Colofon

© 2024 hertaling Marijke Meijer Drees

Uitgeverij kleine Uil, Groningen www.kleineuil.nl

De hertaling is gebaseerd op De werken van Vondel (WB-uitgave), 10 delen, Amsterdam, 1927 – 1937, deel V, p. 601-696.

ISBN 9789493170889

ISBN eBook 9789493323407

Hertaling: Marijke Meijer Drees

Omslag en ontwerp: Riëtte van Zwol

Boekproductie: LINE UP boek en media bv

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze dan ook zonder de voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Inhoud

Lucifer

Eerste bedrijf

Tweede bedrijf

Derde bedrijf

Vierde bedrijf

Vijfde bedrijf

Lucifer

Eerste bedryf

Tweede bedryf

Derde bedryf

Vierde bedryf

Vyfde bedryf

Nawoord

Verantwoording

Verder lezen

Lucifer

Treurspel

Joost van den Vondel

1654

Motto:
De Almachtige liet hem omlaag tuimelen door een ontzaglijke wervelwind (Vergilius, Aeneis, VI, 594)

Inhoud

Aartsengel Lucifer is de hoogste en aanzienlijkste van alle engelen. Maar hoogmoedig en heerszuchtig als hij door zijn blinde eigenliefde is, kan hij Gods onbeperkte almacht moeilijk verdragen. Ook de eerste mensen, die door God naar Zijn evenbeeld geschapen zijn, kan hij niet uitstaan. Dat zijn Adam en Eva, die in het weelderige paradijs leven en de aarde mogen regeren. Voor Lucifer is de maat vol wanneer Gods geheime boodschapper Gabriël komt verkondigen dat de engelen niet meer boven de mensen zullen staan, maar hen zullen moeten dienen. God zal namelijk zelf als mens (Christus) op aarde komen en daarmee komt de mens boven de engelen te staan. De hoogmoedige en jaloerse Lucifer probeert Gods gelijke te worden en zo de mens buiten de hemel te houden. Met hulp van zijn medestanders hitst hij ontelbaar veel engelen op en voorziet hen van wapens. Hoewel Rafaël, de beschermengel, hem waarschuwt, gaat hij toch de strijd aan met Michaël, de veldheer van de hemel, en zijn legers. Na de zware nederlaag brengt hij uit wraak de eerste mensen ten val en daarmee ook al hun nakomelingen. Hijzelf wordt met zijn muiters in de hel gestort: voor eeuwig verdoemd.

Het toneelstuk speelt in de hemel.

Personages

Belzebub
Belial
Apollion
Opstandige aanvoerders

Gabriël
Vertolker van Gods geheimen

Rei van engelen
Engelenkoor

Lucifer
Gods stadhouder

Luciferisten
Groep oproerige engelen, volgelingen van Lucifer

Michaël
Veldheer van de hemel

Rafaël
Beschermengel

Uriël
Michaëls schildknaap

Eerste bedrijf

Belzebub, Belial, Apollion

Belzebub

Zwevend op zijn vleugels door het luchtruim vertrok mijn dienaar Belial om te kijken waar onze Apollion blijft. Apollion is door vorst Lucifer naar de aarde gezonden om te onderzoeken in welke staat van geluk Adam verkeert dankzij de almachtige God. Het wordt tijd dat Belial weer van beneden naar hierboven terugkeert. Ver weg is hij niet, vermoed ik. Een waakzaam dienaar haast zich zodra zijn heer hem roept en beschermt trouw zijn meesters troon met lijf en leden.

Belial

Heer Belzebub, raadsheer van Lucifer, dit heb ik gezien: Apollion stijgt steil omhoog op ons af, van hemelsfeer naar hemelsfeer. Sneller dan de wind is hij. En waar zijn vlugge vleugels door de wolken breken, laat hij een spoor na van glanzend licht. Hij vangt geuren op van ons domein, gelegen in een andere dageraad met mooiere zonneschijn en waar het licht zich spiegelt in de hoogste hemelsfeer: de blauwe kristalhemel. En terwijl hij omhoogstijgt, kijken de sterren en planeten hem van onderaf na, ieder afzonderlijk verwonderd over zijn snelheid en goddelijke sierlijkheid. Voor hen lijkt hij eerder een vliegend vuur dan een engel. Geen ster beweegt zo snel als hij. Hier komt hij opgestegen met een gouden paradijstak – hij heeft de steile wegen voorspoedig afgelegd.

Belzebub

Wat is je nieuws, Apollion?

Apollion

Heer Belzebub, zo ijverig als ik kon, heb ik de laag gelegen aarde bespied. Deze vruchten bied ik u aan, zo ver beneden ons rijp geworden, in een ander zonlicht en een andere atmosfeer. Proef aan dit fruit waar het vandaan komt: de paradijstuin, gezegend en beplant door God tot genot van de mens.

Belzebub

Ik zie dat de gouden bladeren met doorzichtige parels van zilveren dauw bedekt zijn. Wat heerlijk ruikt dit groenblijvende loof! Wat straalt dit fruit door zijn dieprode en goudgele kleur – bijna jammer om het met je handen te betasten! Het zien ervan verleidt je mond. Wie gaat niet watertanden van die aardse lekkernij? Hij die het fruit van de aarde mag plukken, krijgt afkeer van ons hemels voedsel. Adams lusthof doet je ons paradijs verwensen. Het geluk der engelen moet wijken voor dat van de mensen!

Apollion

Zo is het toch, heer Belzebub? Hoe hoog de hemel ook lijkt, wij zijn veel te ondergeschikt. Door wat ik met eigen ogen heb waargenomen, vergis ik me niet: de lusthof op aarde, een uniek Eden, overtreft ons hemelse paradijs.

Belzebub

Vertel ons wat je gezien hebt, wij luisteren.

Apollion

Over mijn heenreis zal ik het niet hebben: hoe ik met veel vaart afdaalde door de negen sferen, die sneller om hun middelpunt bewegen dan een pijl, zo snel dat onze zintuigen het niet kunnen bijhouden en ons verstand erbij stilstaat. En hoe ik, lager gedaald dan maan en wolken, bleef zweven op mijn vleugels om het oostelijk gelegen paradijslandschap in mij op te nemen, in het zicht van de aardbol, waar omheen de oceaan spoelt, gevuld met rusteloze zeemonsters van allerlei slag. In de verte zag je hier een hoge berg opdoemen waaruit een waterval naar het dal beneden bruist: de oorsprong van vier rivieren. Ik streek steil neer, mijn hoofd schuin naar voren, en kwam tot stilstand op die bergtop. Van daaruit kon je het open, weelderige landschap van de wereld beneden de onze overzien.

Belzebub

Schets ons nu het paradijs, hoe het er uit ziet.

Apollion

Het paradijs is rond, zoals de wereldbol, met in het midden die berg dus. Daaruit klatert de hoofdbron die zich in vier rivieren splitst en het hele gebied met alle bomen en weiden van water voorziet en die beken voortbrengt die helder als kristal zijn en nergens troebel. De stromen zetten slib af en maken de bodem vruchtbaar. Hier worden edelstenen gevonden: onyx en bdellium. En hoe helder de hemel ook mag blinken van sterren, hier zaaide Vrouwe Natuur een stenen gesternte waardoor onze sterren doven. Hier blinkt het goud in de grond. Hier wilde Natuur haar rijkdom in één gebied verzamelen.

Belzebub

Hoe is de atmosfeer waarin de mens leeft?

Apollion

Geen van onze engelen heeft zo’n zoete adem als de frisse lentebries die hier de mens omgeeft, het gelaat verkwikt en alles strelend zegent. Dan bloeit het landschap open met kleurige kruiden en knoppen, kiemen en bloemen van allerlei geur. De dauw ververst ze ’s nachts. Zonsopkomst en -ondergang kennen regelmaat. De zon stemt haar stralen af op elke plant. Zodoende zijn allerlei groenten en vruchten voorhanden in één enkel seizoen.

Belzebub

Vertel nu eens hoe de mensen er uit zien en hoe ze zijn.

Apollion

Wie zou ons, engelen, nog boven de mensen willen wensen wanneer je schepsels ziet die alles te boven gaan en die gezag hebben over alle andere wezens. Ik zag hoe honderdduizend dieren daar leven, lopend op de aarde, of zwevend in de wolken, of zwemmend in het water – zoals elk dier gewend is te leven in zijn eigen element. Wie zou hen stuk voor stuk beter kennen dan Adam? Hij immers, gaf ze allemaal hun namen. De bergleeuw kwispelde met zijn staart, en keek vriendelijk naar zijn meester. De tam geworden tijger lag aan de voeten van koning Adam. De stier boog zijn horens, de olifant zijn slurf, de beer vergat zijn woestheid. Griffioen en adelaar kwamen luisteren naar die man. De draak ook en het nijlpaard en zelfs de monsterlijke walvis. En dan heb ik het nog niet eens over de lof die de mens wordt toegezongen en toegetjilpt door de talloze vogels van het paradijs. Intussen speelt de wind in het gebladerte en ruist de beek langs de oevers op een melodie die nooit verveelt. Was mijn opdracht toen volbracht geweest, dan had ik in het rijk van Adam ons hemelrijk vergeten.

Belzebub

En wat vind je van het mensenpaar daar beneden?

Apollion

Zelden heeft enig schepsel mijn ogen zo gestreeld als die twee daar op aarde. Wie kon het lichaam en de ziel zo kunstig vervlechten en dubbele engelen scheppen uit kleiaarde en bot? Het fraai gevormde menselijk lichaam getuigt van Gods kunstige schepping, die nog het meest tot uitdrukking komt in het prachtige uiterlijk, de spiegel van het innerlijk. Welk lichaamsdeel ik ook bewonderde, hun gezicht was echt bezield, zag ik. Al het moois dat het lichaam kan bezitten, vind je hier samengebracht. Hun mensenogen glanzen goddelijk. De redelijke ziel spreekt uit het gelaat van de mens. En terwijl de redeloze dieren, die niet kunnen praten, naar omlaag kijken, is het alleen de mens die trots het hoofd hemelwaarts heft, naar God, zijn hooggeprezen schepper.

Belzebub

Voor zoveel rijke gaven prijst de mens Hem niet vergeefs.

Apollion

Hij heerst als een god, aan wie alles verder dienstbaar is. Zijn onzichtbare ziel bestaat uit geest, niet uit stof. De ziel huist in elk lichaamsdeel, het brein is haar woonplaats. Zij leeft eeuwig voort, noch rust noch schande vrezend. Ontastbaar is zij. Wijsheid en kennis, deugd en vrije wil heeft ze in eigendom. Bij haar hoogheid vallen alle engelen in het niet. Ooit zal de hele wereld krioelen van mensen! Zij verwacht uit weinig zaad een rijke oogst van zielen. Vandaar dat God Adam met Eva liet trouwen.

Belzebub

Wat vind je van Adams lieve echtgenote, geboren uit zijn rib?

Apollion

Ik bedekte mijn gezicht met mijn vleugels om me te beheersen zodra zij me tegemoet kwam. Adam leidde haar aan de hand door het groen. Af en toe bleef hij staan om van opzij naar haar te kijken. En terwijl hij dat deed, ontvonkte een heilig liefdesvuur zijn zuivere innerlijk. Toen kuste hij zijn bruid en zij haar bruidegom en daarna begonnen zij, brandend van liefde – vermoed ik, want ik zag het dus niet – vurig te vrijen. Dat is een hogere zaligheid waaraan het ons, engelen, ontbreekt. Hoe armzalig is ons alleen-zijn! Wij kennen niet het samengaan van man en vrouw. Helaas! Voor ons geen trouwen, geen echtgenoot, geen lust. Misdeeld zijn wij, in een hemel zonder vrouwen!

Belzebub

Zullen de mensen zich dan op den duur massaal voortplanten?

Apollion

Het genot van elkaars schoonheid, vast in hun brein verankerd met de kracht van op scherp staande zintuigen, houdt dit mensenpaar innig verbonden. Hun leven is elkaar liefhebben met een wederzijdse lust, die eindeloos wordt bevredigd en nooit wordt uitgeblust.

Belzebub

Geef me nu een levensecht portret van Eva, de bruid.

Apollion

Dat vereist het penseel van moeder natuur: geen verf maar zonnestralen. Beiden, man en vrouw, zijn volmaakt geschapen en even mooi, van top tot teen. Met recht spant Adam de kroon door zijn forse gedaante en majesteitelijk aanzien, zoals het iemand past die uitverkoren is om te heersen over de aarde. Alles wat Eva heeft, voldoet aan de verlangens van haar bruidegom: haar tedere ledematen, haar zachte huid en lieflijke tint, zachte ogen, beminnelijke mond, verfijnd klinkende stem, haar ivoren borsten – en wat je verder beter kunt verzwijgen voordat het iemand in verleiding brengt. Zie dan de engelen, hoe oogstrelend zij ook lijken, het zijn maar gedrochten vergeleken bij deze eerste vrouw der vrouwen.

Belzebub

Je lijkt wel van te branden van liefde voor dat lekkere dier!

Apollion

Ja, ik heb mijn vleugel geschroeid in haar aangename vuur. Het viel me dus zwaar weer op te moeten stijgen om naar de steile hoogte van deze engelenburcht terug te vliegen. Pijnlijk, dat afscheid, wel drie keer heb ik omgekeken. Nu is er voor mij in de hemel geen Serafijn meer die zo glanst als deze vrouw, met dat lange haar: stralend goud dat haar omhult, vloeiend neerdalend van haar hoofd over haar rug. Zo komt zij als uit een licht tevoorschijn en maakt de dag vreugdevol met haar voorkomen. Parels en parelmoer mogen dan zuiverheid beloven, haar blankheid stijgt daar nog boven uit.

Belzebub

Maar wat heeft de mens aan alle roem als zijn schoonheid vermindert en uiteindelijk verwelkt als een veldbloem?

Apollion

Zolang dat paradijs beneden niet ophoudt fruit te geven, zal dit gezegende paar doorleven, evenals de appelboom die daar in het midden groeit, bevochtigd door de beek waar zijn wortels van leven. Deze wonderbaarlijke boom wordt de boom des levens genoemd. Doodgaan kan hij niet. Hierdoor geniet de mens de eeuwige onsterflijkheid en wordt hij de gelijke van de engelen, zijn broeders. Ja, overtreft hen uiteindelijk. Hij zal zijn machtige rijk overal uitbreiden – wie kan hem kortwieken? Geen engel immers heeft het vermogen zich miljoenen keren tot in het oneindige voort te planten. Reken maar eens uit wat hiervan zal komen.

Belzebub

De mens is dus bij machte ons boven het hoofd te groeien!

Apollion

Zijn toename zal ons spoedig opschrikken en overrompelen. Al reikt zijn heerschappij nu lager dan de maan, al is die nu beperkt, hij zal steeds hoger reiken en zijn macht in het hoogste punt van de hemel vestigen. Als God dit niet tegenhoudt, hoe kunnen wij dat dan? God heeft de mens immers lief en schiep alles omwille van hem.

Belzebub

Wat hoor ik? Een bazuin? Daar zal zeker een stem op volgen. Ga eens kijken, wij wachten hier ondertussen.

Apollion

Aartsengel Gabriël, gevolgd door de koren van de hemel, nadert in naam van God om als Zijn boodschapper te verkondigen wat hem werd opgedragen.

Belzebub

Graag horen wij wat de aartsengel wil laten weten.

Gabriël, Engelenkoor

Gabriël

Luister, engelen, luister, bewoners van de hemel! De hoogste Goedheid uit wier inborst alles voortvloeit wat goed en heilig is en die het weldoen nooit moe is, die nooit haar genadeschatten vermindert en die voor geen schepsel te doorgronden is – deze Goedheid nu, schiep de mens gelijk aan zichzelf en ook de engelen, opdat zij gezamenlijk en met God het eeuwige en onmetelijk weldadige rijk zouden bezitten volgens de opgelegde, ijverig te onderhouden wet. Goedheid bouwde het grandioos mooie wereldheelal ten dienste van God en ook van de mens, opdat die in dit paradijs zou heersen en zich zou vermenigvuldigen en met al zijn nageslacht God zou erkennen, dienen, eren, en stijgen langs de trap der wereld naar de sfeer van de Gods zaligmakende licht. Ook al schijnen engelen elk ander wezen te overtreffen, God heeft besloten de mensheid eeuwig te verheffen – zelfs boven de engelen – en omhoog te brengen tot een helder schijnend licht dat niet verschilt van het Zijne. Jullie zullen Christus (het eeuwige Woord, bedekt met gebeente en aderen), gezalfd tot hoofd en rechter van alle groepen van geesten, engelen en mensen tegelijk, op zijn troon vanuit zijn rijk van licht zien oordelen. Daar staat de geheiligde rechterstoel reeds in het midden klaar, opdat alle engelen erom denken Hem te aanbidden zodra Hij zijn entree maakt, Hij die de menselijke gedaante, zelfs boven onze engelennatuur verheerlijkt, behaagt. Verduisterd is ons Serafijnenlicht dan, vergeleken bij de lichtglans en goddelijke schittering van de mens. Genade voor de mens dooft de glansrijke engelennatuur totaal uit! Dit onherroepelijke besluit is ons noodlot.

Engelenkoor

Alles wat God besluit, zal het hemelse leger bevallen.

Gabriël

Zorg dus dat jullie je trouw gedragen in dienst van God en de mensen, nu de Godheid zelf de mensen zo liefheeft. Wie Adam eert, wint het hart van Adams schepper. Mens en engel zijn beiden uit God voortgekomen, dus: jullie zijn elkaars broeders, uitverkozen lotgenoten, allebei Gods zonen en erfgenamen en zonder zonde. Gezamenlijke wil en liefde dient jullie wet te zijn. Jullie weten hoe het engelendom onderverdeeld moet zijn in negenen, in drie standen die elk uit drie ordes bestaan. De hoogste stand bestaat uit Serafijnen, Cherubijnen en Tronisten; zij zitten in Gods geheime raad. Tot de middelste stand behoren de Heerschappijen, Krachten en Machten; zij werken in opdracht van Gods geheime raadgever, tot heil en algemene hulp van de mens. De derde en laagste stand, bestaand uit Prinsen, Aartsengelen en Engelen, moet zich onderwerpen aan het bevel van de middelste. Onder de kristalhemel, in het gehele heelal zo ver als de sterren schijnen, doen zij hun eigen dienst. En wanneer het mensdom zich verder uitbreidt, wordt aan elk van deze drie ordes zijn eigen regio toegewezen, of weet hij voor welke stad, welke familie en welke persoon hij zorg dient te blijven dragen ter ere van Gods heerschappij. Trouwe, onsterflijke engelen, ga nu dan heen, gehoorzaam Lucifer, verbonden aan Gods geboden, bevorder Gods eer bij de mensen, ieder in je eigen gebied, ieder op je vaste plek. Laat een paar van jullie schalen vol wierook voor God branden en voor Gods troon de offers van de mensen brengen met wensen en gebeden en Gods lof zingen zodat de weerklank ervan zich zal verspreiden in het eeuwig jubelend hemelrijk. Laat andere engelen het gesternte en de hemelbollen rondwentelen, of de hemel openen dan wel gesloten houden met wolken, opdat daar beneden – waar God aanbeden wordt door de eerste mensen, onschuldige bewoners van het paradijs – de bergen gezegend worden met zonneschijn of een verse regenbui van hemelvoedsel en honingdauw. Wie door lucht, vuur en aarde en water snelt, moet daarbij elk van die elementen naar de wens van Adam temperen. Of de bliksem aan banden leggen, de storm beteugelen, de zee op stranden tegenhouden. Laat andere engelen de gang der mensen gadeslaan, opdat hen geen haar gekrenkt wordt (God heeft ze allemaal geteld!). Wij moeten de mens op handen dragen. En wordt iemand van hogerhand als afgezant gestuurd naar Adam, vorst der aarde, dan dient hij uit te voeren wat hem is opgedragen. Aldus luidt mijn opdracht, waaraan God jullie verplicht.

Engelenkoor

Zang

Wie is het die zo hoog gezeten,
zo diep in de hoogste hemel
door maat van tijd of ruimte niet te meten,
noch hemelsferen, die zonder tegenwicht
in zichzelf bestaat, niet steunt op kracht van buiten
maar op zijn eigenheid,
en alles kan omvatten in zijn wezen
wat om en in hem draait,
zich van geen vergankelijkheid bewust?
Die om het ene middelpunt wordt gedreven,
om de zon der zonnen, die de geest, het leven
en de ziel is van alles wat je je
al dan niet kunt voorstellen?
Die het hart is, de slagader, de oceaan,
en de oorsprong van zoveel zegeningen
als uit hemzelf voortvloeien en bestaan
door zijn genade en almacht
en wijsheid? Die de mensheid
uit het niets haar bestaan schonk, nog voordat dit
paleis, hemel der hemelen, als toppunt van voltooiing schitterde,
waar wij onze ogen bedekken met onze vleugels
voor de allerschitterendste majesteit,
terwijl we de lofgalm der hemel opwekken
en uit eerbied en uit vrees met ons gezicht naar de grond vallen?
Wie is het? Noem, beschrijf ons hem,
met een engelenpen.
Of schort het aan begrip en stem?

Tegenzang

Dat is GOD. Oneindig eeuwig Opperwezen
van alle wezens met bewustzijn,
vergeef het ons. O, nooit volprezen
Schepper van al het levende en levenloze,
van dat wat nooit wordt uitgesproken, noch uit te spreken is,
vergeef het ons en neem ons niet kwalijk
dat onze verbeelding, taal, noch teken
kunnen uitdrukken wie U bent. Wat U was, bent U
en blijft U, onveranderlijk. Alle engelenkennis
en taal, zwak en ontoereikend,
is slechts ontheiliging en heiligschennis.
Want iedereen wordt bepaald door zijn eigen naam,
uitgezonderd U. Wie kan U noemen
bij Uw naam? Wie wordt aangesteld
als Uw verkondiger? Wie mag zich daarop beroemen?
Wat U bent, bent U alleen,
Alleen Uzelf bent U bekend en verder niemand.
U zodanig te kennen als U altijd geweest bent:
de luisterrijke bron van de eeuwigheid
– Aan wie is dat licht geopenbaard?
Aan wie is het opperste licht verschenen?
Dat te aanschouwen is een hoger heil
dan wij aan Uw genade ontlenen.
Dat overtreft zowel de omtrek als de diepte
van ons voorstellingsvermogen. Wij worden ouder
tijdens ons leven, U nooit en te nimmer.
Uw wezen moet ons in stand houden.
Verhef de Godheid, bezing haar eer.

Toezang

Heilig, heilig, nog eens heilig,
driemaal heilig, ere zij God.
Buiten God is het nergens veilig.
Heilig is Gods grote gebod.
Gods ondoorgrondelijkheid moet bindend zijn.
Men moet Zijn bevel aanbidden.
Laat men overal verkondigen
wat de trouwe Gabriël
ons met zijn bazuin kwam bekendmaken.
Laat ons God in Adam eren.
Alles wat God behaagt, is goed.

Tweede bedrijf

Lucifer, Belzebub

Lucifer

Snelle geesten, laat mijn strijdwagen nu halthouden. Gods morgenster is hoog genoeg gedragen en hoog genoeg gebracht. Het is nu tijd dat ik, Lucifer, buig voor de komst van de dubbele ster die van beneden oprijst en zijn weg naar boven zoekt om met een aardse glans de hemel te verduisteren. Borduur geen kronen meer op mijn mantel, versier mijn voorhoofd maar niet meer met een dagenraad van de stralende ochtendster waar de aartsengelen voor buigen. Een andere helderheid stijgt immers in het licht van God! Een die mijn glans tenietdoet, net zoals de zon overdag de sterren dooft voor het oog van aardse schepsels. Nacht is het voor engelen en voor alle hemelzonnen, nu in het nieuwe paradijs de mensen het hart van God hebben gewonnen. De mens is nu de vriend van de hemel – onze slavernij begint! Ga heen, en prijs en dien en eer als onderdanige jongens dat nieuwe geslacht. De mensen zijn voor God en wij voor hen geschapen. Het is tijd dat de nek van engelen hun voetenbank wordt, dat elke engel voor hen zorgt en hen op handen draagt of op zijn vleugels meevoert naar de allerhoogste tronen. Wat wij erven komt toe aan hen, de uitverkorenen. In dit rijk hebben wij niet langer het recht van eerstgeborenen. Adam, geschapen op de zesde dag naar Gods gelijkenis, spant de kroon. Hem is met recht de opperheerschappij gegeven. Alle engelen – de eerstgeborenen – beven en sidderen, want tegenspraak geldt hier niet. Jullie horen wat Gabriël daar bij de gouden hemelpoort rondbazuint.

Belzebub

O plaatsvervanger van Gods opperheerschappij, wij hebben het heel goed gehoord. Net zo goed als dat wij in de blije engelenzang een klank opvingen die de hemelvreugde droevig maakt. Gabriëls opdracht is helder. Onnodig dat de hoogste engel ons er uitleg van geeft. Ook hadden wij Apollion niet naar de aarde hoeven sturen om te zien wat Adam daar, zo laag onder de maan, allemaal in zijn bezit heeft. Het is toch zonneklaar hoe geweldig God hem heeft begenadigd! En hoe Hij hem met een lijfwacht van vele duizenden engelen verdedigt, en zijn eervolle positie handhaaft! Alsof die Adam officieel erkend is tot heer en meester van ons allemaal! De hemelpoort staat open voor Adams nakomelingen. De mens – een aardworm die uit een klomp aardse klei is gekropen – daagt uw heerschappij uit! U zult de mensheid ver boven u verheven zien, u zult, op uw knieën vallend met nederigheid en neergeslagen ogen, haar macht en hoogheid en gezag moeten aanbidden. Want de mensenzoon Christus zal, verheerlijkt door de allerhoogste macht, naast God tronen. En heersen zal de mens, langdurig en nog verder reikend dan de eindeloze hemelsferen, die aan tijd noch plaats gebonden zijn en rusteloos bewegen rondom God, de kern van alles die tegelijk alles omsluit. Is het niet zonneklaar dat God de mensen wil verheffen en ons verlagen? Wij zijn er om dienstbaar te zijn, de mensen om te heersen. Dus: leg uw scepter weg, want voortaan zal een lager wezen boven ons de kroon spannen. Zet voor de mens, die zon, uw schitterende stralentooi van ochtendlicht maar alvast af. En ontvang de mensheid passend met liederen, feestelijkheid en goddelijke luister. Ik voorzie dat de hemelse orde spoedig zal veranderen. De sterren kijken er al naar uit: zij maken ruimte om vol eerbied dit nieuwe licht te ontvangen.

Lucifer

Dat zal ik tegenhouden, tenminste als het in mijn macht ligt!

Belzebub

Daar hoor en zie ik Lucifer, die in staat is de nacht uit de hemel te verjagen. Waar hij, de morgenster, verschijnt, gloort de dagenraad. Zijn schitterende licht, dat God het meest nabij komt, verzwakt nooit. Zijn woord is het hoogste gebod, zijn wil is wet – niemand mag die wet overtreden. Door hem te dienen, wordt God gediend, aanbeden, geprezen en geroemd. Hoe zou er dan een lagere stem van Gods troon kunnen klinken? Hoe zou die boven Lucifer bevelen kunnen uitdelen? Zou het echt waar zijn dat God Christus, de nakomeling van Adam en Zijn jongere zoon, boven Lucifer verheft? In dat geval wordt het erfrecht van het oudste kind geschonden en daarmee het stadhouderschap onteerd, want met uitzondering van God is niemand machtiger dan u, Lucifer. God plaatste u ooit glorieus aan Zijn voeten. Laat daarom geen mens het wagen onze orde te ondergraven en het bezworen erfrecht zonder reden te ontheiligen – of de hele hemel raakt in oorlog!

Lucifer