Grace Rivellino

Het diamantprincipe

De prijs van economisch succes betaald met gezondheid en geluk

Een realisatie van WIL.T voor Perruptio BV

© Willems Uitgevers, Noorderwijk, 2023

Web: https://boeken.cafe

ISBN ebook 978 949 3306 561

ISBN print 978 949 3242 424

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke (elektronische of mechanische) wijze dan ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever of de auteur.

Een persoonlijk bericht voor jou, beste lezer

Ik richt me tot jou, omdat ik weet dat jij veel hebt meegemaakt in jouw leven. De uitdagingen die jij hebt overwonnen, hebben jou gevormd tot de persoon die je nu bent. Jij hebt geleerd hoe je moet doorzetten en hoe je moeilijke situaties kunt overwinnen. Maar soms kan het voelen alsof je vastzit. Alsof je in cirkels blijft ronddraaien en geen uitweg meer ziet. Misschien voel je je wel eenzaam, machteloos, depressief en gestrest.

Met dit boek wil ik je uitnodigen om jezelf te vergelijken met een diamant. Een diamant die nog niet is gepolijst, maar wel alle potentie heeft om te schitteren. In Het Diamantprincipe neem ik je mee in de stappen hoe jij jouw eigen potentieel als leider kunt ontdekken, evolueren en hoe je van jouw uitdagingen jouw grootste kracht kunt maken.

Ik begrijp dat het soms lastig kan zijn om de juiste weg te vinden. Maar ik geloof erin dat jij als ambitieuze leider het in je hebt om jouw pad te vinden en jouw doelen te bereiken. Het is tijd om de schat in jouw uitdagingen te ontdekken en deze te gebruiken om te groeien, te ontwikkelen en dienstbaar te zijn in het grotere geheel.

Durf jij de uitdaging aan te gaan?

Durf jij te kijken naar jouw stress, triggers, oude pijn uit het verleden, eenzaamheid en machteloosheid en deze om te zetten in power en succes?

Waarom? Oud zeer hoort niet bij de succesvolste versie van jezelf. Durf jij het verleden aan te pakken om de bijzondere levensles te ontdekken, zodat je nog veel meer successen in de toekomst gaat brengen?

Ik nodig je uit om met open geest en kinderlijke nieuwsgierigheid Het Diamantprincipe te lezen en te ontdekken hoe jij als leider kunt schitteren als nooit tevoren.

[Disclaimer: na het lezen en toepassen van de tools zal het leven nooit meer hetzelfde zijn.]

Ik wens je de kracht, de inspiratie en plezier toe in dit nieuwe avontuur.

Everything works together for the good Trust the process. Never forget: you are a diamond.

Grace

Voorwoord

Het is met grote trots en genoegen dat ik dit voorwoord schrijf voor het boek van mijn goede vriendin Grace. Als huisarts en leefstijlarts begrijp ik het belang van stressmanagement en de impact ervan op onze algehele gezondheid. In haar boek Het Diamantprincipe combineert Grace haar expertise als traumatherapeut met haar persoonlijke ervaringen om ons te helpen begrijpen hoe stress en trauma ons kunnen beïnvloeden op emotioneel, mentaal en fysiek niveau.

Stress is een belangrijk onderdeel van onze algehele gezondheid. Aan de ene kant is een gezonde hoeveelheid stress nodig om ons te kunnen aanpassen aan nieuwe situaties en uitdagingen of om doelen te bereiken. Maar als stress te lang aanhoudt, kan het negatieve gevolgen hebben op ons lichaam. Dit kan bijvoorbeeld leiden tot angst, depressies, hart- en vaatziekten, overgewicht, hoge bloeddruk, een verzwakt immuunsysteem en hormonale problemen.

We zijn bekend met de verschillende soorten stressoren zoals werkstress, psychologische stress en het combineren van carrière, bedrijf en gezin, maar wat we vaak over het hoofd zien, is de stress die voortkomt uit een trauma of emotionele wond. Dit kan een grote impact hebben op ons leven. Ons brein maakt een verhaal van dat trauma of die emotionele wond. Een verhaal dat de potentie heeft om ons brein voor de rest van ons leven in fight, flight of freeze te zetten.

Zoals Grace het zo mooi beschrijft, is dat een tattoo op je ziel. Vanaf dat moment gaan we overleven in plaats van leven. En probeer maar eens een gezonde leefstijl, relatie, carrière of bedrijf te onderhouden in die overlevingstoestand. Ik zie bijna dagelijks de effecten hiervan in mijn spreekkamer. Wat ik merk, is dat het voor veel mensen erg moeilijk is om gezonde keuzes te maken op welk gebied van hun leven dan ook als hun lijf in constante paraatstand staat. Een ‘pilletje’ bij de huisarts halen werkt dan vaak niet. De eerste stap is het lijf weer in ontspanning brengen.

In Het Diamantprincipe biedt Grace een unieke kijk op hoe we deze verhalen kunnen ontrafelen, om van overleven weer terug naar leven te kunnen gaan. Het boek is geschreven met laserprecisie die zowel inspirerend als transformerend is. Het kan door de verschillende opdrachten zelfs gebruikt worden als een werkboek om je bewustwording te vergroten en je te helpen bij het vinden van lightbulb moments die je inzicht geven in waarom je op een bepaalde manier denkt en handelt.

Hoe ik Grace ken? I’m so glad you asked.

Het was een zonnige dag aan het einde van de winter, ongeveer een jaar geleden. Grace had een glimlach die de hele hal waar ze in stond oplichtte. Er volgde een bijna twee uur lang gesprek. In die twee uur maakten we elkaars zinnen af en schrokken af en toe dat we elkaars grapjes begrepen. Beiden een beetje wetenschapper en een beetje spiritueel/zweverig. Die combinatie zien we niet vaak, maar hebben we in elkaar gevonden. Wat ook grappig is, is dat we van hetzelfde bouwjaar zijn – ik zal maar niet verklappen welk. In ieder geval concludeerden we dat dat vast een goed bouwjaar was. En de podcast? (Oh ja, Ik had Grace uitgenodigd om een podcast met me op te nemen over stress en slaapgebrek.) Die ratelden we af in drie kwartier, zodat Grace voor de file weer op pad kon. Hierna volgde een prachtige vriendschap vol lange gesprekken, avontuur en magie.

Ik heb Grace leren kennen als een absolute powervrouw. Haar combinatie van intelligentie en doortastendheid, gecombineerd met warmte en compassie, maakt haar een inspiratie en voorbeeld voor velen. Ze is een autoriteit op het gebied van trauma en de effecten op je fysieke, mentale, financiële en relationele gezondheid. Haar expertise komt niet alleen uit boeken, maar ook uit haar eigen ervaringen en diepgaande kennis. En dat proef je in Het Diamantprincipe. Ze is oprecht begaan met het lot van ondernemers en mensen die op topniveau functioneren, ondanks hun trauma’s en innerlijke wonden.

Ik ben trots op Grace en haar werk en ik weet zeker dat Het Diamantprincipe voor velen een onschatbare bron van wijsheid en inzicht zal zijn. Ik ben dankbaar dat ik haar als vriendin heb en wens jullie veel leesplezier met haar boek.

Dr. Ghiselle

Huisarts

1. Economisch succes

De zoektocht naar de schat

‘Ik weet niet meer hoe ik het moet volhouden.’ John kijkt mij wat afwezig aan. ‘Ik ben echt bang dat de ambulance vandaag of morgen voor de deur staat. Intussen heb ik zoveel psychologen versleten, maar niemand schijnt mij te kunnen helpen.’ John staart naar zijn pen die hij wat onrustig tussen zijn handen laat draaien. ‘Misschien ben ik wel niet te helpen’, zegt hij zacht.

‘Hoeveel gaat het jou kosten als jij en jouw bedrijf omvallen?’

Nog altijd starend naar zijn pen trekt John een zure glimlach. ‘Negen miljoen loop ik dan mis, maar dat is niet eens het ergste. Dan is alles voor niets geweest.’

Wat is de prijs van jouw succes? Welke prijs heb jij moeten betalen?

De meeste mensen denken over deze vraag niet eens na. Tja, een huwelijk of misschien wel meerdere huwelijken die op een (vecht)scheiding uitliepen. De chaos van het gezinsleven waar je geen controle over lijkt te hebben. De vage gezondheidsklachten en vermoeidheid die je beperken te knallen zoals je dat altijd hebt gedaan.

Is het de eeuwige drang naar studeren in de hoop eindelijk vol zelfvertrouwen in jouw business te staan? Staat de liefde voor jouw werk, wat ooit jouw passie was, onder het vriespunt en kan het je allemaal gestolen worden? Of is het de moneyflow die wijd openstaat, maar aan de andere kant ook weer met bakken leegloopt, waardoor het gevoel heerst dat er veel mensen en overheidsinstanties rijk van je worden terwijl jij doorploetert? Of is het de eenzaamheid die achter het masker schuilt?

Is het toeval?

Nee, er is een reden.

Wat is succes eigenlijk?

Op de vraag wat succes voor hen betekent, geven mijn cliënten vaak antwoorden zoals financieel onafhankelijk zijn, vrij om te kunnen doen wat ze willen, hun leven leiden in een droomhuis, alles hebben waar ze ooit naar hebben verlangd.

Bij succes denken velen aan rijke beroemdheden zoals voetballers, artiesten, rocksterren, zakenmensen in privéjets enzovoort. Wat we van hen zien, is het economische succes. Maar een steenrijke beroemdheid met gezondheidsproblemen en een drugsverslaving hoeft niet per definitie succesvol te zijn, of toch niet volgens de maatstaven van gezondheid en geluk.

Als we de Dikke van Dale raadplegen, is succes: ‘Een goede afloop, uitkomst of uitslag, iets dat goed afloopt. De geslaagde verwezenlijking van een voornemen.’

De definitie van de Amerikaanse auteur en radiopersoonlijkheid Earl Nightingale1 is dan weer: ‘Success is a progressive realisation of a worthy ideal.’

Uit bovenstaande definities kun je concluderen dat succes een proces is en geen eindresultaat. Het succes is een goed afgerond proces na het bepalen van een doel, een worthy ideal. Dit doel is persoonlijk en het resultaat is niet altijd SMART2 te formuleren.

Wat ik als ‘goed afgerond’ beschouw, hoeft voor een ander niet hetzelfde te zijn. Het is een ideaal, een idee dat jij voor ogen hebt en dat blije gevoel geeft als jij eraan denkt. Een maandomzet van 10k kan voor de één succesvol zijn en voor de ander zijn grootste nachtmerrie. Miljonair en succesvol zijn staat niet gelijk aan het hebben van een rijk leven. Ik kan genoeg multimiljonairs opnoemen die zich achter hun imago verschuilen en zich absoluut niet rijk, gelukkig en gezond voelen. Je kunt hier ook voorbeelden noemen van wat succesvol is voor jou op het vlak van gezondheid, sociaal leven, liefdesleven, persoonlijke ontwikkeling en toekomstperspectief.

In dit boek neem ik je mee in de verschillende facetten van succes om je te inspireren en te laten claimen wat al van jou is. Voelt het als een leegte, puinhoop of zelfs onherstelbare chaos? Succes is een proces dat als water van A naar B loopt. Hoe de oppervlakte ook zal zijn, water zal altijd zijn weg vinden. Dit betekent dat je ook in uitzichtloze situaties een doel kunt stellen en het tij kunt keren.

Hoe fijn is de gedachte dat je alles kunt creëren waar je maar van droomt? Je hebt al bewezen dat je een topprestatie kunt leveren. Je hebt jezelf er al van kunnen overtuigen dat je iets kunt creëren waar je zo vol van bent. Maar misschien voelt dat niet zo of zie je het zelf niet eens. Waarschijnlijk gaan jouw gedachten naar de gebieden waar je absoluut niet blij van wordt, of zelfs ongelukkig, en vraag je je af waarom het jou niet lukt of misschien niet gegund is.

Ik heb meerdere keren van cliënten gehoord dat zij zichzelf (onbewust) een beperking oplegden. Zou je alles mogen hebben? Eerlijk is eerlijk. Het feit dat je dit leest, is voor mij de bevestiging dat ik dit voor jou heb geschreven.

Gedreven ondernemers, topsporters, zelfstandige zorgverleners, beroemde uitvinders en krachtige leiders die op het hoogste niveau fungeren, zijn begonnen met wat ik ‘passie’ noem. Dat is iets wat je leuk leek en zonder al te veel nadenken gewoon hebt gedaan, iets waar de omgeving misschien niets in zag of wat zelfs onmogelijk leek. Het is dat ene gevoel waardoor je een succesvol bedrijf uit de grond kunt stampen met grootse resultaten die je doen duizelen. Je bent bezig met iets waar je blij van wordt en nooit van hebt durven dromen dat het zo zou uitpakken. Je liet immers iets groeien wat ooit begon met slechts één gedachte: ‘Hoe cool zou het zijn om dit neer te zetten?!’

Bijzonder, hoe het dan ook lukt om juist die ene gedachte te combineren met een gevoel, een overtuiging, een passie en het plaatje in je hoofd, zodat alles samen uitgroeit tot een groot succes.

Maar dan...

Hoe komt het dat iets met zoveel inspanning en passie uitgroeit tot iets waar je geen controle meer over lijkt te hebben? Iets wat net als een baksteen stevig in je hand ligt, maar nu als los zand door jouw vingers lijkt te glippen? Hoe harder je knijpt, hoe meer zandkorrels er wegstromen. Er komt steeds meer gedoe en geneuzel over zaken waar je niet mee bezig wilt zijn. Er staan steeds meer mensen op de loonlijst met wie je weinig voeling hebt, die je niet persoonlijk kent en die nooit de werkzaamheden zullen uitvoeren zoals jij dat doet. Op het einde van de dag vraag je jezelf af wat je nu eigenlijk gedaan hebt, om vervolgens tot de conclusie te komen dat je continu brandjes bluste en dat je eigen werk bleef liggen.

Wat als aan het einde van de dag de voldoening ontbreekt?

Je komt tot de ontdekking dat je door al die stress op je tandvlees loopt en langzaam verandert in een persoon die je niet wilt zijn. Geïrriteerd mopperen op de werkvloer en snauwen tegen de kinderen of jouw dierbaren is niks voor jou, toch?

Je voelt je misschien machteloos, maar besef dat je altijd een keuze hebt, ook al zie je het grotere plaatje nu niet. Misschien zie je jouw onvermogen om alles onder controle te houden wel als zwakte, falen of opgeven?

Uit persoonlijke ervaring weet ik dat juist de sterksten de hardste klappen krijgen. Waarom? Omdat zij het vermogen hebben zichzelf volledig weg te cijferen. Maar hoe fantastisch je het ook doet, ook jij hebt af en toe een oplaadmoment nodig. Hoe fantastisch jouw elektrische auto ook rijdt, om niet onverwacht stil te komen staan, zul je tijd moeten nemen om letterlijk stil te staan en op te laden. Ook ik ontkende vaak de waarschuwingen van mijn omgeving en mijn lichaam. ‘Joh, dat overkomt mij niet!’

Er komt een moment waarop je de prijs moet betalen. Betaal je met jouw gezondheid, jouw geluk of misschien wel beide?

Of is er misschien helemaal geen prijs?

In dit boek wil ik je meenemen naar de prijs die wij als ambitieuze leiders, ondernemers, zelfstandige zorgverleners en vakexperts onbewust betaalden of nog steeds betalen voor ons economische succes. Ik wilde dat ik dit boek vijfentwintig jaar geleden zelf had kunnen lezen. Het had me zoveel verdriet, teleurstelling in mezelf, frustratie, boosheid, gezondheidsproblemen en geld kunnen besparen. Werkelijk tonnen heeft het mij gekost om in te zien dat schoppen tegen muren totaal zinloos is.

Mijn oma zei altijd: ‘Wie niet luisteren wil, moet maar voelen.’ Ze had gelijk, ik heb het gevoeld. Maar ik begreep niet waar die muur vandaan kwam. En ik kon zeker niet accepteren dat die muur zou blijven staan.

Ik wil je graag meenemen op wat misschien wel het grootste avontuur zou kunnen zijn.

Onbewust ben ik altijd op zoek geweest naar mijn schat, dat waardevolle in mijzelf, het gevoel waarmee ik met voldoening en een glimlach de dag mag afsluiten. Ik dacht ‘de schat’ te kunnen vinden door als een malle met een pikhouweel in het donker te hakken op plaatsen waarvan ik dacht hem te kunnen vinden. Dat voelde zo zwaar en uitputtend, maar ik beet me erin vast en weigerde op te geven.

Het doet mij denken aan mijn cliënten die keer op keer vertellen dat zij écht door een hel gaan. ‘Klopt’, beaam ik dan met het volgende advies: ‘Gewoon door blijven lopen, er is licht aan het einde van de tunnel. Als je dit nog niet ziet, dan ben je nog niet aan het eind.’

Heel flauw misschien, maar ik zal in dit boek complexe situaties uit het verleden belichten vanuit het diamantprincipe dat ik ontwikkelde. Met complexe situaties bedoel ik de momenten die we helaas allemaal hebben meegemaakt: je adem stokt, de tijd staat stil, het lijkt alsof de grond onder je voeten wegzakt. Je zit in de nachtmerrie of een hele foute film waarvan je denkt dat die nooit zal eindigen en die nog jarenlang tot in het kleinste detail in jouw geheugen gegrift staat.

Geluk en gezondheid zijn niet vanzelfsprekend. Sterker nog, ze komen ook niet aangewaaid als jouw focus alleen op het economische lag of ligt. Een succesvol leven is veel meer dan veel geld verdienen en ervan uitgaan dat geluk, liefde en gezondheid er vanzelf bijkomen. Alles verandert wanneer jij de keuze maakt om het anders te doen en de controle over jouw leven terugneemt.

Drive to success

Bram hoort het verdere verhaal aan, maar de woorden lijken aan hem voorbij te gaan. Stress, dat kan toch niet? Bram had zijn vertrouwen in de gezondheidszorg verloren toen hij het gevoel had dat ze hem niet serieus namen. Door de huisarts was hij naar specialisten verwezen en hij had zelfs een second opinion gezocht. Niemand kon bevestigen waarvan hij zelf overtuigd was: er moest iets ernstigs aan de hand zijn met zijn gezondheid. Zelf had hij het idee dat het een hartaandoening was of misschien wel een levensbedreigende ziekte. Die druk op zijn borst, die hartkloppingen, de extreme vermoeidheid: ze moesten een oorzaak hebben. Om bevestiging te krijgen, besloot hij te investeren in een uitgebreid gezondheidsonderzoek in een privékliniek net over de Duitse grens.

‘Ik wil u adviseren om hulp te zoeken bij iemand die gespecialiseerd is in stress- en burn-outklachten.’ vervolgt de arts zijn verhaal. ‘Heeft u nog vragen?’

Afwezig schudt Bram zijn hoofd, geeft hem een hand en verlaat de spreekkamer.

‘Kunt u mij helpen? Iedereen denkt dat ik lichamelijke klachten heb die door stress veroorzaakt worden.’ Bram kijkt mij met een bleek gezicht en doffe ogen aan. Onder zijn ogen zijn donkere kringen die vertellen dat het een tijdje geleden is dat hij goed heeft geslapen. Aan zijn houding is zichtbaar dat hij zich oncomfortabel voelt. Tijdens onze kennismaking neem ik met Bram een uitgebreide vragenlijst door.

‘Ik wist niet dat wat ik voel veroorzaakt kon worden door stress? ’s Avonds lijken de klachten erger te worden. Na een lange werkdag wil ik ontspannen, maar dan lijkt het alsof het onrustige gevoel alleen maar erger wordt. Ik werk vaak ‘s avonds nog door, maar als ik dan wil slapen, lukt het me niet. Ik heb in de loop der jaren een succesvol internationaal bedrijf opgebouwd. Op dit moment sta ik op het punt om alles in de fik te steken. Ik mag het misschien niet zeggen en eigenlijk wil ik er niet aan denken, maar ik kan niet meer. Ik ga hier kapot aan.’

Controle hebben over wat je goed kunt en er ook nog veel geld mee verdienen: klinkt fantastisch, maar wat heb je eraan als je het gevoel hebt elk moment om te kunnen vallen of zelfs alles wilt verbranden wat je hebt opgebouwd?

‘Nog even volhouden en dan is er rust’, denken velen, maar die rust komt bijna nooit.

‘Nog even volhouden en dan gaat het beter’, klinkt bemoedigend, maar wat als je het als excuus gebruikt, als uitstelgedrag? Wat als de situatie een beslissing nodig heeft die je eigenlijk niet wilt nemen? Dan wordt het een ander verhaal en ben je aan het uitstellen.

Misschien voelt het niet als uitstelgedrag en is het slechts een kwestie van prioriteiten stellen waarbij jij onderaan het lijstje staat?

Heb jij jezelf weleens afgevraagd hoe het komt dat je voor jezelf zo’n pitbullmentaliteit hebt ontwikkeld? Dat je je in iets vastbijt en weigert los te laten? Hoe komt het dat er een ongelooflijke drang naar presteren is zodat je onbewust, maar wel vrijwillig, jouw geluk en gezondheid wilt opofferen?

Ik herken de drang om te presteren met torenhoge ambities, misschien ook wel om mezelf te bewijzen. Tijdens mijn opvoeding herhaalde mijn vader vaak de woorden: ‘Ik kan niet ligt op het kerkhof, ik wil niet ligt ernaast.’ Die woorden kreeg ik naar mijn hoofd geslingerd als ik dacht dat ik iets niet kon. Vaak voelde het alsof hij geen zin had om me te helpen, wat erin resulteerde dat ik me geregeld alleen voelde en licht in paniek raakte in een onbekende situatie. Later was ik dankbaar, want zijn woorden en attitude hebben me ver gebracht. Achteraf gezien had ik de woorden wat milder voor mezelf moeten toepassen. Ik ontwikkelde snel een zelfstandigheid en in mijn tienerjaren zag ik de uitspraak als een soort mantra die ik gebruikte als ik iets nieuws moest doen. Ik kan alles en als ik het niet kan, zorg ik dat ik het leer. Een mooi motto, maar als je dat mengt met perfectionisme, de keiharde interne criticus en de pleaser, wordt het leven er niet makkelijker op. Het zorgde ervoor dat hulp vragen moeilijker werd. Ik deed liever alles alleen dan dat ik hulp van anderen moest vragen. Hulp van een ander aanvaarden voelde als falen, een tekortkoming van mezelf. Stel je voor dat de ander mijn hulpvraag met nee zou beantwoorden? Dat zou me nog ongemakkelijker laten voelen. Uiteindelijk heb ik in de spiegel moeten kijken en kwam ik onder andere bij de onderliggende vraag: zijn de doelen in mijn leven wel de mijne of zijn het mijn doelen geworden doordat ik mezelf vergelijk met anderen en laat beïnvloeden door de maatschappij en (sociale) media? Of is het de weerstand naar de mensen om mij heen die van mening zijn dat ik gewoon en vooral ‘normaal’ moet zijn of als oudste kind uit een gezin van elf toch geen kans van slagen zou hebben?

Een mooie vraag om aan onszelf te stellen is wat we ervoor over hebben om succesvol te zijn.

Hoe komt het dat succes behalen op één vlak werkt en op een ander totáál niet?

‘Wat ik het allerliefste zou willen?’ Bram herhaalt mijn vraag. Bedenkelijk kijkt hij me aan.

‘Eerlijk? Maar wat ik wil kan toch niet.’ Even is er een stilte, alsof Bram twijfelt of hij de woorden wel zou uitspreken. Aan zijn ogen zie ik dat de vraag hem emotioneert.

‘Wat ik het liefste zou willen, is rust. Rust in mijn hoofd, rust om te genieten met mijn gezin, de tijd nemen om ook te kunnen genieten van het zakelijke succes. Het lijkt net alsof dat niet mogelijk is. Als ik eraan denk, voel ik die druk op mijn borst al terugkomen en word ik benauwd.’

Meer om te verliezen

Bram komt uit een rasechte ondernemersfamilie. Zijn vader runde een klein maar succesvol kruidenierswinkeltje. ‘Hij was altijd een harde werker, maar we hadden het goed’, kon Bram zich herinneren. ‘Het hele gezin paste zich aan. We wisten ook niet beter. Mijn moeder hielp wel wat mee achter de schermen, maar kon haar focus voornamelijk op het gezin richten. Dat waren mooie tijden. Alles veranderde toen de supermarkt in het dorp kwam. Ik was achttien en had met mijn vader te doen. Die arme man had jaren gezwoegd om alles draaiende te houden, maar de grote supermarkt heeft ervoor gezorgd dat hij failliet is gegaan.’

‘Volgens mij ben ik niet bang voor een faillissement.’ Bram kijkt bedenkelijk. ‘Het zou wel héél raar moeten lopen als dat gebeurt. Ik weet dat veel ondernemers bang zijn om kopje-onder te gaan, maar ik niet hoor. Ik heb het zodanig geregeld dat ik een dik jaar zonder omzet mijn bedrijf en het leventje dat ik nu heb kan voortzetten. Ik ben slim en creatief genoeg om binnen dat jaar te bedenken dat ik misschien iets anders moet doen in mijn business. Nee, ik ben er niet bang voor. Dat heb ik na mijn vaders faillissement wel in het achterhoofd gehouden: de successen van vandaag zijn geen garantie voor morgen.’

Bram glimlacht en ik zie dat hij dat oprecht ook zo voelt.

‘Ik kan zelf niet goed bedenken wat de reden zou zijn dat mijn stress in de loop van de maand toeneemt.’

Bij onze volgende sessie bespreken we Bram zijn opdracht. Hierin heeft hij zijn eigen lichamelijke reacties op situaties geobserveerd en opgeschreven.

‘Er vielen mij toch een paar dingen op die een beetje raar waren... Als eerste voel ik een soort schokje in mijn lijf wanneer mijn vrouw facturen op mijn bureau legt. Vervolgens heb ik de behoefte mijn investeringen en betalingen met haar te delen, terwijl zij daar zelf niet om vraagt. Sterker nog, ik vraag me af of ze wel echt luistert. Het is net alsof ik haar in de financiën wil betrekken. Ze zegt dat ik me niet zo gespannen moet gedragen. Dit gevoel lijkt aan het einde van de maand het heftigst te zijn. Waar mijn lichaam precies op reageert, is mij nog onduidelijk. Het zal wel met geld te maken hebben. In die dagen betaal ik altijd mijn facturen.’

Bram krijgt het inzicht dat zijn stress geldstress is.

‘Geldstress, dat is eigenlijk wel grappig. Dat is toch niet nodig?’ stelt Bram zichzelf de vraag.

‘Dat weten jij en ik, maar dat weet jouw brein blijkbaar niet. Er is iets wat jouw brein triggert en dat heeft altijd met het verleden te maken.’

Het lijkt wel of ondernemers steeds meer en harder gaan werken. Ze volgen het nieuws en de media en maken zich (on)bewust zorgen over allerlei crisissen, inflatie, rentewijzigingen, personeelstekorten, de effecten van natuurrampen en wisselende perikelen rond virussen. Er is genoeg om nachtenlang van wakker te liggen en je suf te piekeren over de zorgen van morgen. ‘Pakken wat je pakken kunt, want misschien is het morgen weer anders en de concurrent zit immers ook niet stil’, is misschien wel een onbewuste nieuwe mantra waardoor veel ondernemers blijven doorwerken en de signalen van een vermoeid lichaam negeren.

‘Als ik moe thuiskom en na het eten mijn administratie nog moet doen, heb ik ook nog mijn partner die begint te zeuren: je bent alleen maar met jouw werk bezig. Zijn wij niet meer belangrijk, hoor ik dan. Daar word je toch helemaal moe van? Alsof ik voor de lol mezelf op kantoor opsluit en er weer een dag voorbij is dat ik mijn kind niet heb gezien. Maar stoppen is geen optie. Er zal toch iemand moeten zijn die het levensonderhoud, de hypotheek en de luxevakanties betaalt? Ik bedoel, het is leuk hoor allemaal, maar ik breng wél geld naar huis. In zo’n huis wonen en dit leven leiden eist wel wat offers.’

Wat drijft mensen toch dat zij weken, maanden of misschien wel jaren tot het uiterste door kunnen gaan? Zijn het hun idealen? Is het de loyaliteit naar hun klanten of misschien wel de zware verantwoordelijkheid van de kostwinnaar?

Voor een onderzoek in Azië3 werd aan twaalfduizend miljonairs gevraagd of zij zich rijk voelden. De eerste miljonair vond van niet, met als reden dat hij de tien miljoen nog niet in zijn bezit had. De volgende, die boven de tien miljoen zat, voelde ook niet dat hij rijk was. Zijn reden was dat hij geen privéjet bezat. De derde miljonair, met een omzet boven de tien miljoen en in het bezit van een privéjet, vond ook niet dat hij rijk was. Zijn jet had maar zes zitplaatsen en hij had graag iets groters, net als zijn buurman.

Het is een interessant onderzoek waarbij ook ik mezelf ben gaan afvragen: wanneer voel je je rijk en hoe meet je dat? Als we bovenstaand onderzoek mogen geloven, zijn geld en materialisme geen goede maatstaf, want het is blijkbaar nooit genoeg. Het is net alsof we de horizon willen bereiken, maar daar nooit raken. Als we inkomen als maatstaf nemen, lijkt de grens mee te schuiven op een net ongrijpbare afstand. Het doet me denken aan jachthonden op een renbaan die achter een kunstkonijn jagen dat hen net altijd voorblijft, tot zij finishen.

Niet leven, maar overleven

Om mij heen hoor ik vaak ‘ik ben gestrest’. Steeds vaker valt het mij op dat mensen stress overnemen alsof het een soort virus of verkoudheid is, iets wat komt aanwaaien en overdraagbaar is en wat je ook opeens hebt.

‘Hij komt gestrest de kamer in en nu ben ik het ook. ‘

‘Hij maakt mij zó boos en nu ben ik ook gestrest.’

‘Mijn partner komt met stress en een pesthumeur thuis en nu voel ik me ook gespannen en is mijn humeur ook verpest.’

‘Ik kreeg slecht nieuws of ik moet iets spannends doen en nu ben ik gestrest.’

‘Ik werd al wakker met het idee dat ik géén zin in die vergadering heb en voor ik de dag begin, ben ik al gestrest.’

‘Thuis hangt een onrustige sfeer en dan kan ik ook niet ontspannen en blijf ik gestrest.’

In bovenstaande voorbeelden lijkt het alsof stress iets is waar we zelf geen invloed op hebben. Mensen die mij hebben geïnspireerd met ‘vernieuwde wetenschap’ zijn onder andere dr. Bruce Lipton (celbioloog) en dr. Joe Dispenza (auteur, neurowetenschapper).

Door hun baanbrekende werk en passie voor het leven hebben zij me tijdens mijn eigen zoektocht nieuwe kennis en de bevestiging gegeven dat je wel degelijk invloed hebt op hoe je je voelt. Voor mij ging er een andere wereld open.

Ik herinner me nog de kennismaking met Natasja. Ook met haar doorliep ik de vragen die mij inzicht geven in welke mate er ‘schade’ is ten gevolge van een chronisch te hoog stresslevel. Ze voelde zich extreem vermoeid, maar kon niet slapen. Het kwam geregeld voor dat ze zichzelf rond drie uur ’s nachts naar haar slaapkamer sleepte om dan nog minimaal een uur geïrriteerd naar haar snurkende echtgenoot te luisteren. ‘Als ik dan bijna in slaap val, beginnen die benen weer op te spelen. Vreselijk, alsof er hele hordes mieren door mijn benen marcheren. Onrustige benen, zegt de huisarts. Niets aan te doen.’

We gaan verder met de lijst.

‘Ja, maagklachten, ik slik van alles, maar niets helpt echt. Stoelgang is al jaren een drama.’

‘Ik denk dat ik dement word, ik kan niets meer onthouden. Laatst was ik mijn boodschappen kwijt en raakte helemaal in paniek. Mijn dochter vond ze later allemaal keurig opgeruimd in de koelkast. Ik kan het me echt niet meer herinneren, maar ik ben de enige die dat heeft kunnen doen. Ik denk dat ik gek aan het worden ben.’

‘Concentratie? Nee heb ik niet.’

‘Focus? Nee, het is chaos in mijn hoofd. Ik word zo moe van dat overvolle hoofd, soms kan ik niet eens een gesprek volgen. Dat kun je toch niet maken als je met een klant in gesprek bent?’

‘Laatst had ik weer een foutje gemaakt. Ik doe dat nooit.’

‘Privé loopt het vaak in het honderd, maar als ik werk, is het perfect. Het moet perfect zijn. Maar zelfs dat lukt me niet meer.’

Halverwege de vragenlijst zag ik haar gezicht bedrukter worden.

‘Ja, die druk op mijn borst, die is het ergst als ik rustig op de bank wil chillen of komt opzetten als ik moet presteren. Gejaagd gevoel herken ik ook. Het zorgt ervoor dat ik niet kan stilzitten. Het liefst wil ik dan een rondje rennen of iemand in elkaar slaan.’

Ze forceert een glimlach en kijkt gerustgesteld wanneer het grapje bij mij goed valt.

‘Het lijkt wel of ik elke dag spierpijn heb, van mijn hoofd tot mijn knieën zit ik vast. Die nek, schouders en rug doen altijd zoveel pijn. De masseur verlicht het even, maar binnen een dag zit het weer muurvast.’

‘Ja, kort lontje, ik kan om niets ontploffen.’

‘Ja, op emotioneel vlak... ‘

Wanneer we het einde van de vragenlijst naderen, begint Natasja te huilen. Ze houdt haar handen voor haar gezicht. Als haar tranen eenmaal gedroogd zijn, vraagt ze: ‘Komt het nog goed met mij?‘

Veel stress in een hectisch leven eist op een gegeven moment zijn tol. Als je aan een ondernemer vraagt waarom hij of zij zelfstandige is geworden, dan geven de meesten als antwoord: vanwege de vrijheid, om dingen te doen die voor hen belangrijk zijn, om het net iets anders te doen dan de rest. Een leuk voornemen, maar vervolgens werken ondernemers veel harder voor vaak minder geld en doen ze dingen die iedereen ook doet om zo min mogelijk risico te lopen en de afwijzing te vermijden.

Ik heb een enorme fascinatie voor het brein gekregen. Wat ik me vroeger niet realiseerde, is dat de hersenen organen zijn, net als de maag, het hart, de darmen, de blaas enzovoort. De afgelopen decennia hebben wereldwijd verschillende onderzoekers vanuit de neurowetenschappen ontzettende ontdekkingen gedaan. Het blijkt dat de hersenen heel bijzonder zijn en kunnen fungeren als een supercomputer. Ik kan me het moment nog herinneren dat op onze basisschool een computer werd geïnstalleerd. Het was een gigantisch groot ding met een scherm dat niet meer te vergelijken is met de pc en platte schermen van nu. Mijn favoriete spel was Pacman en als ik daar eenmaal mee begon, was ik niet meer te stoppen. Die piepjes als je met het toetsenbord (de muis bestond toen nog niet) jouw Pacman door het labyrint probeerde te krijgen zonder gepakt te worden door de spookjes: ik kan ze me nog zo goed voor de geest halen. Ik herinner me hoe ik die spiksplinternieuwe computer wilde opstarten. Het was werkelijk een drama, want je moest codes intikken om de software, draaiende op MS-DOS, de juiste instructies te geven. Vergat je een dubbelpunt, letter of schuine streep dan deed de computer niet wat je wilde. Het is iets wat de jongere generatie zich niet eens kan voorstellen, maar ik heb het vermoeden dat jij je dit nog wel kunt heugen.

Vergelijk het opstarten van een oude MS-DOS-computer met de werking van je brein en met name het onbewuste brein. Je kunt de grootste successen voor je zien, zowel privé en zakelijk, en het succes met krachtige doelen bijna ruiken. Maar, als ze niet met de juiste codering worden ingevoerd, zal het brein (de hersenen in actie) nooit het gewenste resultaat geven. Het werkt ook niet om harder te werken, om honderd of wel duizend keer de instructie in te typen. Je zult de juiste taal van het (onbewuste) brein moeten leren spreken. Deze taal bestaat niet uit woorden, maar uit emoties. Ik zal in hoofdstuk 4.2.2: facet intellectueel succes verder uitleggen wat de redenen kunnen zijn dat jouw supercomputer niet doet wat jij graag zou willen.

Is er een intern conflict, dan uit zich dat in het lichaam als het gevoel van stress. Waar je rekening mee moet houden, is dat heftige emotionele gebeurtenissen – ik noem ze trauma’s – een zodanige impact kunnen hebben dat ze door de supercomputer niet worden verwerkt en accuraat worden opgeslagen als herinnering. In plaats van dat ze net als elke andere herinnering in het archief worden opgeslagen, blijven ze circuleren en hebben ze invloed op de manier waarop je denkt, handelt en voelt. In hoofdstuk 4.2 gezondheid zal ik vertellen hoe die supercomputer in elkaar zit en hoe jij hem kunt gebruiken in jouw voordeel in plaats van dat je gestrest op allerlei knoppen drukt zonder enig positief resultaat.

Een heftige gebeurtenis zou ook een woord kunnen zijn dat op jonge leeftijd vaak herhaald wordt. Een duidelijk voorbeeld daarvan was Jenny, een dame van begin twintig, op het eerste gezicht een opvallende verschijning. Ze had haar haren in de verschillende kleuren van een eenhoorn geverfd. Ze zag bleek, haar ogen waren mat en ze was altijd moe.

‘Nee, geen slaapproblemen hoor. Ik kan wel twintig uur per dag slapen.’

Ze kwam bij mij omdat ze al lang niet goed in haar vel zat. Bij het minste kon ze ontroostbaar in huilen uitbarsten. Ze was altijd ambitieus geweest, maar nu leek haar toekomst een onhaalbare zaak. Sterker nog, ze zat al jaren vast in een situatie waar ze alleen maar ongelukkiger van werd. Ze wist dat ze iets anders moest doen om zich los te wrikken, maar wist niet hoe. Door een bloedonderzoek kon ze uitsluiten dat ze iets anders onder de leden zou hebben.

In haar sessies kwam Jenny tot de ontdekking dat ze door de slechte relatie met haar vader haar zelfbeeld had veranderd. Zolang ze zich kon herinneren, noemde haar vader haar ‘hoer’, een ‘nietsnut’, een ‘waardeloos kind’. Ook nu ze volwassen was, kon het humeur van haar vader omslaan en kreeg ze weer een tirade aan scheldwoorden over zich heen. Als kind kon ze steeds beter aanvoelen en inschatten wanneer hij een woedeaanval kreeg. Ze probeerde hem niet te veel voor de voeten te lopen of sloot zichzelf op in haar kamer in de hoop dat alles zou overwaaien. Toen Jenny ouder werd, heeft ze geprobeerd er tegenin te gaan, wat bij haar vader resulteerde in vulkanische woede. Zwijgzaam liet Jenny de woorden over zich heen komen. ‘Ik was eraan gewend’, zei ze als ze aan deze momenten terugdacht.

Op een dag kwam ze de spreekkamer binnen en barstte in tranen uit. ‘Ik weet het niet meer hoor. Ik kan niks goed doen, ik ben waardeloos. Ik heb ruzie met mijn vader, mijn opleiding gaat slecht, op mijn stage blijk ik niets goed te doen en ik ben hartstikke moe.’

In een lichaamsgerichte sessie kon Jenny het effect van het jarenlang aanhoren van scheldwoorden voelen in haar lichaam: de druk op haar borstbeen, de vage buikpijn en het benauwende gevoel bij haar keel. Tijdens de sessie kon Jenny de situatie veranderen en verdwenen de emoties die in haar lichaam vastzaten. Ze kon zich losmaken van de overtuigingen die ze voor zichzelf herhaalde in haar onbewuste brein. Net als een virus in een computer verstoorde deze zelfspraak haar kijk op de wereld en haar toekomst.

De dag erna heeft ze actie ondernomen en is ze voor zichzelf kritisch gaan beoordelen wat haar energieslurpers waren. Binnen twee weken had ze zich ingeschreven om een studio te huren, had ze haar opleiding gestopt en haar dominante stagebegeleider vriendelijk bedankt voor het inzicht dat ze mocht ontvangen. Verder ging ze haar lichaam en brein leren een gezond slaappatroon te hebben. Dit begon ‘s morgens door haar brein te instrueren dat haar bed was opgemaakt en pas gebruikt mocht worden als het bedtijd was. Overdag zorgde ze goed voor haar lichaam met gezonde voeding en beweging en gaf ze mensen in haar omgeving, die haar negatief zouden kunnen beïnvloeden, minimale aandacht. Langzaam maar zeker veranderde haar energielevel, haar uitstraling, haar zelfspraak en zelfbeeld.

Ik heb maanden na het afsluiten van haar coachtraject een appje van haar gekregen: ‘Hi Grace, ik wil je nog even laten weten dat het goed met me gaat. Ik werk nu als ZZP’er op tijden en dagen zoals ik dat graag wil en dat het past bij mijn manier van leven. Ik ben pas verhuisd naar een mooi ruim appartement met een grote tuin. Ja, het is allemaal netjes opgeruimd. Je kunt trots op mij zijn. Ik voel me goed en ik ben zo blij met wat er allemaal in korte tijd is veranderd. Dank je wel.’

Waar niemand over praat, is wat stress precies is en hoe het ontstaat. Wie lange tijd veel stress in zijn of haar leven heeft gehad, wil daar vaak zo snel mogelijk vanaf. Ik zal je vertellen hoe.

Ik stel stress voor als een blinddoek. Het beperkt jouw inzichtelijke en creatieve vermogen en ontneemt je totaalbeeld op jouw keuzemogelijkheden, waardoor je continu twijfelt, onzeker wordt en ‘in het duister tast’. Dit heeft als gevolg dat de angst om de verkeerde keuze te maken toeneemt. Velen besluiten dan maar geen beslissing te maken en komen terecht in uitstelgedrag. Het ergste is dat je je bewust bent dat het probleem zichzelf niet oplost, maar vurig hoopt dat de confrontatie vanzelf overwaait met deze vorm van struisvogelgedrag. Ook ik heb mezelf met mijn kop in het zand wijsgemaakt dat het bij mij anders was. Ik kan er nu vele jaren later alleen maar om lachen en mezelf afvragen waarom ik het toen niet zag. Maar goed, achteraf gekletst is altijd anders. Door de blinddoek kon ik niet zien wat altijd als een bijzondere levensles en piñata voor mijn neus heeft gehangen. Je hebt nieuwe kennis nodig om te kunnen veranderen.

Alle stress is afkomstig door omstandigheden in jouw leven waarbij jij het onvermogen hebt om deze situatie te accepteren. Het niet kunnen accepteren is terug te leiden naar één of meerdere momenten uit jouw leven waarin je veel emotionele pijn hebt ervaren. Er ontstaat weerstand vanuit het brein doordat het bang is voor herhaling van vergelijkbare pijn. In plaats van iedere dag met hartkloppingen naar je werk te rijden of met een gejaagd gevoel in bed op jouw telefoon te scrollen, kun je jezelf ook de vraag stellen: waar ben ik bang voor? Niet direct jouw schouders ophalen en ‘geen idee’ roepen, maar denk er eens goed over na. Mocht je absoluut het antwoord niet weten, dan is dat niet raar. Vaak ligt het diep verborgen in het onbewuste brein en lijkt het alsof je het vergeten bent. Ik maak het zo vaak mee dat mensen mij stomverbaasd aankijken tijdens hun sessie. Het pijnlijkste moment lag in hun kinderjaren en was zo ver naar de achtergrond gedrukt dat zij dit met het bewuste brein, het logische verstand, niet konden achterhalen.

Wat is stress nu echt als we kijken naar het effect in het lichaam?

Stress is niets meer dan een biochemische reactie waarbij het stresshormoon cortisol, wat in de bijnieren wordt aangemaakt, samen met onder andere adrenaline als een cocktail aan de bloedbaan wordt afgegeven. Vervolgens reageren al jouw cellen op dit stofje en komen zij in actie. De prikkel tot het (flink) verhogen van cortisol in het bloed is hét signaal van het brein om de rest van het lichaam te laten weten dat er een luchtalarm is. Direct zijn alle cellen paraat en wordt ons verdedigingsmechanisme geactiveerd. Jij kunt dat herkennen in jouw lichaam door de stressreacties die je voelt. Denk aan de verhoogde hartslag en ademhaling, het gejaagde gevoel, het spannen van spieren, de onrust op de bank of in bed, de vermoeidheid, het gepieker, de onzekerheid, niet meer helder kunnen nadenken en alleen nog meer problemen zien. Maar ook somberheid, het achteruitgaan van je geheugen en concentratie, maag-darmproblemen, vage klachten door een verlaagd immuunsysteem, doffe huid, haaruitval, hormonale veranderingen, lager libido en onvruchtbaarheid kunnen gevolgen zijn wanneer je een hoog stresslevel voor een langere periode aanhoudt. Chronische stress is killing en je raakt steeds meer iets van jezelf kwijt. Helaas verdwijnt het ook niet met een paar weken vakantie. Misschien zwakt het wat af, is de druk van de ketel, maar het zal altijd weer terugkomen. Maar stress komt ergens vandaan. Stressreacties zijn slechts triggers om jouw aandacht te krijgen voor een dieperliggend probleem uit jouw verleden.

In het voorbeeld van Bram kwam zijn geldstress ergens vandaan. Hij gaf zelf aan dat het faillissement van zijn vader hem persoonlijk niet echt heeft geraakt. Hij vond het afschuwelijk dat het gebeurde uiteraard, maar lag er geen nacht wakker van. Tijdens een sessie zoomden we verder in op Brams geldstress.

‘Ik kan niet geloven dat dit de wortel van mijn geldstress zou zijn?’

Bram kwam tot het rustgevende inzicht dat zijn geldstress wel degelijk afkomstig was uit de periode rondom zijn vaders faillissement. Vanuit het onbewuste brein kwam een ‘vergeten’ herinnering naar boven. Op een ochtend trof hij zijn moeder totaal verslagen op een keukenstoel aan. Ze huilde hartverscheurend en was bang voor de toekomst. De toen achttienjarige Bram had zich totaal machteloos gevoeld, niet wetende hoe zijn arme moeder te troosten. Haar echtgenoot had haar nooit op de hoogte gehouden dat de omzet flink gedaald was met de komst van de supermarkt. Dit beeld van zijn diepongelukkige moeder sloeg bij Bram in als een bliksemschicht in het brein en lichaam. Opeens viel er een aantal puzzelstukjes op hun plek. Hij begreep waarom hij de behoefte voelde om zijn vrouw op de hoogte te houden van zijn investeringen en facturen. Hij wilde absoluut (op onbewust niveau) niet dat zijn vrouw plotseling overvallen zou worden met een flinke negatieve tegenslag, zoals hij ooit zijn moeder ontroostbaar had aangetroffen.