EEUWIG SCHAAK

Eeuwig schaak

Madelon Beusink

ISBN 9789493340138

1e druk februari 2024

Redactie: Marielle Saegaert, Ilona van Hilst

Vormgeving: Eric Jan van Dorp

Auteursfoto: Marc Blommaert

Uitgeverij Blauwburgwal, Amsterdam

info@blauwburgwal.nl

Copyright©2024 Uitgeverij Blauwburgwal

Copyright©2024 Madelon Beusink

Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd in welke vorm dan ook zonder uitdrukkelijke en schriftelijke toestemming van de uitgever.

Madelon Beusink

EEUWIG

SCHAAK

BLAUWBURGWAL

“Every generation imagines itself to be more intelligent than the one that went before it, and wiser than the one that comes after it.”

- George Orwell

MAANDAG 6 NOVEMBER 2034

PROLOOG

Een kort knikje betekende akkoord, even schudden was afkeuring. Alma kon de inschatting inmiddels al na een enkele blik op haar scherm maken. Haar beoordeling bepaalde of iemand zou worden beloond, of dat er op basis van wat ze zag – en de bijbehorende Score – correctie nodig was. Dat laatste kwam minder vaak voor, waardoor ze het grootste gedeelte van de dag haar hoofd licht op en neer bewoog. Ze voelde er niets bij, dit was gewoon wat ze moest doen. Alle cases die voorbijkwamen waren natuurlijk al eerder beoordeeld door het systeem, maar om het zelflerend vermogen te stimuleren en te checken werd een op de honderdduizend cases ook nog eens door Alma of een van haar vele collega’s beoordeeld.

Ze wist niet beter dan dat ze haar dagen bij SCIM sleet. Was ze niet thuis, dan was ze hier. Dag in dag uit was ze achter haar bureau te vinden met naast, voor en achter haar personen die dezelfde verantwoordelijkheid droegen als zij, waardoor ze omringd werd door ja-knikkende gestalten die ze niet van naam kende.

Alma lag weer op schema om dagwinnaar te worden, haar lichte competitiedrang maakte dat ze fanatiek doorging. Ze zat net in een fijne flow toen haar scherm plots zwart werd en er in de rechterbovenhoek een digitale klok verscheen die begon af te tellen. Alma zuchtte, ze wist wat dit betekende. Vrijwel tegelijk met iedereen om haar heen schoof ze haar stoel naar achteren en stond op om naar de Grote Zaal te gaan. Ze had helemaal geen zin om weer naar een toespraak te luisteren. Het liefst werd ze met rust gelaten, zodat ze haar werk kon doen en verder nergens over hoefde na te denken. Deze voortdurende onverwachte onderbrekingen haalden haar steeds opnieuw uit haar concentratie, waardoor ze straks weer van voren af aan kon beginnen met het vinden van een ritme.

Ze was zo in gedachten verzonken dat ze tegen iemand aanbotste. Ze vloekte zacht en keek geïrriteerd omhoog, recht in de donkere ogen van de knappe, lange jongen die zich naar haar had omgedraaid. Ze keken elkaar net wat langer aan dan de situatie rechtvaardigde, waardoor Alma een vreemde tinteling, die ze niet goed kon plaatsen, door haar lijf voelde trekken. Het moment duurde slechts enkele seconden. Achter hen werd er dwingend geduwd ten teken dat ze door moesten lopen, wat ze deden. Hij keek nog een keer naar haar voor hij definitief werd meegezogen in de stroom van mensen die zich allemaal in dezelfde richting bewogen. Gedwee liet ook Alma zich meevoeren.

Het grote podium bevond zich links van haar; felle lampen beschenen het publiek. Lange rijen stoelen boden ruimte aan de honderden mensen die door de verschillende ingangen naar binnen stroomden en zwijgend hun plek vonden. Alma sloeg rechtsaf, naar boven. Ze merkte dat ze onbewust de rijen naast haar scande en naar de jongen zocht. Het vreemde, maar toch ook prettige gevoel dat hij haar had gegeven, had iets in haar losgemaakt, iets wat ze nog niet kende. Hoezo was hij haar niet eerder opgevallen? Opeens haakte haar blik zich in de zijne. Hij zat een aantal stoelen links van waar ze liep. Zijn gezicht had een neutrale uitdrukking, maar in zijn ogen meende ze iets van verbazing te ontwaren. Of was het herkenning? Nerveus glimlachte ze, hem ondertussen scannend.

Twee rijen achter hem nam ze plaats, op een stoel vlak naast het gangpad. Ze zocht hem op Primer op en zijn profiel verscheen. Daan heette hij. Geroutineerd checkte ze de belangrijkste gegevens en scrolde toen meteen door naar hun MatchRate, waar ze zag dat hun compatibiliteitsscore vrij laag was. Helaas, dit zou kansloos zijn. Ze slaakte een diepe zucht. Hoezo voelde ze nu teleurstelling? Ze kende die hele gast niet. Ondanks het duidelijke oordeel van Primer kon ze niet laten hem af en toe een schuine blik toe te werpen. Daan keek meerdere keren over zijn linkerschouder naar achteren, waardoor hun blikken zich een aantal keer kruisten. Zijn glimlach was verleidelijk. Er was een onverklaarbare aantrekkingskracht die ze duidelijk allebei voelden, waar zij haast ongemakkelijk van werd.

Ze schrok op van een zachte hand op haar schouder en glimlachte toen ze zag wie er naast haar stonden. Ze keek omhoog naar de al wat oudere Alexander en Emma, het rustige en lieve koppel met wie ze haar huis deelde. Het waren vriendelijke mensen die alles samendeden en bij wie ze zich zeer op haar gemak voelde. Ze legde haar hand even over die van Emma, die na een liefdevol kneepje verder de trap opliep. Alma zag dat het steeds moeilijker voor ze werd. Beiden liepen gebogen en Emma zocht steun bij elke stoel waar ze langs schuifelde. Alexander omsloot stevig haar andere hand.

Plotseling klonk er harde muziek door de zaal. Alma ging met een schok recht op haar stoel zitten. Wie nog niet zat, haastte zich om nog een plekje te bemachtigen. Het geroezemoes verstomde. De aanwezigen wachtten in spanning op wat komen ging.

Zo eens in de week werd iedereen binnen SCIM gesommeerd naar de Grote Zaal te komen, meestal om te luisteren naar een toespraak van een van de leiders van het bedrijf. Maar ze hadden deze hele exercitie twee dagen geleden ook al gedaan, dus Alma vroeg zich af wat de reden kon zijn van deze bijeenkomst die de geruststellende routine had onderbroken.

Net zo plotseling als dat de muziek was gestart, werd het stil. Een kort moment was het volledig donker in de zaal, waarna een spotlight aansprong die het podium verlichtte. Als uit het niets stond daar Spinns. Alma zoog haar adem naar binnen. Spinns! Die liet zich maar zelden zien. Om haar heen klonk opgewonden gefluister, wat abrupt stopte toen Spinns zijn hand in de lucht stak om de menigte tot stilte te manen, waarna hij op zijn zelfverzekerde maar rustige manier het woord nam.

‘Het is mij weer een genoegen om hier te zijn, mooie mensen. Het vervult me telkens opnieuw met een diep gevoel van trots om zovelen van jullie samen te zien. De mensen die daadwerkelijk het verschil maken samen in een ruimte. Ik wil jullie allereerst bedanken voor al jullie inzet en harde werk!’ Hij pauzeerde en er klonk een daverend applaus.

Langzaam liep de man met zijn typische, licht gebogen houding heen en weer over het podium, volledig op zijn gemak en duidelijk in zijn element. Hij keek rond en knikte voldaan. Als grondlegger van SCIM was Spinns een van de meest invloedrijke personen van deze tijd en Alma voelde zich trots en dankbaar dat zij een van de uitverkorenen was om voor hem te werken. De waardering voor het werk dat ze deden werd wekelijks geuit tijdens toespraken, maar nooit eerder door Spinns zelf. Het werd muisstil in de zaal toen hij opnieuw het woord nam.

‘Zoals jullie weten behoeft een veilige samenleving continue waakzaamheid. Dat is wat wij kunnen bieden, dat is wat wij samen bewerkstelligen. Dat is onze kracht en dat is exact de reden waarom het nu zo goed gaat in onze wereld. Er is rust, orde en structuur. Wij kunnen nu leven vrij van angsten en onzekerheden, omdat we er altijd voor zorgen dat we de chaos te slim af zijn. Wij anticiperen en zitten daarom nooit stil. Dat is een belangrijke les die ik een ieder van jullie vandaag wil meegeven. Leun nooit achterover, maar blijf jezelf te allen tijde uitdagen. Zoek het ongemak op. Waar het schuurt, daar ligt het goud. Neem het leven nooit voor lief, want niets is vanzelfsprekend. Blijf jezelf afvragen wat realiteit is: wat is er nog echt? Durf jezelf te bevragen, mogelijk komt er een antwoord uit onverwachte hoek. Want wat betekent vrije wil in een wereld waarin grenzen zijn vastgesteld, maar waarbinnen verder alles mogelijk is?’

Spinns keek glimlachend omhoog en gaf een kort knikje, waarop de lichten doofden. Het was opnieuw aardedonker en doodstil in de zaal, iedereen leek zijn adem in te houden in gespannen afwachting op wat komen ging.

‘Wees altijd voorbereid op hetgeen je niet verwacht.’

Alma hoorde Spinns’ stem nu plotseling van heel dichtbij.

‘Jullie zijn allemaal bijzonder. Maar onder jullie zijn er die anders zijn. Die extra ervaringen met zich meebrengen, ook al zijn ze zich hier zelf niet altijd van bewust. Ik wil dat je kijkt naar je rechterarm. Allemaal! Kijk naar je arm!’ Alma deed wat haar werd opgedragen.

‘Als je daar iets ziet, ga dan staan. Alleen als er wat te zien is op je arm, dan ga je nu staan!’ Spinns klonk opgewonden.

Alma zag tot haar verbazing op haar rechteronderarm een felgroen vierkantje oplichten. Ze werd van meerdere kanten aangetikt en ze stond vertwijfeld op. De zaal was nog steeds aardedonker op het lichte schijnsel van drie kleine groene vierkantjes na. De lampen sprongen aan, het duurde even voordat haar ogen weer aan het licht gewend waren. Na een tijdje keek Alma om zich heen. Ze zag honderden mensen haar aanstaren, waardoor ze zich opgelaten en ongemakkelijk voelde. Ze keek rond, er waren toch nog andere groene lichtjes geweest?

Een paar rijen voor haar stond een knap meisje met donkerbruin haar, Alma kende haar niet. Maar haar blik bleef hangen bij de jongen. Het was Daan. Ze zag hem ook vragend om zich heen kijken, tot zijn blik de hare vond. Alma stond als aan de grond genageld. Wat had dit allemaal te betekenen?

Uit het niets voelde ze een hand op haar linkerschouder en Alma draaide geschrokken haar hoofd. Het was Spinns die naast haar stond en hij keek haar met zijn blauwe ogen over zijn kleine ronde brilletje strak aan.

‘Hallo, Alma. Goed je weer te zien,’ fluisterde hij, haast onhoorbaar. ‘Je hebt al een keer laten zien waar je allemaal toe in staat bent. Ben je klaar voor een nieuwe ronde?’

TWEE MAANDEN EERDER

I

Met gesloten ogen richtte Alma zich versuft op en bewoog automatisch haar hand langs de zijkant van haar bed. Een hard geluid had haar bruut uit een diepe slaap gewekt. Er klonken wat piepjes en op de muur recht tegenover haar verscheen een scherm waarop groene cijfertjes onafgebroken versprongen.

Ze wreef in haar ogen en registreerde geroutineerd de belangrijkste indicatoren van haar VitalityCheck: het was vrijdag 8 september 2034, ze had lang genoeg maar wel wat onrustig geslapen, haar eerste afspraak van vandaag startte over een uur en haar temperatuur was 36,9 graden. En sinds gisteravond had ze er vier nieuwe vrienden bij op Primer, wat werd aangeduid door een groene en blij kijkende smiley. Ze trok echter haar wenkbrauwen op bij het zien van haar SocialScore, oftewel, haar Score. De smiley daarnaast was oranje en keek beduidend minder vrolijk, het bijbehorende cijfer wees knipperend een getal aan tussen de zevenenzestig en zeventig.

Terwijl ze haar deken terugsloeg, haar voeten op de koude vloer zette en haar hoofd liet hangen voor ze haar haren met een wilde zwaai naar achteren gooide, bedacht ze zich geïrriteerd dat ze hier vandaag eindelijk eens wat aan moest gaan doen. Want deze daling zette nu al een paar dagen door. Misschien kon ze na haar werk wat van de vragen beantwoorden waar ze de afgelopen dagen al meerdere meldingen over had binnengekregen, maar waar ze tot nu toe nog geen tijd voor had gehad. Of eigenlijk… ze had ze genegeerd, omdat ze er geen zin in had.

Geroutineerd trok ze haar mooie zwarte broekpak aan, ze koos een paar sexy hakken en probeerde haar donkerbruine krullen wat te temmen in een hoge staart. Ze liep van haar lichte, lege slaapkamer naar de aangrenzende keuken. Toen ze een jaar geleden deze vrij ruime woning toegewezen had gekregen vanwege haar goede prestaties en Score, was ze in eerste instantie blij en trots geweest. Het voelde als een grote stap om voor het eerst alleen te gaan wonen. Niet langer bij haar ouders in het kleine huis in de buitenwijk, dat ze hadden moeten delen met al die anderen. Daar had ze het ondanks alles naar haar zin gehad, haar ouders waren de liefste mensen die zonder twijfel hun best hadden gedaan het haar in haar jeugd aan niets te laten ontbreken. Ze waren wel een beetje naïef misschien, maar dat kon ze hen amper kwalijk nemen aangezien ze ergens eind vorige eeuw waren geboren toen de wereld er nog compleet anders uitzag.

Diep vanbinnen koesterde ze al langer het verlangen iets voor zichzelf te hebben, om haar eigen keuzes te kunnen maken en zelfstandig te zijn. Zeker ook omdat zij en haar ouders over een aantal belangrijke zaken zo fundamenteel van mening verschilden, door diezelfde naïviteit van ze. Maar nu ze hier woonde, met enkel haar strakke en drukke werkritme – en de toch wat eenzame avonden, die voornamelijk bestonden uit het luisteren of kijken naar News United of Unity om de volgende ochtend weer alleen wakker te worden –, miste ze toch ergens ook hun warmte en aanwezigheid. Niet alleen van haar vader en moeder, maar zeker ook van mevrouw Jones met haar mooie stem, haar vaak lieve woorden en haar prachtige verhalen. De leefruimte daar was weliswaar een stuk beperkter geweest, in de grijze blokkendoos die tot woning was bestempeld, maar ze had altijd genoten van het gezelschap, het rumoer en de muziek uit een ouderwetse radio die zacht op de achtergrond klonk.

Met een zucht pakte ze een handjevol pillen die ze innam terwijl ze op Primer langs de vele berichten en filmpjes scrolde. Voor haar ogen verschenen de stralende gezichten van haar mooie vrienden. Ze ging naar haar eigen profiel en haar gezicht verscheen in beeld, een knap jong gelaat met donkere ogen die helder keken. Snel deed ze wat lippenstift op en vrijwel direct ontving ze virtueel van meerdere kanten complimenten, waardoor ze zich ogenblikkelijk beter voelde. Ze glimlachte toen ze zag dat haar Score met een punt steeg. Haar wat sombere gedachten maakten plaats voor een energiek gevoel en zin in wat de dag zou brengen. Dit moest ze zien vast te houden.

Al zou vandaag waarschijnlijk niet heel anders zijn dan gisteren, of alle dagen daarvoor, toch verheugde ze zich er op haar collega’s te zien en aan het werk te gaan. Ze was nu volwassen, zo relativeerde ze, daar hoorden deze gevoelens en onzekerheden nou eenmaal bij. En waarom zou ze klagen? Ze had een eigen huis, haar VitalityCheck was goed, ze had een baan bij het meest prestigieuze bedrijf ter wereld en een lieve familie die ze kon zien wanneer ze wilde; wat ook niet vanzelfsprekend was. Alles klopte in haar leven, er was geen enkele reden om ontevreden te zijn. Alma slaakte een zucht, keek nog een keer in de spiegel die bij de voordeur hing, streek een eigenwijze krul uit haar gezicht en stapte zelfverzekerd de koele ochtendlucht in.

Buiten pakte ze zoals elke ochtend een van de elektrische stepjes die voor haar huis geparkeerd stonden. Ze koos ervoor de historische route naar kantoor te nemen die haar langs het oude centrum leidde, waar de donkere grachten, bruggetjes en oude panden deden denken aan lang vervlogen tijden. Elke ochtend genoot ze ervan buiten te zijn, zeker nu het voor de verandering eens niet regende, hoewel de wolken zich in de verte alweer samenpakten.

Niet veel later was ze waar ze moest zijn. Het statige kantoorpand aan de gracht maakte nog altijd indruk op haar. Ze checkte haar step uit en liep opgewekt naar de massieve deuren die haar na het scannen van haar ogen toegang gaven tot de enorme marmeren ontvangsthal. Zoals altijd spraken hier de leiders van SCIM op grote schermen over de goede dingen die ze samen hadden bereikt en waar ze als collectief allemaal toe in staat waren. Ze was trots. Ze was pas eenentwintig, maar was al binnen bij een van de meest vooraanstaande en gewilde werkgevers van het land, of beter gezegd, van de wereld. Het was een lang traject geweest met haast ontelbaar veel testen, gesprekken en onderzoeken, maar ze was aangenomen. Haar verleden, school- en sportprestaties, met wie ze omging, waar en met wie ze woonde, alle gespreksverslagen, niets van dat alles was een belemmering geweest om hier te werken. Het was een zenuwslopende periode, maar met elke ronde die ze verder kwam, steeg haar vertrouwen. Meer dan eens was ze bang geweest dat haar vader of moeder iets verkeerds zou zeggen of doen, maar ze hadden overal perfect antwoord op gegeven en ook hun volledige medewerking aan het onderzoek verleend. Niemand die ze kende was het tot nu toe gelukt om tot dit bastion door te dringen.

Hoewel ze wel wat meer enthousiasme had verwacht, hadden haar ouders haar een knuffel gegeven en liefdevol toegesproken. ‘Zolang jij maar gelukkig bent, kind. Dat is het enige dat voor ons telt,’ zo klonk hun bescheiden maar liefdevolle felicitatie.

Bij binnenkomst kreeg ze altijd het gevoel alsof ze vleugels had. De ruimte, de verlichting, de zachte muziek op de achtergrond en de mooie inspirerende woorden van De Club misten hun uitwerking niet. Boven de blauwverlichte balie stond in grote lichtgevende letters: SCORE IMPROVE MONITOR met daaronder in een sierlijk lettertype: We keep an eye on you.

Een hand op haar schouder deed haar opschrikken uit haar overpeinzingen en ze draaide zich lachend om, ze kon wel raden wie er achter haar stond.

‘Jo, Allie! Hoe is ’t? Goed je te zien. Mooi berichtje deelde je vanmorgen. Sluit ik me natuurlijk weer helemaal bij aan.’

Het was Suzan, de collega met wie ze de afgelopen maanden steeds intensiever contact had gehad. Ze was iets ouder dan Alma en leek haar op veel fronten altijd net een stapje voor te zijn. Alma voelde zich vaak wat onbeholpen en onzeker wanneer Suzan in de buurt was, maar probeerde dit niet al teveel te laten blijken. Ze was allang blij dat ze steeds meer aansluiting leek te vinden met collega’s, en door Suzan leerde ze snel veel nieuwe mensen kennen. Daarnaast wist Suzan altijd over iedereen wel een smeuïg of interessant verhaal te vertellen, wat naast heerlijke gesprekken, voor Alma zorgde voor een voorsprong op haar lichting.

‘Dank je! En wat zie jij er vandaag weer mooi uit, Suzy. Wat heb je daar?’

Suzan droeg haar kastanjebruine haar in een strakke bob en had haar lippen felrood gestift. Om haar pols zat een brede armband die Alma niet eerder had gezien. Er knipperden lampjes op, in verschillende kleuren.

‘Nou, wat lief van je, dank. Dit is denk ik iets heel vets, ze noemen het de OpenMind. Ik mag er eigenlijk ook nog niet zoveel over zeggen, behalve dat ik het van hierboven heb gekregen. Mij is verzocht het te dragen, dus ik zal er vast binnenkort meer over horen. Het heeft te maken met een soort algoritme ofzo en dat je hiermee dan kan zien wat anderen denken. Ik weet het ook niet precies, maar het klinkt weer als een lekkere gadget, toch?’

Suzan deed haar arm omhoog en tikte met haar vrije hand kort op het schermpje.

‘Kijk,’ zei ze, ‘als ik dit nu zo aanzet, dan zou ik wat binnen moeten krijgen over jou. Hier, zie je wel?’

Alma zag een oranje streep op het scherm verschijnen.

‘Kijk nou! Zie je, er komt al iets!’ Grijnzend keek Suzan Alma aan. ‘Het heeft onder andere te maken met jouw frequentie ofzo, die is natuurlijk bij iedereen weer anders. Het schijnt ook dat er een betere manier is om dit te gebruiken, daar ben ik nog niet helemaal achter. Dit is pas een eerste versie waarschijnlijk. Maar het blijft een vet idee, toch? En niet veel mensen kunnen zeggen dat ze er een hebben.’

Alma knikte bewonderend. Hoe had Suzan dit nu weer voor elkaar gekregen?

Al pratend liepen ze naar boven, naar de grote lichte ruimte waar vele bureaus naast en tegenover elkaar stonden. De zitplaatsen werden van elkaar gescheiden door half doorzichtige plastic schermen en op elk bureau stond een enorm beeldscherm. Alma zei haar vriendin vluchtig gedag en ging naar haar plek, vrijwel in het midden van de ruimte. Suzan zat wat meer richting het raam, omdat zij natuurlijk al langer bij SCIM werkte.

Op het moment dat Alma plaatsnam werd het systeem automatisch geactiveerd: het beeldscherm sprong aan en in de rechterbovenhoek ging een timer lopen die begon af te tellen. Een voor een verschenen haar taken op het scherm en Alma begon deze zorgvuldig en geconcentreerd af te werken. Het was de ideale manier om haar gedachten te stoppen, want ze hoefde nergens anders meer aan te denken dan aan wat er van haar werd gevraagd.

Haar werk bestond uit het beoordelen van Scores van de mensen die voor haar op het scherm verschenen. Van iedere persoon was in een oogopslag duidelijk waar nog aandacht aan diende te worden besteed en waar niet of niet volledig werd voldaan aan de gestelde norm. De richtlijnen op basis waarvan Alma de beoordeling deed waren simpel en duidelijk en wanneer het nodig was werden mensen meteen geïnformeerd dat hun SocialScore te laag was. Dan kregen ze kort de tijd om deze te verbeteren. In het ergste geval kon Alma adviseren tot het opleggen van een straf, de Penalty. Concreet betekende dit vaak dat vrienden of mensen die contact hadden met deze persoon werden geïnformeerd over de lage Score, zodat zij het contact tijdelijk zouden verbreken, aangezien dit een negatieve invloed zou hebben op hun eigen Score. Als je een Penalty had kon je ook niet langer gebruikmaken van alle gratis voorzieningen, zoals vervoer en restaurants en je werd gekort op de hoeveelheid toegekende Qoins; wat het leven aanzienlijk bemoeilijkte. Dit was wel het uiterste middel en hoefde gelukkig niet heel vaak te worden toegepast. Het was meestal wel erg effectief en Alma was altijd blij als ze zag dat mensen zich weer actief gingen inzetten voor de samenleving, waar uiteindelijk iedereen bij was gebaat.

Alma zat pas in Niveau Een, het beoordelingsteam. Dit was het eerste van de vijf Niveaus die er binnen SCIM waren. Suzan had Niveau Twee al bereikt, wat inhield dat zij de straffen en beloningen mocht toekennen op basis van eerdere beoordelingen. Vervolgens was er de afdeling die nieuwe technologieën voor de opsporing van mensen ontwikkelde en een afdeling voor het maken van nieuwe algoritmes en innovatie. Ten slotte was er het Vijfde Niveau, daar zaten de mensen die verantwoordelijk waren voor de strategie en toekomstvisie van SCIM. Slechts een enkeling was het sinds de oprichting van SCIM gelukt om dit laatste Niveau te bereiken op basis van eigen prestaties. Niemand wist precies wie de mensen waren die hier samenkwamen, alleen dat dit het enige Niveau was dat geregeld contact onderhield met de Club van Tien: de zichtbare en wat meer bekende leiders die regelmatig naar buiten traden met alle nieuwe innovaties en technieken.

Er was ergens ook nog een geheel andere tak van het bedrijf, waar men zich niet bezighield met beoordelen, belonen, straffen en innoveren, maar meer met alles wat verband hield met de interne organisatie en de communicatie over SCIM naar buiten. Daar hield Alma zich afzijdig van. Het was haar ambitie om uiteindelijk door te stromen naar de toplaag binnen SCIM, maar daar was ze beslist niet de enige in. Wereldwijd bestond Niveau Een uit ongeveer driehonderdduizend medewerkers, dus moest ze zich op een meer dan uitzonderlijke manier zien te onderscheiden om überhaupt promotie te kunnen maken. Tot op heden was dit haar nog niet bepaald gelukt. Hoewel ze precies wist op basis waarvan er een verlaging van de Score plaatsvond, bleek het in de praktijk toch moeilijk om die van haarzelf boven de tachtig te houden. Meestal kwam het doordat ze bijvoorbeeld vergat zich te registreren voor alle meetings en lezingen die ze bijwoonde, of ze was door gemakzucht te weinig actief binnen online groepen. Daarnaast had ze maar weinig vrienden met echt hoge Scores, afgezien dan van Suzan, wat natuurlijk ook niet meehielp. Er was dus nog wel wat werk aan de winkel, maar ze liet zich niet ontmoedigen.

Zoals elke dag vloog de tijd voorbij en voor ze er erg in had was het alweer middag en bevond Alma zich tussen haar enthousiast klappende collega’s in het enorme auditorium met het indrukwekkende koepeldak. Met rode wangen van inspanning luisterde ze naar de geweldige, energieke en opzwepende toespraak van Elisabeth Carter, haar grote voorbeeld.

‘Vergeet niet waar we vandaan komen! En waar we nu staan! Jullie maken het mogelijk dat er gelijkheid is. Dat iedereen kan wonen, werken, leven! Dat we beschermd zijn en niet ziek worden. Dat we voor elkaar zorgen en elkaar in de gaten houden. Dat we het goed hebben, allemaal. Dat is aan jullie te danken. Dus dank je wel, uit de grond van mijn hart. Wees trots dat je hier bent. Door jou is de wereld een stuk mooier en gelijker. Besef dat! Draag dat uit. En zorg dat diegenen om jou heen die dit nog niet zien, het ook gaan snappen. Zorg voor elkaar en houd elkaar in de gaten! Als jullie voor de wereld zorgen, dan zorgen wij voor jullie. Dank je wel!’

De zaal barstte bijna uit z’n voegen door het daverende applaus dat volgde en Alma stond op haar stoel te klappen tot haar handen er pijn van deden. Wat een inspiratie, wat een fantastische aanmoediging om harder te werken, nog beter haar best te doen, haar Score omhoog te brengen en nog meer mensen te kunnen helpen een beter en, belangrijker, gelukkiger mens te worden. Gloeiend en vol adrenaline verliet ze de zaal, nadat ze haar ogen had laten scannen zodat deze bijeenkomst in ieder geval wel goed werd geregistreerd. Haar Score tikte zowaar bijna de tachtig weer aan.

Nu ze de energie weer voelde stromen, besloot ze spontaan om vandaag bij haar ouders langs te gaan. Haar vader Bram had haar een paar dagen geleden een berichtje gestuurd waarin hij aangaf dat haar moeder Sophie en hij een nieuwe woning toegewezen hadden gekregen. Het nieuwe huis was een stuk centraler gelegen, op nog geen tien minuten van waar Alma woonde. Het ging zelfs om een zelfstandige woning, een enorme verbetering ten opzichte van die troosteloze blokkendoos. Alma realiseerde zich dat dit heel waarschijnlijk te maken had met het feit dat zij bij SCIM werkte, wat haar vervulde met trots. Ze was blij dat ze op deze manier wat terug kon doen voor haar ouders, die ondanks alle zware jaren die achter ze lagen, op de een of andere manier toch altijd voor de moeilijke weg leken te kiezen. Ze keek ernaar uit om ze te zien en dit fijne nieuws met ze te vieren.

Hoe voorbeeldig haar ouders zich naar de buitenwereld ook gedroegen, Alma wist dat ze diep vanbinnen weerstand voelden bij hoe hun leven nu grotendeels voor hen werd bepaald; zo hadden ze haar wel eens toevertrouwd. Dit grote twistpunt tussen haar en haar ouders bleef maar terugkomen. Alma weet het maar aan het feit dat ze geen enkel benul leken te hebben van hoe de wereld sinds de jaren tachtig was veranderd en hoe alles werkelijk in elkaar stak. Hoe was het mogelijk nog ontevreden te zijn in een wereld waarin werkelijk alles voor je werd geregeld? Waar je een inkomen en een woning kreeg toegewezen, waar je gratis werd beschermd tegen nare ziektes en slechte invloeden? Ze kon zich de periode van voor de crisis nog goed herinneren, hoe jong ze ook was geweest. Ze had zich voorgenomen dat ze voor geen goud terugging naar dat onzekere en onbeschermde bestaan.

Inmiddels buiten zocht Alma hoofdschuddend naar een step. Net toen ze weg wilde rijden zag ze vanuit haar ooghoek iemand die naar haar leek te staren. Instinctief keek ze terug. In de schaduw, een paar meter links van de ingang van SCIM, stond een man. Hij leunde nonchalant tegen de muur, waardoor hij opviel tussen de zich haastig voortbewegende mensen. Hij was gekleed in oude bruine kleding, had een smoezelige baard en zag er onverzorgd uit, maar zelfs vanaf deze afstand kon Alma zien dat hij haar met zijn diepblauwe ogen indringend aankeek.

Een rilling trok door haar heen, maar toch bleef ze staan. Het was alsof hij haar iets duidelijk probeerde te maken. Na een tijdje herpakte ze zichzelf en maakte haar blik los. Zo snel ze kon reed ze weg, zonder om te kijken.

II

Het was slechts een klein half uurtje rijden naar haar ouderlijk huis, maar waar het eerder nog droog was, maakten donkere wolken de lucht plotseling onheilspellend zwart, waardoor Alma werd overvallen door een enorme regenbui. Ze vloekte binnensmonds, dit was de zoveelste keer dat dit die week gebeurde. Haar humeur was al danig verpest door die rare vent met z’n enge ogen, dit kon er nog wel bij. Een kwartier later vergrendelde ze drijfnat haar step en schudde haar natte haar los. Met gebogen hoofd liep ze naar de donkerblauwe voordeur die afstak tegen de rest van het grijze beton, waarmee de buurt leek te zijn overgoten en die toegang gaf tot het complex waarin haar ouders woonden. De deur zwaaide open nadat ze had aangebeld. Haar moeder keek blij verrast.

‘Hé, lieverd! Wat fijn je te zien! Dat hadden we nu toch totaal niet verwacht. Ik dacht dat je deze week zo druk was!? Maar gezellig, kom binnen. Hè, kind, je bent helemaal nat. Gatver, kom maar hier met die kleren, ik heb binnen nog wel iets droogs.’

Alma glimlachte, wonderlijk hoe snel ze weer in de rol van kind werd geplaatst of zich liet plaatsen. Ze checkte in naast de voordeur en na de bekende piep en het groene vinkje liep ze achter haar moeder aan de trappen op, door een lange smalle gang richting een kamer aan de achterzijde, waar het daglicht met moeite een weg naar binnen vond. Onderweg groette ze een aantal buren waarvan ze de meeste al lange tijd kende. Van haar zestiende tot haar twintigste had ze hier gewoond. Deze woning was de veilige plek waar ze samen met haar ouders op adem had kunnen komen na de vreselijk onzekere jaren die eraan vooraf waren gegaan.

De plek waar ze ervoor met z’n drieën hadden gewoond, was bijna tot iets verworden uit een ander leven. Het huis waar ze lang geleden een eigen tuin hadden gehad, waar haar ouders vaak en veel in te vinden waren. Ze kon zich heel ver weg zelfs een eigen roze meisjesslaapkamer herinneren. Echt veel wist ze er eigenlijk niet meer van, veel van haar herinneringen had ze waarschijnlijk onbewust weggedrukt en over die periode werd sowieso door niemand meer gesproken. Er waren geen foto’s of beelden meer van te vinden, zodat de eerste jaren van haar leven waren verworden tot een vage illusie.

Toen ze bijna bij de laatste deur in de gang waren aangekomen verscheen er rechts van haar plotseling een wat oudere dame in een deuropening. Grote heldere ogen in een lief rond gezicht keken haar aan. De vrouw die was gekleed in een vaalgrijze jurk, slaakte verrukt een gilletje.

‘Wat heerlijk, Alma! Wat fijn je te zien! Ik hoorde je moeder al praten. Hoe gaat het met je? Kom, geef me een knuffel. Wat kijk je bedrukt. Weer zorgen over die malle Score van je?’

Alma liet zich gewillig tegen de stevige boezem van mevrouw Jones aandrukken en lachte hardop, terwijl ze haar omhelsde. Deze vrouw was als een oma voor haar. Ze was zo belangrijk voor haar geweest in de jaren dat ze hier had gewoond, zo vaak had ze bij haar gezeten terwijl ze luisterde naar haar bijzondere verhalen en probeerde al haar wijsheid in zich op te nemen. Mevrouw Jones was eigenzinnig, maar ze was er altijd voor Alma geweest wanneer haar ouders ’s avonds weer eens tot laat moesten werken. Ter plekke nam ze zich voor om vaker langs te komen. Nu ze de warmte en oprechtheid van deze plek weer ervoer, realiseerde ze zich pas hoezeer ze dit miste.

Haar moeder had de deur voor haar opengelaten en toen ze naar binnen liep zag ze direct haar vader zoals ze hem kon uittekenen: lezend aan de houten tafel die in het midden van de ruimte stond. Breed lachend kwam hij op haar af en sloeg zijn armen om haar heen.

‘Dag, grote kleine meid van me. Wat een verrassing. Hoe gaat het met je? Kom, ga lekker zitten, ik maak thee voor je.’

Dit was toch wel het allerfijnste van thuiskomen, dacht Alma. Alles was meteen vertrouwd. De geuren, de geluiden, alle meubels in de kamer die hetzelfde waren en zelfs de thee smaakte naar vroeger. Maar het zat ‘m niet eens zozeer in de plek, of de spullen. Het waren de mensen, de stemmen en de energie die haar terugvoerden naar haar late tienerjaren en haar onmiddellijk in een staat van ontspanning brachten. Even hoefde ze niet na te denken over hoe ze zich verhield tot collega’s of vriendinnen, even hoefde ze zich niet bezig te houden met haar Score en kon ze gewoon even Alma zijn en zich weer kind voelen.

Terwijl haar moeder haar een stapeltje droge kleding en een handdoek aanreikte, zette haar vader een dampende mok warme thee voor haar neer en keek haar met zijn diepbruine ogen liefdevol aan. Hij was ouder geworden, constateerde ze, maar zijn kenmerkende positieve en vriendelijke uitstraling bleef zichtbaar onder de dieper wordende groeven in zijn gezicht. Strengetjes grijs staken af tegen zijn donkere bos haar. Ergens meende ze een zweem bedruktheid in zijn blik te ontwaren, maar dat verdween toen hij haar breed lachend toesprak.

‘Hoe is het met je, meid? Heb je het naar je zin op je werk? En in je huis? Ik snap nog steeds niet wat je precies doet, in onze tijd was dat allemaal anders. Op een gegeven moment gaan de ontwikkelingen sneller dan de tijd kan bijhouden, lijkt wel. Ze gaan in ieder geval sneller dan dat ik kan bevatten.’ Hij schudde glimlachend zijn hoofd.

‘Het gaat goed, pap, echt. Het is inderdaad allemaal een beetje ingewikkeld om uit te leggen, maar ik vind het werk leuk om te doen en helemaal omdat ik ook echt het gevoel heb dat ik iets kan bijdragen zo. Ik heb leuke collega’s en leer elke dag wel iets nieuws. Met m’n Score gaat het ook steeds beter, ik moet alleen nog wel een beetje leren om deze wat stabieler te houden, maar dat komt ook wel goed, daar heb ik alle vertrouwen in.’

Alma omklemde haar mok met beide handen en blies zachtjes in de hete thee.

‘En, vertel?! Jullie gaan dus verhuizen?! Wat een nieuws is dat ineens zeg!’

Ze zag haar ouders een snelle blik wisselen en haar moeder schoof een stoel bij.

‘Ja, liefje, we hebben inderdaad een mooi aanbod gekregen. Dat klopt,’ sprak ze rustig. ‘Maar we hebben besloten er niet op in te gaan, en dat we hier blijven. Hoe mooi het ook klinkt, het voelt voor ons niet goed om hier weg te gaan.’

Alma voelde het bloed naar haar wangen stijgen en haar hartslag schoot omhoog. Ze zette haar mok zo hard neer dat de thee over haar hand gutste, vloekend trok ze hem terug.

‘Sorry? Wat bedoel je?’ vroeg ze met geknepen stem.

‘Het spijt ons, schat, maar het voelt niet goed. Hoe klein dit huis ook is, het is inmiddels onze plek. We hebben hier na die verschrikkelijke tijd altijd gewoond, hier ben jij volwassen geworden. En we hebben hier onze vrienden.’

Haar moeder sprak rustig en reikte over tafel naar Alma haar hand, maar Alma trok deze terug. Na een korte stilte nam haar vader het woord.

‘Het belangrijkste, Alma, is dat wij zelf willen kunnen kiezen waar we wonen. Bij deze maken wij een keuze, in plaats van dat deze voor ons wordt gemaakt.’

Alma kon zich niet langer beheersen.

‘Jullie ook altijd met dat stomme gevoel van jullie! Met die achterlijke principes! Man, wees toch eens dankbaar! Zie je dan niet wat voor een kans dit is?! Een eigen huis in de stad, zodat wij ook dichter bij elkaar wonen? En jullie zeggen hier nee tegen? Jullie zijn niet goed wijs! Met die keuze van je.’

Er viel een lange en ongemakkelijke stilte, die haar moeder verbrak.

‘Ik snap dat je boos bent, Alma. Wij willen ook graag dichter bij jou wonen. Maar er zijn in het verleden zoveel dingen gebeurd waar we niet zomaar aan voorbij kunnen en willen gaan. Voor ons was dit ook niet makkelijk, maar onze beslissing staat wel vast.’

‘Beseffen jullie dan niet dat dit ook voor mij gevolgen gaat hebben?!’

Alma was zich er plotseling van bewust dat deze onbegrijpelijke beslissing van haar ouders ook op haar zou afstralen.

‘Dankzij mij hebben jullie überhaupt de mogelijkheid om dit te gaan doen! Realiseren jullie je dat?! Om weg te gaan uit dit hok en eindelijk eens een upgrade te krijgen, om eindelijk eens in een fatsoenlijk huis te gaan wonen. Wat moet ik zeggen als ze aan mij vragen waarom jullie dit niet doen? Dit valt toch niet uit te leggen?!’

‘Jawel, het is heel goed uit te leggen.’ Haar vader slaakte een diepe zucht. ‘Alleen wordt dat tegenwoordig niet meer geaccepteerd. Ik vind het heel vervelend voor je dat dit voor jou blijkbaar ook iets uitmaakt. Dat is jammer voor jou, maar het is vooral jammer dat dit zo moet zijn.’

‘Jammer?! Het is wel iets meer dan alleen maar jammer, kan ik je vertellen. Dit kan weleens funest zijn. Dit zal jullie geloofwaardigheid aantasten en daarmee dus ook die van mij! En dat kan niet. Dat mag niet. Kunnen jullie er niet gewoon gaan wonen? Doe het dan alsjeblieft voor mij. Alsjeblieft?’ Ze klonk nu wanhopig.

‘Sorry, lieverd, maar het blijft nee. Wij blijven hier.’

Alma hoorde aan zijn intonatie dat hij niet meer van gedachten zou veranderen.

‘Alleen zo hebben we in ieder geval nog wat te kiezen.’

Demonstratief schoof Alma haar stoel naar achteren en stond op. Ze trok de warme trui van haar moeder uit, gooide deze op de grond en pakte het natte bundeltje kleding dat op het aanrecht lag.

‘Ik begrijp jullie niet. Dat gezanik over vroeger. Ga toch eens met je tijd mee zeg. Je krijgt een fucking huis in je schoot geworpen, puur omdat je dochter iets goeds bijdraagt aan deze maatschappij. En wat doen jullie? Een beetje zitten zeuren over hoe het was en dat dit niet is wat je gekózen hebt. Hoe ondankbaar kan je zijn. Ik ben even helemaal klaar met jullie. Ik ga, doei!’

Boos liep ze weg, trok de deur hard achter zich dicht en beende met grote passen richting de voordeur. In het voorbijgaan botste ze met haar schouder hard tegen mevrouw Jones, die op het geschreeuw was afgekomen en in haar deuropening stond, maar ze negeerde haar en keek niet meer om.

Bram zuchtte diep en keek naar de plek waar Alma tegenover hem had gezeten. Hij had verwacht dat ze het niet meteen zou snappen, maar niet voorzien dat ze zo boos zou worden.

‘Dit is niet de wereld waarin ik wil leven.’

‘Nee, lieverd, ik ook niet. En daarom doen we wat we doen. Voor de toekomst, voor Alma. Ooit zal ze het begrijpen.’

III

Terwijl Sophie onze vaalgewassen overalls te drogen hing nam ik plaats op een van de harde stoelen aan tafel, met mijn verkreukelde ouderwetse notitieboekje. Ik zuchtte. Het was alweer een paar dagen geleden dat Alma hier was, maar nog steeds maalden haar woorden door mijn hoofd. Ze leek oprecht gelukkig en haar draai te hebben gevonden met haar werk, haar woning en haar leven. Zagen wij het dan echt zo verkeerd?

Misschien was dit wel gewoon hoe het ging. Dat je op een gegeven moment te oud bent voor de wereld waarin je leeft, dat je geen aansluiting meer hebt met de maatschappij en dat je alles wat de generatie na jou doet op z’n minst vreemd, of eerder onbegrijpelijk vindt. Vond ik mijn eigen moeder ook niet ouderwets toen ik zelf een jaar of twintig was? Met haar altijd zo vrije en zorgeloze jarenzestigdenkbeelden, die ik gek genoeg nu juist meer waardeer dan ooit.

Daarom schrijf ik. Zoals ik altijd doe wanneer mijn gedachten met me aan de haal dreigen te gaan. Alleen op deze manier kan ik mijn ideeën en gevoelens nog uiten zonder dat het ergens wordt gezien, afgeluisterd, vastgelegd of geïnterpreteerd. Dit heb ik nodig om structuur te kunnen houden, afstand te bewaren om de grote lijnen te kunnen blijven zien en bovenal niet te vergeten waar ik vandaan kom.

Tot een jaar of tien geleden was er niet veel in mijn leven waar ik me echt druk over maakte, behalve waarnaartoe ik met vakantie zou gaan of welke auto ik reed. Mijn leven was overzichtelijk en niet afwijkend, wat een rust gaf waar ik me niet eens bewust van was. Sophie, Alma en ik hadden het goed. Wij werkten, Alma ging naar school, we deden samen leuke dingen in de weekenden, zagen geregeld onze vrienden en we waren domweg gelukkig zonder dat geluk te definiëren.

In mijn jeugd was het niet heel anders geweest, al heb ik nooit de stabiele en veilige gezinssituatie gekend zoals ik deze, vrij doelbewust, wel aan Alma heb getracht mee te geven. Mijn moeder heeft me in haar eentje opgevoed, mijn vader heeft nooit een rol van betekenis in mijn leven gespeeld. Dat is het enige dat ik soms als moeilijk heb ervaren, maar mijn moeder heeft er altijd voor gezorgd dat ik niets tekortkwam. Ze was vader, moeder en vriend in een. Ze is altijd vaag gebleven over wie mijn vader was en vooral waar hij was. Maar dat liet ik maar zo, ik vroeg er eigenlijk ook nooit echt naar. Terugkijkend zijn de jaren tot mijn veertigste zonder twijfel de meest zorgeloze geweest. Maar dat inzicht komt natuurlijk pas achteraf, net zoals ik ook pas na een jaar of vijf doorhad dat we in oorlog leefden. In een aanvankelijk stille oorlog, zo anders dan het beeld dat ik voorheen van een oorlog had, dat ik het niet eens herkende toen ik er zelf middenin zat. Van zichtbare strijd was die eerste jaren nog helemaal geen sprake. Alles was nog steeds zoals het altijd was, aan de oppervlakte althans, maar vanbinnen had de rotting al ingezet.

Toen ik het eenmaal doorzag kon ik niet begrijpen hoe ik in eerste instantie had kunnen missen wat er zich recht voor mijn neus, in mijn eigen leven, afspeelde. Maar nu is het mij en gelukkig ook Sophie glashelder. En daarom doen we wat we doen, in het diepste geheim. En daarom schrijf ik, om niet te worden meegezogen in alles wat er de hele dag op me wordt afgevuurd, met een gevaarlijke precisie en een bijna niet te negeren dwangmatigheid. De verplichte nieuwsuitzendingen uit de speakers in elke kamer van ons kleine huisje. De scans die overal van ons worden gemaakt, die ellendige Score die altijd maar wordt bijgehouden en waarvan we steeds maar weer moeten zorgen dat deze geen argwaan wekt, wat een bijna onmogelijke opgave is maar wat tot nu toe met flink wat creativiteit en een goed netwerk is gelukt. We doen wat we kunnen, al is het alleen om Alma te beschermen. Iedere dag de controles, de verlammende angst ontdekt te worden, niet weten wie er te vertrouwen is, het zou me opbreken als ik niet wist waarvoor ik het zou doen en ik het niet van me zou kunnen afschrijven.

‘Ik ben even naar mevrouw Jones!’ riep Sophie vanaf de gang.

‘Joe, tot zo!’

Mevrouw Jones is een van de weinige mensen die we blind kunnen vertrouwen. Ze heeft ons meermaals gevraagd haar gewoon Isabelle te noemen, maar door haar voorkomen, haar wijze rijzige gestalte en natuurlijke charisma zijn we altijd mevrouw Jones blijven zeggen. Het is verworden tot een geuzennaam die haar past. Ze woonde al in de kamer naast de onze toen wij hier een jaar of vijf geleden met z’n drieën kwamen. Alma was net zestien geworden en de jaren die eraan vooraf waren gegaan waren zonder twijfel de meest chaotische en verwarrende uit ons leven geweest. Mevrouw Jones stond ons na het overlijden van mijn moeder op een natuurlijke, liefdevolle en oprechte manier bij, met een warmte en echtheid zoals ik me alleen van heel vroeger kon herinneren. Van de tijd dat mensen nog echt samenkwamen, elkaar zonder tegenverwachting hielpen en troostten. Het diepe verdriet dat het verlies van haar speciale oma bij Alma teweegbracht, heeft mevrouw Jones met al haar liefde en tijd wat kunnen verzachten.

Als ik nu terugdenk aan die periode dat we hier net woonden voel ik weer die allesverzengende angst, het ongeloof en de wanhoop. Het was alsof in korte tijd alle vaste grond onder onze voeten vandaan was geslagen, alsof al onze zekerheden plotseling waren verdampt en wij aan ons lot werden overgelaten, in een wrede wereld waar iedereen zijn eigen hachje probeerde te redden; wat in wezen ook zo was. Weg was de beschaving waarin we dachten te leven, weg waren de zekerheden en geneugten die we gewoon waren. We waren bang voor een onzichtbare vijand, er heerste een diepe verdeeldheid en vrijheden werden toen al in grote mate ingeperkt, ‘noodgedwongen’ zo werd ons verteld. Het doet me pijn als ik eraan denk hoe Alma in die jaren nooit zorgeloos naar buiten kon, niet zomaar kon afspreken met vriendjes of vriendinnetjes, niet naar school mocht tenzij er aan allerlei absurde maatregelen was voldaan. Alles wat in mijn jeugd zo vanzelfsprekend had geleken, heeft zij nooit zo mogen ervaren. Voetballen, muziek luisteren, stiekem roken en de eerste onhandige pogingen meisjes te versieren, dat waren mijn voornaamste bezigheden als puber geweest. Hoe anders was dit nu voor onze dochter, slechts een generatie later. Zij weet niet beter dan dat alles wat ze doet wordt gecontroleerd en geregistreerd, dat haar leven wordt bepaald door een Score die ze moet zien te handhaven binnen de geregisseerde samenleving waarin we zijn beland. Misschien komt het doordat mijn eigen ervaringen hier zo wezenlijk van verschillen dat ik me hier niet aan wens te conformeren. Het is mij en ook Sophie glashelder dat het leven zoals het nu wordt ingericht, niet is zoals het is bedoeld. Zonder ruimte voor eigenheid, filosofie, twijfel en kritiek, maar ook zonder de noodzakelijke liefde en bezieling. Maar ja, wij zijn oud, naïef, uit een ander tijdperk en snappen het niet. Natuurlijk niet.