrag. Er is geen uitweg, tenzij je uit de greep van karma weet te komen.

Dit toont hoe dodelijk voorspelbaar en tiranniek de karmische sleur in feite is.

En dit is dan ook de reden waarom mensen al sinds onheuglijke tijden op zoek zijn geweest naar iets meer – ook al weten ze niet wat dat is. Deze conditie heeft veel namen gekregen: van existentiële onvrede en ennui tot simpelweg angst en onbehagen. Het is het gevoel het leven niet ten volle te leven, niet te begrijpen wat voor zin het heeft, waar het begint en waar het eindigt, waar het naartoe gaat of wat de bron is die het drijft. Het is dat eeuwenoude menselijke gevoel van machteloosheid en beperkt zijn.

De geur van slavernij

Zoals we hebben gezien, laat alles wat je met je lichaam, geest of energie doet, een bepaalde indruk achter. Deze indrukken vormen zich tot neigingen. Deze neigingen worden in India van oudsher aangeduid met een prachtig toepasselijk woord: vasana. Vasana betekent letterlijk geur. Deze ‘geur’ wordt opgewekt door een enorme opeenhoping van indrukken, veroorzaakt door je lichamelijke, mentale, emotionele en energetische gedragingen. Afhankelijk van het soort geur die je verspreidt, trek je bepaalde levenssituaties aan.

Denk aan een bloem. Een bloem heeft een bepaald soort vasana. Het is deze geur waardoor bepaalde levensvormen zich aangetrokken voelen. Ze kan zich niet voortbewegen en heeft geen eigen wil, maar vanwege haar geur wordt ze misschien wel uitgekozen voor de eredienst in het heiligdom van een tempel. In feite krijgt ze dankzij haar vasana toegang tot een plek waar maar weinig mensen mogen komen.

Voor mensen is het niet veel anders. Het woord geur betekent hier overigens niet een slechte geur. Er is geen waardeoordeel aan gekoppeld. Het betekent alleen dat als jij een bepaald soort vasana verspreidt, het bestaan ervoor zal zorgen dat je op een gegeven moment op een bepaalde plek zult belanden. Als je een ander type vasana verspreidt, zal het bestaan zorgen dat je weer op een andere plek zult komen. Wat dus op je afkomt en wat van je weggaat wordt allebei bepaald door de geur die bij jou vandaan komt. En natuurlijk hangt jouw vasana af van wat er in je geheugen ligt opgeslagen of de karmische inhoud die je met je meedraagt.

Dit werkt heel subtiel. Je bent je er misschien niet van bewust, maar zowel in wakende toestand als in je slaap werkt je karma door. Een simpel gedachtepatroon kan jou op een bepaalde manier laten functioneren. Als je bijvoorbeeld erg geïnteresseerd bent in film, of in een bepaalde filmster, dan is de kans groot dat je in een menigte iemand treft die jouw passie deelt. Alle anderen loop je mis: mensen die van boeken houden of graag mediteren of zo. Als je duizend gezichten voor je ziet, zal je vasana aangetrokken worden door iemand die dezelfde interesses heeft.

Gehoord.

Als tiener vond ik eens een enorme cobra: een prachtig exemplaar van meer dan drie meter lang. Hij was in een plaatselijke fabriek van tl-buizen binnengedrongen, waar ik hem wist te vangen, tot grote opluchting van de mensen in de fabriek. Ik verstopte hem in een grote glazen pot onder mijn bed. Op een dag lukte het hem toch om te ontsnappen. Toen mijn vader in de kamer een luid gesis hoorde ging hij op zijn knieën zitten om te kijken wat er aan de hand was. Toen hij de cobra zag, raakte hij volkomen in paniek. Hij stormde de kamer uit: ‘Een cobra, een cobra!’ gilde hij. Toen ik binnenkwam stond iedereen thuis al op banken en stoelen. Ik echter rende de kamer in om mijn slang te beschermen, bang dat mijn vriendje eruit gegooid zou worden! De vasana’s van mijn ouders produceerden afkeer, mijn vasana produceerde aantrekking.

Ik smokkelde de slang opnieuw naar binnen en bracht hem onder in een grote kooi op het dak van ons huis. Op een gegeven moment wist hij opnieuw te ontsnappen. Toevallig was ik op dat moment niet thuis. Toen ik op mijn fiets terugreed zag ik mijn ouders buiten staan. Op hun gezichten was een grote ontsteltenis te lezen. De school naast ons huis was net om vier uur uitgegaan, en rond de slang had zich een grote menigte verzameld. Iedereen was doodsbang. Toen ik dichterbij kwam besefte ik wat er aan de hand was. Ik wist meteen dat ik niet naar huis kon, dat zou veel te veel toestanden geven. Ik zoefde simpelweg voorbij, schepte mijn cobra in het midden met één hand op en reed weg!

Dit zijn voorbeelden van hoe vasana’s werken. Wat bij mijn ouders en anderen een grote angst uitlokte, riep bij mij een heel andere reactie op. Ik heb nooit een afkeer van slangen gevoeld. Mijn gevoel van verwantschap met hen komt door een oude vasana die ik met mij meedraag. Ik heb mij altijd op mijn gemak gevoeld bij deze exotische schepsels. Al sinds mijn kindertijd kon ik hen in het wild intuïtief traceren. Als ik simpelweg mijn reukzin volgde, wist ik precies onder welke steen een slang verborgen lag. In mijn buurt bouwde ik op den duur een aardige reputatie als slangenvanger op.

Er zijn veel redenen voor waarom ik mij aangetrokken voel tot slangen. De band tussen yogi’s en slangen is al heel oud. Beiden verspreiden een vasana die hen tot elkaar aantrekt. Slangen zijn ongelofelijk opmerkzame wezens; instinctief voelen ze zich aangetrokken tot hogere energieniveaus. Daarom wordt Adiyogi, of Shiva, de eerste yogi, in de traditionele iconografie altijd voorgesteld met een slang rond zijn nek.

In alle culturen waarin men zich heeft verdiept in buitenzintuiglijke waarneming speelt de slang een centrale rol. In India is de traditionele verering van slangen, koeien en kraaien gebaseerd op het besef dat deze schepsels een vergevorderd stadium in de ontwikkeling van het bestaan voorstellen. Aangezien yogi’s voortdurend ernaar streven hun inzicht te vergroten, neemt in de yoga vooral de slang een belangrijke plaats in. De cobra wordt vereerd als het enige schepsel dat de subtiele etherische dimensie kan waarnemen, zelfs overdag. Geen wonder dus dat hij ook een belangrijke rol speelt in de verschillende scheppingsmythen, ook al werd hij soms in diskrediet gebracht door hen die zijn vermogens vreesden.

Een andere reden voor deze vasana is het verband tussen de slangen en de kundalini, de opgerolde energie onderaan bij de ruggengraat (en die in de yoga bewust wordt opgewekt voor de spirituele ontwikkeling). De kundalini-energie wordt ook wel aangeduid met ‘slangenenergie’, omdat ze hetzelfde patroon hebben: van bewegen en stil zijn.

Toen ik pas begonnen was met mijn werk als goeroe en een krachtige energievorm wilde introduceren, Dhyanalinga genaamd (een unieke vorm waarbij alle zeven chakra’s, ook wel energiecentra, functioneren naar hun optimale capaciteit), moest ik heel felle en intense leerlingen om mij heen verzamelen die mij bij dat project konden assisteren. Nu die missie achter de rug is, heb ik mijn vasana volledig veranderd. Omdat er geen behoefte meer is aan dat soort intens energiewerk, trek ik nu een ander soort mensen aan. Waarschijnlijk ben ik nu onherkenbaar voor mensen die mij toen hebben gekend, want ik ben nu ook iemand anders. Afhankelijk van het soort werk dat ik doe, pas ik dus de toon van mijn vasana aan. Voor sommigen is dat misschien verwarrend, maar dat is de manier waarop iedere spirituele meester te werk gaat.

Toch is het vermogen om je vasana’s aan te passen geen optie die alleen is voorbehouden aan spirituele volgelingen. Ieder mens kan ervoor kiezen om in hoge mate geen slachtoffer meer te zijn van zijn vasana. Het enige wat daarvoor nodig is, is een zeker bewustzijn.

Met een beetje bewustzijn kan ieder mens zijn gewoonten veranderen in een keuze, dwang in bewustzijn.

Het is belangrijk om in te zien dat alles wat beslissend is geweest in jouw leven, jijzelf onbewust hebt bepaald. Je hebt je eigen software geschreven. Hoe je denkt, hoe je voelt, hoe je handelt en wat je in je leven toelaat, hangt af van de manier waarop je je software hebt geschreven. Wat voor situaties jij in jouw leven aantrekt, hangt af van het soort ‘geur’ die je verspreidt. Sommige mensen lijken alleen prettige situaties aan te trekken, anderen voortdurend vervelende. Misschien zie je dit terug in de verschillende fases in je leven. In sommige fases blijven er prachtige dingen gebeuren, in andere heb je voortdurend te maken met tegenslag. Dit hangt simpelweg af van wat er in je karmische reservoir zit. Vandaag is het bedorven vis, dus trek je vreselijke toestanden aan, morgen zijn het bloemen en lok je betere omstandigheden naar je toe. Eén ding dat we proberen te veranderen door yoga (en hopelijk ook dit boek) is het soort geur die je in de wereld verspreidt.