Anne-Marie Hooyberghs

Achter de maan en de sterren

Een realisatie van WIL.T voor © Willems Uitgevers, Noorderwijk, 2022

Web: https://boeken.cafe

ISBN e-book 978 949 3306 325

ISBN print 978 949 3306 202

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en/of worden openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke (elektronische of mechanische) wijze dan ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever of auteur.

Samir Abdullah in Iran, toen hij nog bij Khala en Zahim woonde..

Woord vooraf

‘De kwaliteit van je leven hangt af van de plaats waar je wieg staat’, was een veelgebruikt gezegde van mijn moeder. Dat ze het bij het rechte eind had, heb ik in mijn leven maar al te vaak ondervonden. Woon maar in Ethiopië, in een gebied waar geen water is, waar je kinderen sterven van de honger. Of in Thailand, waar natuurrampen geregeld het land teisteren. Rijk of arm heeft er ook mee te maken. Je wieg kan in een hutje staan of in een mooi huis, levend in armoede of badend in luxe. Soms kun je ontsnappen aan je geboorterecht, om het zo te noemen. Enkelen kunnen zich loswerken uit de armoede en klimmen op uit de ellende van hun voorouders. Sommigen hebben een gezond verstand meegekregen, studeren en maken zo het verschil. Anderen vluchten, in de hoop om in een ander land een betere toekomst te vinden. Deze roman vertelt het verhaal van Samir Abdullah, geboren in Kaboel, Afghanistan, in Khushhal Khan Mena om precies te zijn. Zijn leven neemt al erg vlug een onzekere wending, maar wanneer het huis waar zijn wieg stond hem ziek maakt en de oorlog zijn geboorteland in stukken scheurt, is er maar één oplossing om aan deze ellende te ontkomen. Vluchten! Samir is elf als hij van Afghanistan naar Engeland vlucht. Een kind nog dat zich geen voorstelling kan maken van wat een reis via een smokkelaarsroute met zich meebrengt. Een tocht die hem meermaals bijna het leven kost, tot hij ten slotte als een uitgeput, uitgehongerd en voor het leven getekend jongetje in Nederland van de trein geplukt wordt. Dit is een waargebeurd verhaal. Om Samirs familieleden en kennissen niet in diskrediet te brengen of te compromitteren, zijn de namen gewijzigd. Dat doet echter niets af aan de authenticiteit van het verhaal.

1

Iran 2001. Khala Shirin trok de kap van haar zwarte chador wat verder over haar hoofd om een lok van haar blonde haar te verbergen en repte zich verder door de drukke straten van Shahr-e-Rey. Het was nog vroeg in de ochtend. De zon kwam als een gloeiende schijf boven de daken uit en zette de top van de Anyanaj-toren, die in de verte op de helling van de Tabarakberg stond, in een gouden gloed. Het viel Khala niet eens op. Het hoofd naar beneden gericht, had ze slechts oog voor het drukke ochtendverkeer terwijl ze met vlugge stappen naar het station ging. De trein zou haar rechtstreeks naar Teheran brengen. Eenmaal daar, in de grote stad, was het twintig minuten rijden met de bus voor ze in het militaire ziekenhuis aankwam waar ze als verpleegster werkte. Ze werkte al jaren in dat ziekenhuis, met hart en ziel, ook al was dat niet altijd gemakkelijk te combineren met de opvoeding van haar kinderen en de verzorging van haar invalide echtgenoot. De gedachte aan haar man deed haar terugblikken op het verleden. Zahim had zich als militair altijd voor zijn land ingezet. Hij was jong en waande zich onoverwinnelijk, maar in 1988 maakte een explosie tijdens de Golfoorlog een eind aan zijn militaire leven. Het had hem zijn ogen, een hand en een been gekost, en zijn waardigheid en zin in het leven ontnomen. Khala had medelijden met hem, maar ze kon hem niet teruggeven wat de oorlog had afgenomen. Ze kon hem alleen maar verplegen, en troosten, en helpen waar ze kon.

Vlak bij het treinstation trok een gehuil haar aandacht. Ze keek haast automatisch op om te zien waar het geluid vandaan kwam. Iets verder stonden drie meisjes van wie de oudste een klein huilend jongetje op haar heup droeg. De meisjes staken bedelend hun hand uit naar de ochtendmensen, maar hun smeekbeden vonden zelden gehoor. Khala fronste haar wenkbrauwen. Ze had deze kinderen een paar dagen geleden ook gezien. Toen was het haar opgevallen dat ze tussen het puin van een huis aan het zoeken waren, al wist ze niet naar wat. De meeste door de Golfoorlogen geschonden huizen waren weer opgebouwd, in de straten viel er niet veel meer te merken van het oorlogsgeweld. Zelfs het zeldzame puin dat toch was blijven liggen, was door de jaren heen verpulverd. De brandende zon en de droogte hadden het gereduceerd tot een hoop zanderige brokstukken. Khala had zich afgevraagd wat die kinderen daar te zoeken hadden.

Ze bleef even staan om ze goed in zich op te nemen. Het oudste meisje, met het kind op de heup, leek haar amper twaalf, het middelste was iets kleiner, dus schatte ze haar een paar jaar jonger. Het jongste meisje zag er rond de acht uit en het huilende jongetje kon niet veel ouder dan twee of drie zijn. Nu ze even opmerkzaam naar hen keek, zag ze ook hun sjofele kleding en hun ingevallen en hongerige gezichtjes. Het feit dat de kinderen om een aalmoes vroegen, betekende dat de familie het niet gemakkelijk had. Dat deed men alleen als het echt niet anders kon. Khala had medelijden met hen. Het oudste meisje was zelf nog een kind en moest zich zo te zien over de anderen ontfermen. Ook nu probeerde ze het jongetje te sussen door hem zoete woordjes toe te fluisteren, maar het kind zette zijn keel open en reageerde niet op haar sussende woorden. Waarschijnlijk was het moe en hongerig.

Het schelle getoeter van een auto deed Khala opschrikken. Ze keek een ogenblik verward om zich heen voor ze zich realiseerde dat ze moest opschieten als ze de volgende aansluiting naar Teheran niet wilde missen. Ze verwenste zichzelf omdat ze haar tijd hier zo stond te verdoen. Het was niet de eerste keer dat ze bedelende kinderen zag en het zou heus niet de laatste keer zijn. Door de economische crisis was het niet gemakkelijk om werk te vinden en veel families hadden het moeilijk om de eindjes aan elkaar te knopen. Armoede was nooit ver weg. Ze mocht dus van geluk spreken dat ze een goede baan had. Zonder nog om te kijken, repte ze zich verder het station in.

Khala had tijdens haar werkdag in het ziekenhuis niet meer aan de kinderen gedacht. Er was zoveel te doen geweest, er waren zoveel zieken te verzorgen dat het gewoon naar de achtergrond gedrukt werd. Maar toen ze ’s avonds, moe en verhit na een zware dagtaak, terugkeerde met de trein, vielen de kinderen haar bij het verlaten van het station meteen weer op. Ze stonden nog altijd op dezelfde plaats en probeerden reizigers aan te klampen in de hoop op een aalmoes. Weer bleef ze staan. Ze vroeg zich af waar hun ouders of familie waren. Hadden ze hier heel de lange dag gebedeld? Wie zorgde voor hen? Ze waren nog veel te jong om alleen door de straten te dwalen. Khala haalde haar schouders op. Ach, het waren haar zorgen niet. Ze had al genoeg aan haar hoofd zonder dat ze zich het lot van deze kinderen moest aantrekken. Ze maakte aanstalten om verder te gaan, maar het leek alsof haar benen haar niet wilden gehoorzamen. Ze kon toch eens met hen praten, ging het door haar heen. Gewoon eens luisteren naar wat ze te zeggen hadden. Daar was toch niets mis mee? Haar zorgzame karakter won het pleit en ze ging in de richting van de kinderen. Ze zag dat het jongetje op een versleten deken lag dat op de straatstenen was uitgespreid. Hij sliep, in foetushouding en met zijn duim in zijn mond. Het jongste meisje zat naast hem, haar armen om haar knietjes geslagen, met haar grote bruine ogen spichtig om zich heen kijkend. De grootste twee meisjes probeerden bij de voorbijgangers een paar geldstukjes los te krijgen. Het waren mooie kinderen met grote, bruine ogen en lange, donkere, golvende haren waar een hoofddoek losjes over gedrapeerd was. Ze hadden wipneusjes en mondhoeken die omhoog krulden alsof ze speciaal waren gemaakt om te lachen. Maar ze zag ook de bezorgde frons tussen de ogen van het oudste meisje.

‘Hallo’, zei Khala met een glimlach terwijl ze haar portemonnee opendeed en een rial in de handpalm van het oudste meisje legde.

Het meisje keek haar vol blijdschap aan. ‘Dank u. Dank u, mevrouw’, glunderde ze.

‘Graag gedaan. Ik ben Khala Shirin. Wie zijn jullie?’

Het oudste meisje nam het woord, haar ogen waakzaam en toch opgelucht dat er iemand bleef staan om een woordje te wisselen.

‘Ik ben Serien, dat is mijn zus Amina, mijn jongste zusje heet Maryam en mijn broertje Samir, zoon en dochters van Ibrahim.’

‘Zussen en broer, wat fijn. Wonen jullie hier in de buurt?’

Serien haalde haar frêle schouders op en zweeg. Ze wilde niet zeggen dat ze nergens woonden, uit angst dat ze zich daarmee narigheid op de hals zou halen. Ze leefden op de straat en sliepen ’s nachts in een verlaten pand of het station. Ze was bang dat de mensen hen ergens zouden onderbrengen als ze wisten dat ze geen thuis hadden, en dat ze dan van elkaar gescheiden zouden worden.

Khala voelde haar terughoudendheid en drong niet verder aan. Ze begreep dat ze eerst het vertrouwen van deze kinderen moest winnen voor ze verdere vragen kon stellen. Maar ze kon hen niet aan hun lot overlaten. Ze zagen er hongerig uit, en alleen en verlaten.

‘Ik kom net van mijn werk en ga nu naar huis om lekker te koken. Jullie kunnen met me mee, als jullie honger hebben. Er is genoeg voor iedereen.’

Ze zag Serien twijfelen. Ze was er niet gerust in. Pas toen Amina tegen haar aanporde en klaagde: ‘We hebben honger, Serien. Toe, laten we meegaan’, leek ze een beetje te ontspannen. De gedachte aan een lekkere maaltijd deed haar maag knorren. Ze hadden allemaal honger. Het was al dagen geleden dat ze hun buik nog eens naar behoren hadden kunnen vullen. Het geld dat ze met bedelen verdienden, was lang niet toereikend en een gratis maaltijd kon ze in deze omstandigheden moeilijk weigeren. Ze knikte onderdanig.

Khala glimlachte. Amina had in het Afghaans met haar zus gesproken en niet in het Iraans, wat hier gebruikelijk was. Het meisje had gedacht dat Khala het niet zou verstaan, maar ze had het mis. Ze wist nu dat de kinderen niet uit deze streek afkomstig waren. Daar wilde ze het fijne van weten. Maar niet nu. Dit was niet het tijdstip om deze kinderen uit te horen. Eerst moest ze ervoor zorgen dat ze goed konden eten. Daar waren ze beslist aan toe.

‘Komen jullie maar mee’, zei ze. ‘Het is niet zo ver van hier.’

Ze bukte zich om het slapende jongetje voorzichtig op te pakken zodat hij in haar armen verder kon slapen. ‘Ik zal dit kleintje wel dragen tot hij wakker wordt, als je het goed vindt tenminste.’

Ze keek vragend naar Serien. Die zuchtte diep en knikte zwakjes. Het meisje was moe, en opgelucht dat er iemand was die de zware zorg voor haar zussen en broertje met haar wilde delen, ook al was het maar voor even.

De meisjes namen het deken en een grote versleten plastic zak waarin hun hele hebben en houden zat en volgden Khala door de straten van Shahr-e-Rey.

In een nette buurt in een rustige wijk van de stad, waar bomen groeiden en hier en daar de kleurige toetsen van bloeiende potplanten te zien waren, gingen ze een appartementsgebouw binnen. De woning die Khala en haar man huurden, was tamelijk groot en licht door de witgeschilderde muren. Ze beschikten over een woonruimte, een keuken, een badkamer en drie slaapkamers. Het appartement voelde gezellig en uitnodigend aan.

Nieuwsgierig keken de kinderen in de woonkamer om zich heen, terwijl Khala naar de aangrenzende slaapkamer ging om Samir op een bed te leggen. Daarna stelde ze hen voor aan haar man Zahim, die somber en met een verstilde blik in een gestoffeerde sofa zat. Hij had een sabha vast, waarvan de kralen een voor een door zijn vingers gleden in het ritme van zijn stil gebed. Zijn haar had grijze tinten aan de slapen. Hij had een stoppelbaard en onder de donkere wenkbrauwen keken zijn bruine ogen nietsziend voor zich uit. Hij zei geen woord, ook niet over de vreemde kinderen die Khala mee naar huis bracht. Het leek allemaal over hem heen te gaan. Maryam keek openlijk en met open mond naar zijn verminkte hand en zijn lege opgerolde broekspijp. De oudste twee zussen probeerden hun blik niet te lang op hem te richten, ook al zag hij het niet. Ze vonden het ongepast om hem zo te bekijken.

Toen even later twee jonge mannen het huis binnenkwamen, stelde Khala hen voor als haar zonen Omar en Reda, die beiden nog thuis woonden. Ze vertelde hun ook dat haar twee oudere dochters al getrouwd waren en met hun man en gezin elders woonden. Daarna verdween ze in de keuken om voor het eten te zorgen. Serien ging haar dadelijk achterna.

‘Kan ik u helpen, mevrouw?’ vroeg ze in het Iraans.

‘Graag, liefje. Daar zou je me een groot plezier mee doen en dan is het eten ook vlugger klaar. Maar je mag me Khala nemen, dat hoor ik liever dan mevrouw’, antwoordde ze in het Afghaans.

Serien keek verbaasd op. ‘U praat onze taal?’

Khala knikte. ‘Ik ben geboren in Nuristan in Afghanistan en ik ben pas na mijn huwelijk in Iran gaan wonen. Het doet goed om nog eens Afghaans te kunnen praten.’

Serien bekeek haar wat aandachtiger. Nu Khala binnenshuis haar chador had afgenomen, kon ze de vrouw echt goed zien. Ze had mooie, zachte, groene ogen, haar schouderlange, golvende haar was geblondeerd en ze had een mollig en moederlijk figuur. Ergens voelde het meisje zich geborgen bij deze vrouw, hoewel ze niet kon verklaren waarom.

Het duurde niet lang voor een heerlijke geur van gebakken vlees vermengd met kruiden, ui en knoflook zich door het appartement verspreidde. Even later staarden de kinderen met een hongerige, begerige blik naar al het lekkers dat op een rechthoekige lage tafel verscheen, waarrond verschillende kleurige kussens geplaatst waren. Maar ze durfden er geen vinger naar uit te steken voor de mannen in het huis hun plaatsen aan de tafel hadden ingenomen, ook al rommelden hun buiken en bedwelmden de geuren haast hun verstand. Samir was ondertussen wakker geworden en jengelde bedelend om voedsel. Hij was nog te klein om te weten dat hij moest wachten en Maryam probeerde hem te sussen.

Eindelijk – voor de kinderen leek het een eeuwigheid te duren – hielp Khala haar man op een van de kussens aan het hoofd van de gedekte tafel. Hij hinkelde op één been, zijn handloze arm om haar schouder geslagen, en steunde op haar tot hij zich met een zucht op zijn kussen liet zakken. Met een schorre stem zong hij een kort dankgebed voor Allah en daarna werd het muisstil aan de tafel, op het gerinkel van bestek en het geschraap in de schalen na. De kinderen genoten van elke hap, soms zelfs met hun ogen dicht.

Khala voelde hoe haar hart zich opende voor hen. Vier mooie kinderen. Waar waren hun ouders? Ze was er haast van overtuigd dat niemand voor hen zorgde. Waar kwamen ze vandaan en wat was er gebeurd? Haar blik dwaalde naar Omar en Reda. Haar zonen leken allebei op hun vader, met hun donkere, krullende haar en vierkante kaaklijn. Ze waren ook groot en geblokt, krachtige jonge mannen in de fleur van hun leven. Negentien en zeventien, allebei nog studerend maar oud genoeg om hun plan te trekken. Toch zou Khala hen zelfs op deze leeftijd niet in de steek kunnen laten. Waarom dwaalden deze kinderen dan hier alleen in de stad rond? Ze moest zich bedwingen om hen niet te overstelpen met allerlei vragen nu ze zich te goed deden aan het lekkere eten.

Na de vaat, die zo voorbij was omdat Serien en Amina graag hielpen, nam Khala plaats op het bankstel en nodigde de kinderen uit om bij haar te komen zitten. Haar zonen waren intussen het huis uit, naar vrienden toe, dus kon ze zich helemaal toeleggen op de oudste meisjes. Ze zette de televisie aan en zag aan de glunderende gezichtjes van Maryam en Samir dat ze het heerlijk vonden om naar een kinderprogramma te kunnen kijken.

‘Wil je me vertellen hoe jullie hier verzeild zijn geraakt?’ vroeg Khala uiteindelijk aan Serien toen ze zag dat het meisje haar met een verwachtingsvolle maar verlegen blik aankeek.

Serien liet haar terughoudendheid varen. Ze wou hulp krijgen. Zo kon het niet langer. Ze was niet meer bang dat Khala het slecht met hen meende. Allah had deze vrouw naar haar toegestuurd, een vrouw die Afghaans sprak zodat ze niet zo erg naar woorden moest zoeken om haar verhaal te kunnen vertellen, een vrouw ook die Afghanistan kende en hen misschien kon helpen om terug naar huis te kunnen keren.

‘We woonden in Afghanistan, in Khushhal Khan Mena, dicht bij de hoofdstad Kaboel’, begon het meisje met zachte stem. ‘Papa, mama, wij met zijn vieren en onze broer Amer. Papa en mama maakten veel ruzie. Dat was niet leuk voor ons, maar we wisten niet beter. Op een dag, ongeveer zes maanden geleden, vertelde mama ons dat we naar een feestje gingen en ze nam ons mee naar het station. Van daar brachten treinen, bussen en taxi’s ons na dagen reizen tot in Iran. Tijdens de reis vroeg ik mama waar we naartoe gingen en wanneer we weer naar huis konden. Ze zei dat we nooit meer naar huis zouden gaan en dat we ergens anders gingen wonen, ver weg van Afghanistan. We misten onze broer Amer. Hij kon niet met ons mee. Hij was net tien geworden en Papa had hem meegenomen naar een vriend die een cadeautje had voor hem. We misten Amer, maar volgens mama konden we niet terug om hem te halen. Pas toen we hier in Shahr-e-Rey waren, vertelde mama me dat ze was weggevlucht omdat ze niet langer van papa hield. Ze huurde een appartement en zocht werk, zodat we hier konden blijven wonen. Een maand later leerde ze Talid kennen en werd verliefd op hem. Ze keek steeds minder naar ons om, was meer bij hem. Talid hield niet van ons en was altijd kort aangebonden wanneer hij bij ons op het appartement was. Het was geen aardige man. Op een ochtend was mama weg. Er lag wat geld op de tafel en een briefje dat we terug naar papa moesten gaan en dat ze niet meer terugkwam. Ik kon niet bellen naar papa, want ik kende het nummer niet, maar ik heb hem dadelijk een brief geschreven en om hulp gevraagd. Er is nooit een antwoord op gekomen. Na een maand konden we de huur niet meer betalen en werden we op straat gezet. Ik wist niet hoe we terug naar Afghanistan moesten.’

Serien boog het hoofd en vervolgde haast fluisterend: ‘Sindsdien proberen we wat geld bij elkaar te bedelen. Soms stoppen mensen ons iets toe en kunnen we eten, op andere dagen hebben we honger.’

Ze keek weer op en keek Khala met haar bruine ogen smekend aan.

‘Kun jij ons niet helpen om papa terug te vinden alsjeblieft?’

Khala was helemaal van haar stuk gebracht door Seriens verhaal. Hoe kon een moeder haar kinderen zo in de steek laten! Begreep zij dan niet wat ze hen had aangedaan? Ze voelde een bittere woede in zich opkomen voor de vrouw die deze kinderen niet waard was en werd overmand door medelijden voor Serien. Het meisje had donkere kringen onder haar grote, smekende ogen. Ze was graatmager en zag er uitgeput uit. Geen wonder, als ze al die tijd voor haar zusjes en broertje moest zorgen. Ze was zelf nog een kind.

‘Hoe oud ben je, Serien?’

‘Ik ben dertien. Amina is twaalf, Maryam acht en Samir drie.’

Khala had met haar te doen. Ze veegde voorzichtig een lok donker haar weg uit Seriens gezichtje.

‘Natuurlijk wil ik je helpen, liefje. Ik heb nog familie wonen in Nuristan. Dat ligt wel een heel eind van Kaboel, maar ik ga mijn best doen.’

Er leek een last van Seriens smalle schouders te vallen.

‘Dank je, Khala, en ook voor het lekkere eten. Je bent zo lief. Maar nu moeten we gaan, voor het donker wordt. Mogen we je af en toe komen bezoeken om te vragen of je al iets van papa hebt gehoord?’

Khala keek haar glimlachend aan.

‘Ik vrees dat je deze nacht hier moet blijven, liefje.’

Serien keek haar niet begrijpend aan. Khala wees naar iets achter haar. Ze draaide zich om en zag dat Maryam en Samir in slaap waren gevallen. Ze sliepen vredig, hun buikjes gevuld, en lekker zacht op de gebloemde stof van het bankstel. Zelfs het kinderprogramma op de televisie had hen niet wakker kunnen houden. Ook Amina zat er knikkebollend bij, zich inspannend om niet in slaap te vallen.

Khala wendde zich naar haar man en fluisterde hem iets toe. Het duurde even voor ze zich weer tot Serien richtte.

‘De kamer van onze dochters staat leeg’, zei ze met een glimlach. ‘Er staan twee bedden in. Als jullie willen, kunnen jullie hier blijven. En niet alleen voor deze nacht. Ik heb er met mijn echtgenoot over gesproken en hij is het met me eens. Zolang we jullie vader niet gevonden hebben, zijn jullie hier welkom.’

Serien hapte hoorbaar naar lucht en keek Khala met grote ogen aan. Ze kon haar oren niet geloven. Ze mochten hier blijven? O, Allah zij geloofd! Dan hoefden ze niet meer elke dag te bedelen en honger te lijden. Dan hoefden ze niet meer bang te zijn, zich niet constant zorgen te maken, zich niet meer ‘s nachts te verstoppen, zich niet meer moe en uitgeput te voelen.

‘Hier, bij jullie?’ vroeg ze haast onhoorbaar, bang dat ze het toch verkeerd had verstaan.

Khala knikte.

‘De straat is niet veilig voor kinderen. Jullie kunnen beter hier blijven.’

De ogen van het meisje vulden zich met tranen. Ze kon het niet helpen. Ze was zo blij dat er iemand was die voor hen wilde zorgen. De tranen gleden over haar wangen, bleven aan haar kin hangen en drupten op haar versleten jurk. Ze kon niet praten van emotie, door de enorme dankbaarheid die in haar opwelde. In een impuls sloeg ze haar armen om Khala’s hals. Daarna deed ze hetzelfde met Zahim. Die schrok even door haar plotse aanraking, maar na de eerste schok glimlachte hij en klopte zachtjes met zijn gezonde hand op haar rug. Zijn lege blik stond op oneindig, maar zijn oren hadden alles opgevangen.

De kleine Samir roerde zich in zijn slaap. Hij was nog te jong om te weten wat er aan de hand was en om de zwaarte van het leven te vatten. Maar het zou niet lang duren voor ook zijn draagkracht op de proef werd gesteld.

2

Khala en Zahim hielden woord en namen de kinderen bij hen in huis. Hun zonen morden en klaagden omdat die bende de rust kwam verstoren, maar Khala hield voet bij stuk. Omar en Reda waren trouwens niet vaak in de buurt. Ofwel zaten ze op school, ofwel op hun kamer om te studeren, ofwel waren ze op stap met vrienden. Khala vond dat ze oud genoeg waren om rekening te houden met de kinderen en hun noden. Ze drukte Omar en Reda op het hart dat het maar voor een paar weken was, tot iemand van hun familie de kinderen zou komen ophalen.

Hun dochters Alina en Inara kwamen slechts af en toe langs, vergezeld van hun echtgenoten en Alina’s zoontje van zestien maanden. Ze woonden echter alle twee een heel eind van Shahr-e-Rey vandaan. Ze hadden allemaal werk of deden hier en daar klusjes, maar een auto hadden ze niet. Die konden ze zich niet veroorloven. De grote afstand en de kosten voor vervoer maakten het hen niet mogelijk om hun ouders dikwijls met een bezoek te vereren en dat kwam nu goed uit: voor de korte tijd dat ze hier zouden zijn, konden de kinderen de slaapkamer van Khala’s dochters gebruiken.

Maar intussen moest ze ook vier monden extra voeden. Khala was heel blij met haar baan in het militaire hospitaal. Het loon was goed. Vergeleken met veel andere gezinnen konden ze zich prima redden. Het stelde haar in staat om de kinderen bij haar in huis te nemen. Maar die vier monden zouden ze zeker voelen.

Op een avond, toen de kinderen in bed lagen en Khala en Zahim de woonkamer voor zichzelf hadden, drukte ze haar hand even op zijn arm om zijn aandacht te vragen.

‘Het is vandaag eindelijk gelukt om mijn familie telefonisch te bereiken, Zahim. Zo te horen gaat het niet goed in Afghanistan. Sinds de taliban onderdak biedt aan Al Qaida en die hun gang laat gaan, wordt zelfs het telefoonverkeer belemmerd en gecontroleerd. Van de officiële instanties heb ik in Afghanistan geen enkele medewerking gekregen, voor zover ik ze al kon bereiken. Allah zij dank dat ik familie in Nuristan heb wonen. Daar kun je tenminste op rekenen. Volgens mijn tante zal het geen gemakkelijke zoektocht worden om Ibrahim Abdullah te vinden, de vader van de kinderen. Ze gaat haar best doen. Maar nu de taliban stilaan weer aan de macht komt, is het lang niet meer zo evident om je vrij en vrolijk te bewegen in Afghanistan. Er is overal controle, vrouwen worden alle rechten ontnomen en het telefoonverkeer werkt meer niet dan wel. Het zou handig zijn als we de kinderen op de trein konden zetten of ze met bus of taxi naar Afghanistan konden sturen. Maar de kinderen alleen sturen is om problemen vragen. Er zijn altijd mannen die uitkijken naar jonge meisjes, vooral als ze mooi, weerloos en onbegeleid reizen. Bovendien zou de reis ons veel geld kosten en dat hebben we niet. Ik hoop dus dat mijn tante hun vader vlug kan vinden, zodat hij zijn kinderen kan komen ophalen. Ze zei er uitdrukkelijk bij dat het een tijdje kon duren voor ze nieuws zou hebben. De taliban houdt eenieders doen en laten strikt in de gaten, dat zou de zoektocht weleens kunnen bemoeilijken of zelfs belemmeren. Ik vraag me af waar het naartoe gaat, Zahim. Die taliban is mij veel te fanatiek. Ik kan moeilijk geloven dat Allah wil dat de bevolking zo sterk onder de knoet gehouden moet worden en dat ze met hun aanslagen zomaar onschuldige mensen vermoorden.’

Zahim antwoordde zonder zijn hoofd om te draaien.

‘Ik volg hun bewegingen via radio en televisie en ik kan je vertellen dat de strijders van Al Qaida inderdaad fanatiekelingen zijn. Ze hebben veel aanhangers die hen bewonderen, om hun gedrevenheid, om hun strijdkracht en volharding. Veel jongeren willen blijkbaar zelfs hun leven opofferen voor Al Qaida.’

‘Omdat ze de jongeren gek maken, Zahim! Ze denken dat ze zich in naam van Allah alles kunnen permitteren, ze gebruiken hun gezond verstand niet meer. Ik hoor genoeg verhalen in het hospitaal. Wie een oorlog heeft overleefd, weet wel beter. Kijk maar naar jezelf. Allah heeft ons het leven geschonken om het nuttig te gebruiken, niet om het op te offeren en andere mensen mee te doden. Dat staat niet in de Koran.’

‘Wat dan met gerechtigheid?’

Nu keerde Zahim zich wel naar haar toe, zijn blinde ogen op een punt achter haar gericht. ‘Hebben mijn verminkingen dan tot niets geleid? Soms is een oorlog noodzakelijk, vrouw. Dan is het kwaad om kwaad te bestrijden. Ik begrijp die jongeren wel. Ik had ook liever gehad dat Allah me in de strijd tot zich geroepen had. Dan hoefde ik mijn dagen niet te slijten als een nutteloze halve man.’

Khala gaf een klopje op zijn arm. Ze zei hem niet dat er nog zoveel was dat hij kon doen, ondanks zijn handicaps. Dat had ze al zo dikwijls gezegd, maar het drong niet tot hem door. Hij zwolg liever in zelfmedelijden en zag de kansen niet die hem weer zin zouden kunnen geven in het leven.

‘Het zal in elk geval niet zo gemakkelijk zijn om de vader van de kinderen op te sporen. Het zou weleens maanden kunnen duren.’ Khala stond recht en strekte zich uit.

‘Ga je mee slapen? Ik ben moe en het zal morgen weer vroeg dag zijn.’

Toch kon Khala niet dadelijk in slaap geraken. Nu ze wist dat het een aantal maanden kon duren voor haar tante iets over Ibrahim Abdullah te weten kon komen, moest ze een oplossing bedenken voor de oudste meisjes. Naar school gaan was geen optie, toch niet voor deze korte tijd. Ze kon eens gaan luisteren op de Rey-Bazaar, een overdekte marktplaats vlak bij het station. Misschien hadden ze wel een tijdelijk baantje voor Serien en, als ze geluk had, ook voor Amina. De meisjes waren dertien en twaalf, oud genoeg om aan het werk te gaan en dan hadden ze wat omhanden. Op die manier brachten ze ook wat geld binnen om in hun onderhoud te voorzien. Nu ze langer zouden blijven dan voorzien, waren hun inkomsten, hoe gering ook, welkom. Ze zou er morgen werk van maken en eens op de bazaar gaan polsen. Jonge meisjes werden daar graag gezien omdat ze hen maar weinig moesten betalen. Die kinderen haakten ook dikwijls af als ze beter werk konden vinden, dus er was geregeld vraag naar nieuwe werkkrachten. Het was niet ideaal, maar beter dan niets in deze tijden van crisis. Eindelijk viel ze in slaap.

De volgende dag hoefde Khala niet te gaan werken en ging ze naar de bazaar. Na haar terugkeer riep ze de oudste twee meisjes bij zich en keek hen glimlachend aan.

‘Ik heb met mijn tante in Afghanistan gesproken. Zij woont nog steeds in Nuristan. Dat is natuurlijk een heel eind van Kaboel, waar jullie vader woont, maar ze was dadelijk bereid om te helpen. De toestand in Afghanistan is op dit ogenblik niet echt stabiel, dus het kan een paar maanden duren voor ze hem weet op te sporen.’

‘Ik weet zeker dat papa ons zo vlug mogelijk komt halen als hij hoort dat mama ons in de steek heeft gelaten’, zei Serien opgelucht.

Khala knikte.

‘Daar ben ik blij om, Serien. Maar in afwachting dat jullie herenigd zullen worden, stel ik voor dat je aan het werk gaat in de Rey-Bazaar. De eigenaar van een stoffenkraam wil je graag in dienst nemen. Er komt veel volk en de lange dagen zullen veel energie van je vragen, maar op die manier heb je iets te doen en is het voor ons makkelijker om rond te komen.’

Het was haar niet gelukt om ook voor Amina werk te vinden, maar daar had ze een oplossing voor.

‘Amina kan hier het huishouden voor haar rekening nemen. Ik heb graag dat het netjes is, en blijft. Je zou voor mij een grote hulp zijn, Amina. Dan hoef ik me alleen met het eten bezig te houden als ik thuiskom van mijn werk. Maryam kan je daarbij helpen en op je broertje letten. Zo hebben jullie allemaal iets te doen. Wat denken jullie daarvan?’

Ze keek de meisjes een voor een aan en zag hen enthousiast knikken.

Serien nam het woord.

‘We willen alles doen om je te helpen, Khala, en dan zijn onze dagen inderdaad zinvol gevuld. Ik denk dat ik ook in Amina’s naam mag spreken.’

Ze keek even naar haar zus en wachtte tot ze knikte.

‘We zijn blij dat we hier mogen blijven en dat je alles in het werk stelt om papa terug te vinden.’

Khala was trots op de twee meisjes. Ze waren zo attent en zorgzaam. Ze kon nog steeds niet begrijpen waarom hun moeder hen zonder pardon in de steek had gelaten.

Ze pinkte een traan weg, sloeg haar mollige armen om de meisjes heen en drukte hen liefdevol tegen zich aan.

Twee dagen later, op 11 september 2001, boorden twee vliegtuigen zich in de Twin Towers in New York, een derde stortte neer op het Pentagon in Washington en een vierde toestel miste zijn doel en crashte op de kleigronden van Pennsylvania.

Heel de wereld reageerde geschokt op deze laffe, zinloze moordpartij op onschuldige burgers. Al Qaida, onder leiding van Osama Bin Laden, stelde zich verantwoordelijk voor de vreselijke aanslag waardoor een oorlog niet kon uitblijven. Op 7 oktober viel Amerika, gesteund door troepen uit het Verenigd Koninkrijk, Australië, Frankrijk en de Noordelijke Alliantie, Afghanistan binnen, waar het bolwerk van Al Qaida gevestigd was. De burgers werden uit hun bed geschud door de vele bombardementen en explosies die overal losbarstten. Huizen werden opgeblazen, soldaten en onschuldige burgers verwond en gedood, landschappen verwoest, mensen en dieren aan stukken gescheurd.

Khala, geschokt door het nieuws van de aanval tegen Afghanistan, was blij om na haar werk weer thuis te komen. Vrijwel meteen klampte ze Zahim aan.

‘Waarom levert het talibanregime Osama Bin Laden niet aan de Amerikanen uit? Hij is de schuldige van al die moorden en aanslagen. Door hem wordt heel Afghanistan nu aan flarden geschoten.’

Amina, die net met een stapeltje opgevouwen kleding de woonkamer binnenkwam en Khala’s woorden had opgevangen, bleef roerloos staan.

‘Je mag de inmenging van de Amerikanen tijdens de Golfoorlog niet vergeten, Khala. Hun geweld heeft hier ook veel doden gekost en dat zijn veel mensen niet vergeten. Ik begrijp Al Qaida wel.’ Zahim klonk wat verbeten.

‘Ach, jullie mannen met jullie stomme oorlogen! Op die manier komt er nooit vrede. Wat heeft Osama Bin Laden nu bereikt? De Amerikanen verwoesten heel Afghanistan. Daarstraks zei iemand in het ziekenhuis dat Kaboel, Jalalabad en Kandahar zwaar getroffen zijn. Wie weet hoe is Nuristan eraan toe? Ik maak me zo’n zorgen om mijn familie, Zahim. Ik heb geprobeerd om hen te telefonisch te bereiken, maar de lijn is zo dood als een pier.’

Haar stem stokte en ze voelde de tranen opwellen.

‘Wees blij dat je veilig zit, Khala. Je kunt het toch niet tegenhouden. Het is de wil van Allah.’

Khala schudde haar hoofd. ‘Oorlog is nooit goed. Ik kan niet aannemen dat Allah het goed vindt. Volgens mij interpreteren mannen de Koran zoals ze het zelf willen doen uitkomen.’

‘Zwijg, vrouw! Het feit dat ik invalide ben, wil nog niet zeggen dat ik me als man moet laten beledigen. Mannen doen wat ze moeten doen en daar hebben vrouwen niets mee te maken.’

‘Nee, maar we zijn wel goed genoeg om ledematen weer aan elkaar te naaien en mannen en zonen af te geven, en al helemaal om eten te maken en de was en de plas te doen. Voor de rest moet een vrouw zich maar van de domme houden. Bovendien zit ik hier misschien wel veilig, maar mijn familie zit vast in het oorlogsgeweld. Ik weet niet eens of ze nog leven.’

Khala snikte, nam een zakdoek en snoot haar neus.

‘Nu zal mijn tante de vader van de kinderen zeker niet kunnen vinden. Wat moet er van hen worden?’

‘Laten we hopen dat het geweld vlug stopt, Khala. Al heb ik daar mijn twijfels over. Zo te horen is het leger van Al Qaida prima georganiseerd en weten ze goed stand te houden.’

Khala schudde haar hoofd in onmacht, niet in staat om nog veel te zeggen. Ze snikte nog wat na en draaide zich om, richting keuken, toen ze Amina roerloos en met een angstige blik in haar ogen zag staan.

‘Is Kaboel gebombardeerd?’ vroeg het meisje met iets van paniek in haar stem. ‘Ook Khushhal Khan Mena waar papa woont?’

Ze hoopte dat alleen het centrum van de stad getroffen was en niet de randgebieden eromheen.

Khala schudde haar hoofd.

‘Ik weet het niet, liefje. We weten alleen dat Afghanistan onder Amerikaans vuur ligt en dat het er erg aan toe gaat. Alles wat we nu kunnen doen, is bidden en hopen dat het vlug voorbij zal zijn. Maar dat jullie hier vastzitten, valt niet te ontkennen. Een oorlog wis je in een paar maanden niet uit. We moeten er rekening mee houden dat jullie nog een tijdje bij ons zullen moeten blijven. We mogen de moed niet laten zakken en we moeten blijven hopen dat onze families in Afghanistan het goed maken.’

Het bleef niet bij een paar maanden. Khala besliste uiteindelijk om Maryam toch maar naar school te sturen. Ze was amper acht, te jong om te gaan werken. Voor Amina vond ze alsnog werk in de bazaar, bij een tapijthandelaar. Het geld dat de meisjes verdienden, was een mooie aanvulling van het huishoudbudget.

De kleine Samir, niet bewust van het oorlogsgeweld in zijn geboorteland, was een vrolijk jongetje. Hij leerde al vlug de Iraanse taal en vergat de woorden die hij van thuis uit had meegekregen. Jong als hij was, kon hij zich na verloop van tijd ook geen beeld meer vormen van zijn moeder. De warme, liefdevolle armen van Khala deden de laatste herinneringen steeds meer vervagen.

Khala maakte zich vreselijk veel zorgen om haar familie in Afghanistan, met wie ze maar geen contact kon krijgen. Ook Serien en Amina keken reikhalzend uit naar nieuws van het thuisfront. Ondanks het feit dat ze erg blij waren met de gastvrijheid die hen geboden werd, verlangden ze toch naar hun vader en broer.

Het goede nieuws kwam op een donderdagavond toen Khala eindelijk een nichtje telefonisch kon bereiken. De verbinding was slecht, maar ze kon genoeg verstaan om te weten dat haar familie het goed maakte. Haar tante werd erbij geroepen en zij legde uit dat het in deze omstandigheden heel moeilijk was om op zoek te gaan naar de vader van de kinderen. Dat begreep Khala natuurlijk maar al te goed. Ze wist wat oorlog voor een land betekende. De Golfoorlog lag haar nog vers in het geheugen. Ze hoopte dat ze hier allen gezond en wel doorkwamen en zei dat ze voor hen zou bidden. Ze legde de hoorn neer en keek opgelucht naar Zahim, die het gesprek gevolgd had en nu lichtjes knikte, blij om te horen dat het goed ging met Khala’s familie.

De kinderen moesten noodgedwongen nog wat langer blijven in een land dat zijn wonden nog likte van de Golfoorlog. Oorlog hadden ze niet meer, maar door de oorlog in Afghanistan ging de economie er wel op achteruit. Invoer en uitvoer waren niet langer mogelijk, of het moest via omwegen, wat de kosten opdreef. Het werd voor vele Iraniërs moeilijker om het hoofd boven water te houden.

Khala dankte Allah dat ze werk had in het hospitaal, dat haar zonen na schooltijd konden bijklussen in een bakkerij en in een garage, en dat Serien en Amina aan de slag konden blijven in de bazaar. De meisjes deden goed hun best en ze zagen er knap uit, twee zaken die erg gewaardeerd werden door de eigenaars van de kramen. De gedachte dat haar zonen vast werk konden gaan zoeken, stiet haar tegen de borst. Ze hadden een goed verstand meegekregen en ze wilde dat ze verder zouden studeren. Dat was voor jongens veel belangrijker dan voor meisjes, hoe erg ze dat zelf ook vond. Ze kon de strenge regels nu eenmaal niet veranderen. In dit land hadden mannen het voor het zeggen en dienden vrouwen zich aan te passen.

Serien en Amina vonden het niet erg om hard te werken. Ze waren het gewoon. Vooral Serien werd weinig rust gegund omdat de stoffenkraam erg druk bezocht werd. De meeste vrouwen maakten hun kleding zelf. Dat kwam goedkoper uit, nu alles alleen maar duurder werd.

De meisjes spraken haast elke avond met elkaar als ze in bed lagen. Fluisterend, om de slapende Maryam en Samir niet te wekken, vertelden ze elkaar wat er die dag gebeurd was. Zo ook de avond na Khala’s telefoon met haar Afghaanse familie.

‘Hoe zou het met papa en Amer gaan?’ vroeg Amina zacht. ‘Ik ben zo bang dat ze door een of andere explosie getroffen zijn. Hadden we toch maar een telefoonnummer, dan zouden we papa makkelijker kunnen bereiken. Nu hebben we alleen een adres. Het is niet eens zeker dat papa daar nog woont. We hebben in elk geval nog geen antwoord gekregen op de brieven die we naar hem gestuurd hebben.’

Serien zuchtte.

‘Het kan ook zijn dat de oorlog alle correspondentie tegenhoudt, Amina. Heel het land is ontwricht. Khala heeft geprobeerd om via officiële weg hulp in te roepen om papa te vinden, maar dat is haar niet gelukt. We kunnen alleen vertrouwen op haar familie. Oorlog maakt alles kapot. Laten we hopen dat papa en Amer daar nog altijd wonen. Het was er zo mooi en zo vertrouwd. Ik wou dat mama nooit naar hier gekomen was en dat we daar gewoon naar school konden gaan. Ik mis de school en mijn vriendinnen en mijn familie. Ook al ben ik Khala heel dankbaar dat ze ons in haar armen gesloten heeft, toch mis ik mijn thuis.’

Het meisje sloot haar ogen en dacht met weemoed terug aan die onbekommerde tijd, aan de school, aan de marktplaats waar ze zorgeloos met een paar vriendinnetjes langs de kramen kuierde, aan haar thuis, ook al was het daar vaak hommeles omdat het niet boterde tussen haar vader en moeder. Maar zelfs de ruzies voelden vertrouwd aan. Daar had ze kind kunnen zijn en hoefde ze zich geen zorgen te maken.

Dat was in Iran al vlug veranderd. Serien had op korte tijd het Iraans onder de knie moeten krijgen om zich hier te kunnen handhaven. Ze had de zorg voor haar zussen en broer op zich moeten nemen, en de verantwoordelijkheid om hen in leven te houden. Bovendien werd ze verscheurd door pijn omdat haar moeder haar in de steek had gelaten.

Maar ze moest verder. Ze had geen tijd om zich in zelfmedelijden te wentelen. Ze waren op zichzelf aangewezen. Ze was plots geen kind meer, maar een jong meisje dat zich verantwoordelijk voelde voor haar zussen en broertje.

Amina, onbewust van Seriens pijn, knikte kort.

‘Hoe zou het met mama zijn? Ik vraag me nog altijd af waarom ze ons in de steek liet.’

Serien zette de pijn en boosheid van zich af.

‘Ik denk dat het vooral die vreselijke man is die haar overtuigd heeft. Door hem was er geen plaats voor ons.’

‘Misschien, maar mama had ook voor ons kunnen kiezen, Serien. Betekenen wij dan zo weinig voor haar? Gelukkig hebben we Khala ontmoet. Met bedelen hadden we nooit voldoende geld kunnen bijeenkrijgen om terug naar Kaboel te reizen.’

‘Dat is waar. We hadden amper genoeg om wat eten te kopen. Maar Khala heeft het nu ook niet gemakkelijk met ons erbij. Ze had niet verwacht dat de zoektocht naar onze vader zo lang zou duren. Daarom ben ik blij dat we kunnen werken in de bazaar. Hasan, de eigenaar van de stoffenkraam, is vriendelijk voor mij en dat maakt veel goed, ook al mis ik de school.’

Het bleef een ogenblik stil voor Amina hierop reageerde.

‘Dan heb je geluk, Serien. Sohrab is altijd nors en prikkelbaar. Hij wil dat ik meer verkoop maar als er geen klanten komen, kan ik ook geen tapijten verkopen. Ik hoop dat hij me niet op straat zet, want Khala kan onze centen inderdaad goed gebruiken.’

Serien keek haar zus aan.

‘Is hij fatsoenlijk, Amina? Raakt hij je aan? Of doet hij iets waardoor jij je ongemakkelijk voelt?’

Serien maakte zich zorgen. Hoe jong ze ook was, ze wist dat sommige mannen profiteerden van de onwetendheid van jonge meisjes door te dreigen met ontslag als ze niet aan hun lusten wilden voldoen.

‘Nee, dat niet. Hij is gewoon nors en onvriendelijk.’

‘Gelukkig! Je weet dat je zoiets niet mag toelaten. Khala heeft ons gewaarschuwd om geen aanstoot te geven, ons lichaam goed te bedekken en een hoofddoek te dragen. Als er toch iets zou gebeuren, hol je zo vlug mogelijk naar huis. Beloof het me, Amina. Liever géén werk dan voor de rest van je leven geschonden zijn.’

Amina knikte gereserveerd. Ze begreep niet helemaal wat Serien met deze woorden bedoelde. Waarom mocht hij haar niet aanraken? Ze wist wel wat seks betekende en dat zou ze nooit toelaten, maar wat had dit met aanrakingen te maken?

Amina was net twaalf geworden en, in tegenstelling tot Serien, nog echt een kind. In haar naïviteit besefte ze niet dat er verschillende manieren van aanrakingen bestonden. Ze voelde zich echter te groot om een verklaring aan haar zus te vragen. Ze wilde niet toegeven dat ze minder wist dan haar oudere zus die blijkbaar goed op de hoogte was van iets wat ze niet begreep.

‘Zou de oorlog in Afghanistan nog lang duren, Serien?’ vroeg ze dan maar.

Ze voelde dat haar zus haar schouders ophaalde.

‘Dat weet ik niet, en dat weet volgens mij niemand. We zullen gewoon moeten afwachten en hopen dat het vlug voorbij zal zijn. Laten we nu gaan slapen, Amina. We moeten morgen weer vroeg op.’