Colofon

©2023 Arjen van Meijgaard

Uitgeverij kleine Uil, Groningen www.kleineuil.nl

Auteursportret: Alfred Oosterman
Omslagontwerp: 247Design
Redactie: Astrid Werumeus Buning
Boekproductie en epub: LINE UP boek en media bv

ISBN: 9789493323100
ISBN eBook: 9789493323117

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt, door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Motivatie

‘Spring niet te lichtvoetig om met alles wat er maar aan trivialiteit en banaliteit in het leve moge zijn, met wat tragisch is en triest, met wat blijdschap brengt of onbeduidend lijkt.’

Fernando Pessoa
– Kroniek van een leven dat voorbijgaat

Inhoud

Motivatie

De zwemmer

Pretpark Paradijs

Goudvis

Nachtvlinder

De barbier

Nocturne

Camping

Het berenmasker

Expositie

Bridgen

Mannen

De tweede man

Viaduct

Postzegels

Avondspel

Stadsgezicht

De barones

Ongewenst bezoek

Activist

Hapa

Verantwoording

De zwemmer

De zwemmer zwemt niet meer. Zijn hoofd deint op dezelfde plek, net voorbij de oranje boei. Golfjes zonder kop dansen om zijn hoofd. De lucht boven de zee is lichtgrijs met gele vegen.

Ze laat de verrekijker zakken en gaat moeizaam zitten in de rotanstoel die achter haar staat. De hitte van de dag hangt nog in huis; de zon staat laag en maakt lange schaduwen in de serre, maar op zee is niets hoog genoeg om een schaduw af te kunnen werpen.

Zittend vanuit haar stoel kan ze hem niet meer zien. Tussen haar en de zee staan scheefgewaaide coniferen. Als de wind sterk genoeg is en de puntige struiken ombuigt, heeft ze wel zicht op de eindeloze waterspiegel, maar vandaag is er vrijwel geen wind.

Elke dag komt de zwemmer op hetzelfde tijdstip naar het strand. Achter het raam van haar serre wacht ze hem op. Ze weet wat hij gaat doen, ze is verslaafd aan de voorspelbaarheid van zijn bewegingen, bewegingen die zij niet meer kan maken. Zodra ze hem in de verrekijker gevangen heeft, volgt ze hem nauwkeurig. Hoe hij door het zand sjokt en na een aantal passen steeds min of meer op dezelfde plek blijft staan om voorovergebogen zijn veters los te maken. Als hij zijn bruine leren schoenen heeft uitgedaan en zijn sokken erin heeft gestopt, verdwijnen zijn tenen onder het zand. Ze kan het zien alsof ze naast hem staat, alsof ze samen het strand op zijn gelopen om in de late middag een duik te nemen in het verkoelende water van de zee. Hij laat zijn broek tot zijn knieën zakken en trekt een voor een zijn benen uit de pijpen. Netjes vouwt hij hem op en legt hem op zijn schoenen. Van zijn overhemd maakt hij de knoopjes van onder naar boven los, hij haalt eerst zijn rechterarm uit een mouw en dan zijn linker. Een zwembroek heeft hij al aan. Ze durft nooit lang te kijken naar het glimmende zwarte broekje dat strak om zijn heupen spant.

Vervolgens doet hij enkele rek- en strekoefeningen. Zijn armen zwaaien in grote cirkels langs zijn lichaam, dan buigt hij zich voorover en probeert hij met zijn rechterhand zijn linkervoet te raken en andersom. Omhoog, omlaag. Na tien keer stopt hij. Als hij weer rechtop staat, zet hij zijn handen in zijn zij en laat zijn stoere kop kwartcirkels draaien, links en rechts, terwijl zijn ogen gesloten zijn.

De zwemmer loopt langzaam naar de vloedlijn, zijn rug recht, zijn armen losjes langs zijn lichaam. Tussen de witte schuimkoppen in de branding bukt hij zich, maakt zijn polsen en borst nat en loopt vertraagd verder tot het water om zijn middel golft. Tot zijn nek laat hij zich zakken en dan zet hij zich af. Zijn armen haken als grote klauwen in het oppervlak, af en toe gaat zijn hoofd onder. Deze beweging houdt hij vol tot hij ver voorbij de oranje boei is, de eindmarkering van het zwemgebied.

Dan keert hij om en zwemt met de schoolslag terug, ontspannen, tot vlak bij de boei. Dit is het moment en de plek waar hij stopt. De eerste keer dacht ze dat hij het niet zou redden en in nood was. Later begreep ze dat hij op die plek een paar minuten rust neemt en watertrappelt. Het water komt tot aan zijn lippen, af en toe spuugt hij een straaltje zee uit.

Dit is ook het moment dat ze de pijn in haar benen voelt, haar armen waarmee ze de zware zwarte verrekijker vasthoudt worden moe. Ze weet dat hij verder gaat, dat er niets met hem gebeurt en met een zucht gaat ze zitten, om haar armen en benen de tijd te geven om weer op krachten te komen.

Nu zwemt de zwemmer terug, weet ze. Nog een paar minuten en ze zal hem weer zien. Tussen de coniferen vangt ze een glimp op van de zee, maar zonder verrekijker kan ze nauwelijks de horizon onderscheiden, dan zijn hemel en zee één grijs vlak en kan ze slechts vermoeden waar hij zich bevindt. Iets te snel gaat ze staan, er schiet een pijnscheut door haar rug. Eén hand steunt op de vensterbank, de andere houdt de verrekijker voor haar ogen. Ze zoekt met haar verlengde blik het wateroppervlak af. Hij komt de branding uit gelopen en stapt het strand op. Zijn lichaam glimt en is lichtgebruind, enigszins mager, maar wel gespierd. Achter hem hangt de zon groot en rood boven de kim. Ze schat hem tegen de veertig, een lichaam half zo oud als het hare, met minstens het dubbele aan kracht en schoonheid.

Als hij bij zijn kleding staat, pakt hij de handdoek aan een punt vast en slaat hem één keer uit. Met beide handen droogt hij zich af, te beginnen bij zijn korte donkere haar. Op het moment dat hij zijn zwembroek uitdoet, draait ze discreet de verrekijker de andere kant op. Ze telt traag tot twintig en richt dan haar blik weer op hem. Het strakke natte broekje heeft hij vervangen door een zwarte onderbroek. Van het stapeltje kleding pakt hij zijn overhemd en hij steekt eerst zijn rechterarm in een mouw en dan zijn linker, van boven naar onder knoopt hij het dicht. Hij stapt in zijn broek en hijst hem op. De kleding bedekt zijn naakte huid, zojuist nog aan haar getoond zonder schaamte, zonder de minste aarzeling. De handdoek houdt hij opgerold onder zijn linkerarm en hij pakt met zijn rechterhand zijn schoenen.

De zwemmer staart een moment naar de zee, draait zijn hoofd om en laat zijn blik daarna rusten op het huis in de duinen, op het raam waar zij achter staat. Ze ziet de trekken van zijn gelaat, de donkere ogen, de scherpe neus. Even lijkt het of hij haar aankijkt, zijn mondhoeken optrekt als groet, alsof hij weet van haar bestaan. Dan loopt hij naar de duinen en verdwijnt uit de cirkel van haar zicht.

Pretpark Paradijs

Hier hoeft niemand jaloers op te zijn: zestien vierkante meter houten vloer omgeven door grijze wanden. De planken wijken, diepe spleten vormen scherpe zwarte lijnen, hier en daar bevindt zich een grote knoest of een gat waar ooit een knoest heeft gezeten. De tafel in het midden van de kamer kraakt als ik erop leun. In de hoek naast de deur staat een bed. Het enige raam is vuil, maar niet vuil genoeg om te verhinderen dat ik naar buiten kijk, naar de wereld waarvan ik geen deel meer uitmaak.

De komende weken zal ik hier moeten blijven. Ze zeggen dat dit beter is voor mij. Mijn handen leg ik op het tafelblad en ik trommel met mijn vingers een onbekende melodie. Dit zou een mooie tafel zijn voor een diner, rijk gedekt met duur bestek en grote borden. Twee glazen per couvert, een voor water en een voor wijn, zilveren servetringen om smetteloos witte servetten. Een kandelaar met drie kaarsen in het midden, de vlammetjes dansend op de maat van de gesprekken. Zachte woorden, schalkse blikken.

Laten we ervan uitgaan dat er een mooie vrouw en een wat oudere man aan tafel zijn aangeschoven. Ze willen beiden hetzelfde: ze willen de ander. Hij imponeert, zij, de verleiding zelve, laat zich bespelen en vleit met zoete woorden. Afstoten en aantrekken, ze is erin getraind en weet hoe het moet. Het voorgerecht wordt geserveerd, maar de man is met zijn gedachten bij wat er na het eten staat te gebeuren. Haar diep uitgesneden decolleté helpt hem fantaseren. Haar uitdagende blik bewijst dat ze gewend is aanbeden te worden, uit mannen te kiezen. Ze dept haar lippen, knikt, knipoogt en knijpt zachtjes in zijn hand die op het tafelkleed ligt.

Met mijn hoofd op mijn armen ben ik in slaap gevallen. Om mijn nekspieren los te maken, draai ik langzaam rondjes met mijn hoofd. Pas nu valt de camera me op, hij hangt in een hoek aan het plafond. Als de korte loop van een pistool steekt de lens uit een metalen kastje. Ze hebben dus alles gezien en alles gehoord. Niet dat ik veel gesproken heb, maar ik weet van mezelf dat ik praat als ik alleen ben. Dat weten zij nu ook, want er zal ongetwijfeld een microfoontje in zitten. Als ik op de stoel sta, kan ik er met gemak bij. Ik adem tegen de lens, het beeld moet nu dat van een beslagen douchecabine zijn.

Waarom volgen ze mij? Ik kan toch nergens heen? Het raam kan niet open en het glas is centimeters dik, zelfs met een stoel kom ik er niet doorheen. De deur zit op slot en kan alleen van buitenaf geopend worden. Toch observeren ze mij. Misschien houdt iemand dertig of meer beeldschermen in de gaten waarop kamers staan zoals deze, waarin mensen zitten zoals ik. Ieder met een ander verhaal en een ander bestaan, maar het levert hetzelfde beeld op. Schrijven ze op wat ik doe en wat ik niet doe, hoe vaak ik opsta, naar het raam loop, met mijn hoofd tegen de muur leun? Bevestigt het hun vermoedens, voldoe ik aan hun verwachtingen of ben ik juist onvoorspelbaar in mijn bewegingen?

Op de parkeerplaats staan veel auto’s. Mensen slaan portieren dicht en lopen naar de ingang van het gebouw die zich ergens onder mijn raam moet bevinden. Een kind rent achter een bal aan en wordt geroepen, een aangelijnde hond plast tegen het voorwiel van een auto, de hondenbezitter krijgt een grote mond van de autobezitter. Zo begint het, klein en onbenullig, maar het kan volkomen uit de hand lopen.

Het is beter te observeren dan deel te nemen. Zo moet God zich ook voelen wanneer hij de wereld aanschouwt, want ik geloof niet dat hij zich nog bekommert om de wereld. In zijn situatie zou ik de wereld overlaten aan hen die denken het zonder hem te kunnen. Jullie willen je eigen boontjes doppen? Ga je gang, laat dan maar zien hoe het recht moet zegevieren, mij lukt het niet meer. Met de tien geboden heeft hij nog geprobeerd iets recht te zetten. Nu leunt hij achterover in zijn luie stoel of heeft misschien zelfs wel een hangmat opgehangen tussen twee bomen in het paradijs dat hij na de zondeval weer mee naar huis heeft genomen. Het was tenslotte zijn eerste creatie en die koestert iedereen. Uiteindelijk zal het paradijs ook wel op zolder belanden als hij erop uitgekeken is, maar voorlopig is het nog het mooiste wat hij heeft gemaakt. En wij, wij mogen proberen hem te evenaren. Vreemd dat er nog geen pretpark is dat het paradijs nabootst. Het zou een gat in de markt zijn, niet alleen voor kerkgangers, maar voor iedereen die een leuk dagje uit wil. Een reuzenpython met een appel in zijn bek schiet over een monorail langs idyllische tuinen en watervallen. Adam en Eva ontvangen de kinderen bij de ingang, waar zij zich ook als een van hen kunnen laten schminken. Alle dieren lopen los en zijn ongevaarlijk. In een laboratorium kun je zien hoe wetenschappers dieren en mensen proberen te klonen, op basis van een rib. Of God er in de avondkoelte rond moet lopen, is de vraag. Misschien stuit dat bepaalde mensen tegen de borst. Als het goed gaat en men uit wil breiden, kan de boot van Noach nagebouwd worden en kunnen bezoekers een heuse zondvloed ondergaan. Orkanen en tsunami’s worden dan ook voor hen die alleen maar achter de tv de ellende in de wereld tot zich nemen wat levensechter en begrijpelijker. En wie wil dat niet, de wereld begrijpen en in zijn totaliteit ervaren? We kunnen overal heen, maar de volgende stap is om alles in eigen land levensecht te kunnen meemaken, de wereld dichterbij halen, te beginnen bij een educatief paradijselijk ervaringspark, langs de A1 op de Hoge Veluwe. Ik zou het wel weten, maar ik zit hier, tussen vier muren met een vuil raam om doorheen te kijken.

Nu is het een jongeman die tegenover de knappe vrouw zit. Met dezelfde bedoeling als die van de oudere man: haar in verschillende standjes nemen en in ieder geval zelf vol overgave klaarkomen. Ze laat haar servet vallen, de jongeman bukt zich en wrijft en passant over haar dijbeen. De eerste zet is gedaan. Ze proosten, praten, lachen en eten, en dat alles als aanloop naar wat beiden eigenlijk willen. Na de laatste hap van het dessert dept ze haar lippen zoals altijd en schuift langzaam haar stoel naar achter. Haar fluwelen stem maakt korte zinnen, de jongeman knikt gretig omdat hij weet wat hem te wachten staat. Hij begeleidt de vrouw naar de deur en dan lopen ze arm in arm de straat uit.

Mijn boterhammen worden gesmeerd en al op tafel gezet. De ene met een dikke laag jam, de andere met pindakaas, van korst tot korst, het brood eronder is niet meer te zien. Ik heb een hekel aan te dik belegde boterhammen en zeker aan boterhammen die van rand tot rand verborgen worden onder een centimeter zoetigheid. Mensen die hun brood op die manier smeren, hebben iets te verbergen. Zeker als ze er eerst nog boter op doen. Het zijn vaak zwijgzame types die hun brood zo behandelen, ze nemen er de tijd voor, alsof het een uiterst serieuze aangelegenheid betreft en het van groot belang is dat er geen kruimel brood meer zichtbaar blijft. Ze praten niet, ze smeren. Ik heb genoeg van dat soort mensen meegemaakt. Keer op keer verdwijnt hun mes in de jam om die vervolgens als een dikke laag stucwerk aan te brengen en glad te strijken. Daarna nemen ze zorgvuldig een hap en het liefst kauwen ze met hun mond open, waardoor er een miniatuurbetonmolen vol boter, jam en brood in werking wordt gezet. Mijn trek verdwijnt in zo’n geval direct en alleen droge beschuit of biscuit kan mij behoeden voor een aanval van misselijkheid. Ik doe niet meer dan twee of drie halen chocoladepasta of desnoods bosbessenjam op een boterham, zonder boter. Dan heeft mijn tong iets af te tasten: zou het een hap zijn met voornamelijk brood of is er iets zoets aan toegevoegd? Iemand die niets te verbergen heeft, wil ontdekken, iemand die van alles achterhoudt, heeft daar zijn handen vol aan en zou alleen maar meer moeten bedekken als hij ontdekkingen doet.

Nu is echter het tij gekeerd en dat weten ze. Ook ik heb iets te verbergen, al weet ik zelf niet precies wat, maar daarom krijg ik waarschijnlijk deze dik belegde boterhammen te verstouwen. Ik weiger, het liefst gooi ik ze tegen de muur, maar dan moet er weer een witte jas komen om schoon te maken. Het blad met de boterhammen zet ik demonstratief aan de rand van de tafel en ik drink alleen de melk. Is dit mijn eerste lunch sinds ik hier zit? Of is dit het ontbijt? Ik kijk naar het bed in de hoek, het lijkt beslapen.

Ze hebben mijn moeder gebeld. Ze hopen dat ik me bij haar op m’n gemak voel en zal gaan praten. Vertellen wat er gebeurd is. Maar ik weet het niet, ik kan het me werkelijk niet herinneren. Daar helpt geen moeder aan.

Ze is ouder geworden, haar haar korter en grijzer dan de laatste keer dat ik haar zag, haar mond omringd door kleine groeven. Ze lacht, maar niet met haar ogen. De kamer is met haar aanwezigheid nog leger, de kaalheid ervan dringt zich voor het eerst onaangenaam aan me op. Terwijl ik hier toch al een aantal uren zit, misschien zelfs een paar dagen.

Door haar hand over het tafelblad te schuiven en de mijne te pakken, probeert ze vertrouwen te winnen. Ik trek hem schielijk terug. Ze vraagt hoe ik me voel. Ik haal mijn schouders op en vergeet te antwoorden. Ze vraagt waarom ik niet wil vertellen wat er gebeurd is. Ik weet dat zij dondersgoed weet wat er gebeurd is. Het moet haar niet verbaasd hebben, ook zij vond het verderfelijk wat er al die tijd speelde.

Dan houdt ze op met vragen. Ze kent me en weet dat het weinig zin heeft, zelfs averechts werkt, om door te vragen. Misschien kan ze dat hier vertellen, dat scheelt tijd, heel veel tijd. Niet mijn tijd, want die heb ik niet meer, maar duurbetaalde werktijd van de mannen in witte jassen.

Ik zet mijn ellebogen op tafel en rust met mijn kin op mijn handen, zij kijkt langs de muren, het plafond, de vloer. Af en toe zucht ze diep. Ik houd van de bijgeluiden van het zwijgen, zoals haar zuchten, mijn eigen zware ademhaling, het verschuiven van een schoen over de vloer, het verzitten waardoor een stoel zachtjes kraakt. Het is een manier van communiceren. Als je erin geoefend bent, zoals ik, zijn er geen woorden nodig, maar is alles te begrijpen en uit te leggen via de bijgeluiden. Alleen weet ik niet of mijn moeder dat ook kan. Of ze het getrommel van mijn vingers kan decoderen, mijn ademhaling kan vertalen.

Door de bijgeluiden wist ik op een gegeven moment of er weer een dinertje gepland stond, ook al noemde mijn vrouw het een vergadering of een avondje uit met vriendinnen. Ze schoof met haar voeten over de grond, wreef met haar handen over haar voorhoofd, tikte met een pen tegen haar tanden. Hoe zachter ze het deed, hoe langer het zou duren. Ik wist wat me te doen stond en volgde haar naar restaurants waar ik zelf nog nooit was geweest. In de regen stond ik bij het raam, zodat geen van de klanten of obers me zag, maar ik hield alles in de gaten.

Mijn moeder gaat nog eens verzitten. Ze wordt ongeduldig, ze wil iets vragen of zeggen om het gesprek op gang te brengen. Ik trommel met nog één vinger op de rand van de tafel, vlak voor mijn borst waarmee ik tegen de tafelrand leun. Dat is om te zeggen dat ze van mij mag vertrekken. Het onderhoud heeft lang genoeg geduurd en we zijn geen stap verder gekomen.

De arts, zijn jas is witter dan die van de anderen, zegt dat het goed kan komen, als ik het maar los kan laten en open wil staan voor wat er is gebeurd. Maar wat moet ik loslaten en waarvoor moet ik openstaan? Hij heeft een lijst met vragen, stelt ze langzaam alsof ik voor mijn inburgeringsexamen zit en nauwelijks Nederlands spreek. Ik geef antwoorden waarvan ik hoop dat ze goed zijn. Er wordt thee gebracht, hete thee, te hete thee, waardoor we slechts kleine slokjes kunnen nemen.

Een van de vragen is of ik weet waarom ik hier zit. Die vraag komt me bekend voor. Wie hem eerder stelde, weet ik niet, maar het moet dus wel een belangrijke vraag zijn. In sommige gevallen is het goed dat mensen niet meer weten wat hun overkomen is, zegt de arts, maar in uw geval zouden we graag wat specifieker worden ingelicht over de toedracht tot het voorval. Het voorval? Daar hoor ik van op. Dat is voor het eerst dat iemand het over een voorval heeft. Nee hoor, vorige week hebben we daar ook over gesproken en toen wist u zich nog wel iets te herinneren. Zoals wat, vraag ik.

De thee is inmiddels afgekoeld. Ik kan nu grotere slokken nemen. De arts zit met zijn rug naar het raam, de zon geeft hem een stralenkrans om zijn hoofd en zijn bovenlichaam.

De deur gaat open en een man in een witte jas die ik nog niet eerder heb gezien, zet een blad op tafel. Een schaaltje met naar nootmuskaat ruikende boontjes, een kommetje jus, aardappels in een metalen bakje en op een wit plastic bord twee stukjes kipfilet met een bruin korstje. En een flesje water om alles weg te spoelen. Een bot mes en een vork waarvan de punten zijn afgezaagd, liggen naast het bord. Als ik wil, kan ik het ding nog steeds in mijn hals of pols priemen, maar het bloed zal er niet snel genoeg uit lopen en via de camera zien ze wat ik doe. Een paar dagen in het ziekenhuis en de wond zal weer genezen zijn.

Ik vouw mijn handen en zorg dat ik niet met mijn rug naar de camera zit; dit moeten ze zien. Als het bidden zelf niet helpt, dan allicht de beelden ervan. Ik leg de boontjes keurig naast elkaar, als stammetjes hout die omgezaagd zijn en afgevoerd moeten worden. De kip snijd ik in onmetelijk kleine stukjes. Ik pluk het vlees van de dode kip en rafel het helemaal uit. Ondertussen kauw ik op een aardappel. Slikken lukt niet, ik kan het niet weg krijgen. Ik begin met de vork op tafel te slaan, eerst zachtjes, daarna harder. De punten die geen punten meer zijn, prik ik met een grote zwaai in het tafelblad. En nog een keer. Vier, vijf, zes, tien keer. Met beide handen pak ik het dienblad op, spuug de aardappel die geen aardappel meer genoemd kan worden op het bord en smijt het blad met alles erop tegen de muur. Bruine klodders aardappel met jus glijden langzaam naar beneden. Een paar boontjes zijn de dans ontsprongen en op tafel beland. Ik leg ze in het verlengde van elkaar, zodat er een lange groene worm ontstaat. De deur gaat open. Dezelfde man die het blad heeft gebracht, komt binnen met een lichtblauwe vuilniszak en een stoffer en blik. Het bord en de schaaltjes zet hij op het blad, het eten veegt hij op. We wisselen geen woord.