SUSAN TAUBES

Treurzang voor Julia

Roman

Vertaald uit het Engels door Nele Ysebaert
i.s.m. Janneke van der Meulen

De vertaler ontving voor deze vertaling een projectsubsidie van het Nederlands Letterenfonds

Oorspronkelijke titel Lament for Julia

Copyright © 2024, The Estate of Susan Taubes

Alle rechten voorbehouden

Vertaling © Nele Ysebaert, 2024

Omslagontwerp en vormgeving Uitgeverij Oevers

Verzorging e-book Coco Bookmedia

NUR 302

ISBN 9789493367029 (e-book)

ISBN 9789493290846 (paperback)

www.uitgeverijoevers.nl

PROLOOG

Ze is weg. Julia heeft me verlaten. Dit keer voorgoed, denk ik. Als een dief in de nacht vertrokken. Alleen zo kon ze weg zonder te worden gevolgd. Ik stel me voor hoe ze de nacht in gaat, als een kaars uitgaat, ten onder gaat misschien. Waar zal ik nooit weten. Hoelang geleden zal ik nooit weten. Dit was vroeger Julia’s kamer. Ze heeft rokken in de kast laten hangen, al die rokken die ik voor haar heb gekocht, klokkend, geplooid, met geschulpte zoom. Ik probeer ze een voor een aan. Soms draag ik er een paar over elkaar. Rokken in diverse kleuren, vervuld van haar geur, haar geheimen, rokken met geborduurde bloemen en vlinders en door zeewier schietende visjes. Haar rokken bedaren me, sussen me. Steeds als ik op het punt sta de ramen in te kinkelen of het huis in brand te steken, houden haar rokken die langs mijn benen ruisen me tegen. Nietig, naakt en bruut zoek ik dekking onder haar zacht wuivende rokken.

Ik slink en verander van gedaante. Ik voel hoe mijn botten verweken, alsof ik in een kokend hete ketel zit, en dan ineens broos worden. Laat haar maar groeien terwijl ik krimp. We zullen de rollen omdraaien, ik zal niet meer de baas over haar spelen, haar niet meer in mijn web verstrikken, haar niet meer als een marionet laten bungelen. Nee, ik ben oud en dor en zij wordt mijn verse bruid, ze zal me warmen zoals de twintig maagden die rond koning Solomon zwermden, of ik zal haar kindje zijn, aan haar rokken hangen, of beter: me eronder verstoppen. Ja. Ze zal me onder haar rokken verstoppen, ze zal het niet erg vinden, ze zal het niet merken, ze is lief. Ze zal me omvatten, ik zal me door haar verspreiden, in haar tenietgaan.

Nee. Ze heeft ze meegenomen, de rokken, de kralen, de sjaals met franje, alles. Dit is Julia’s kamer niet meer.

*

Hoe ben ik aan haar gekomen? Wat hadden we met elkaar te maken? Ze was mijn eeuwig zeurende pijn. Mijn schande, mijn wanhoop. Ik wou van haar af. Maar wat was ik zonder haar? Ik moest wel iets met Julia doen, iets van Julia maken. Julia van Julia maken. Voor ik het wist had ik alles ingezet op Julia.

*

Jarenlang heb ik aan haar gewerkt, haar klaargestoomd voor de ene rol, dan weer voor de andere. We waren urenlang bezig met jurken passen, allerlei kapsels uitproberen. Soms vraag ik me af wat er van haar zou zijn geworden als ze aan zichzelf was overgelaten. Ik probeer me haar te herinneren zoals ze was toen ik haar vond, voordat ik haar aansprak, toen ze God toebehoorde. O, die gezegende staat! En onze rampzalige ontmoeting, waarna ik haar volledig overnam. Toch waren al mijn inspanningen erop gericht haar gereed te maken voor God.

Waarom werd ze ooit met me verbonden – o, jammerlijk verderf! – als ik niet tot taak had haar onschuld te herstellen?

*

Zij vond het best om van moment tot moment te leven, maar ik maakte me constant zorgen over haar redding. Julia gaf daar niet om. Terwijl haar handen doende waren met wortels schrapen, veters strikken, een wang of een dij van deze of gene strelen, zong haar hart. Mijn koninkrijk kome onbekommerd op de stroom der jaren, of: Alle smart is van gelijke grootte in de kleine ruimte van het hart.

Maar ik had haar ziel onder mijn hoede. Hoe zal ze zich kleden bij het Laatste Oordeel? Als kind of als maagd? Indien meesteres, dan van wie? Het Laatste Oordeel! Hoe heerlijk klinken ze, die woorden. Of klonken ze, toen ik Julia op Gods verblijven voorbereidde. Elke dag in Julia’s leven maakte ik tot Dag des Oordeels. Ik liet haar voor Gods rechterstoel staan zoals andere vrouwen voor de spiegel staan. En het was ijdelheid.

*

Er waren lange perioden dat ik mijn werk in de steek liet. Dan gaf ik haar op, liet ik haar los. Liet ik haar begaan. En ik volgde in haar voetspoor, gedreven door de onmogelijke begeerte Julia te bezitten zoals ze zonder mij zou zijn. Haar te aanschouwen zoals ze is of werkelijk zou zijn, op zichzelf, ongezien door mij.

Julia zal in Gods handen liggen, ze zal een geschenk zijn zo ongegrond als een sprinkhaan, zo gerechtvaardigd als een grassprietje. Maar ik dan? Mijn clandestiene bemoeienis? Mijn lelijke intriges? Hoe zal ik worden uitgewist?

*

Geen mens die van me zal weten. Geen mens zal ooit vermoeden dat wij samenleven. Ik zal een geheim tussen Julia en mij blijven, en zelfs Julia zal geen weet hebben van ons pact.

Ik zal verborgen blijven achter Julia, onzichtbaar als de kunstenaar achter zijn werk, temeer daar mijn schepping niet van hout of van steen is, maar een levend wezen.

Ik zal onbekend blijven opdat alleen Julia bekend zal worden. Julia, geboren als klein kind dat van de groene helling af stormde, Julia die de maan toelachte toen ze met haar lief in het gras lag. Zij is het die voor Gods rechterstoel zal staan terwijl ik mijn gezicht bedek, figuurlijk gesproken dan, want ik heb geen gezicht. Ik bedek me met Julia’s gezicht. Julia’s gezicht zal aan de dood worden geopenbaard, van Julia wil ik dat ze gekend en herinnerd wordt, dat ze bestaat. Zolang ik haar niet ten volle heb verwezenlijkt, zal ik geen verzoening kennen.

Ze slaapt, mijmert, is afwezig. Ze is een gevangene. Verleden en toekomst houden haar verbrokkeld vast in hun talrijke vertrekken. Ik zal hulp inroepen om haar te bevrijden: dingen, mensen, minnaars, een echtgenoot en kinderen. Daarvan moet ze een hele zwerm hebben. En omdat zo veel van haar nog gevangen blijft, zal ik ervoor zorgen dat ze meer minnaars heeft om haar te ontdekken. Ik zou willen dat ze openging als een waaier, ontrafeld werd als een aanwijzing, tot ontploffing werd gebracht als een voetzoeker. Geen enkel deel van haar zal ik opgeven. Ik zal niet rusten eer ze zo vast aaneengehecht is als een penseelstreek met het pigment. Zodra haar portret is voltooid zal ze opgaan in het doek.

*

Maar hoe moet ik mijn rol in deze ernstige klucht opvatten? Zal ik maar zeggen dat ik een soort geestelijk wezen ben? Soms heb ik me een hemelse vonk gewaand. Een gevallen engel zo u wilt; al heb ik me nooit verdiept in de bijzonderheden van de val – waarvandaan, hoe of waarom – of gefantaseerd over het hemelse thuis waartoe ik nog steeds moet behoren. Want mocht ik gevallen zijn, dan heeft de klap mijn geheugen totaal weggevaagd. Dus proberen we dat mythologische moeras te omzeilen: een vonk, een mug, een dolende gedachtestroom, noem het wat u wilt, geplaatst (ik zoek nu naar de meest neutrale metafoor), hoewel het soms lijkt alsof dit bewustzijn als een spijker in het vlees is geslagen, of als een mijnwerkerslamp hooguit aan het voorhoofd bevestigd, of als een zaadje geplant om wortel te schieten en uit te lopen, een schepsel in een schepsel, of als een geketende havik op de schouder gezeten – niet het juiste beeld –, en daarom houden we het maar op geplaatst, ondergebracht, ingekwartierd in een lichaam, en dat moest dan wel een vrouwenlichaam zijn om het schandaal te verhevigen; poreus, een dunne scheidswand van levend membraan dat in contact staat met de wildernis, tijdens de maandstonden ondergedompeld in de zee van bloed. Mijn rol zal zich in de loop van de worsteling openbaren, wanneer ik tegenwicht bied, me vastklamp aan de richel terwijl zij om me heen raast en grauwt en beukt als een woeste zee; mijn verstand erbij houden en iedere heldere seconde als een gewonnen slag zien. Ik zal improviserenderwijs de ander scheppen waardoor zij die eeuwig dezelfde is louter dat zal zijn. Ik zal oneindig variabel zijn, tegenstrijdige rollen aannemen, en uiteindelijk zal ik verdwijnen en haar aan haar lot overlaten, en dit alles zal voor altijd in nevelen gehuld blijven.

*

Ik smaakte die speciale voldoening van de Japanse acteur die er van jongs af aan op getraind is om vrouwenrollen te vertolken. Bij Julia heb ik me altijd een kind-acteur gevoeld die speelt dat hij een vrouw is. Was het om anderen te behagen? Mijn doel was natuurlijk om doorkneed te raken in de kunst van misleiding. Maar niet primair om anderen te misleiden. Het was domweg een noodzaak. Ik moest me nu eenmaal op een bepaalde manier presenteren. Nee, ik wilde een vrouw spelen, daar genoot ik van. Mijn improvisaties werden het meest gewaagd als we alleen waren.

Dat Julia als meisje is geboren, dat ik mijn fantoomvrouw op haar vlees heb geënt, vraagt om extra raffinement, want het gevaar van verwarring is groter. Vanwege mijn wellustige fascinatie voor de vrouwelijke erotiek gebeurde het soms dat ik mijn misleidingskunst opeens staakte en daadwerkelijk een hap nam uit de Julia van vlees en bloed. Op zulke momenten lijkt Julia bezit van me te nemen, in me los te breken. Maar ik weet eigenlijk nooit of het Julia is die dan te ver gaat of misschien toch eerder ikzelf. Zodra ik mijn illusie heb geschapen, wil ik me aan de realiteit tegoed doen.

*

Soms vervaagt Julia volledig. Dan laat ik me gelden. Ja, en ik dan, achter Julia’s maskers? Dan groei ik, is het haast alsof ik vaste vorm aanneem, een gezicht krijg. Ik voel mijn knokige kont, mijn stijve gewrichten, proef de bittere smaak in mijn mond. Dan verschimmert Julia in haar lichamelijke gedaante tot een samenraapsel van losse gewaarwordingen. Ik ben echt en zij is pure schijn, een verzinsel uitsluitend bedoeld voor het grote publiek. Dat verlangde een vertoning van ons. Ik laat haar ronddraaien als een figuurtje op een speeldoos. Een ingetogen Julia, een verleidelijke Julia, een moederlijke Julia. Totdat ik mijn poppetje vol weerzin bij de lurven grijp; en als ik het genoeg gestraft heb, trap ik het in een hoek.

*

Was zij nu maar gewoon een lichaam en ik gewoon een geest. Was het maar zo simpel. Maar we zijn een allegaartje van losse stukjes en samen vormen we niet eens een per-soon. Er ontbreekt iets. Of misschien sta ik in de weg. Tenzij het aan Julia ligt. Want hoe hard haar jas ook in de wind fladdert, echt is ze nooit geweest. Maar haar kan het niets schelen. Ik ervaar haar minder als een persoon dan als een ding, een plek, een seizoen.

*

Kon ik nu maar eenvoudig meegaan met Julia zoals ze is in wat ze doet; deze Julia en die Julia zijn; Julia hier en Julia daar; Julia nu, Julia toen. Het is eenvoudig. Julia is zo eenvoudig. Ze geeft vandaag even eenvoudig toe aan Peter zoals ze morgen aan Paul zal toegeven, zoals ze gisteren aan Bruno heeft toegegeven. Ze is eenvoudigweg van de ene op de andere keer een andere Julia; of dezelfde Julia voor mijn part en Julia is zo meegevend als gras. Misschien is dat eenvoudig, maar is het niet krankjorum? Zou Julia ook maar een dag in haar eentje kunnen doorkomen, zonder dat ik haar zus of zo zeg, aan dit of dat herinner, besluiten voor haar neem? Zou ze het zelfs maar proberen? Laat haar aan zichzelf over en ze denkt dat ze op vakantie is. Ik kan er niet eens van op aan dat ze ’s ochtends opstaat als ik haar niet por. En ook al zou ze opstaan, al zou een lichamelijke behoefte of de verlokking van een zonnige dag haar er ten slotte toe brengen haar bed uit te komen, zou ze dan weten wat ze moest doen, waar ze heen moest? Of zou ze de uren besteden aan nietsdoen, doelloos rondzwerven zonder een plan, opgaan in wat dan ook, straatgeluiden, een vage hang, de tegels van de badkamervloer die zich in verschillende patronen schikken. Of erger nog dan niets doen: iets doms doen, een ritje gaan maken met willekeurig wie, waar dan ook heen, omdat ze geen nee kan zeggen. O, het is iets verschrikkelijks om Julia te zijn, voluit toe te geven aan Julia, iets wat ik mezelf graag bespaar, Julia graag bespaar, mezelf bespaar om Julia beter te kunnen sparen.

Laat ik dan stellen dat we een tweetal zijn. Ik hou het bij twee; hoe menigvuldig Julia ook is, ik zal haar als één rekenen. Want als ik haar voor iedere fase, iedere luim een andere naam geef, een pantheon van haar maak, zou ze het minder moeilijk hebben als ze zich monsterlijk gedraagt.

*

Ik heb haar haren niet tot over haar schouders doen groeien en ook haar borsten niet precies zo gevormd. Niet ik zal haar voorhoofd groeven, haar haren wit kleuren of haar hart stilzetten. Wanneer het zover is zal ik er zijn, aan haar zijde, maar mijn ogen eerbiedig neerslaan. Ik zal niet gluren. Misschien gaan we wel opeens samen ten onder, verenigd in de laatste ademstrijd, één kreet, één smart, uitgeschreeuwd met de enkele stem van het vlees, zoals we kwamen. Maar waar zal ik naartoe gaan? Julia zal gerust zijn in het stof. Maar hoe zal het mij vergaan? Ze zullen me niet met haar laten meegaan, ze zullen me niet binnenlaten.

Ik zal loeien buiten de wanden van een luchtbel. Ik zal met mijn vuisten een stofdeeltje bewerken. Elders. Nergens. Buiten de wereld.

*

Wanneer ben ik begonnen? Het moet op zeker moment zijn begonnen. Ineens stond ik midden op de bühne. Nee, niet ermiddenop. Ik wist niet waar ik was. Mijn ellende dateert zo’n beetje van toen ik in de eerste persoon enkelvoud begon te denken; in ernst, bedoel ik. Het begon als een experiment. Zullen we eens aannemen dat ik het ben die spreekt, opperde ik tegen mezelf, laten we de verborgen auteur eens het podium op slepen, ongekamd, in zijn nachtgoed, en de schijnwerpers op hem richten terwijl hij met toegeknepen ogen stamelend op zijn potlood kauwt. Basta met de zwierige, tragische acteurs, de vorstinnen, de narren, de schoonheden in historische kostuums. We zullen niet toestaan dat hij zich achter zijn creaties verschuilt, in het vervolg zal hij zichzelf op het podium moeten vertonen. Ik daag je uit, ik gebied het je, zei ik, zonder er destijds bij stil te staan naar wie de voornaamwoorden ik en jij verwezen, maar er stiekem van overtuigd dat het experiment hem zou nekken, zou vernietigen. Van nu af aan zeg ik gewoon: mij zou nekken. Ik zal ermee doorgaan ik te zeggen, om voor eens en voor altijd korte metten te maken met mezelf, af te zijn van dat ik.

*

Ik was er toen Julia geboren werd; zwevend in de opalen gelei van haar oog. Wat vond ik ervan? Na de eindeloze nachtelijke strijd, na het bloedbad, de fleurige ziekenhuiskamer met smetteloze muren, bloemen, wenskaarten, dat krijsende bundeltje ellende gewikkeld in kant. Ik draaide mijn gezicht naar de muur. Maar dit reconstrueer ik uit Julia’s latere ervaringen. Het moment van haar verwekking is onvoorstelbaar. Nee, ik heb het me voorgesteld, en werd onpasselijk bij de gedachte. Had de priester die naar haar doodsbed zal komen om het laatste oliesel toe te dienen haar verwekking maar bijgewoond. Of had God maar niet toegelaten dat het gebeurde. Niet zo. Beter ware dat ze nooit ter wereld was gekomen, dat geen vissersnet haar had opgehaald. Ze was door de donkere wateren blijven wentelen, ongezien, ongeweten, daar in haar eigen element, het duister voortstuwend, haar weg zonder sporen, in stilte, ongeweten en onwetend, zich voedend met de rijkdom van de zee, totdat ze mettertijd op haar beurt de wateren met haar rotting zou verrijken.

Maar nu is ze eruit, in het daglicht. Er is geen weg terug.

*

Alleen over Julia spreken. Hoe zal ik over Julia spreken? Zei ik niet dat ik er klaar mee was, klaar met die samengestelde anomalieën, zelven, bezielde lichamen, belichaamde zielen? Het idee van een persoon heb ik laten varen, dus zou ik de namen van de ontelbare goden, demonen en monsters kunnen herontdekken die voortaan als een rubbermasker het menselijk gezicht zouden dragen. Haar ware portret zou de totempaal van vraatzuchtige voorouders zijn. Ik zal je samenvoegen uit je mengelmoesjes, luciferhoutjes, kaarsendruipsel, de roestige ingewanden van boilers, pek, meeuwenveren en visgraten die bleken in de wind.

*

Haar leven had puur en ingeperkt moeten zijn als een sprookje. Kan ik, die daarin faalde, bepalen op welk moment de curve begon te zwabberen, onduidelijk werd, zich in diverse richtingen uitsplitste, en het verhaal vertellen tot aan dat punt – als het daar nu maar was geëindigd…

Ik probeer haar voor me te zien. Het kind Julia. De vrouw Julia. Hoe heeft ze die sprong gemaakt? Waar is de verbindende schakel? Ben ik de verbindende schakel? Ik? Raakte ik haar toen kwijt, of al eerder, in de jaren dat we samen op zolder speelden en ik haar in fabeltjes hulde; offerde ik het kind Julia op aan mijn dromen? Was ze daarbij aanwezig of was ik alleen op zolder, alleen zoals nu, al die tijd alleen?

Er is nooit een Julia geweest, alleen de herinnering. Nee, dat zal ik niet zeggen. Zonder Julia was ik niet doorgegaan. Julia die uit het raam keek naar de betrekkende lucht. Ze leek me helemaal niet op te merken; ze was in een andere wereld, haar wereld van frisse morgens. Het geluid van haar voeten die de trap af renden verzekerde me ervan dat ik niets was. Ze bindt een hoofddoek om en ik volg haar de natte ochtend in, volg haar als een kind, als een geliefde. Of was dat ook een verzinsel?

*

Ik wend me tevergeefs tot haar respectievelijke leeftijden; het kind Julia waarin de spin al huisde. Daar, verborgen, hoog verheven in mijn zetel tussen haar ogen, of in de krochten van haar brein, of dieper nog, in de allergeheimste kamer van haar hart, ploeterde ik heimelijk, spon ik het web van haar leven, ik of een ander ik. Mijn voorouderlijke, grootvaderlijke ik, oud, listig en kwaadaardig. En zij die nooit de spin had gezien, had ze enig vermoeden? Probeerde ze zich hem voor te stellen, hem van heel tere pootjes te voorzien?

Ik zal het nooit weten. Ik was er niet in het begin. Daar zijn we nooit bij, dat moeten we altijd verzinnen. Daarom zullen er zo veel verschillende versies zijn. De wereld die rust op de rug van een schildpad. Daar zit wat in. Of uitgebraakt door een eenogige hagedis. Nog beter.

*

Haar leven kan niet worden verteld. Ze zou het niet willen. En ik ook niet. Stel dat Augustinus zijn bekentenissen had geschreven als God aan hem was voorbijgegaan. Als hij dat moment van genade in de tuin was misgelopen, toen God zijn ziel zo had gewend dat zijn hele leven zich in een flits opnieuw aan hem ontvouwde vanuit het ware middelpunt, de ware oorsprong. Maar had dat leven op zich, dat pad door de woestenij, betekenis kunnen hebben? Had dat rondtasten in het duister kunnen worden verteld voordat het Godsgeschenk van het geloof het met terugwerkende kracht vergoedde? En had hij dan wel een bekentenis kunnen schrijven? Er was niemand geweest om het aan te vertellen, want wie zou zich met alle geheime kwetsuren blootgeven, behalve aan God, gehuld in gebeden? En er was niemand geweest om het te vertellen, want de ziel is niet uit één stuk tenzij Gods beeld erin wordt weerspiegeld.

Ik keer steeds terug naar de vroegste jaren, alsof daar de sleutel tot Julia’s leven verborgen ligt. Maar hoe weet ik of die eerder begraven zou liggen tussen haar poppen in de kisten op zolder dan bij het hek van de kloostertuin, of in de kamers waar ze als echtgenote, minnares en moeder doorheen liep; en wie weet of het ware middelpunt van haar leven niet besloten ligt in een toekomstige gebeurtenis, met toekomstige mensen en plaatsen, en de tijd het zal leren en haar leven dan en alleen dan pas kan worden verteld?

Waar het middelpunt zich ook bevindt, ik zal het alleen kunnen vinden als ik doorga. Als ik het vandaag niet vind, moet ik morgen weer teruggaan, en steeds weer teruggaan, tot op de dag dat ik voor de juiste deur sta. Voor- en achterwaarts blijven gaan, of proberen stil te staan; want iedere stap voorwaarts vergroot het aantal schreden achter me waarop ik zal moeten terugkeren.

Ik, niet Julia. Julia gaat door, maakt niet uit waar de weg haar heen voert, terwijl ik cirkels beschrijf. Ze zit niet in mijn web gevangen. Ze bevindt zich elders. Loopt over het strand, of door de velden, of over straat. Ik weet niet waar. Ze is niet hier bij mij. Hierbeneden, waar niets verandert. Ik zeg beneden, terwijl het overal tussenin kan zijn, terwijl het buiten de wereld is. De hel is nergens. Laat ik zeggen dat die beneden is en dat Julia boven in de zon loopt. Ik zie haar door de wei lopen met een zwerm kinderen op sleeptouw, ze dartelen hand in hand om haar heen als een bloemslinger die zich opent en sluit. Ik lieg. Nee. Het zou waar kunnen zijn. In het donker probeer ik me Julia te herinneren.

I

1

Heb ik Julia te belangrijk gemaakt? Hoe heb ik haar zo serieus kunnen nemen? Konden haar rokken, haar bevalligheid, haar lievige maniertjes me niet mateloos irriteren? Al die drukte over een gewoon meisje! Maar hoe moest ik beoordelen of ik haar licht of ernstig diende op te vatten, aangezien ik niet wist hoelang, hoe en met welk doel we aldus waren verbonden? Heb ik me belachelijk gemaakt door een lichtzinnig wicht te verheerlijken? Heb ik de cynicus gespeeld terwijl het een zaak van redding of verdoemenis was? Maar ik heb uit beide vaatjes getapt, het tragische en het komische. Ik heb haar beurtelings vereerd en bespot.

Zal mijn toewijding aan Julia me worden aangerekend? Ik die niets was, zag het daglicht in de gedaante van dit kind. Vlees en beenderen! Ik sprong zoals een schim van de gevallenen wanneer in de loopgraaf het bloedoffer is geplengd. Mens gemaakt opdat ogen konden breken in mijn aangezicht, ogen geopend voor mijn zinnelijkheid, en vrouw gemaakt om de zinnen des te sterker aan het vlees te binden.

Julia moest het dus worden. Julia mijn enige. Is dat zo zeker? Niemand vóór Julia? Ik moet bekennen dat de reïncarnatiegedachte me nooit heeft aangesproken. Ik zie heus de verdiensten wel van deze oosterse leer: het is minder een gok; alles hangt niet van één worp af. Ik erken dat het een verstandige, geruststellende doctrine is om stapsgewijs te vorderen op een flauwe helling, niet die steile klim. Vooruit komen, terugglijden: weinig verschil. De val is niet bodemloos of definitief. Een tijdelijke degradatie van vogel tot vis, in het ergste geval naar de laagste sport van de ladder, en eeuwig de tijd om de klim naar de top te hervatten. Maar hoe kom ik aan mijn zwak voor het strikt eenmalige, het nu of nooit en te nimmer? Tenzij het gewoon mijn korte lontje is, mijn vurige wens er voor eens en voor altijd vanaf te zijn. Want ik heb er nooit aan getwijfeld dat het nu of nooit was. Deze Julia of anders niets.

Maar mocht ik ernaast zitten en inderdaad een vorig bestaan hebben gekend waarvan geen spoor resteert, dan heb ik een sterk vermoeden dat ik gesmeuld heb in een of andere fletse geleerde, hoogstwaarschijnlijk een tobbende geestelijke. Wie weet heb ik zelfs een zekere status als ketterse monnik behaald. Dat idee spreekt me wel aan: ja, ik was destijds een grote en gevreesde geest die hele kloosters tot wanhoop, waanzin, extreme zelfkastijding, losbandigheid en geloofsverzaking bracht, en nu is de tijd gekomen om te boeten. Wat ligt meer voor de hand dan dat ik in Julia’s lichaam ben geplaatst om het vlees te verachten, en me te beteren? Al wat ik aan vroomheid bezit dank ik aan Julia. Dat zou mijn grote zorgen over haar redding verklaren, en waarom het klooster zo’n aannemelijke oplossing leek, en ook mijn strikte opvattingen over het huwelijk. Wie zal het zeggen? Ik heb dienaangaande geen instructies ontvangen.

Eén ding lijkt me zeker: ik heb me nooit eerder in een vrouwenlichaam bevonden. Anders zou het niet zo nieuw, zo vreemd zijn. Misschien werd ik gedragen door de wind, was ik een vliegend insect of een kruipend beest. Waarschijnlijk een spin. Nee, een mug. Niet in een dier dat qua omvang ook maar iets voorstelde naast de mens, zoveel is zeker. De grote zoogdieren imponeren me, maar enige verwantschap heb ik nooit met ze gevoeld. Nee, ik was piepklein, niet groter dan een stip.

Maar dat helpt me nu niet met Julia, want het is Julia met wie ik nu ben belast. Mezelf heb belast – wie zegt me dat het anders is: ja, helemaal zelf, zonder goedkeuring van hogerhand in mijn zelfbenoemde rol beland. Ik zette me schrap tegen de leegte en waagde de sprong in Julia. Zo ging het niet helemaal. We moeten rekenen met de tijd en de zwaartekracht. De lichten zijn gedimd aan het begin van die eerste scène; het doek gaat op terwijl het toneel nog in duisternis is gehuld. Pas ergens tegen het einde van het eerste bedrijf, of aan het begin van het tweede, kreeg ik met een wat onbehaaglijk gevoel in de gaten dat er een toneelstuk gaande was.

2

Was ik me überhaupt bewust van haar bestaan? Vervaalde kiekjes van kinderen die hurken in de zandbak, over een sneeuwhelling tuimelen. Ze was daar met anderen. Haar aanwezigheid moet schaamteverwekkend zijn geweest, want ik herinner me vagelijk dat ik probeerde Julia te negeren. Ik deed alsof ik haar niet kende. Als ze een loopneus had nam ik niet de moeite die af te vegen. Ik keek uit het raam of naar de lucht als er over Julia werd gesproken. Misschien hoopte ik dat ze als ik geen acht op haar bleef slaan uiteindelijk zou verdwijnen. De tijd verstreek; Julia bleef hardnekkig aanwezig. Zal ik maar zeggen dat ze me verleidde? Me tot medeleven bewoog? Of dat ik me gevleid voelde door haar halsstarrige gehechtheid aan mij? Want het moment brak aan dat ik me schikte in de realiteit van Julia, in het feit dat ik met en door Julia bestond, op raadselachtige wijze op Julia geënt, een parasiet, zo u wilt, op Julia.

Sommigen zullen zeggen dat ik het beste van een onverkwikkelijk gegeven heb willen maken en te ver ben gegaan. Destijds had ik er een te zware kluif aan mijn nieuwe taken onder de knie te krijgen om te merken hoe absurd mijn positie was. Ik werd kind met Julia.

3

Hoe zal ik het huis beschrijven waar we onze beste jaren sleten? Over welk huis zal ik eerst spreken, het huis dat ik voor Julia bouwde, of dat andere, huize Klopps met zijn vreemde volkje, net zo onwaarschijnlijk als mijn fabelwereld? Maar wat is het doel van beschrijven? Van de ene lei op de andere overbrengen? Van de ene substantie in de andere omzetten, zoals het vlees van een konijn in dat van een cobra verandert? Of de ervaring grijpen, ja, bij de oren pakken en op beide wangen slaan?

Met al mijn pogingen de Klopps-huishouding te reconstrueren wat betreft de materiële indeling, de dagelijkse routine, het aantal en de status van de personen die ertoe behoorden, ben ik er niet in geslaagd tot een samenhangend beeld te komen. Hier ligt de schuld niet per se bij het geheugen. Nee, het staat me nog goed bij dat ik de Klopps-huishouding destijds heb ervaren als een reeks losse indrukken met even weinig logisch verband als in een droom. Daarom houd ik eraan vast dat de diverse hoeken en facetten van de Klopps-huishouding geen consistent object vormden, of het nu aan mijn destijds verstoorde of eenzijdige waarneming lag of dat er daadwerkelijk tal van hiaten en tegenstrijdigheden waren. Ik kan een van beide opties inwilligen, of beide: waarnemingsfouten en gebreken in de textuur van een en ander. Ik hoef maar een paar van de discrepanties te noemen die me destijds stoorden.

Vanuit de tuin gezien waren vorm en omvang van huize Klopps duidelijk te beoordelen: een tamelijk saai stenen gebouw van drie verdiepingen met een centrale voordeur; de bovenste verdieping, of zolder, liep door het schuine dak spits toe. Maar als we binnenshuis waren, had ik de indruk dat er verscheidene vleugels waren, verbonden door meanderende gangen; er waren hele stukken van het huis met kamers waar we nooit kwamen. Hoe kan dat?

Had Julia een kindermeisje? Meer dan één kindermeisje? De onbekwaamheid van het kindermeisje was bij de Kloppsen een permanent gespreksonderwerp. Kindermeisjes werden doorlopend ontslagen; of ze stapten zonder kennisgeving op. Toch is het een feit dat Julia, nadat een van de bedienden – nu eens de meid, dan weer de oude kokkin, dan weer de jichtige butler – haar had aangekleed, de hele verdere dag alleen werd gelaten.