© Doorbraak, Antwerpen, 2024

Opmaak en tekstcorrectie: WIL.T

https://boeken.cafe

ISBN print 978 949 3306 967

ISBN e-boek 978 949 3306 998

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en/of worden openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke (elektronische of mechanische) wijze dan ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever of auteur.

Theo Francken

Sander Loones

Puinhopen van Vivaldi

Voor An en Ilse

Inhoud

In kiezersbedrog geboren

Alsof uw centen er niet toe doen

Boekhoudkundige creativiteit

Budgettaire puinhoop

Zelfpromotie

Ongedekte cheques

Belastingtsunami

Fata morgana

Staatsbon of staatsbom?

Wie wordt de volgende Dehaene?

Zuurverdiend pensioen

PS-oorlogsmachine

Rode loper

Minimumpensioen

Europese banbliksems

Pensioenonzekerheid

Het zijn zotten die werken

Jobs, jobs, jobs

Handen te kort

Werkloosheidsval

Belastingen op loon

Hangmat

Ziek België

Werk, motor van integratie

Alle sluizen open

Asielcrash

Wir schaffen das

Blijf-in-België-wet

Kom-naar-België-wet

Staatssecretaris voor Immigratie

Land zonder eer

De zaak-Assadi

De zaak-Zakani

Land zonder Leger

Defensierealisme

Defensienaïviteit

‘Meer hebben we niet, meneer Zelensky’

NAVO free rider

Kruistocht tegen kernenergie

Dogma

Kroniek van een fiasco

Hold-up

Nucleaire renaissance

Dat nooit meer

In kiezersbedrog geboren

Voorwoord door Peter De Roover

N-VA-fractieleider Kamer van Volksvertegenwoordigers

Meer dan een miljoen mensen stemden op 26 mei 2019 voor de N-VA, waardoor onze partij met voorsprong de grootste van het land werd. Aan de overzijde van de taalgrens kwam niemand in de buurt. De PS landde op zo’n 640.000 stemmen. Het mandaat van de kiezer voor de N-VA werd echter niet gerespecteerd. De traditionele partijen vormden een jaar later een coalitie van de kleintjes. Vrijwel alle Waalse partijen werden aan boord gehesen, wat zorgde voor een enorm machtsoverwicht van de Franstaligen. Een regering zonder Vlaamse meerderheid, die donkere schaduw over de regering-De Croo tekende het hele Vivaldi-beleid.

De puinhopen die volgden, waren voorspelbaar én werden voorspeld. Op 1 oktober 2020 stelde Alexander De Croo zijn regering voor aan het parlement. ’s Anderendaags trok ik als voorzitter van de grootste fractie het debat op gang. U leest hieronder enkele van mijn voorspellingen (in cursief letterlijk uit mijn tussenkomst). Ze passen perfect bij dit eindrapport.

‘U leidt geen regering maar een studiebureau. Ik kijk uit naar de tonnen papier die daaruit voortvloeien.’ Over broodnodige hervormingen werd in het regeerakkoord enkel gesproken in een ‘flou artistique’, geen concrete hervorming te bespeuren. ‘We vinden niet één deugdelijke arbeidsmarktmaatregel terug. Dat deze portefeuille in handen kwam van een PS-minister maakt ons niet optimistischer.’ En of we gelijk kregen. Wie dan precies zorgde voor die ‘tonnen papier’? Vooral de CD&V. Zij beperkte haar impact op de regering door studiewerk neer te kwakken over fiscale hervormingen of migratiewetboeken. Effectief resultaat bleef achterwege.

‘Achter al die wazigheid zit veel onenigheid verscholen.’ Gevolg: wanneer het erop aankwam, eindigde het gehakketak steevast op afstel van de nodige hervormingen. Dat Vivaldi daardoor enorme tekorten zou opstapelen, stond ook in de sterren geschreven. ‘Premier, u knoopt weer aan bij het paarse gebruik om centen uit te delen als bindmiddel voor de coalitie. Het is dan ook geen toeval dat u geen minister van Begroting hebt, maar een staatssecretaris. Om de vraag wie de rekening betaalt, maakt u een grote bocht.’ Het resultaat is er naar. De begroting is een ramp.

Het beste moet nog komen, zo klinkt het bij premier De Croo. Maar zo klonk het ook al in 2020. Die handigheid mogen we Vivaldi niet ontzeggen. ‘U belooft een werkzaamheidsgraad van tachtig procent, maar verwijst die doelstelling naar 2030. Dus kunnen wij uw regering daarop niet afrekenen in 2024.’ Wanneer zowat alle Vivaldi-voorzitters vandaag rondbazuinen dat de grote hervormingen nog moeten komen, dan stond ook dat eigenlijk al in het regeerakkoord. Netjes aangekondigd dat het niets zou worden.

Nog een greep:

‘In uw regeringsverklaring kwamen veiligheid en justitie heel beperkt aan bod. Dus we zullen moeten afwachten.’ We wachten nog. ‘De woorden “China” of “Rusland” komen niet één keer voor in het regeerakkoord. Viel het uw regering niet op dat het optreden van China in de wereld, zelfs in Europa, vragen doet rijzen? Hoe is het mogelijk dat u daaraan niet één enkel woord besteedt?’ Toen sloot hij de ogen, vandaag bestijgt De Croo ongegeneerd de internationale podia om zich te presenteren als mister Solution.

‘En hoe zullen de bijwijlen wat moedigere woorden over asiel zich verhouden tot het activistische discours van Ecolo-Groen? Ik heb de neiging een paar zakken chips te bestellen om die discussies een beetje comfortabel te kunnen volgen.’ De zakken chips zijn weg, in beslag genomen door de deurwaarder.

‘U kiest voor het voortzetten van een inefficiënt, uitgeleefd Belgisch bestuursmodel. U zal het probleem waarmee wij kampen niet aanpakken en dus zal de volgende regering opnieuw moeilijk gevormd kunnen worden als het al mogelijk is.’ We schrijven oktober 2020 en wat blijkt nu? Inderdaad. Vandaag toetert De Croo volop dat na de verkiezingen geen tijd mag verloren worden. Terwijl zijn eigen regering samen te vatten is als: jarenlang puur tijdverlies.

Daadkrachtig besturen, dat kan natuurlijk nooit met een instabiele regering. Dat wist Alexander De Croo toen eigenlijk ook wel. In een interview kort voor de start van Vivaldi merkte hij op: ‘Zonder N-VA en PS krijg je nooit een stabiele regering. Een paars-groene regering zie ik niet zitten. Open VLD deed het niet goed bij de verkiezingen. Wij zijn zevende partij in het parlement. Je moet de democratie respecteren. Als eerste minister zonder slagkracht ben je de dweil van de regering.’ Intussen inderdaad bewezen.

Onze fractie levert sterk en kwalitatief oppositiewerk. Twee staatssecretarissen moesten erdoor opstappen. Zowat alle andere ministers hebben we meer dan stevig doen zweten. Verschillende van hen kwamen eveneens op het randje van een ontslag.

Een goed orkest bestaat ook uit sterke solisten. Twee onder hen, Sander en Theo, stellen hier een indrukwekkende eindafrekening op. Ze lijkt sterk op dat waarvoor we bij aanvang al vreesden. Vivaldi presenteerde toen een lege doos en levert vandaag, bij haar einde, een lege doos af.

Beschikte ik bij de start over bijzondere voorspellingskwaliteiten? Absoluut niet. De mislukking van De Croo’s regering zat in zijn regeringsverklaring besloten. Er zijn vandaag dus geen excuses voor zijn gefaald beleid. Zeg niet dat we niet gewaarschuwd hebben.

Alsof uw centen er niet toe doen

Jean-Luc Dehaene, ‘the beast is back’. Daar stond hij opeens terug op uw scherm. Met artificiële intelligentie bracht CD&V haar oud-premier opnieuw tot leven. Het leverde de christendemocraten vooral bakken kritiek op. En terecht. Deze misplaatste stunt was niets meer dan plat electoralisme. Een wanhopige poging om stemmen te ronselen op de aura van de overleden staatsman. Ook inhoudelijk was de actie ongepast. De regeringen-Dehaene staan symbool voor alles wat Vivaldi níét was. De regering-De Croo had nooit de bedoeling om de staat financieel gezonder achter te laten dan ze die bij haar aantreden had aangetroffen. Integendeel, weet u nog wat de allereerste beslissing was van de regering-De Croo? De regeringskabinetten bijna 25 procent duurder maken. Zomaar even twintig ministers en staatssecretarissen legden de eed af, meer dan 830 kabinetsmedewerkers kregen een postje, de kostprijs van de regering sprong van 55 naar 68 miljoen euro. Kwestie van de bevolking onmiddellijk duidelijk te maken dat de Vivaldisten eerst en bovenal zichzelf bedienen.

En de tweede beslissing van de Vivaldi-regering? Geen pottenkijker toelaten in de ministerraad, die moeilijk kon doen over extra uitgaven. Daarom wilde premier De Croo de bevoegdheid voor begroting niet toewijzen aan een vicepremier, wat zeker in crisistijden normaal gebruikelijk is. Het mocht zelfs geen gewone minister zijn. Nee, de bevoegdheid werd toebedeeld aan een staatssecretaris en dan nog aan de allerlaagste staatssecretaris in rang van de héle regering. Als signaal kon dat tellen: premier De Croo heeft de begrotingscijfers gewoon nooit serieus genomen. Daarom was een waakhond over de begroting niet welkom in de kern van de ministerraad, de vergadering van de premier en zijn vicepremiers, waar de belangrijkste beslissingen worden genomen. Een onvoorstelbaar budgettair laksisme was daarvan het resultaat, zoals we in dit boek zullen zien. Jean-Luc Dehaene zou zich de ogen hebben uitgewreven. Hij zou gevloekt hebben dat het niet schoon was, bij de gedachte dat dit malgoverno tot stand kwam met steun van zijn eigen christendemocratische partij, die met Vincent Van Peteghem nota bene de minister van Financiën leverde. Al helemaal niet zou hij begrijpen dat de CD&V lijdzaam in de regering was blijven zitten, terwijl elke oproep tot budgettaire ernst verticaal geklasseerd werd door de dominante coalitiepartner, de PS, en weg gerelativeerd werd door de premier. Lees met ons mee. En huiver.

Boekhoudkundige creativiteit

Toen de regering-De Croo op 1 oktober 2020 werd ingezworen, werd de verantwoordelijkheid over de begroting aan Eva De Bleeker toevertrouwd. Een dame met kennis van cijfers. Die had ze verworven als hoge medewerker van de Europese Commissie. Maar al snel bleek dat premier De Croo van haar vooral geen teveel aan beroepsernst verwachtte. Nooit slaagde staatssecretaris De Bleeker erin om enig politiek gewicht in de schaal te leggen. Minstens 49 keer maakte haar kabinet bezwaar tegen onverantwoord dure beslissingen, maar liet zij zich zomaar overrulen binnen de regering, in één jaar tijd. Dat kwam ik te weten na vele parlementaire vragen en na maandenlang trekken en sleuren. Beeldt u dat even in: tientallen keren waarschuwden de cijferexperten dat een voorgestelde maatregel onbetaalbaar was. Maar telkens nam de Vivaldi-regering ze toch aan. Zowat élke week liet De Bleeker zich dus zomaar in de hoek zetten. Ontluisterend. Wie bevoegd is voor de begroting moet vooral koppig, streng en standvastig blijven. Dat bleek niet het geval. De gevolgen waren er dan ook naar: ook met Eva De Bleeker was de begroting een totale ramp.

Waar staatssecretaris De Bleeker wél het verschil maakte, en dat sierde haar: ze vond dat er meer openheid moest komen over de rampzalige cijfers. Het is úw belastinggeld. Dus heeft u alle recht om open en bloot te weten wat ermee gebeurt. De premier daarentegen hield het liever bij slogans, halve waarheden en verdraaide begrotingstabellen. Als hij al eens cijfers deelde, was dat vooral met journalisten en zeker niet met het parlement. Uiteindelijk was het niet haar beperkte bestuurskracht die staatssecretaris De Bleeker de kop kostte, maar haar eerlijkheid. Op vrijdag 18 november 2022 werd ze ruw de deur gewezen door Alexander De Croo en haar Open VLD-partijvoorzitter Egbert Lachaert. Ze had te correct willen zijn en had daarmee tegen de kar van de premier himself gereden. MR-politica Alexia Bertrand, die voor de gelegenheid een Open VLD-lidkaart aanschafte, stond al op het paleis om de eed af te leggen nog voor Eva De Bleeker haar vertrek had kunnen aankondigen. Zelfs een persconferentie en een elegante exit werd de ontslagen staatssecretaris voor Begroting niet gegund. Vivaldi zou nochtans op een andere manier besturen, zo was beloofd. ‘Talent wins games, teamwork wins championships’, orakelde De Croo bij de start van zijn regering, verwijzend naar de basketballegende Michael Jordan. Tot hij zelf in de fout ging. Toen ik in een overvolle commissiezaal daarvoor het ontslag van de op leugens betrapte premier eiste, werd duidelijk hoe genadeloos ‘het team’ moest wijken voor het ego van Alexander De Croo. Eva De Bleeker werd geslachtofferd.

De volledige episode van dit ontslag laat een wrange nasmaak na, omdat het illustratief is voor de manier waarop deze regering zich boven alles en iedereen verheven waande. Het ontslag was niet zozeer ingegeven door een getallendiscussie, maar was in essentie terug te brengen tot een dispuut over bestuursethiek: hoe transparant ben je als regering? Met het dumpen van De Bleeker was de lijn dan ook gezet. Excellenties die van alles verzwegen, het werd een constante binnen de Vivaldi-regering. De premier (Open VLD) heeft nooit zijn Whatsapp-berichten en e-mails publiek willen maken, ook al lagen die aan de basis van het ontslag van een staatssecretaris. Staatssecretaris Thomas Dermine (PS) heeft nooit willen bevestigen dat hij uw belastinggeld liever gaf aan een Waalse astronaut dan aan het onderzoek naar nieuwe kerncentrales. Daarvoor was maandenlang parlementair graafwerk nodig om dat eindelijk te bewijzen. Minister Gilkinet (Ecolo) verzweeg talrijke consultancycontracten bij NMBS, Infrabel en HR-Rail. Vicepremier Frank Vandenbroucke (Vooruit) weigerde meermaals flagrant om belangrijke corona-informatie te delen. Kamervoorzitster Tillieux (PS) was al voor de zomer van 2022 op de hoogte van de hele parlementaire pensioensaga, waarbij illegale pensioenen werden toegekend aan hoge ambtenaren van de Kamer van Volksvertegenwoordigers en aan ex-politici, maar zij seinde het parlement pas een half jaar later in. Minister Lahbib (MR) meende het parlement eender wat te kunnen wijsmaken – daarover leest u meer in het migratiehoofdstuk van dit boek. Staatssecretaris Bertrand (Open VLD) lekte verslagen van vergaderingen met de Europese Commissie in de pers, maar gaf ze niet aan het parlement. Stuk voor stuk dossiers die met een serieuze begrotingsfactuur komen en waar het parlement doelbewust in het duister werd gelaten. Op z’n Vivaldisch besturen bleek keer op keer: belangrijke zaken achterhouden.

Een parlement dat de democratie ernstig neemt, politici die kritisch zijn en transparantie eisen, mag het nog? Niet in België blijkbaar. Hier werd ons parlementair controlewerk door de Vivaldi-regering afgedaan als ‘politieke spelletjes’. Elke macht behoeft nochtans tegenmacht, maar effectieve parlementaire controle is kansloos en machteloos zonder broodnodige openheid. Terwijl Vivaldi beloofde om het anders aan te zullen pakken met een nieuwe bestuursstijl, meer respect voor het parlement en meer deontologie. De realiteit schetst een tegenovergestelde werkelijkheid. Waarom werd er niet gekozen voor actieve openbaarheid? Wat heeft de regering-De Croo toch allemaal te verbergen? Hoe dramatisch is de budgettaire puinhoop van de Vivaldi-regering nu werkelijk? Ga de straat op en vraag rond: heel Vlaanderen weet dat de federale begroting een boeltje is. Maar hoe groot precies, daarover blijven veel mensen onvoldoende ingelicht. Wie intussen wel blijft doorgraven in de begrotingscijfers, ontdekt schrikbarende feiten. Daarom maken wij voor u de proef op de som.

Budgettaire puinhoop

In 2018, de laatste begroting die door de Zweedse regering-Michel I met de N-VA werd opgemaakt, landde het federale begrotingstekort op 3,2 miljard euro. Dat kwam overeen met een tekort van 0,7 procent van het bbp. Een sterk parcours, want bij de start hadden we een begrotingstekort van 11,5 miljard geërfd van de regering-Di Rupo (PS) . Bovendien was de Belgische staatsschuld op de goede weg. Voor het eerst in meer dan tien jaar dook die in 2018 opnieuw onder de magische kaap van honderd procent van het bbp. En dat allemaal in een regering die de Europese financiële, migratie- en veiligheidscrisissen op haar bord kreeg. En die er tegelijk toch in slaagde om de koopkracht te versterken, te besparen op de overheidsuitgaven en te snoeien in de belastingen.

Van dat puike begrotingswerk liet de regering-De Croo geen spaander heel. Het leek wel alsof uw centen er niet meer toe deden. Geld dat er niet was, werd toch door ramen en deuren gegooid. In 2020 werd voor heel België een tekort genoteerd van liefst negen procent van het bbp. Met één ruk schoot de overheidsschuld omhoog tot wel 112 procent van het bbp. Het jaar daarop ging België nogmaals stevig in het rood, met een tekort van 5,9 procent. Dat waren uitzonderlijke jaren, horen we u nu denken. Inderdaad zorgden de coronalockdowns toen voor het kelderen van de belastinginkomsten, terwijl er massale overheidsuitgaven nodig waren om burgers en bedrijven het hoofd boven water te laten houden. En in 2022 kwam daar nog een energiecrisis bovenop, als gevolg van de Russische invasie van Oekraïne, die opnieuw onvoorziene uitgaven met zich meebracht.

Allemaal juist. Maar die crisissen waren er ook in alle andere Europese landen. En die deden het zowat allemaal budgettair beter dan België. Die slaagden er beter in om belastinggeld op de juiste plaats in te zetten in plaats van het zomaar uit te strooien. Professor en begrotingsexpert Wim Moesen was daarom verschroeiend in zijn oordeel: ‘De regering-De Croo is zwaar uit de bocht gegaan. Elk jaar van deze legislatuur was het begrotingstekort van België groter dan het gemiddelde in de eurozone. België had een tekort dat gemiddeld een derde groter was dan in andere landen. De regeringspartijen kozen voor het eigen belang in plaats van het algemeen belang’.

‘Onze overheidsfinanciën zijn niet onder controle’, vulde Gouverneur van de Nationale Bank Pierre Wunsch scherp aan. ‘Terwijl het in de andere landen beter gaat, bewegen wij de verkeerde kant op.’ Elders in de EU kozen regeringen inderdaad voor meer gerichte en dus budgettair goedkopere maatregelen en maakten zij dankbaar gebruik van de periode na de drie turbulente crisisjaren om hun begrotingen weer op orde te zetten. Niets daarvan in België. Hier bleef de regering-De Croo als een gek tekorten opstapelen, een ernstige begrotingsoefening bleef uit. De gevolgen waren ernaar: ‘Slechts één land in de eurozone heeft een groter begrotingstekort dan België’, schreef de online krant BusinessAM op 15 november 2023. Aanleiding was de publicatie door de Europese Commissie van zijn Autumn Economic Forecast, een jaarlijks economisch rapport dat de Europese lidstaten benchmarkt en dat in Wetstraatkringen om evidente redenen werd gevreesd. De Europese Commissie raamde daarin het globale overheidstekort van België – alle overheden samen – op 4,9 procent van het bbp in zowel 2023 en 2024. Als er niet wordt ingegrepen, zou dat tekort zelfs verder aangroeien tot vijf procent in 2025. Vanaf 2024 is België daarmee de slechtste leerling van de hele Europese klas, op Slowakije na. Met dien verstande dat Slowakije een staatsschuld telt die amper 56,5 procent van haar bbp bedraagt. Onder de Vivaldi-regering, met een zogenaamd liberale premier en liberale staatssecretarissen van Begroting, presteerde België op begrotingsvlak zelfs slechter dan Griekenland.

De kritische rapporten stapelden zich verder op. Het planbureau, de Hoge Raad van Financiën, het Internationaal Monetair Fonds, de OESO, de Nationale Bank, het Rekenhof, tientallen begrotingsexperten langs beide kanten van de taalgrens, alle benoemden ze het begrotingsgeknoei van De Croo voor wat het is: onhoudbaar. Op 21 november 2023 bracht de Europese Commissie nog een snoeiharde analyse uit over het Belgische begrotingsbeleid. Hoewel er geen crisis meer was – 2023 was een economisch ‘normaal’ jaar – bleken de Belgische overheidsuitgaven opnieuw fors te stijgen ten opzichte van het jaar daarvoor, met liefst 3,8 procent om precies te zijn. Het kon allemaal niet op. Dat bleek ook bij de opmaak van de begroting voor 2024. Daarin plande de regering-De Croo om nog eens voor achttien miljard euro in het rood te gaan. Als we daar de schulden bijtellen die de andere overheden in 2024 plannen, komt België als geheel uit op een tekort van dertig miljard euro, goed voor 4,9 procent van het bbp. We staan dus voor een soortgelijke uitdaging als toen Jean-Luc Dehaene in 1991 aan het puin ruimen begon. Met dien verstande dat er vandaag nog extra donderwolken aan de horizon opdoemen: oplopende uitgaven voor de vergrijzing en een sterke stijging van de rentelasten op de staatsschuld.

De Nationale Bank (NBB) volgde op de Europese Commissie en wond evenmin doekjes rond de ernst van de budgettaire toestand. Op 12 maart 2024 publiceerde de NBB haar jaarverslag met daarin een blik op de komende jaren. De knipperlichten staan daarin, hoe kan het ook anders, op ‘rood’. Zorgwekkend is niet alleen de monsterlijke omvang van het tekort, maar ook dat dit nog verder aangroeit als het roer niet wordt omgegooid. Jaarlijks zal de volgende regering minstens tweeënhalf miljard euro moeten vinden, enkel en alleen om het begrotingstekort niet nóg verder te laten aangroeien. Eigenlijk moet zo’n vijf miljard worden gezocht, elk jaar opnieuw, om de cijfers echt terug onder controle te brengen. En dat lukt nooit wanneer politici niet durven schrappen in de uitgaven. De uitgaven onder controle brengen? Dat brengt ons bij het parlementaire robbertje dat ik uitvocht met de intussen ex-staatssecretaris Sarah Schlitz.

Zelfpromotie

‘Out for Inclusion’, ‘Championing Equal Pay’, ‘Point de Confort’ enzovoort. Een korte zoekopdracht op het internet leverde de ene campagne na de andere op waaronder het persoonlijke logo van staatssecretaris Sarah Schlitz prijkte, in de bekende kleurrijke stijl van haar partij Ecolo. Opvallend: het ging om projecten die royale overheidssubsidies via Schlitz hadden ontvangen. Maar mocht dat wel? Natuurlijk niet. Wanneer de overheid projecten subsidieert, wordt daar het neutrale logo van de overheid of van de specifieke overheidsdienst bij geplaatst. Hier werd het persoonlijke logo van een staatssecretaris gebruikt. De staatssecretaris gebruikte dus overheidsgeld om zichzelf te promoten. Onbetamelijk. Wanneer ze haar verkiezingscampagne wilde voeren, moest mevrouw Schlitz dat met haar eigen centen doen, niet met het geld van de belastingbetaler.

Maar premier De Croo bleef pal achter Schlitz staan, ook toen iedereen allang doorhad dat haar positie onhoudbaar was geworden. Het zegt alles, dat de premier die moet toezien op de toepassing van de deontologische code door al zijn regeringsleden, niet zelf ingreep. En ook toen uiteindelijk, na gigantische politieke, journalistieke en maatschappelijke druk, Schlitz uit eigen beweging ontslag nam, miste De Croo een opportuniteit. Hij had haar gewoon niet moeten vervangen en haar bevoegdheden moeten toewijzen aan een minister die al in zijn regering zat. Zo had hij kunnen tonen dat de politiek op zichzelf kan besparen. Zijn regering kon het overigens gerust met een staatssecretaris minder doen. Zoals al opgemerkt telt de ploeg van De Croo stukken meer ministers, staatssecretarissen en kabinetsmedewerkers dan de vorige regering. Daar kon wel een klik af. Toch koos Vivaldi na het vertrek van Schlitz voor een nieuwe staatssecretaris.

Meer nog dan de casuïstiek van dit voorval kwam ook dit ontslag met een politieke les. De defenestratie van De Bleeker maakte duidelijk dat er nood is aan meer transparantie en aan politici die niet liegen. Het vertrek van Schlitz maakte dan weer tastbaar dat al te veel politici belastinggeld als hun eigen geld beschouwen. Als centen waarover zij zomaar vrij kunnen beschikken, alsof er niet keihard voor is gewerkt door u, alsof het niet de zure oogst is van veel te hoge belastingen. Het gevolg is dat zij er vrijelijk mee rondstrooien, alsof het niets is.

Ongedekte cheques

Binnen Vivaldi stond geen enkele rem op de uitgaven. De kraan van wat links ‘publieke middelen’ noemt, een eufemistische term voor úw belastinggeld, werd wagenwijd opengezet. Sinds de val van de Zweedse regering liepen de federale uitgaven jaar na jaar verder uit de hand, tot een absoluut historisch record van zowat negentig miljard euro in 2024. En dan zijn er linkse partijen die de indruk proberen te wekken dat er keihard zou zijn bespaard. Het tegendeel is waar.

Dat cijfer vertelt niet eens het hele plaatje. Want boven op deze eigenlijke overheidsuitgaven (de zogenaamde ‘primaire uitgaven’), komen ook nog eens vele tientallen miljarden uitgaven in de sociale zekerheid. Die sociale uitgaven stijgen in België met een duizelingwekkende vaart. Ook hier: in weerwil van alle kretologie van radicaal-links, dat daarop zou zijn bespaard. Tien jaar geleden (2014) bedroegen die zo’n 100 miljard euro. Vandaag zitten we aan ongeveer 150 miljard euro. En tegen 2030 gaan we naar 200 miljard euro. Dat is een explosie van ongedekte uitgaven. Onder de regering-De Croo stegen de sociale kosten dan ook veel sneller dan de economische groei. We overdrijven niet als we stellen dat een kritiek punt bijna bereikt is. Waarom moet u dat zorgen baren? Omdat die stijgende kosten op steeds minder schouders terechtkomen. En omdat de sociale zekerheid onderuitgaat, zonder voldoende mensen die via werk bijdragen aan ons sociaal systeem. Daardoor ontstaat het risico dat op termijn uw pensioen en uw gezondheidszorg niet meer kunnen worden betaald.

Het zorgt er ook voor dat via een zijweg steeds meer belastinggeld in de sociale zekerheid moet worden bijgepompt. Dat zit zo: bij het ontstaan van onze sociale zekerheid, in 1948, was het de bedoeling dat die integraal bekostigd zou worden door de sociale bijdragen van werknemers en de patronale bijdragen van werkgevers. Die volstaan allang niet meer om alle uitgaven van de sociale zekerheid te dekken. Daarom moet de federale staat jaar na jaar bijspringen, met middelen afkomstig uit het gewone belastingstelsel (inkomstenbelasting, btw enzovoort). Die factuur loopt intussen stevig uit de hand, waardoor de federale regering amper nog middelen heeft om de eigenlijke kerntaken deftig te financieren. Denk aan justitie, politie en defensie. Dit jaar (2024) vloeit zo 50,9 miljard euro uit de algemene middelen van de federale overheid naar de sociale zekerheid. Ter vergelijking: in 2018, het laatste jaar onder de Zweedse regering-Michel I, was dat nog maar 32,8 miljard euro.

Zonder deze fiscale doping was de sociale zekerheid allang failliet. De regering-De Croo heeft dit probleem nog veel nijpender gemaakt dan het al was. Want ook op de sociale uitgaven stond er onder deze regering geen maat. In amper vier jaar tijd stegen die met liefst 26,7 miljard euro, een stijging van bijna een kwart (+22,3 procent). Dat was onder meer het gevolg van de beslissing van Vivaldi om de crisissen te ‘beheren’ door massaal veel geld uit te geven, vooral aan niet-actieven dan nog, mensen die niet werken dus, zoals we in het volgende deel van dit boek zullen zien. Het Rekenhof heeft in haar rapport van 2023 benadrukt dat de uitgaven veel te sterk stegen, vergeleken met de inkomsten. Bij ongewijzigd beleid zal dit fenomeen zich doorzetten in de toekomst en zal de federale overheid steeds meer moeten bijpassen uit de eigen middelen om het schip drijvende te houden.

Zijn we daarmee een uitzondering in Europa? Als je al deze overheidsuitgaven optelt en België internationaal vergelijkt, vallen we alweer in de prijzen. We staan aan de top en in dit geval is dat geen goed nieuws. In 2021 bedroegen de uitgaven 55,5 procent (volgens IMF en Eurostat) van ons bbp. Alleen Frankrijk, Griekenland en Oostenrijk doen slechter. Tegen 2026 zouden we zelfs de allerhoogste uitgaven hebben van heel Europa. Wij zijn dan ook het enige hoge-uitgavenland waar de overheidsuitgaven nog verder blijven stijgen, terwijl de andere landen die mee aan de top staan wel de kentering hebben ingezet.

Maar komt dit uitgavenfestijn nu werkelijk als een verrassing? Uiteraard niet. Dit stond van bij de start van deze regering in de sterren geschreven. Bij de coalitievorming stortte de Open VLD zich als een verliefde puber in de armen van links, om toch maar niet in zee te hoeven gaan met de sterkste centrumrechtse partij van het land, de N-VA. Daarenboven claimde en kreeg links in de regering-De Croo elke ministerpost die er budgettair toe doet. De werkloosheidsuitkeringen ging naar PS’er Pierre-Yves Dermagne. Frank Vandenbroucke van Vooruit kreeg de ziekte-uitkeringen onder zijn hoede. Staatssecretaris voor Investeringen Dermine bleek er vooral een te zijn voor Extra Schulden. En van Karine Lalieux van de PS werd verwacht dat zij de kosten voor pensioenen en leeflonen in toom zou houden. Verderop in dit boek zullen we zien wat daarvan het resultaat was. Spoiler alert: wanneer je alle sociale departementen aan socialistische ministers toewijst, is het even logisch als onvermijdelijk dat de vinger vooral níét op de knip gehouden zal worden. Socialisten blijven socialisten. Pierre-Yves Dermagne, Frank Vandenbroucke, Karine Lalieux... blijven dat soort kameraden.

Waar zaten de christendemocraten tijdens dit uitgavenfeest? Dat vraagt u zich mogelijk af. U weet wel: die partij van Jean-Luc Dehaene? Op basis van hun roemrijke geschiedenis zou je van hen verwachten dat zij met de vuist keihard op tafel hadden geklopt, om de uitgaven in toom te houden. Dat ze stampei hadden gemaakt in de ministerraad, door stelselmatig onbetaalbare maatregelen te blokkeren. Het spijt ons zeer u dit onthutsende nieuws te moeten melden: dat is binnen deze regering niet gebeurd. Waarom niet? Omdat de CD&V met haar magere twaalf parlementszetels niet eens nodig was voor de meerderheid van de coalitie. De CD&V kon binnen de ministerraad niet eens dreigen met de val van de regering, gesteld dat ze dat al zou willen.

En waar zaten de liberalen? Historisch gezien vormt het liberalisme een tegengewicht voor het linkse verlangen naar meer Staat, meer belastingen en meer overheidsuitgaven. Maar binnen de Vivaldi-coalitie heeft de Open VLD die rol nadrukkelijk níét gespeeld. En dat hoewel de partij met de post van premier en die van staatssecretaris voor Begroting (in theorie) belangrijke sleutels in handen had. Toch liet premier De Croo op ‘de kern’ keer op keer extra uitgaven passeren. Zelfs de banbliksems van de Europese Commissie vermochten de Open VLD binnen deze regering niet te prikkelen tot een assertievere houding.

En zelfs van de groenen had ik eigenlijk meer verwacht. Niet om te besparen met sociaaleconomische hervormingen, want daar bleken ze als linkse partij niet toe in staat. Maar wel om minstens de kosten van het politieke systeem te drukken. Van politieke vernieuwing maakte Groen echter nooit een regeringszaak. Het bleef beperkt tot wat geblaf in het parlement, in de ministerraad werd niet gebeten. Machtsdeelname woog in de ecologische weegschaal duidelijk door boven principes. Ze slaagden er zelfs meermaals in om ons voorstel weg te stemmen om de partijfinanciering niet langer te indexeren. Een realistische besparing die miljoenen had kunnen opleveren. Dat er ook bij de politiek wel wat te besparen valt, is nochtans voor iedereen duidelijk. Ik becijferde dat we jaarlijks 247 miljoen euro zouden kunnen winnen door de Senaat, de provinciebesturen en de monarchie te schrappen, en door stevig te knippen in het aantal ministers, parlementsleden en kabinetsmedewerkers. Het bleef voor Groen bij hoogdravende woorden en politieke show.

Het resultaat was er dus naar. De begroting werd op de klassiek linkse manier in de gracht gereden: de uitgaven mochten ongebreideld verder blijven stijgen. In de fase van de regeringsonderhandelingen verwoordde Elio Di Rupo het echter anders: ‘De uitdaging van de begroting, dat is niet de exploderende uitgaven. Er zijn gewoon te weinig inkomsten om die allemaal te financieren.’ Wanneer je de wereld door een rode bril bekijkt, zijn er nooit genoeg belastingen. En zo komen we bij de stijgende belastingdruk.

Belastingtsunami

‘Er worden geen nieuwe belastingen ingevoerd’, stond het ambitieus in het regeerakkoord van Vivaldi. Oef, denk je dan. Tot je de rest van de zin leest: ‘Behalve in het kader van budgettaire discussies.’ Dan konden er dus wel nog nieuwe belastingen bijkomen. Het zit altijd weer in de kleine lettertjes. Het toont hoe barslecht de Open VLD het regeerakkoord onderhandelde.

Van bij haar aantreden was het met Vivaldi van dat. En elk daaropvolgend jaar werd het erger. Premier De Croo kon geen begroting opstellen of er kwamen nieuwe lasten bij. Bij het ter perse gaan van dit boek telden wij er al 32, die dit jaar samen 6,1 miljard euro structureel moeten opbrengen voor de schatkist. De begroting voor 2021 bevatte al meteen een hogere btw op tandartsen, kinesisten en logies, een hogere belasting voor bedrijfswagens, een taks op langetermijnsparen, een taks op effectenrekeningen en – intussen een weerkerende zekerheid – hogere accijnzen voor tabak. Het jaar daarop kwamen er een hogere belasting op e-commerce, hogere accijnzen voor professionele diesel, een vliegtaks en een ‘overwinstbelasting’. Ondanks de bruto-indexering van elf procent dat jaar, wat een ongeziene verhoging vormde van de loonkosten, besloot de regering-De Croo om in 2022 arbeid toch nog wat zwaarder te belasten. De eerste aanwervingen werden een pak duurder gemaakt. En er werd gesnoeid in de vrijstellingen voor bedrijfsvoorheffing. Ook 2023 was een ‘vruchtbaar’ jaar als het ging om nieuwe belastingen. Er kwam een hogere verpakkingsheffing, de auteursrechten gingen voor veel sectoren met een ruk omhoog, de bijdrage voor de opwekking van nucleaire stroom steeg, wat restte van de notionele intrestaftrek werd afgeschaft, de minimumbelasting werd strenger en banken en verzekeringen kregen hogere taksen opgelegd. In 2024 kwamen de vzw’s in het vizier met een nieuwe patrimoniumtaks, kregen werkgevers te horen dat ze hogere patronale lasten moeten betalen op flexi-jobs, kwam er (nogmaals) een extra bankentaks en werden de accijnzen op professionele diesel wederom verhoogd. En dit lijstje is dan nog niet eens exhaustief.

Het resultaat? Nooit eerder perste een Belgische regering zoveel geld uit de economie dan de regering-De Croo. Tien jaar geleden bedroegen de fiscale ontvangsten nog ongeveer 100 miljard. Tot 2018 zijn deze veeleer stabiel gebleven. Daarna stegen ze steeds verder door, tot een bedrag van al 134 miljard euro in 2023. Het zogenaamde ‘overheidsbeslag’ (het aandeel van onze economie dat de Belgische staat jaarlijks afroomt via belastingen) wordt daarmee geraamd op 55 procent, een bijna communistisch cijfer. Dat is het op één na hoogste van de hele Europese Unie, op Frankrijk na. Het IMF schat dat we daarin de komende jaren zelfs koploper zullen worden. Nóg een gouden medaille die we beter niet zouden ontvangen.

Een grote slokop hierbij is de legendarisch hoge belastingdruk op arbeid in België. De sociale lasten gingen onder de regering-De Croo met een ruk de hoogte in. In 2022 bedroegen de sociale bijdragen nog 71 miljard, maar verwacht wordt dat deze in 2024 al 81 miljard euro zullen zijn. Alleen al in 2022 werden ze met 6,1 miljard euro opgekrikt. Dat was niet omdat er significant meer mensen aan de slag gingen. Dat was vooral omdat de lonen van de bestaande werkenden nominaal nóg zwaarder werden belast. Dat jaar was er een uitzonderlijk hoge inflatie van elf procent, als gevolg van de oorlog in Oekraïne. Zo’n hoog cijfer was al tientallen jaren niet meer voorgevallen. Ondanks protest van de werkgevers werd die integraal doorgerekend in een indexatie van de brutolonen. Die stegen in één jaar tijd met elf procent. Goed voor de werknemer, zou u denken. Maar slechts een habbekrats van die brutoloonsverhoging, minder dan een vierde om precies te zijn, belandde uiteindelijk in de portemonnee van de werknemers. Al de rest ging naar Vadertje Staat. Hierdoor stegen de lasten op arbeid in absolute cijfers met liefst 1.200 euro per werkende Belg. In één jaar tijd. U leest het goed. Bestonden er dan geen alternatieven om de werknemers evenveel (of zelfs meer) nettoloon extra te gunnen, zonder hen zwaarder te belasten? Uiteraard bestonden die. Denk aan het idee om de lonen eenmalig netto te gaan indexeren in plaats van bruto. Op die manier zouden de werknemers al hun centen krijgen én worden de werkgevers niet extra belast. Een win-win dus. Maar daar kon volgens Vivaldi geen sprake van zijn. Een gelegenheid als deze om de staatskas te spijzen, zou de regering-De Croo niet aan zijn neus voorbij laten gaan. In een interview met Knack op 20 december 2023 liet PS-voorzitter Paul Magnette er geen twijfel over bestaan dat dit ook precies de bedoeling was: ‘De beste manier om de overheidsfinanciën gezond te maken, is de brutolonen verhogen. Bij elke loonindexering van twee procent vloeit er anderhalf miljard euro terug richting de staatskas.’ Tsjing tsjing voor de begroting.

Maar nog was de paars-groene geldhonger niet gestild. Werknemers én gepensioneerden zagen hun belastingen dat jaar nóg verder verhoogd worden, op een erg perfide manier bovendien. Dat kwam doordat de regering talmde met het indexeren van belastingschalen. Dat gebeurde pas vele maanden na het indexeren van het gros van de werknemerslonen en de pensioenen, namelijk op 1 januari van het jaar daarop. Peter De Roover, N-VA fractieleider in de Kamer, kaartte deze oneerlijke gang van zaken al op 29 september 2022 aan in een bits Kamerdebat daarover met minister van Financiën Vincent Van Peteghem: ‘De indexcommissie heeft vastgesteld dat de inflatie 11,3 procent bedraagt. We hebben in dit land een indexatiemechanisme dat dat moet compenseren. Maar dat mechanisme loopt mank zolang de belastingschalen niet op hetzelfde moment mee evolueren. Vooral werknemers met lagere en middeninkomens worden door uw talmen zwaarder belast, wat dit dubbel onrechtvaardig maakt. Wie 3.000 euro bruto verdient ziet dat de overheid 500 euro afpakt van zijn indexatie als gevolg van de vertraagde indexering van de belastingschalen. Dit is niet meer en niet minder dan een belastingverhoging. Punt aan de lijn.’

Fata morgana

En belastingverlagingen, vraagt u zich af, waren die er dan niet? De regering had toch een verlaging van de personenbelasting beloofd, om zo werken lonender te maken? Inderdaad vormt die aankondiging een belangrijk deel van het regeerakkoord. Daarin staat dat de regering ‘inzet op een verdere verlaging van de lasten op arbeid’ om ‘werken lonender te maken’. Daarmee belanden wij aan bij dé politieke flop van deze regering: de zo vaak aangekondigde, maar uiteindelijk onbestaande fiscale hervorming van minister van Financiën Vincent Van Peteghem.

In de zomer van 2022 presenteerde minister van Financiën Vincent Van Peteghem (CD&V) trots een blauwdruk van fiscale hervorming. Aan het werkstuk was jaren ijverig gewerkt, met steun van eminente professoren. Ze voorzag in een lastenverlaging in de inkomstenbelasting van liefst achttien miljard euro. Die zou gecompenseerd worden door een verhoging van de lasten op vermogen, consumptie en vervuiling. De hele hervorming zou budgetneutraal zijn. Op 2 maart 2023 liet de minister in de krant Het Laatste Nieuws optekenen dat wie werkt ‘835 euro extra loon’ zou krijgen. Maar al snel bleek dat te hoog gegrepen. Tegen de zomer was de ambitie al teruggeschroefd naar een belastinghervorming van maar zes miljard euro. Door gesteggel tussen vooral de PS en de MR over de compenserende maatregelen kwam er van de hele oefening uiteindelijk helemaal niets in huis. Op 19 juli 2023 schreef minister Van Peteghem zijn frustratie daarover van zich af in een open brief op zijn website: ‘Er was binnen de regering geen bereidheid om een dergelijke inspanning te realiseren’. In maart 2024 klonk hij nog verbitterder, in een interview met Knack: ‘Deze regeerperiode was premier De Croo de eerste om hervormingen van tafel te vegen, omdat hij dacht dat het onmogelijk was’.