Colofon

© 2021 vertaling Erven Gerrit Komrij

Uitgeverij kleine Uil, Groningen
www.kleineuil.nl

De vertaling is gebaseerd op een eerder verschenen uitgave bij SDU uitgeverij.

ISBN 9789493170384

ISBN ePub 9789493323445

Vertaling: Gerrit Komrij

Ontwerp binnenwerk en omslag: Riëtte van Zwol

Boekproductie en ePub: LINE UP boek en media bv

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze dan ook zonder de voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Inhoud

Een Abel spel van Esmoreit de zoon van de koning van Sicilië

Lippijn

Gloriant

De busblazer – de Klucht

Lanseloet van Denemarken

De heks

De winter en de zomer

Rubben

Nawoord

Een Abel spel van Esmoreit de zoon van de koning van Sicilië
Waaraan toegevoegd een klucht

Proloog ◁

God werd uit de Maagd geboren

Want Hij wou niet dat teloorging

Wat door Zijn hand was gemaakt.

En daarom wenste Hij moedernaakt

Te sterven, in volmaakte trouw.

Nu vraag ik u – gij, mannen, vrouwen –

Uw mond te houden. Hoor mij aan.

Een koning heeft er eens bestaan,

In Sicilië regeerde hij

– Stil dan, u hoort iets sterks van mij –

En die zijn vrouw schonk hem een kind.

Maar wie zich ook bij hem bevindt,

Dat is een fielt, zijn broeders zoon.

Zijn naam is Robberecht. De troon

Had hij formeel kunnen verwerven

Indien de koning zonder erven

Gestorven was. Nu daar die knaap!

Het hield die Robberecht uit zijn slaap

En in zijn hart kolkte de nijd.

Thans wordt voor u tentoongespreid

Wat deze jongeling geschiedt –

Hoe Robberecht hem lijden liet,

En hem aan een Saraceen verkocht,

En hem met veel smart en leed bezocht,

Alsook zijn moeder, die hem baarde.

Haar lach verdween. Ja, twintig jaar

Sleet zij zo in haar kerker heen

Waar zon noch maan haar ooit verscheen.

Dit alles door die Robberecht.

Zie, het begint. Niets meer gezegd.

*
Sicilië

Robberecht ◁

Ai mij, ai mij – dat mij zo’n ramp

Als de geboorte overkwam

Van Esmoreit, die neef van mij!

Ik zou, dacht ik, de koning zijn

Zodra mijn oom gestorven was.

En nu heeft me dat oud karkas

Een kind gekregen bij zijn vrouw!

o Sicilië, jij wonderwoud,

Jij lustprieel, jij heerlijk rijk,

Mij val je, met je heerlijkheid,

– Mij, bastaardkind – nu nooit meer toe.

Dit feit maakt me zo droef te moe

Dat het mijn dood nog worden zal.

Hoe – bij wie mij schiep en ’t Al

– Dit mormel uit de weg geruimd?

Ik mag geen ogenblik verzuimen

Daarop te broeden. Het doen stikken?

Verdrinken? Niet één ogenblik

Vergeten, dat – wat het ook kost –

Tot ik het eenmaal ben, de vorst

Van Sicilië, ’t zoete land.

Ik moet ook broeden op de schande

Die ik haar toebrengen kan,

De koningin – zodat haar man

Nooit meer met haar slaapt, die held.

Dit wordt mijn land – vooropgesteld

Dat ik dit plan weet te volvoeren.

*
Damascus

Magister ◁

Waar zijt gij koning, hooggeboren,

Damascus’ oppermachtig heer?

Mijn hart gaat smartelijk tekeer

Van dingen die ik heb aanschouwd.

De koning ◁

Magister Platus, zo benauwd?

Vertel wat ons te wachten staat.

Magister ◁

Vannacht, heer koning, was ik laat

Nog buiten – tegen mettentijd.

De sterrenstand vertelde mij

– Met de planeten eensgezind –

Dat in het christenrijk een kind

Geboren is, uit een vermaard

Geslacht dat u, heer, met zijn zwaard

Vermoorden zal. Het wordt uw dood.

Uw dochter wordt zijn echtgenote

En zij – zij wordt een christenvrouw.

De koning ◁

Magister, toe – vertel me gauw:

Dat kind – wanneer werd het geboren?

Magister ◁

Zoals u, heer, hebt kunnen horen:

Geboren werd die knaap vannacht.

Zijn vader bezit grote macht:

Hij is christenkoning van Sicilië.

De koning ◁

Magister, toe vertel me, wil je:

Kan niets die profetie meer keren?

Magister ◁

Bij Apolijn, volstrekt niets, heer –

Tenzij een hogere constellatie

In werking treedt. Geen consternatie:

Ik dokter wel iets voor u uit

Dat deze loop van zaken stuit

En u uw troon behouden laat.

Want goed doordacht en scherp beraad,

Daarzonder kunnen we hier niet.

De koning ◁

Ai mij, ik tril nu als een riet!

Ik ben tot in mijn diepst ontsteld

Van alles wat u me vertelt.

Ik ben er buiten zinnen van.

Maar u bent zo’n verstandig man,

Platus – meester, lieve vriend –

En zó lang hebt u mij gediend,

Zoveel wijze raad gegeven,

Dat mijn troon nooit heeft gebeefd.

Nu vraag ik u, de trouwe en goede,

Om mij met gezwinde spoed

Te fourneren met een raad

Die me mijn troon behouden laat:

Dat mij die jongeman niet stoort

Van wie ik zoveel van u hoor –

Dat hij niet in de weg zal staan.

Magister ◁

Heer koning, welnu – hoor mij aan.

Heldhaftig ridder, grote held,

Geef me onmiddellijk aan geld

Een grote som mee, en meteen

Rijd ik – in galop – erheen.

Die hooggeboren knaap zal ik

Vangen in mijn toverstrik.

Ik zal hem krijgen met mijn kunst.

Ik bid Mohammed om zijn gunst

Dat ik hem waarlijk vangen zal –

Want ik kom in geen geval,

Geloof me, zonder hem weerom.

Hij zal de uwe zijn. Daarom

Mij zilver, goud, ter hand gesteld.

Ik zal hem stelen of kopen voor geld

Of krijg hem listig in mijn macht.

Zo had ik mij dat, heer, bedacht.

Hij komt in uw bezit. En wij

Hebben er een heiden bij.

Naar onze wetten zal hij leven.

Zo bent u op uw troon gebleven:

Hij denkt dat u zijn vader bent.

Nu niet gedraald meer, geen moment,

Ik wil op reis met grote spoed.

De koning ◁

Platus, magister, dat plan is goed.

In allerijl uw reis aanvaard.

Vertrek nu spoorslags. Onvervaard.

Neem wat u goeddunkt mee aan geld.

Steek het maar bij u, ongeteld,

En breng hem hier, die jongeling:

Er is nu geen urgenter ding.

Spendeer zo nodig elke som.

O, groot is mijn verlangen om

Die knaap te zien met eigen ogen.

Magister ◁

Heer, al mijn werken, al mijn pogen,

Richt ik nu daarop, dag en nacht.

*
Sicilië

Robberecht ◁

Aha, al heb ik lang gewacht,

Ik heb gekregen wat ik wou:

Die jongen hier. Ach, ach, wat houden

Mijn oom, grijs als Methusalem,

En ook zijn moedertje van hem.

Nooit was een kind, roepen ze beiden,

Zo mooi. Die opgetogenheid

Pak ik ze af. Die doet me pijn.

Voorgoed verdoemd moge je zijn,

Mét haar die je ter wereld bracht,

Want sindsdien had ik, dag noch nacht,

Eén ogenblik van zielsgenot.

Al gaan ze er beiden aan kapot,

Je leven heb je nu verspeeld.

Ik gooi je in een put. Een veel,

Veel erger dood weet ik misschien!

Magister ◁

Waaraan, vriend, heeft het dat verdiend?

’t Is jammer. ’t Lijkt me zo’n mooi kind.

Uw toorn heeft u wel erg verblind

Als u zo’n jonge prins wilt doden.

Uw ongeduld met hem is groot,

Dat hoor ik wel aan uw misbaar.

Vertel, hoe moet ik dat verklaren?

Toe, waarom zo op hem vertoornd?

Robberecht ◁

Vriend, toen die jongen werd geboren,

Werd – hij was nog maar net op aarde –

Mij in een droom geopenbaard

Dat hij mij eens vermoorden zou.

Dat heeft mij sindsdien zeer benauwd:

Geen ogenblik van rust kende ik,

Gedurig spiedde ik met mijn blik:

Kon ik hem van zijn moeder stelen?

Het is zover. Geloof me, kelen

Zal ik hem, voor hij me ontkomt.

Magister ◁

Vriend, daar weet ik iets beters op –

Mits u wilt luisteren naar mij.

Zeg me: uit welk geslacht is hij?

Bij Apolijn, dit vraag ik u.

Zijn afkomst kon weleens – welnu,

Dat ik hem kopen zou, meteen.

Ik nam hem mee, wees niet bevreesd,

Het land uit op een verre reis,

Heel naar het heidens Balderijs:

Je moet daarvoor Turkije door.

Robberecht ◁

Vriend, hebt u zo ernstig voor

Die jonge prins te kopen, dan

Vertel ik u, van man tot man,

Wie hem verwekt heeft en gebaard.

Zijn vader, groot en hoogvermaard,

Is koning van Sicilië en

Zijn moeder – ’t is dat ik ’t u beken –

Is Hongarijes koningsdochter.

Magister ◁

Welaan, welaan. Hij is verkocht.

Dat is een jongen naar mijn zin.

Vriend, gun hem mij. Stem er mee in.

Zeg op: voor hoeveel heb ik hem?

Robberecht ◁

Wilt u dat ik er mee instem –

Wel – duizend pond, vriend, in goudgeld.

Magister ◁

Hier zijn ze, vriend. En welgeteld.

Geef op die jongeman. Zeg mij

Nog één ding, evenwel, daarbij:

Hoe heet hij? Dat moet u nog kwijt.

Robberecht ◁

Die jonge held heet Esmoreit.

Zo luidt de naam die hij hier draagt.

Magister ◁

Voortaan zal hij, ten eeuwigen dage,

Een heiden zijn: geloof me vrij.

Mohammed zelve sta me bij.

Ik reis nu met mijn aanwinst af.

*

Robberecht ◁

En ik – aha! – ben van de straf

Verlost die me zo heeft benauwd.

Voor eeuwig blijft hij weggedouwd

In ’t heidenrijk. Geen maakt me wijs

Dat hij ooit uit dat Baldarijs

– Achter Turkije – weer zal keren.

Dat hem God moge onteren!

Wat gaf hij me een helse tijd!

Nu snel dit geld in veiligheid

Gebracht – dat niemand ervan weet.

Puur goud is het. Ook al bekleedde

Ik over deze oorden nooit

De macht, toch ben ik niet berooid

En blijf ik, hoe dan ook, een heer.

Maar ik bereikte heel wat meer:

Want ook het rijk wordt nu van mij.

*
Damascus

Magister ◁

Damascus’ koning, waar zijt gij,

Gij hooggeboren, machtig heer?

De jonge knaap toon ik u hier.

Uit edel bloed is hij geboren.

De koning ◁

Nooit wist me iets zó te bekoren

Als dit prachtig geschenk. Hij moet

Als eigen kind hier opgevoed,

Onder mijn dochters hoede, worden.

Magister ◁

Houd dan, heer, goed voor haar verborgen

Wie of zijn vader zijn en moeder.

Mocht uw dochter dat bevroeden

Door iets van loslippigheid,

Dan zou u daarvan hevig spijt

Kunnen krijgen, vroeg of laat.

Op vrouwenharten is geen staat

Te maken: kent zij zijn komaf,

En stormt ooit Venus op haar af

Zodat ze van die knaap gaat houden,

Dan kon ze hem eens toevertrouwen

Hoe hij hier vroeger is beland.

Want, koning, ’t kan dat minnebrand

Zich van uw dochter meester maakt

Als hij volwassener geraakt.

Vertel haar daarom maar één ding,

En wel: hij is een vondeling.

Te minder geeft ze om hem dan.

De koning ◁

Platus, Platus, bij Tervogant,

Heb dank dat je me daarop wijst.

Laat ons die feiten voor altijd

Verzwijgen voor mijn dochterlief,

Dan wacht mij nimmer ongerief.

*
◁

Waar zijt ge, dochter Damiët?

Kom schielijk hier, bij Mohammed!

Ik heb iets met je te bepraten.

Damiët ◁

Vader, daar ben ik al. En laat me

Uw wens mogen vernemen, gauw.

De koning ◁

Damiët, bij mijn God, aanschouw

Dat blozende, dat schattig ding

Hier eens: het is een vondeling.

Mohammed heeft hem mij geschonken.

Ik wandelde in het park: daar klonk

Opeens een huilen, en ik zag

Hoe daar die kleine jongen lag –

In de schaduw van een ceder.

Damiët, verzorg hem teder

En beschouw hem als je broeder.

Wees zijn zuster en zijn moeder.

Esmoreit heet die jongeman.

Damiët ◁

Vaderlief, bij Tervogant,

Wat een beeldschoon kind. Een wonder.

Heeft Mohammed hem gezonden?

Ik dank hem, en god Apolijn.

Ik zal zijn zusje en moeder zijn.

Ach, uitverkoren kleine schat,

Je bent het mooiste wezen dat

Ik ooit met eigen ogen zag.

Mohammed, dank voor deze dag.

Van nu af aan heb ik een broeder.

Ik zal zijn zusje zijn en moeder.

Ach, Esmoreit, mijn knappe vent,

Dat je alleen gelaten bent

Vervult me met verwondering:

Je afkomst is vast niet gering

Als ik naar wat je aanhebt kijk.

Verwennen zal ik je gelijk

Een broer. Kom mee, mijn mooie man.

*
Sicilië

De koning van de christenen ◁

Neef Robberecht koen, waar zijt ge dan?

Haast u toch, ik moet u spreken,

Anders zal mijn hart nog breken

Van het leed dat me overkomt.

Robberecht ◁

Ai koning, hooggeboren oom,

Wat maakt u zo overstuur?

De koning ◁

O mij pijnigt een kwetsuur

Die mijn hart bijna doorboort.

Mijn lief kind ben ik verloren,

Esmoreit, mijn eigen zoon!

Ai, al was ik ook mijn troon

En mijn rijk zo grondig kwijt,

Ik had daarover minder spijt –

Nee, ik betreurde het niet in ’t minst,

Zolang ik hem maar had, mijn kind.

Ai mij, ai mij, de bittere rouw

Die mij nu treft, mij en mijn vrouw.

Dit wordt, zo vrees ik, nog mijn dood –

Of anders van mijn echtgenote.

Haar hart is zo vol van verdriet.

Liever leefde ik maar niet

Dan deze kwelling te doorstaan.

Robberecht ◁

Bedaar en laat u niet zo gaan,

Mijn wijdvermaarde, nobele oom.

Toe hoor – ik help u uit de droom.

Al klaagt mijn tante nog zo luid:

Het komt niet echt van binnenuit.

Geloof me, want ik weet hoe ’t staat.

Ze koestert jegens u veel haat,

Daar u een man bent, oud van dagen.

Ik heb haar zo vaak horen klagen

Daarover, zonder dat zij wist

Dat ik het opving. Met een list,

Zo vrees ik, zal zij u het leven

Nog eens benemen, u gif geven –

O, daarvan ben ik overtuigd.

Ik heb haar zo vaak afgeluisterd

Als zij het daar weer over had –

Nooit eerder, oom, zei ik u dat,

Maar nu wordt het de hoogste tijd.

Zij heeft het wicht – dat is een feit –

Met eigen handen omgebracht,

Daarbij op wraak op u bedacht,

Vanwege uw grijze baard. Haar zinnen

Staan naar iets anders. Zij bemint

Vast een of andere jongeman.

De koning ◁

Neef Robberecht, was ik daar zeker van –

Er was, bij hem die mij gewon,

Voor haar voor goud noch traan pardon.

Ik zou haar doden, dat valse wijf.

Robberecht ◁

Oom koning, het staat buiten kijf.

Mijn leven zet ik daarvoor in.

Dat zij u allerminst bemint

Heb ik al jarenlang doorzien.

De koning ◁

Wee, waar heb ik dat aan verdiend?

Terecht dat ik dat vragen mag!

Ik dacht dat ik een engel zag

Als mij haar fier figuur verscheen.

En dat karonje is zo gemeen?

Neef, zou het? Bestaat zoiets wel?

Doe me een plezier en haal haar snel.

Ik wil beslist ook haar verhaal.

*

Robberecht ◁

Waar zijt ge! Kom tot uw gemaal,

Mijn oom, gij vrouw van edelen bloede!

Ach hoge dame, wees op uw hoede,

Hij is volkomen redeloos.

*

De vorstin ◁

Ai nobele koning, welke troost

Valt van de wereld nog te vragen

Bij het bitter lijden dat wij dragen

Nu we ons kind hebben verloren?

De koning ◁

Zwijg, en sidder voor Gods toorn,

Doortrapte hoer, gemene slang!

Alle smart en alle angst

Die mij – door u – zijn aangedaan

Komen u nu duur te staan.

Want ik heb precies vernomen

Hoe het zover is gekomen:

U alleen pleegde die moord,

U hebt mijn lief kind gesmoord.

Dat zult u boeten met uw leven.

Je bent wel de gemeenste teef

Die ooit het daglicht heeft aanschouwd.

De vorstin ◁

O edele koning, heer, hoe zou

Mijn hart ooit raken in zo’n staat

Dat het uit was op het minste kwaad

Voor hem die ik eronder droeg?

De koning ◁

Zwijg, valse vrouw, het is genoeg.

Niets wil ik daar meer over horen.

Ik zal u in een kerker smoren.

Robberecht, zet haar gevangen!

*

De vorstin ◁

God, die aan een kruis moest hangen,

Die alleen kan voor mij pleiten

Om mijn onschuld te bewijzen:

Ik ben me van niets bewust.

Robberecht ◁

Dame, helaas. Gedraag u rustig.

De vorstin ◁

De nood waarin ik mij bevind!

Ai God, ontferm u: ik heb mijn kind

Verloren, en ik ben de dader.

Bestierder gij, almachtige vader,

Die zonder schuld en uitgejouwd

Werd vastgenageld aan het hout,

Goedgunstig God, met spijkers drie –

Barmhartige God, u bent het die

De waarheid bloot zal leggen en

Bewijst dat ik onschuldig ben.

Ik bid u – en uw hemelse moeder.

Ai, een wonder slechts verhoedt

Dat ik nu niet krankzinnig word.

Ai God, wie heeft dat gif gestort

Op mij, met zoveel bittere gal?

Ai God, rechtstreeks uit u komt al

De waarheid, al het recht gevaren:

Wil mij dat recht doen wedervaren,

Sta voor mijn zuiver hart garant.

*

Damascus. Achttien jaar later

De jongeling ◁

O, bij Apolijn en Tervogant,

Hoe kan mijn zusterlief zo rein

Van zeden en van lichaam zijn

Dat zij niet één, één man bemint

En er in het heidenrijk geen kent

Die zij als man aanvaarden kan?

O, bij mijn god Tervogant,

Ze hééft een nobele natuur,

Of ergens mint ze een creatuur

In het geheim – wat ik niet weet,

Want geen aandacht wordt besteed

Aan welke man ook die ik zie.

Het moet Mohammed vast zijn die

Haar deze nobele aard ingeeft.

Dit is haar tuin. Zo dikwijls heeft

Mijn lieve zuster hier gewandeld.

Bij Apolijn, ik moet hier anders

Ook maar eens even rusten gaan,

Want de vaak die waait mij aan.

Een kleine slaap komt goed van pas.

*

De jonkvrouwe Damiët ◁

Ai mij, ai mij, wat voor een last

Bezwaart in het geheim mijn hart!

Een liefdesvuur laait hoog en hard

Hierbinnen, maar mag er niet uit.

U, Apolijn, verklaar ik luid

Dat, ach, mijn hart een man zo mint,

Hoewel het noch zijn afkomst kent

Noch waar men hem ter wereld bracht.

Dit doet alleen de liefdeskracht:

Ze houdt me in haar ijzeren band,

Ai, sinds dat hem mijn vader vond

En hem me bracht, de jongeling,

En hem me gaf, de vondeling,

Om voor hem zus te zijn en moeder.

Hij is, denkt hij zelf, mijn broeder,

Maar verwant is hij geen zier.

Nochtans was hij mij lief en dier,

Meer dan wie dan ook op aarde,

Want hij is fier en onvervaard

En van inborst edelmoedig.

En waarschijnlijk ook edel van bloede,

Al werd hij te vondeling gelegd.

Hierbinnen is iets wat me zegt

Dat hij van hoge geboorte is.

O Esmoreit, jij licht in de duisternis,

Nobel en koen, toonbeeld van kracht,

Sinds u mijn lieve vader bracht

– Dat is nu, om precies te zijn,

Achttien jaar her, ik weet het haarfijn –

Ben je mijn hartedief geweest.

O schone ridder uitgelezen,

Voor eeuwig blijf ik in dit verdriet,

Want er u van reppen mag ik niet.

Deed ik het, mijn vader bracht me om!

De jongeling ◁

O nobele Vrouwe, klare zon,

Dus ik – ik ben een vondeling?

Ik wist nooit anders of de koning,

Nobele Vrouwe, was mijn vader

En u mijn zuster. Ik wist niets nader

Of ik was, met u, van één bloed.

Ai, ’t is me nu zo triest te moede!

Ik zweer, bij mijn god Tervogant,

Ik ben wel de bedroefdste man

Die ooit het leven hier ontving.

Ai mij, ben ik dan een vondeling?

Nooit was er één zo miserabel.

Mijn afkomst achtte ik respectabel,

Maar ik zie – ik ben een vondeling.

Ik smeek u, nobele lieveling,

Dat je me het verhaal meedeelt,

Van a tot z – en niets verheelt:

Hoe vond uw vaderlief mij hier?

De jonkvrouwe Damiët ◁

Esmoreit, ridder mooi en fier,

Nu ben ik wel net zo droef als jij.

Ik waande je niet zó nabij

Toen ik mijn droef verhaal afstak.

O nobele held, vergeef me dat:

Het stroomde uit liefdes overvloed.

De jongeling ◁

O nobele Vrouwe, wees zo goed –

Vertel me wat er is geschied.

‘Mijn zuster’ zeggen mag ik niet

Dat lijkt nu duidelijk voorbij:

Een andere toonval betaamt mij,

Nobele Vrouw, mijn benadering

Moet zijn die – van een vreemdeling.

Toch blijft u me liever en meer waard

Dan welke jonkvrouw ook op aard.

Voor niemand voelt mijn hart zoveel.

Ach, nobele Vrouwe, deel me mee

Waar ik dan wel gevonden ben.

De jonkvrouwe Damiët ◁

Wel, nu je mijn verhaal toch kent,

Jij jonge ridder, hoog van aard,

Mag ik u ook wel zeggen waar

Mijn vaderlief u destijds vond:

Hier in zijn park, jij guldemond,

Toen hij daar uit wandelen ging.

De jongeling ◁

Vrouwe, toe, vertel me één ding:

Is het sindsdien nooit gebeurd

Dat je een vrouw hebt horen treuren

Of een meisje: er mist een kind?

De jonkvrouwe Damiët ◁

Nobele jongeling, lieve vriend,

Niets dat ik van dien aard hoorde.

De jongeling ◁

Gering ben ik dan van geboorte,

Wee mij, of uit een ver land.

Laat Mohammed mij die schande

Overwinnen – laat mij weten

Wie het was, die zo vermetel

Mij te vondeling heeft gelegd.

Tot men mij dat heeft gezegd

Zal ik geen oog meer toedoen – vóór

Ik weet tot welke stam ik hoor

En wie mijn ware vader is.

De jonkvrouwe Damiët ◁

O Esmoreit, moet ik je missen?

Nee, bij de eer van alle vrouwen,

Ik smeek u. Ik zal met u trouwen,

Ridder, als mijn vader sterft.

Esmoreit, weet wat je erft:

Damascus’ oppermachtige troon.

De jongeling ◁

Nobele Vrouwe, o, die hoon

Worde u nimmer aangedaan.

Die smaad blijft ver van u vandaan –

Te trouwen met een vondeling!

Uw vader is een hoge koning

En bovendien – jij bent zo mooi.

Jou past een koninginnetooi.

Ver ben je boven elk verheven.

Ik voel mijn hart van schaamte beven

Dat mij dit is wedervaren.

De jonkvrouwe Damiët ◁

O Esmoreit, laat dat misbaar!

Ik smeek het u, gij ridder koen.

Geen mens verwijt u, nu noch toen,

Dat u mijn vader heeft gevonden.

Met grote vreugde, nauw verbonden,

Zullen wij leven, ik en jij.

De jongeling ◁

Nobele Vrouwe, ik voel mij

Daarvoor aan u verplicht, voorgoed.

Maar niemand maakt mijn leven zoet

– Geen vrouw ter wereld, in geen land –

Of eerst zal ik, bij Tervogant,

De vader achterhalen die

Mij heeft verwekt en weten wie

De moeder die mij baarde was.

O liefste, ik vertrek nu ras.

Ik talmde al te lang, voorwaar.

De jonkvrouwe Damiët ◁

Owee! Nu past mij het misbaar.

Ik blijf alleen met mijn verdriet.

Te grote spraakzaamheid deugt niet,

Dat heb ik nu wel ondervonden.

Woorden uit te grage monden

Deden al zo dikwijls kwaad.

Niemand vindt bij praatzucht baat.

Had ik stilletjes gezwegen,

Al ’t geluk had ik gekregen

Met Esmoreit, mijn leven lang.

Maar ’k had mijn tong niet in bedwang

En weg is het. Ik roep terecht:

Owee! Had ik maar niets gezegd!

Kon niemand me met stomheid slaan?

De jongeling ◁

Nobele Vrouwe, ik moet nu gaan.

Dat Mohammed u behoede!

Breng ook, nobele Vrouw, mijn groet

Over aan mijn vorst en heer,

Want ik keer niet eerder weer

Tot ik weet van wie ik stam

En wie het was die mij meenam

En me tot hier heeft weggeleid.

De jonkvrouwe Damiët ◁

O lieve jongen Esmoreit,

Ik smeek je – ’t is een hartekreet –

Dat, als je eenmaal alles weet,

Je weer naar mij terug zult keren.

De jongeling ◁

O lieve jonkvrouw, zonder meer.

Als ik eenmaal de waarheid ken,

Dan aarzel ik niet één moment

Om, hooggeborene, terug

Te keren naar u, vliegensvlug.

Ik zweer het bij mijn Tervogant!

De jonkvrouwe Damiët ◁

O Esmoreit, neem als hoofdband

Die doek dan mee – hierin gewonden

Lag je toen je werd gevonden.

Geloof me, lieve Esmoreit.

Toe, doe hem om. Draag hem altijd,

Waar je ook komt – en zichtbaar, goed.

Misschien, je weet het nooit, ontmoet

Je iemand die je zo herkent.

En denk aan mij in mijn torment

Nu je me, lieveling, verlaat.

*
Sicilië

De jongeling ◁

Mijn God, die weet hoe alles staat,

Die moge nu mijn leidsman zijn!

Bij Mohammed en Apolijn,

Bij Mahoen en bij Tervogant!

Die fraaie wapens op mijn band –

Als die toch eens de mijne waren,

Dan kon ik opgelucht verklaren

Dat ook mijn afkomst edel is.

Ik voel dat ik me niet vergis,

Omdat ik daarin lag gewonden

Toen ik als vondeling werd gevonden.

Ik stam, denk ik, uit dat geslacht,

Als ik daarin gewikkeld lag –

Er is iets wat me dat voorspelt.

Een einde komt pas aan mijn kwelling

Wanneer ik mijn familie vind

En wie mij weg voerde als kind.

Bij Apolijn, het zal hem rouwen!

Ah, zag ik dan ook nog mijn ouders,

Dat zou me deugd doen. Waren zij

Van edele komaf daarbij,

Ik was van al mijn zorg bevrijd.

Zijn moeder ◁

Nobele jongeling, kom bij mij –

En toe, zeg mij een enkel woord.

Van verre heb ik u gehoord.

U klaagde en u hebt verdriet.

De jongeling ◁

O Vrouwe, wat is er geschied

Dat u hier in die kerker zucht?

Zijn moeder ◁

O jongeling, nobel en geducht,

Die kerker hier is mijn verblijf,

Al pleegde ik niet één misdrijf:

Dit deed mij een verrader aan.

Geef, jongenlief, mij te verstaan

Hoe u terechtkwam in dit land?

En wie, o wie gaf u die band?

Deel me dat mee, mijn jongeman.

De jongeling ◁

Bij Mohammed, mijn Heer – goed dan.

Ik zal het u niet weigeren, Vrouwe.

Wij mogen samen onze rouw

Wel delen, want u bent gekluisterd

En mij is het leven duister:

Ik ben te vondeling gelegd.

En in deze doek hier, echt,

Lieve Vrouw, lag ik gewonden

Toen ze mij hebben gevonden.

Ik draag hem in het zicht en goed.

Misschien, je weet het nooit, ontmoet

Ik iemand die me daaraan kent.

Zijn moeder ◁

Is het je, jongen, ook bekend

Waar ze je vonden? Zeg het gauw.

De jongeling ◁

In een tuin, o lieve Vrouwe,

In Damascus, weet dat vrij.

Al daar vond de koning mij

Die me toen heeft grootgebracht.

Zijn moeder ◁

Ai God, die al het goeds vermag,

Ik prijs uw naam! Van blijdschap springt

Mijn hart open van duizeling

Dat ik hem nog beleef, de dag

Dat ik mijn kind aanschouwen mag.

Mijn hart kan wel van vreugde breken:

Ik zie mijn kind en hoor hem spreken,

Om wie ’k me in deze hel bevind.

Zijt wellekom, mijn lieve kind.

Esmoreit, ik ben uw moeder

En jij mijn kind. Je hoort het goed.

Ik zelve maakte, eigenhandig,

Esmoreit, jawel, die band.

Daarin, ja, had ik je gewonden,

Esmoreit, toen ze je vonden

En men zich van jou ontdeed.

De jongeling ◁

O lieve moeder, en hoe heet

Mijn vader? Me dat niet verheelt.

Zijn moeder ◁

Hij die Sicilië beveelt,

Dat is uw vader, jongenlief,

En de Hongaarse koning, die

Is mijn eigen lieve vader.

In heel het christenrijk tegader

Kon je niet hoger geboren zijn.

De jongeling ◁

Maar zeg me, lieve moeder mijn,

Waarom u hier zit, in die kerker?

Zijn moeder ◁

Mijn lieve kind, dat is het werk

Van een verrader, vals en kwaad.

Hij heeft je vader wijsgemaakt

Dat ik je zelf heb omgebracht.

De jongeling ◁

Een misdaad, duister als de nacht!

Wie dat mijn vader inblies is

Ook schuldig aan de droefenis

Dat ik te vondeling werd geleid.

Ai, als ik maar met zekerheid

Zou weten wie dat heeft gedaan,

Het was hier uit met zijn bestaan,

Bij mijn god, bij mijn Apolijn!

Ach, lieve moeder mijn,

Niet langer meer geaarzeld en

Een eind gemaakt aan uw torment.

Dat mijn vader, de hoge vorst,

U uit deze cel verlost,

Dat zal mijn eerste bede zijn.

Mohammed, dank, en Apolijn,

En dank de schepper, van wie ik ben,

Dat ik mijn afkomst eindelijk ken

En ook de moeder die mij droeg.

Toen ik mijn moeder zag, hoe sloeg

Mijn hart van vreugde, overluid.

Zijn moeder ◁

Genadig God, naar u gaan uit

Mijn lof en dank te aller stonde.

Mijn lieve kind heb ik gevonden,

Hij die mij nu verlossen zal.

Groot zijn de vreugden, zonder tal,

Waardoor mijn hart nu is bevangen.

Robberecht ◁

Owee, een dief die wordt gehangen

Is minder in het nauw gebracht

Dan ik me nu voel. Want mij wacht,

Vrees ik, zowat de ergste schande.

Was hij vermoord door deze handen,

En niet verkocht, dan was hij dood.

Ai mij, ai mij, mijn angst is groot

Dat ik me in dit net verstrik.

Ik ben erbij als blijkt dat ik

Hem aan de Saraceen afstond.

*

De koning van de christenen ◁

Zoek, Robberecht, mijn neef, terstond

Mijn vrouw op – haal de koningin

Die ik met heel mijn hart bemin

En voortaan voorgoed zal dienen.

Want zonder schuld en onverdiend

Heb ik haar achter slot gehouden.

Mijn hart is vol van spijt en rouw

Dat ik haar zoiets wreeds aandeed.

Ga snel, en haal haar nu meteen.

Laat haar haar lieve kind aanschouwen.

Robberecht ◁

Heer koning, u kunt op mij bouwen.

Dit voer ik al te gaarne uit.

Kom, nobele Vrouwe, uw kerker uit,

Waarin u zo lang hebt gesmacht.

Er is een prins die op u wacht,

De jonge, fiere Esmoreit.

Mijn hele hart werd warm en blij

Toen ik die ridder zag verschijnen.

De koning van de christenen ◁

Uw hand, Verhevene, in de mijne:

Mijn misdaad moet u mij vergeven.

Ik zal van nu af, heel mijn leven,

Uw onderdaan en dienaar zijn,

De schuld – die ligt geheel bij mij.

Daarvan ben ik nu wel doordrongen,

Want – als volwassen, flinke jongen –

Keerde Esmoreit, ons kind, hier weer.

Vergeef me. Ik smeek het bij de Heer

Die zich liet kruisigen uit liefde.

De vorstin ◁

Hoog verheven vorst, niets liever.

Graag wil ik het u vergeven,

Want geheel en al verdreven

Zijn mijn zorg, mijn angst en strijd.

Waar is mijn lieve kind Esmoreit?

Roep hem hier. Ik wil hem zien.

Robberecht ◁

O nobele Vrouwe, tot uw dienst.

Neef Esmoreit, waar mag je zijn?

De jongeling ◁

Ik ben hier, bij Apolijn!

Laat Mohammed en Mahoen

U lieve vader, hoog en koen,

U zegenen met deze dag,

En ook mijn moeder, die ik nooit zag.

Nu ik haar voor het eerst aanschouw

Ben ik verlost van alle rouw

Die o zo lang mijn hart beving.

Toen ik vernam een vondeling

Te zijn, was er geen mens op aarde

Zo droef als ik en zonder waarde.

Ten goede is alles nu gekeerd.

De koning van de christenen, zijn vader ◁

O Esmoreit, vertel me eerst:

Waar heb je al die tijd gewoond?

De jongeling ◁

Bij een koning, die de kroon

Van Damascus draagt. ’k Ken geen,

Vader, nobeler Saraceen.

In zijn park trof hij me aan,

En een dochter heeft hij, zo voornaam,

Die mij met heel haar hart opving.

Haar vader vond de vondeling

Maar nét – of zij was al mijn moeder.

Als broer kwam ik onder haar hoede:

Aan niemand ben ik zo gehecht.

Zij was het die me heeft gezegd

Hoe of haar vader aan mij kwam

En dat ik lag in deze band

Toen ik haar werd overhandigd.

De vorstin ◁

Die band maakte ik met eigen handen,

Esmoreit, mijn lieve kind.

Ik zette er uw vaders wapen in

– De drie kwartieren zie je nog –

En het Hongaarse ook, wat toch

De stam is die je heeft gebaard.

U was me zo lief, zoveel waard,

Dat ik hem maakte te uwer eer.

De ellende trof me des te meer,

Esmoreit, toen ik u moest derven.

Ik bid God, die aan het kruis wou sterven,

Het hém volledig te vergeven

Die schuld draagt aan het bitter leven

Waarin ik zoveel jaren bloedde.

De jongeling ◁

Bij Apolijn, mijn lieve moeder,

Nooit werd een misdaad ondernomen

Of ze is aan het licht gekomen.

Steeds kreeg ze haar verdiende loon.

Robberecht ◁

Bij de Heer die werd gekroond

Met een kroon, een kroon van doorn!

Esmoreit, zou ik ooit horen,

Neeflief, wie dit heeft gedaan,

Ik zou hem daarom morsdood slaan –

Als hij niet vóór mij al in de aarde

Verzonk, tenminste. Met mijn zwaard

Zou ik hem snel de geest doen geven.

Ai mij, wie u dit heeft misdreven –

Als ik hem kende, die bandiet,

Dood was hij – hij ontkwam me niet

Tot in de verste christendreven.

De vorstin ◁

Kom, laat ons nu in vreugde leven

En, kom, zet alle smart opzij.

Ik voel me alleen oneindig blij.

Niets anders kan mijn hart meer aan.

De koning ◁

Esmoreit, zoon – kom, laat ons gaan

En laat er niets dan vreugde zijn.

Maar Mohammed en Apolijn,

Die zul je nu af moeten zweren

Om je tot Maria te bekeren

En tot God, de hoogste vader,

Die ons geschapen heeft altegader,

Die al wat op de wereld leeft

Met Zijn vernuft geschapen heeft.

De zon, de maan, de dag, de nacht,

Die schiep Zijn goddelijke macht,

Alsook de aarde en de hemel,

En het gras en het blad en al het gewemel.

Dat is wat je geloven moet.

De jongeling ◁

Vader, koning – dat is goed.

Dan bid ik tot Zijn hemeltroon

Dat hij Damiët, de schone,

Bescherme boven al wat leeft:

Zij heeft mij grootgebracht. Zij heeft

Er recht op dat ik haar bemin,

Damascus’ jonge koningin,

Damiët, die nobele vrouw.

Ai God, behoed haar reinheid trouw,

Want zij is zo puur en goed

Dat ik haar wel beminnen moet,

Méér dan al wat leeft op aarde –

Zo niet, dan was ik niet veel waard,

Want zij geeft ook zielsveel om mij.

Robberecht ◁

Neef Esmoreit, dat recht heeft zij.

Laat ons nu alle smart vergeten.

En laat ons blij van zin gaan eten,

Want de tafel staat gespreid.

*
Damascus

De jonkvrouwe Damiët ◁

Ai mij, waar mag Esmoreit

Toeven – dat hij maar niet komt?

Misschien – ach, mijn hoofd loopt om –

Is hij in gevaar – of dood!

Of is zijn plezier zo groot

Dat hij mij maar heeft vergeten?

Wat van beide – ik moet weten

Hoe de zaken met hem staan,

Al moest ik rond de wereld gaan.

Waar zijt ge, Platus, wijs magister?

De magister ◁

Nobele Vrouwe, hier. Wat is er?

Steeds tot trouwe dienst bereid.

De jonkvrouwe Damiët ◁

Magister, ik wil Esmoreit

Terstond gaan zoeken – overal.

Wat mij ook overkomen zal

– Dorst, honger, schande, tegenspoed –

Dat is een ding dat wezen moet.

De Liefde wil dat ik het doe.

Magisterlief, ik smeek u, toe:

Me nu niet in de steek gelaten.

Blijf aan mijn zij en geef me raad

Hoe wij hem samen kunnen vinden.

De magister ◁

Vrouwe, wees kalm en blijgezind.

Omdat het u zozeer behaagt

En u hem zo’n groot hart toedraagt

Zoeken wij samen die jongeman.

De jonkvrouwe Damiët ◁

Platus, Magister, laten we dan

Verkleed gaan of we pelgrims zijn.

Sicilië

Ai, zou hier dan niemand zijn

Die ons beiden iets kan geven,

Twee pelgrims, hopeloos verdreven

En door rovers uitgeschud?

De jongeling ◁

Ai, daar hoor ik Damiët

Spreken. Hoorde ik haar niet?

O Sinte Marie, het kon wel niet

Sprekender lijken op de keel

Van Damiët, dat kroonjuweel,

Damascus’ schone koningin,

Die ik boven iedere vrouw bemin

Die hier op aarde is geboren.

Zeg nog iets. Ik wil het horen.

Je stem lijkt sprekend op de hare.

De jonkvrouwe Damiët ◁

Als we in mijn Damascus waren,

O allerliefste Esmoreit,

Was er nog meer twee-enigheid,

Maar het is een pelgrim die je ziet.

De jongeling ◁

O Damiët, vrouw die mij gebiedt,

En ben je het echt, mijn lieveling?

Mijn ziel, mijn hart, mijn lichaam springen

Van vreugde op. Ze zijn verrast

Door wel de allerliefste gast

Die ze op aarde kon bezoeken.

Verheven Vrouwe, zeg me hoe

Je bent terechtgekomen hier?

De jonkvrouwe Damiët ◁

O Esmoreit, ridder koen en fier,

Ik wou je zó graag weer eens zien,

Maar – dat kon ik slechts indien

Ik daar veel voor over had.

Dus ging ik op pelgrimspad.

Vermomd zwierf ik van land tot land,

Met Platus hier als rechterhand

Opdat hij mij beschermen zou.

De jongeling ◁

Waar zijt ge, vaderlief? Kom gauw,

U moet haar eindelijk aanschouwen

Die mij met zoveel liefde en trouw

Is toegedaan. Zij moet mij wel

Heel dierbaar zijn. Dat spreekt vanzelf:

Zij heeft zoveel voor mij gedaan.

De koning ◁

Dan neem ik haar in blijdschap aan.

Zijt wellekom, mijn Damiët,

Je zult hier in Sicilië met

De hoogste kroon worden beloond.

Ik draag haar over aan mijn zoon

En stellig zul je met hem trouwen.

Dit arme lijf is al zo oud

Dat ik haar niet meer torsen kan.

Robberecht ◁

Mijn oom, heer koning, bij Sint Jan!

Die kroon is Esmoreit wel waardig.

Hij wordt een ridder, wijd vermaard,

Eén die met wapens om kan gaan.

Daar doet u heel verstandig aan,

Dat u aan hem de kroon doorgeeft.

Je, Damiët, hierheen begeven:

Jij wordt de nieuwe koningin.

De magister ◁

Mohammed, help! Ik word krankzinnig

Als ik me nu niet beheers.

Esmoreit, ridder onverveerd,

Díe man bracht u zo’n verdriet.

Wat hij beweert, dat meent hij niet.

Hij haat u waarlijk door en door.

Van hem kocht ik u destijds voor

– In gouden munten – duizend pond.

De jongeling ◁

Magister, zeg me onomwonden

De feiten – net zoals ze zijn.

De magister ◁