Colofon

© 2023 Hertaling Albert Kroezemann

Uitgeverij kleine Uil, Groningen www.kleineuil.nl

© Louis Couperus, 1890

Oorspronkelijke titel: Noodlot

ISBN 9789493323209

Hertaling: Albert Kroezemann

Redactie: Astrid Werumeus Buning

Ontwerp binnenwerk en omslag: Riëtte van Zwol

Boekproductie: LINE UP boek en media bv

Auteursportret: Louis Couperus in 1897, collectie Literatuurmuseum

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze dan ook zonder de voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Inhoud

Eerste hoofdstuk

Tweede hoofdstuk

Derde hoofdstuk

Vierde hoofdstuk

Vijfde hoofdstuk

Zesde hoofdstuk

Zevende hoofdstuk

Nawoord

Eerste hoofdstuk

1

De volle maan, tragisch die avond, was al vroeg, nog in de laatste schemering, opgerezen als een immense, bloedroze bol. Ze vlamde als een zonsondergang laag achter de tamarindebomen van de Lange Laan en steeg in een vage hemel op, zich langzaam zuiverend van haar tragische tint. Een doodse stilte heerste overal als een sluier van zwijgen, alsof na de lange middagsiësta de avondrust zonder overgang van leven begon. Over de stad, waar witte villa’s met pilaren in het geboomte van lanen en tuinen laag wegscholen, hing een donzen geluidloosheid in de windstille benauwdheid van de avondlucht, alsof de matte avond moe was van de blakend zonnige dag van de oostmoesson. De huizen, zonder geluid, doken doodstil weg onder het bladerdak van hun tuinen, met de regelmatige, helder witte rijen van grote, gekalkte bloempotten. Hier en daar werd al een licht ontstoken. Plotseling blafte een hond. Een andere hond antwoordde en verscheurde de donzen stilte in lange, ruwe flarden. De nijdige hondenkelen, hees, ademloos, schor vijandig; ook zij zwegen plotseling stil.

Aan het einde van de Lange Laan lag diep in zijn voortuin het residentiehuis. Laag, dadelijk in de nacht van de waringinbomen, zigzagde het zijn pannendaken: het ene achter het andere, naar de schaduw van de achtertuin toe, met een primitieve lijn van dakopbouw, over iedere galerij een dak, over iedere kamer een dak, tot één lang daksilhouet. Aan de voorkant echter rezen de witte zuilen van het portiek op: hoog, blank en aanzienlijk, met brede tussenruimten, met grote openheid voor ontvangst, met een uitbreiding van een indrukwekkend paleisportaal. Door de open deuren vervaagde de middengalerij, met een enkel glimmend licht, naar achteren toe.

Een oppasser ontstak de lantaarns aan de zijkant van het huis. Halve cirkels van grote, witte potten met rozen en chrysanten, met palmen en caladiums, bogen wijd links en rechts voor het huis naar opzij uit. Een brede grindlaan vormde de oprit tot in het portiek met de witte zuilen. Verder strekte zich een wijd dor gazon uit dat met potten omgeven was. In het midden op een gemetseld voetstuk stond een monumentale, vaasvormige pot met een grote latania. Van een groene frisheid was daar de kronkelende vijver, waar de reuzenbladeren van een victoria regia zich als dofgroene dienbladen tegen elkaar rondden, met een enkele lotusachtige bloem ertussen. Een pad kronkelde langs de vijver en op een met kiezelstenen geplaveide, ronde plek rees een hoge vlaggenstok. De vlag was al neergehaald, zoals iedere dag om zes uur. Een eenvoudig hek sneed het erf af van de Lange Laan.

Op het reusachtige erf was het stil. Er brandden nu twee lampen die langzaam en omslachtig door de lampenjongen aangestoken waren. Eén lamp van de kroon brandde in de voorgalerij en binnen brandde de neergedraaide lamp, als twee lichtjes in het paleis van zuilen en van kinderlijke, naar achter lopende daken. Op de trappen van de kantoorkamer zaten enkele oppassers, in hun donkere uniform, fluisterend wat te praten. Een van hen stond na een tijdje op en begaf zich, met een rustige pas van zich-niet-te-willen-haasten, naar een bronzen klok, die hoog bij het oppassershuisje hing, helemaal aan de zijkant van het erf. Toen hij na honderd passen genaderd was, luidde hij zeven langzame, echoënde slagen. De klepel bronsde bonzend in de bel van de klok en de slag weerklonk telkens na met een zware trilling. De honden begonnen weer te blaffen. De oppasser met zijn lenige pas, jongensachtig slank in zijn blauwe, katoenen jasje met gele banden en omslag, liep rustig en langzaam zijn honderd passen naar de andere oppassers terug.

Nu was in het kantoor het licht ontstoken en ook in de aangrenzende slaapkamer, waar het door de jaloezieën schemerde. De resident, een grote, zware man, in een zwart jasje en een witte broek, liep de kamer door en riep naar buiten:

‘Oppas!’

De hoofdoppasser, in zijn katoenen uniformrokje, de panden breed en geel omzoomd, naderde met gebogen knieën en hurkte neer.

‘Roep de nonna!’

‘De nonna is al uitgegaan, heer!’ fluisterde de man en zette de vingers van beide handen tegen elkaar, het eerbiedige gebaar van de semba.

‘Waar is de nonna naartoe?’

‘Dat heb ik nog niet uitgezocht, heer!’ zei de man als verontschuldiging omdat hij het niet wist en hij maakte weer de semba.

De resident dacht even na.

‘Mijn pet,’ zei hij. ‘Mijn stok.’

De hoofdoppasser, die nog steeds met kromme knieën eerbiedig in elkaar gekrompen zat, scharrelde even door de kamer en bood hurkend de kleine uniformpet en een wandelstok aan.

De resident ging uit. De hoofdoppasser haastte zich achter hem aan, met een tali-api in de hand: een lange, brandende lont waarmee hij met de gloeiende punt zwaaide om aan wie voorbijging, in de avond, de resident te doen herkennen. De resident liep langzaam het erf af en liep naar de Lange Laan. Aan die laan, als een avenue van tamarindebomen en flamboyants, lagen de villa’s van de voornaamste notabelen: flauw verlicht, doodstil, schijnbaar onbewoond, met de rijen van gekalkte bloempotten die in de avondvaagheid oplichtten.

De resident wandelde eerst langs het huis van de secretaris; daarna aan de andere zijde een meisjesschool; dan de notaris, een hotel, het postkantoor, de president van de Landraad. Aan het eind van de Lange Laan stond de rooms-katholieke kerk en verderop, de brug over de rivier, lag het station. In de buurt van het station was meer verlicht dan bij de andere huizen, onder andere een grote, Europese winkel. De maan, die hoger geklommen was en gedurende haar stijging een helder zilveren gloed verspreidde, bescheen de witte brug, de witte winkel en de witte kerk. Dit alles stond aan een vierkant, open plein, zonder bomen en in het midden stond een spits monumentje dat de stadsklok was.

De resident ontmoette niemand. Nu en dan kwam er echter een enkele Javaan, zich bewegend in het donker, even uit de schaduw, en dan zwaaide de oppasser achter zijn heer met veel vertoon de gloeiende punt van zijn vuurtouw. Meestal begreep de Javaan het en maakte zich klein, kromp ineen aan de rand van de weg en ging al gehurkt lopend voorbij. Een enkele keer, onwetend, pas uit zijn dorp, begreep hij het niet en liep angstig voorbij. Hij keek dan angstig naar de oppasser, die maar zwaaide en zwaaide, en hem, in het voorbijgaan, achter de rug van zijn meester een vloek uitstootte, omdat hij – de dorpskerel – geen manieren had. Als er een karretje of rijtuigje aankwam, dan zwaaide hij weer en zwaaide hij zijn vuursterretje door de avond, wenkte de bestuurder, die stilhield en uitstapte óf neerhurkte in zijn voertuigje en hurkend verder mende aan de uiterste rand van de weg.

De resident liep somber door, met de flinke pas van een besliste wandelaar. Hij was rechts van het pleintje afgeslagen en liep langs de hervormde kerk, recht op een mooie villa af met slanke, vrij correcte, ionische pleisterzuilen en hel verlicht met petroleumlampen in kronen. Het was de sociëteit Concordia. Een paar bedienden in witte jasjes zaten op de trappen. Een Europeaan in een wit pakje, de kastelein, liep in de voorgalerij. Maar om de grote bittertafel zat niemand en de wijde, rieten stoelen openden hun armen als tevergeefs afwachtend.

De kastelein, die de resident in het oog kreeg, boog en de resident tikte kort aan zijn pet en ging de sociëteit voorbij en sloeg linksaf. Hij wandelde door een laan, langs kleine, donkere huisjes op kleine erfjes weggedoken, sloeg weer af en ging langs de uitmonding van de rivier, die als een kanaal was. Prauw aan prauw lag vastgemeerd. Een eentonig geneurie van Madoerese zeelui zeurde droefgeestig langzaam over het water, waaruit een vissige damp opsteeg. Langs het havenkantoor ging de resident naar de pier toe, die een eind in zee uitstak. Op de punt stond een kleine vuurtoren, die als een kleine Eiffel zijn ijzeren kandelaar verhief, met in de top zijn lamp. Daar bleef de resident staan en herademde. De wind was plotseling opgestoken, de grongong blies, uit de verte aangewaaid, zoals iedere dag op dat uur. Maar soms zakte hij ineens onverwacht neer, ineen, alsof zijn waaiende vlerken machteloos waren, en de opgeheven zee streelde haar maanwitte schuimkrullen glad en fosforesceerde even, met lange, bleke strepen.

Over de zee naderde droefgeestig een eentonig, ritmisch zeuren van zingen, een zeil tekende zich donker af als een grote nachtvogel en een vissersprauw met een hoog opbuigende voorsteven – met iets van een antiek schip – gleed het kanaal in. Een weemoed van levensgelatenheid, een berusting van al het kleine, donkere aardse onder die eindeloze hemel, aan die zee van fosforescerende verte, dreef om en toverde een geheimzinnigheid die beklemde…

De grote, stevige man, die daar stond, wijdbeens, herademend in de langzaam met vlagen aanwaaiende wind was moe van zijn werk, van zijn zitten aan zijn schrijftafel, van zijn berekeningen van de duitenkwestie. De afschaffing van de duiten was door de gouverneur-generaal als zijn persoonlijke verantwoordelijkheid en een kwestie van belang opgelegd. Die grote, stevige man, praktisch, koel van denken, kort beslist van langdurige gezagsuitoefening, voelde misschien niet die donkere geheimzinnigheid over de Indische avondstad – hoofdplaats van zijn gewest – drijven, maar hij voelde de begeerte van een kinderarm om zijn hals, van kleine, hoge stemmen om zich heen, de begeerte naar een jonge vrouw, die hem glimlachend zou opwachten. Hij liet zich niet door die sentimentele gevoelens meeslepen en was niet gewend zich over te geven aan mijmeringen over zichzelf: hij had het te druk. Zijn dagen waren te veel gevuld met belangen van allerlei aard waardoor hij niet kon toegeven aan wat hij wist, wat zijn vlaagjes van zwakte waren: de onderdrukte opwellingen van jongere jaren. Maar al mijmerde hij niet, de stemming was onafweerbaar, als een druk op zijn brede borst, als een ziekte van tederheid. Een malaise van sentimentaliteit in zijn anders heel praktische gemoed van hoofdambtenaar, die van zijn werkkring en van zijn gewest hield. Die hart had voor de belangen van zijn gewest en van wie het bijna onafhankelijke gezag van zijn betrekking helemaal in harmonie was met zijn heersersnatuur. Die met zijn krachtige longen zijn atmosfeer van brede werkkring en ruim veld van verschillende arbeid met evenveel genot gewend was te ademen, zoals hij nu de wijde wind van de zee ademde. Van de begeerte, het verlangen en een heimwee was hij die avond vooral vol. Hij voelde zich eenzaam, niet alléén om het isolement dat een hoofd van het gewestelijk bestuur altijd min of meer omringt. Wie men óf conventioneel glimlachend en eerbiedig nadert om conversatie, óf kort zakelijk en eerbiedig, om zaken. Hij voelde zich eenzaam, hoewel hij vader van een huisgezin was. Hij dacht aan zijn grote huis. Hij dacht aan zijn vrouw en zijn kinderen. En hij voelde zich eenzaam en alleen gedragen door het belang dat hij in zijn werk stelde. Het was voor hem alles in zijn leven. Het vulde al zijn uren. Erover denkend sliep hij in, zijn eerste gedachte was voor het een of ander gewestelijk belang.

Op dat ogenblik moe van het cijferen, herademend in de wind, ademde hij tegelijk met de frisheid van de zee de weemoed van de zee in. De geheimzinnige weemoed van de Indische zeeën, de spookachtige weemoed van de zeeën van Java. De weemoed die van ver aanruist als op suizende wieken van geheimzinnigheid. Maar zijn natuur was niet om zich over te geven aan mysterie. Hij ontkende het mysterie. Het was er niet: er was alleen de zee en de wind, die fris was. Er was alleen de walm van die zee, als iets van vis, van bloemen en zeewier. Walm, die de frisse wind uitwaaide. Er was alleen het ogenblik van herademing en wat hij die avond, onafweerbaar, voor geheimzinnige weemoed toch voelde sluipen in zijn wat weke gemoed. Hij dacht aan zijn huiselijke kring, die hij liever wat nauwer gevoeld had, dichter aansluitend bij wat hij betekende als vader en echtgenoot. Als er van weemoed nog iets was, dan was het dát. Uit de zee kwam het niet. Van ver uit de lucht kwam het niet aangewaaid. Hij gaf zich niet over aan een allereerste sensatie van wonderlijkheid… En hij plantte zich steviger, welfde zijn borst, richtte zijn flinke, militaire kop op en snoof, en snoof de walm in en de wind…

De neergehurkte hoofdoppasser met zijn gloeiende vuurtouw in de hand gluurde aandachtig naar zijn heer alsof hij dacht: wat doet hij hier? Zo vreemd bij die vuurtoren te staan… Zo vreemd, die Hollanders… Wat denkt hij nu? Waarom doet hij zo? Juist op dit uur op deze plek… De zeegeesten waren nu om… Er zijn kaaimannen onder het water en iedere kaaiman is een geest… Zie, daar heeft men aan ze geofferd: banaan, rijst, gedroogd vlees en een hard ei op een vlotje van bamboe. Onderaan, bij het voetstuk van de vuurtoren… Wat doet de heer nu hier? Het is hier niet goed, het is hier niet goed… onheil, onheil… En zijn spiedende ogen gleden op en neer over de brede rug van zijn heer, die maar stond en uitkeek… Waar keek hij naar? Wat zag hij aanwaaien in de wind? Zo vreemd, die Hollanders, vreemd…

De resident keerde zich plotseling om en liep terug, en de oppasser, opschrikkend, volgde hem, blazend aan de punt van zijn vuurtouw. De resident liep dezelfde weg terug. Nu zat er een heer in de sociëteit, die groette, en een paar jonge mensen in het wit wandelden in de Lange Laan. De honden blaften.

Toen de resident de ingang van het residentie-erf naderde, zag hij voor, bij de andere ingang, twee witte figuren, een man en een meisje, die echter in de nacht onder de waringins uitgewist werden. Hij ging direct naar zijn kantoor. Een andere oppasser naderde en hij gaf hem zijn pet en stok. Onmiddellijk zette hij zich aan zijn schrijftafel. Hij kon nog een uur werken, vóór het diner.

2

Meerdere lichten waren opgestoken. Eigenlijk waren overal lichten ontstoken, maar in de brede galerijen was het net zo licht. Op het erf en in het huis brandden zeker niet minder dan twintig, dertig petroleumlampen in kronen en lantaarns, maar het was niet meer dan een vage lichtschemer die het huis geel kleurde. De maneschijn stroomde in de tuin, lichtte de bloempotten op, glinsterde in de vijver en tegen de blanke lucht waren de waringins als mollig fluweel.

De eerste gong voor het diner was geslagen. In de voorgalerij wipte een jongeman op een wipstoel, op en neer, de handen achter het hoofd, zich vervelend. Een jong meisje neuriede en liep door de middengalerij, alsof ze ergens op wachtte. Het huis was gemeubileerd volgens het conventionele type van residentiewoningen in het binnenland: plechtig en banaal. De marmeren vloer in de voorgalerij spiegelde gladwit; hoge palmen in potten stonden tussen de pilaren; om de marmeren tafels stonden wipstoelen. In de eerste binnengalerij, die in de breedte evenwijdig aan de voorgalerij liep, stonden stoelen in rijen tegen de wand, als voor een eeuwige receptie. De tweede binnengalerij, die zich in de lengte uitstrekte, vertoonde aan het einde, daar waar ze zich weer tot een galerij in de breedte verbreedde, een reusachtig, rood satijnen deurgordijn aan een gouden kroonlijst. In de witte vakken tussen de deuren van de kamers hingen spiegels in gouden lijsten, die op marmeren consoles stonden, of lithogravures. Schilderijen, zoals men in Indië zegt: Van Dijck te paard, Paul Veronese op de trappen van een Venetiaans paleis ontvangen door een doge; Shakespeare aan het hof van Elizabeth en Tasso aan het hof van Este. Maar in het grootste vak hing in een gekroonde koningslijst een grote ets: portret van koningin Wilhelmina in kroningsornaat. In het midden van de middengalerij stond een rode, satijnen ottomane, bekroond door een palm. Verder veel stoelen en tafels, grote lampenkronen overal. Alles was onderhouden en van een pompeuze banaliteit, een onhuiselijke afwachting van de eerstvolgende receptie, zonder een enkel intiem hoekje. In het halflicht van de petroleumlampen – in elke kroon was één lamp ontstoken – strekten de lange, brede, wijde galerijen zich in een lege verveling uit.

De tweede gong sloeg. In de achtergalerij was de te lange tafel – alsof die steeds gasten verwachtte – gedekt voor drie personen. De hofmeester en een zestal jongens stonden in afwachting bij de dientafels en de twee buffetten. De hofmeester begon reeds borden met soep te vullen en een paar van de jongens plaatsten de drie borden soep al op tafel, op de gevouwen servetten, die op de borden lagen. Toen wachtten ze weer af, terwijl de soep lichtjes dampte. Een andere jongen vulde de drie waterglazen met grote brokken ijs.

Het jonge meisje was neuriënd dichterbij gekomen. Ze was misschien zeventien jaar en leek op haar gescheiden moeder: de eerste vrouw van de resident, een mooie nonna, een dame van gemengde afkomst. Die woonde nu in Batavia en runde daar, naar men zei, een geheim speelhuis. Ze had een olijfbleke tint, met soms even de blos van een vrucht. Ze had mooi zwart haar, dat aan haar slapen natuurlijk kroesde en in een zeer grote wrong was vastgestoken. Haar zwarte pupillen met glinsterende iris dreven in een vochtig blauwwit, waaromheen zware wimpers speelden, op en neer, op en neer. Haar mondje was klein en een beetje dik en op haar bovenlip groeide heel licht een donker donsje haar. Ze was niet groot en al te vol van vorm, als een haastige roos die te snel openbloeit. Ze droeg een witte, katoenen rok en een witte, linnen blouse met een kanten tussenstuk. Om haar hals had ze een schelgeel lint, dat heel aardig stond bij haar olijfbleke gezicht, dat soms plotseling bloosde, als met een stroom van bloed.

De jongeman kwam uit de voorgalerij aangeslenterd. Hij leek op zijn vader: groot, breed, blond en met een dikke, blonde snor. Hij was nauwelijks drieëntwintig jaar, maar hij zag er wel vijf jaar ouder uit. Hij droeg een wit pak van Russisch linnen, maar met een boordje en een das.

Eindelijk kwam ook Van Oudijck. Zijn besliste stap naderde, alsof hij het altijd druk had en hij nu even kwam eten tussen zijn werk door. Alle drie gingen zitten zonder een woord te zeggen en lepelden de soep.

‘Hoe laat komt mama morgen?’ vroeg Theo.

‘Om half twaalf,’ antwoordde Van Oudijck en wendde zich tot zijn lijfjongen achter zich:

‘Kario, denk eraan dat mevrouw morgen om half twaalf afgehaald moet worden van het station.’

‘Heer,’ fluisterde Kario.

Een gerecht van vis werd rondgediend.

‘Doddy,’ vroeg Van Oudijck, ‘met wie was je zo-even aan het hek?’

Doddy keek haar vader langzaam en verwonderd aan, met haar glinsterende irissen.

‘Aan… het hek?’ informeerde ze langzaam, met een zeer mollig accent.

‘Ja.’

‘Aan… het hek? Met niemand… Met Theo misschien.’

‘Was jij met je zus aan het hek?’ vroeg Van Oudijck.

De jongen fronste zijn dikke, blonde wenkbrauwen.

‘Kan wel… weet niet… herinner me niet…’

Ze zwegen alle drie. Ze maakten haastig het diner af, zich vervelend aan tafel. De vijf, zes bedienden, in witte jasjes met rode, linnen omslagen, liepen zacht op de platte tenen, bedienden vlug en geruisloos. Men at nog biefstuk met sla, pudding en vruchten.

‘Eeuwige biefstuk,’ mopperde Theo.

‘Ja, die kokkie!’ lachte Doddy met haar keellachje. ‘Ze geeft altijd biefstuk, als mama niet is; kan haar niet schelen, als mama niet is. Ze verzint niet. Te erg toch…’

Ze hadden in twintig minuten gegeten, toen Van Oudijck weer naar zijn kantoor ging. Doddy en Theo slenterden naar voren.

Verveeld gaapte Doddy. ‘Kom, wij biljarten?’

In de eerste binnengalerij, achter het satijnen deurgordijn, stond een klein biljart.

‘Kom dan,’ zei Theo.

Ze speelden.

‘Waarom moet ik samen met je aan het hek geweest zijn?’

‘Ach… té!’ zei Doddy.

‘Nu, waarom?’

‘Pa hoeft niet te weten.’

‘Met wie was je dan? Met Addy?’

‘Natuurlijk!’ zei Doddy. ‘Zeg is stadsmuziek vanavond?’

‘Ik geloof wel.’

‘Kom, wij gaan, ja?’

‘Nee, ik heb geen zin.’

‘Ga mee nou?’

‘Nee.’

‘Met mama… jij wil wel, ja?’ zei Doddy boos. ‘Ik weet heel goed. Met mama jij gaat altijd naar stadsmuziek.’

‘Wat weet jij… klein nest!’

‘Wat ik weet?’ lachte zij. ‘Wat ik weet? Ik weet wat ik weet.’

‘Hè!’ plaagde hij, een carambole mikkend met een ruwe stoot.

‘Jij met Addy, hè!’

‘Nou, en jij met mama…’

Hij haalde de schouders op.

‘Je bent gek,’ zei hij.

‘Hoef niet te verbergen voor mij. Trouwens, iedereen zegt.’

‘Laat ze zeggen.’

‘Te erg toch van jou!’

‘Ach, stik…’

Hij smeet zijn keu driftig neer en ging naar voren. Ze volgde hem.

‘Zeg Theo… niet boos zijn dan. Ga nou mee naar stadsmuziek.’

‘Nee…’

‘Ik zal niets meer zeggen,’ smeekte ze lief.

Ze was bang dat hij boos zou blijven en dan had ze niets en niemand. Dan verveelde ze zich helemaal.

‘Ik heb Addy beloofd en ik kan toch niet alleen gaan…’

‘Nu, als je dan niet meer zulke idiote dingen zegt…’

‘Ja, ik beloof. Lieve Theo, ja, kom dan…’

Ze was al in de tuin.

Van Oudijck verscheen op de drempel van zijn kantoor, waarvan de deur altijd openstond, maar dat met een groot schot afgesloten was van de binnengalerij.

‘Doddy!’ riep hij.

‘Ja, pa?’

‘Zou je morgen kunnen zorgen voor wat bloemen in mama’s kamer?’

Zijn stem was bijna verlegen en zijn ogen knipperden.

Doddy hield haar gegiechel in.

‘Goed, pa… ik zal zorgen.’

‘Waar ga je naartoe?’

‘Met Theo naar stadsmuziek.’

Van Oudijck werd rood en boos.

‘Naar de stadsmuziek? Maar dat kun je me toch wel vragen!’ riep hij plotseling razend.

Doddy pruilde.

‘Ik houd er niet van dat je uitgaat, zonder dat ik weet waarheen. Vanmiddag was je ook weg, toen ik met je wilde wandelen!’

‘Nu, schei dan maar uit,’ zei Doddy en huilde.

‘Je kunt wel gaan,’ zei Van Oudijck, ‘maar ik wil hebben dat je het me eerst vraagt.’

‘Nu, ik heb geen zin meer!’ huilde Doddy. ‘Laat maar. Geen stadsmuziek.’

In de verte, in de tuin van Concordia hoorden ze de eerste klanken.

Van Oudijck was in zijn kantoor teruggegaan. Doddy en Theo wierpen zich in twee wipstoelen in de voorgalerij en wipten razend met de stoelen schaatsend over de gladde vloer.

‘Kom,’ zei Theo. ‘Laten we maar gaan. Addy wacht op je.’

‘Nee,’ mokte ze. ‘Kan niet schelen. Ik zal Addy morgen zeggen, papa zo onaardig. Hij bederft mijn plezier en… ik zet geen bloemen in mama’s kamer.’

Theo grinnikte.

‘Zeg,’ fluisterde Doddy. ‘Die papa… hè? Zo verliefd, altijd. Hij kreeg een kleur toen hij mij vroeg van die bloemen.’

Theo grinnikte nog eens en neuriede met de verre muziek mee.

3

De volgende morgen ging Theo om half twaalf met de landauer zijn stiefmoeder afhalen van het station.

Van Oudijck, die op dat uur meestal de politierol, de overtredingen afwerkte, had zijn zoon niets gezegd, maar toen hij uit zijn kantoor Theo in het rijtuig zag stappen en wegrijden, vond hij het aardig van de jongen. Hij had Theo als kind afgodisch liefgehad, had hem als knaap nog bedorven, was met hem als jongeman dikwijls in botsing genomen, maar nog vaak flakkerde de oude vaderpassie onweerstaanbaar op. Hij had zijn zoon op dit ogenblik meer lief dan Doddy, die die morgen nog steeds boos was en geen bloemen in de kamer van zijn vrouw gezet had, zodat hij Kario had bevolen voor bloemen te zorgen. Het speet hem nu in dagen geen vriendelijk woord tegen Theo gezegd te hebben en hij nam zich voor dat straks echt weer eens te doen. De jongen was wispelturig: in drie jaren was hij employé geweest op zeker vijf koffieondernemingen. Nu had hij weer geen werk en hing thuis, zoekend naar iets anders.

Theo wachtte enkele minuten op het station, toen de trein uit Soerabaja aankwam. Hij zag mevrouw Van Oudijck dadelijk en de twee kleine jongens, René en Ricus, in tegenstelling tot hem twee kleine halfbloedjes, die ze uit Batavia voor hun grote vakantie meebracht en haar lijfmeid Oerip.

Theo hielp zijn stiefmoeder uitstijgen, de stationschef groette eerbiedig de vrouw van zijn resident. Ze knikte met haar glimlach terug, als een welwillende koningin. Ze duldde met haar glimlach, éven dubbelzinnig, dat haar stiefzoon haar kuste op de wang. Ze was een grote, blanke, blonde vrouw van over de dertig met die lome statigheid van in Indië geboren vrouwen, dochters van geheel Europese ouders. Ze had iets waarnaar men dadelijk keek. Het was om haar blanke vel, haar tint van melk, haar heel licht blonde haar, haar vreemde, grauwe ogen, soms even geknepen en altijd met een uitdrukking van dubbelzinnigheid. Het was om haar eeuwige glimlach, soms heel lief en innemend en dikwijls onuitstaanbaar, vervelend. Men wist bij een eerste ontmoeting niet of ze achter die blik en die glimlach iets verborg, enige diepte, enige ziel of dat het alleen maar kijken en lachen was en beide met die lichte dubbelzinnigheid. Spoedig merkte men haar glimlachend afwachtende onverschilligheid op alsof het haar heel weinig kon schelen en ze geen belangstelling toonde, zelfs al zou de hemel boven haar instorten. Alsof ze dat glimlachend wel zou zien aankomen. Haar tred was langzaam. Ze droeg een roze, katoenen rok en een kort manteltje zonder mouwen, een wit, satijnen lint om haar middel en een witte, strooien hoed met een witte, satijnen strik. Haar zomerse reispakje was zeer correct vergeleken bij dat van een paar andere dames op het perron die in stijf uitgestreken lange, wijde jurken drentelden, met hoeden en pluimen daarboven. In haar zeer Europese verschijning was misschien alleen die langzame pas, die lome statigheid de Indische nuance, dat wat haar onderscheidde van een vrouw, pas uit Holland. Theo had haar de arm toegebogen en ze liet zich leiden naar het rijtuig – de wagen – gevolgd door de twee donkere broertjes. Ze was twee maanden afwezig geweest. Ze had een knik over en een glimlach voor de stationschef. Ze had een blik over voor de koetsier en de staljongen en zette zich langzaam, loom, neer als een blanke sultane en steeds met haar glimlach. De drie stiefzoons volgden haar. De meid reed achter in een karretje. Mevrouw Van Oudijck keek eens naar buiten en vond dat Laboewangi er nog steeds als vroeger uitzag. Maar ze zei niets. Ze trok zich langzaam terug en leunde achteruit. Haar wezen vertoonde een zekere tevredenheid, maar vooral die gemakkelijke en lachende onverschilligheid, alsof niets haar kon deren en ze door een vreemde macht beschermd was. Er was in deze vrouw iets sterks en iets machtigs van louter onverschilligheid: er was in haar iets onkwetsbaars. Ze zag eruit alsof het leven geen vat op haar zou hebben, niet op haar tint en niet op haar ziel. Ze zag eruit alsof ze niet kon lijden en het was alsof ze glimlachte en zo tevreden was omdat er voor haar geen ziekte, geen leed, geen armoede en geen ellende bestond. Een uitstraling van glanzend egoïsme was om haar en toch was ze meestal beminnelijk. Ze nam meestal in, ze palmde in omdat ze zo mooi was. De vrouw, met haar glinsterende zelftevredenheid, was bemind, hoe men verder ook over haar sprak. Als ze sprak, als ze lachte, ontwapende ze en nog meer was ze innemend. Het was trots en – misschien – juist óm haar onpeilbare onverschilligheid. Ze stelde belang in haar eigen lichaam en in haar eigen ziel. Al het andere, ál het andere was haar totaal onverschillig. Onmachtig iets van haar ziel te geven, had ze alleen voor zichzelf gevoeld, maar zo harmonisch en zo innemend dat men haar altijd beminnelijk vond, aanbiddelijk. Het was misschien om de lijn van haar wangen, de vreemde dubbelzinnigheid in haar blik, haar onuitwisbare glimlach, de gratie van haar figuur, de klank van haar stem en haar altijd zo juiste woord. Als men haar eerst onuitstaanbaar vond, dan merkte ze dat niet op en werd juist allerinnemendst. Als men jaloers was, dan merkte ze dat niet op en prees juist intuïtief, onverschillig weg – het kon haar totaal niet schelen – wat een ander in zich minder vond. Ze kon met het liefste gezicht een kledingstuk bewonderen dat ze afschuwelijk vond. Uit louter onverschilligheid was ze later niet gemeen en ze brak zelfs later die bewondering niet af. Haar mateloze onverschilligheid was haar levenskracht. Ze had zich aangewend alles te doen waar ze zin in had, maar ze deed het met haar glimlach en wat men ook achter haar rug om praatte, ze bleef zó correct, zo betoverend dat men het haar vergaf. Ze was niet bemind als men haar niet zag, maar ze had alles weer gewonnen zodra men haar zag. Haar man aanbad haar, haar stiefkinderen – eigen kinderen had ze niet – konden het niet helpen dat ze onwillekeurig voor haar ingenomen waren en daardoor van haar hielden. Haar bedienden waren allen onder haar invloed. Ze bromde nooit. Ze beval met een woord en het gebeurde. Was er iets verkeerd, brak er iets, haar glimlach bestierf even… en dat was alles. Als haar eigen ziels- en lichaamsbelang in gevaar was, dan wist ze het meestal af te wenden en nog zo voordelig mogelijk te schikken zonder dat de glimlach zelfs verdween. Ze had dit persoonlijk belang zo beknopt voor zichzelf geformuleerd waardoor ze de omstandigheden meestal beheerste. Een noodlot scheen op deze vrouw niet te drukken. Haar onverschilligheid was glanzend en was geheel onverschillig. Zonder minachting, zonder afgunst, zonder emotie: haar onverschilligheid was eenvoudig onverschilligheid. De tact, waarmee ze instinctmatig, zonder ooit veel na te denken, haar leven leidde en beheerste was zo groot. Ze zou nog onverschillig kunnen blijven als ze misschien alles verloren zou hebben wat ze nu bezat, bijvoorbeeld haar schoonheid en positie. Het was voor haar dan niet mogelijk om te lijden.

Het rijtuig reed het residentie-erf op, juist toen de politierol begon. De Javaanse officier van justitie – hoofd djaksa – was reeds bij Van Oudijck in het kantoor. De djaksa en de politieoppassers leidden de stoet van beklaagden. De Javanen hielden elkaar aan een punt van hun jasje vast en liepen op een trippelgangetje, maar de enkele vrouwen ertussen liepen alleen. Onder een waringinboom, op enige afstand van de trappen van het kantoor hurkten ze allen in afwachting neer. Een oppasser die de klok in de voorgalerij hoorde, sloeg half één met de grote bel bij het oppassershuis. De luide slag trilde als een bronzen tong door de blakende hitte van de middag na. Van Oudijck had echter het rijtuig horen aanrollen en hij liet de hoofd-djaksa wachten: hij ging zijn vrouw tegemoet. Hij kuste haar teder, met hartstocht en informeerde hoe ze het maakte. Hij was blij de jongens terug te zien. Hij herinnerde zich wat hij over Theo had nagedacht en hij had voor zijn oudste een vriendelijk woord. Doddy, nog met haar mokkende dikke mondje, zoende mama. Ze liet zich gelaten en glimlachend zoenen. Ze kuste kalm terug, zonder koelheid en zonder warmte. Ze deed juist wat ze moest doen. Haar man, Theo en Doddy bewonderden haar zichtbaar en zeiden dat ze er goed uitzag. Doddy vroeg waar mama dat aardige reispakje vandaan had. In haar kamer zag ze de bloemen en omdat ze wist dat Van Oudijck hiervoor steeds zorgde, aaide ze haar man even over de arm.

‘Nee! Nee!’

De resident fronste zijn wenkbrauwen en luisterde met aandacht…

In de middengalerij zwegen de stemmen. Mevrouw Van Oudijck was zich gaan omkleden om een sarong en kabaai aan te doen voor de rijsttafel. Ze droeg het elegant: een Solose sarong, een transparante kabaai, juwelen speldjes en witte, leren muiltjes met een klein, wit strikje erop. Ze was juist klaar, toen Doddy aan haar deur kwam en zei:

‘Mama, mama… daar is mevrouw Ván Does!’

De glimlach bestierf even: de zachte ogen zagen donker.

‘Ik kom dadelijk, kind…’

Ze ging zitten en Oerip, de lijfmeid, sprenkelde parfum op haar zakdoek. Mevrouw Van Oudijck ging gemakkelijk zitten en mijmerde wat na, in de loomheid van haar reis. Ze vond Laboewangi wanhopig vervelend na Batavia waar ze vrij en zonder verplichtingen bij kennissen en familie gelogeerd had. Als residentsvrouw had ze er hier enige, ook al schoof ze de meeste van zich af op de vrouw van de secretaris. Ze was moe, ontstemd en ontevreden. Ondanks haar algehele onverschilligheid was ze menselijk genoeg om haar stille buien te hebben, waarin ze alles verwenste. Dan verlangde ze ineens iets geks te doen, dan verlangde zij, vaag weg, naar Parijs. Ze zou dat nooit aan iemand laten merken. Ze kon zich bedwingen en ook nu bedwong ze zich voordat ze zich weer vertoonde. Haar vage, bacchantische verlangen versmolt met haar loomheid. Ze strekte zich gemakkelijker, ze mijmerde met bijna gesloten ogen. Door haar bijna bovenmenselijke onverschilligheid krulde soms een vreemde fantasie, verborgen voor de wereld. Het liefst leefde ze in haar kamer haar leven van geparfumeerde verbeelding, vooral na haar maand in Batavia. Na zo’n maand van perversiteit had ze behoefte haar zwervende, roze verbeelding op te roepen voor haar knipperende ogen. Het was in haar verder geheel dorre ziel als een onwerkelijke bloei van azuren bloemetjes, die ze kweekte met het enige sentiment dat ze ooit zou kunnen voelen. Ze voelde voor geen mens, maar ze voelde voor die bloemetjes. Zo te mijmeren vond ze heerlijk. Wat ze had willen zijn, als ze niet hoefde te zijn wie ze was… De fantasie wolkte: zij zag een wit paleis en overal cupidootjes…

‘Mama… kom dan tóch! Daar is mevrouw Ván Does, met twee stopflessen…’

Het was Doddy aan haar deur. Léonie van Oudijck stond op en ging naar de achtergalerij waar de Indische dame zat, de vrouw van de postbeambte. Ze hield koeien en verkocht melk. Maar ze deed ook in andere handel. Ze was een dikke dame, even wat bruin met vooruitstekende buik. Ze droeg een heel eenvoudig jasje met een smal kantje eromheen en haar dikke handjes streelden de buik. Voor zich op tafel had ze twee stopflesjes staan waarin iets glinsterde. Wat was dat van suiker, kristal, dacht mevrouw Van Oudijck vaag, toen ze zich plotseling herinnerde… Mevrouw Van Does zei dat ze blij was haar weer terug te zien. Twee maanden weg van Laboewangi. Toch te erg, die mevrouw van Oudijck maar? En ze wees op de stopflessen. Mevrouw Van Oudijck glimlachte. Wat was het?

Geheimzinnig legde mevrouw Van Does een dik, naar achter omkrullend, slap geleed wijsvingertje tegen een van de stopflessen aan, en zei fluisterend:

‘Diamanten!’

‘Zo?’ vroeg mevrouw Van Oudijck.

Doddy, met grote ogen, en Theo, geamuseerd, tuurden naar de twee stopflesjes.

‘Ja… U weet wel, van die dame… van wie ik u gesproken… Haar naam wil ze niet noemen. Ach, vroeger haar man een hoge piet, en nu… ja toch zo ongelukkig. Ze heeft niets meer. Alles op. Alleen nog deze twee flesjes. Al haar juwelen heeft ze verkocht en de stenen bewaart ze hierin. Alles geteld. Ze vertrouwt mij toe, om te verkopen. Door mijn melk heb ik relatie. Wil u zien, mevrouw Van Oudijck, ja? Móóie stenen! De residèn, hij koopt voor u, nu u weer thuis bent. Doddy, geef mij een zwart lapje; als fluweel, is het beste…’

Doddy liet de naaister een stukje zwart fluweel zoeken in een kast met naairommel. Een jongen bracht glazen met tamarindestroop en ijs. Mevrouw Van Does, die in haar slapgelede vingertjes een tangetje vasthield, legde een paar stenen voorzichtig op het fluweel…

‘Ja!!’ riep ze uit. ‘Zie toch, die diamant, mevrouw! Pr…áchtig!’

Mevrouw Van Oudijck keek toe. Ze glimlachte allerliefst en zei toen met haar zachte stem:

‘Die steen is vals, lieve mevrouw.’

‘Vals??’ krijste mevrouw Van Does. ‘Vals??’

Mevrouw Van Oudijck keek naar de andere stenen.

‘En die andere, mevrouw…’

Ze boog aandachtig en zei toen zo lief mogelijk:

‘Die andere… zijn… óók vals…’

Mevrouw Van Does keek haar met plezier aan. Toen zei ze leuk tegen Doddy en Theo:

‘Die mama van jullie… pienter! Ze ziet dadelijk!’

En ze lachte luid. Allen lachten. Mevrouw Van Does deed de kristallen weer in de fles.

‘Een aardigheidje, ja, mevrouw? Ik wilde alleen maar zien of u verstand had. Natuurlijk, u geloof mijn erewoord: ik zou u nooit verkopen… Maar deze… kijk…’

En plechtig nu, bijna godsdienstig, opende ze het andere stopflesje, waarin slechts enkele stenen zaten. Ze legde ze met liefde op het zwarte fluweel.

‘Die is prachtig… voor een Leontine,’ zei mevrouw Van Oudijck, turend op een zeer grote briljant.

‘Nou… wat zeg ik u?’ vroeg de Indische dame.

Ze tuurden allen op de briljanten, op de echte, die uit het ‘echte’ stopflesje en hielden ze voorzichtig tegen het licht.

Mevrouw Van Oudijck zag dat ze allen echt waren.

‘Ik heb echt geen geld, lieve mevrouw!’ zei zij.

‘Deze grote… voor Leontine… zeshonderd gulden… een koopje… Ik verzeker u, mevrouw!’

‘O, mevrouw, nee nooit!’

‘Hoeveel dan? U doet goed werk als u koop. Ach, haar man, vroeger hoge piet. Raad van Indië.’

‘Tweehonderd…’

‘Ach ja!!’ Tweehonderd!’

‘Tweehonderdvijftig, maar niet meer. Ik heb echt geen geld.’

‘De residèn,’ fluisterde mevrouw Van Does, Van Oudijck bespeurend die naar de achtergalerij kwam nu de rol was afgelopen. ‘De residèn… hij koop voor u!’

Mevrouw Van Oudijck glimlachte en keek naar de flonkerende druppel licht op het zwarte fluweel. Ze hield van juwelen, ze was niet geheel onverschillig voor briljanten.

Ze keek op naar haar man.

‘Mevrouw Van Does laat ons een heleboel moois zien,’ zei ze strelend.

Van Oudijck voelde een schok in zijn borst. Hij vond het nooit aangenaam mevrouw Van Does in zijn huis te zien. Ze had altijd wat te verkopen: de ene keer gebatikte spreien, de andere keer geweven muiltjes, een derde keer prachtige maar heel kostbare tafellopers met gouden, gebatikte bloemen op geel geglansd linnen. Mevrouw Van Does bracht altijd iets mee, had altijd een relatie met vrouwen van vroegere ‘hoge pieten’, die ze tegen een hoog percentage hielp verkopen. Een morgenvisite van mevrouw Van Does kostte hem iedere keer minstens enige rijksdaalders en heel vaak vijftig gulden, want zijn vrouw had een kalme rust om altijd dingen te kopen die ze niet nodig had. Ze was echter te onverschillig om niét van mevrouw Van Does te kopen. Hij zag niet dadelijk de twee stopflessen, maar hij zag de druppel licht op het zwarte fluweel en hij begreep dat de visite deze keer meer dan vijftig gulden zou kosten, als hij niet heel sterk was.

‘Mevrouwtje!’ zei hij verschrikt. ‘Het is het einde van de maand; briljanten kopen, dat gaat niet vandaag! En nog wel stopflessen vol!’ riep hij met schrik uit, toen hij ze zag schitteren op de tafel, tussen de glazen tamarindestroop.

‘Ja, die residèn!’ lachte mevrouw Van Does, alsof een resident altijd rijk was.

Van Oudijck haatte dat lachje. Zijn huishouden kostte hem iedere maand enkele slordige honderden guldens meer dan zijn salaris en hij teerde in en had schulden. Zijn vrouw bemoeide zich nooit met geldzaken. Daarvoor had ze vooral haar glimlachende onverschilligheid.

Ze liet de briljant even flonkeren en uit de steen lichtte een blauwe straal op.

‘Hij is prachtig… voor tweehonderdvijftig.’

‘Voor driehonderd dan… lieve mevrouw.’

‘Driehonderd?’ vroeg ze dromerig, spelend met het juweel.

Of het driehonderd of vier- of vijfhonderd was, het was haar alles om het even. Het liet haar totaal onverschillig. Maar de steen vond ze mooi en ze had al besloten die te nemen, voor hoeveel ook. En dáárom legde ze de steen rustig neer en zei:

‘Nee, lieve mevrouw, echt… de steen is te duur en mijn man heeft geen geld.’

Ze had dit zo lief gezegd, zodat haar bedoeling niet was te raden. Ze was aanbiddelijk van ontzegging, terwijl ze die woorden uitsprak. Van Oudijck voelde een tweede schok in zijn borst. Hij kon zijn vrouw niets weigeren.

‘Mevrouw,’ zei hij. ‘Laat de steen maar hier… voor driehonderd gulden. Maar neem dan uw stopflessen in godsnaam mee.’

Mevrouw Van Does keek jubelend op.

‘Nou… wat heb ik u gezegd? Ik weet zeker, de residèn, hij koop voor u!’

‘Maar Otto!’ zei zij, ‘hoe is het nu toch mogelijk!’

‘Vind je de steen mooi?’

‘Ja prachtig… maar zoveel geld! Voor één briljant!’

Ze trok de hand van haar man naar zich toe en ze stond toe dat hij haar op het voorhoofd kuste omdat hij voor haar een briljant had gekocht van driehonderd gulden. Doddy en Theo knipoogden naar elkaar.

4

Léonie van Oudijck genoot steeds van haar siësta. Ze sliep maar een ogenblik, maar ze vond het heerlijk na de rijsttafel tot vijf uur of half zes alleen in haar koele kamer te blijven. Ze las een beetje, meestal de tijdschriften van de leestrommel, maar ze deed voornamelijk niets en droomde. Het waren vage verbeeldingen die in haar eenzame middagen oprezen. Niemand wist hiervan en ze hield ze zeer geheim, als een geheime zonde, als een ondeugd. Ze gaf zich veel eerder bloot – aan de wereld – waar het een affaire betrof. Ze duurden nooit lang, ze telden weinig mee in haar leven. Ze schreef nooit brieven en de gunsten die ze verleende, gaven de bevoorrechte nooit enig recht in de dagelijkse omgang van het gesprek. Zo was ze van een stille, correcte perversiteit, fysiek en moreel. Want ook haar verbeeldingen, hoe flauwtjes poëtisch ook, waren pervers. Haar meest geliefde auteur was Catulle Mendès: ze hield van al die bloemetjes van azuren gevoeligheid, van die roze, gekunstelde cupidootjes, het pinkje in de lucht en de beentjes bevallig fladderend – rondom de meest verdorven motieven en thema’s van afdwalende hartstocht. In haar slaapkamer hingen enkele platen: een jonge vrouw die achterover ligt op een kanten bed en gezoend wordt door twee stoeiende engeltjes. Een andere: een leeuw met een pijl in de borst die aan de voeten van een glimlachende maagd ligt. Verder een grote reclameprent van een parfum: een soort van bloemennimf, van wie de sluier aan alle kanten door speelse parfumeriecherubijntjes werd afgerukt. Ze vond die plaat vooral prachtig. Iets mooiers kon ze zich niet voorstellen. Ze wist dat de plaat afgrijselijk was, maar ze had het nooit kunnen opbrengen het onding van de muur te halen, ook al keken de kennissen en haar kinderen er met schuine ogen naar. Ze liepen namelijk haar kamer in en uit vanwege de soepele Indische omgangsvormen die geen geheimen kenden. Ze kon er minuten naar staren alsof ze betoverd was. Ze vond het allerliefst en haar eigen dromen leken op die prent. Ook bewaarde ze een bonbondoos met een herinneringsplaatje waarop een schoonheid afgebeeld was die ze nog mooier vond dan zichzelf: het blosje op de wangen, de donkere, bruine ogen onder onwaarschijnlijk gouden haren en de kanten boezem zichtbaar. Ze gaf zich nooit bloot aan deze belachelijkheid die ze vaag vermoedde. Ze sprak nooit over die platen en doosjes omdat ze juist wist dat ze lelijk waren. Maar ze vond ze mooi, ze vond ze heerlijk, ze vond ze kunst en poëzie.

Zo waren haar liefste uren.

Hier, in Laboewangi, durfde ze niet te doen wat ze in Batavia deed en hier geloofde men nauwelijks wat men in Batavia vertelde. Toch verzekerde mevrouw Van Does dat die resident en die inspecteur – de een op reis, de ander op tournee – ’s middags gedurende de siësta hun weg naar de slaapkamer van Léonie hadden gevonden toen ze enkele dagen in het residentiehuis logeerden. Maar in Laboewangi waren zulke werkelijkheden toch zeldzame onderbrekingen tussen mevrouw Van Oudijcks roze middagvisioenen.

Toch scheen het deze middag…

Nadat ze een ogenblik gesluimerd had en alle matheid en warmte opgeklaard was van haar melkwitte gelaat, keek ze nu naar de stoeiende engeltjes van de parfumeriereclame. Ze was niet met haar gedachte bij al die roze poppetjes van tederheid, maar ze luisterde of ze buiten iets hoorde.

Na een tijdje stond ze op.

Ze droeg alleen een sarong die ze onder de armen had opgetrokken en op de borst in een wrong was samengeknoopt.

Haar mooie, blonde haren hingen los.

Haar mooie, witte voetjes waren bloot; ze had zelfs haar slippers niet aangedaan.

Ze keek door de latjes van de jaloezie.

Tussen de bloempotten, die op de zijtrappen van het huis haar ramen met grote bladerenmassa’s verborgen, keek ze op een bijgebouw met vier kamers – de logeerkamers – waarvan er een door Theo bewoond werd.

Ze bleef een tijdje turen en opende toen de jaloezie op een kier…

Ze zag dat ook de jaloezie van Theo’s kamer zich even opende.

Toen glimlachte zij, knoopte de sarong vaster en ging weer op bed liggen.

Ze luisterde.

Na een ogenblik hoorde ze het grint even knarsen onder de druk van een slipper. Haar jaloeziedeuren waren dichtgeslagen, maar niet gesloten. Een hand opende ze nu voorzichtig.

Ze keek glimlachend om.

‘Wat is er, Theo?’ fluisterde zij.

Hij kwam dichterbij. Hij had een slaapbroek en kabaai aan en hij ging op de rand van het bed zitten en speelde met haar witte, mollige handen en ineens zoende hij haar in razernij.

Op dat moment siste er een steen door de kamer.

Ze schrokken beiden, keken op en stonden direct in het midden van het vertrek.

‘Wie gooit er?’ vroeg ze bevend.

‘Misschien een van de jongens – René of Ricus, die buiten spelen,’ antwoordde hij.

‘Ze zijn nog niet op.’

‘Of iets, dat valt van boven.’

‘Het werd toch geslingerd.’

‘Zo dikwijls raakt er een steentje los.’

‘Maar dit is grint.’

Ze raapte het steentje op. Hij keek voorzichtig naar buiten.

‘Het is niets, Léonie. Het moet echt van boven zijn gevallen, uit de goot, door het raam. En toen is het weer opgesprongen. Het is niets…’

‘Ik ben bang,’ murmelde zij.

Bijna luid lachte hij en vroeg:

‘Waarvoor?’