Deze uitgave werd mede mogelijk gemaakt door een bijdrage van de Swiss Arts Council Pro Helvetia

De vertaalster ontving voor deze vertaling een projectsubsidie van het Nederlands Letterenfonds

Oorspronkelijke titel Warum das Kind in der Polenta kocht

© 1999 by Deutsche Verlags-Anstalt, onderdeel van

Penguin Random House Verlagsgruppe GmbH, München

Vertaling © Josephine Rijnaarts, 2024

Omslagontwerp en vormgeving binnenwerk Uitgeverij Oevers

Verzorging e-book Coco Bookmedia

NUR 302

ISBN 9789493367258 (e-book)

ISBN 9789493367074 (hardcover)

www.uitgeverijoevers.nl

Voor Hannes Becher

1

1

Ik stel me de hemel voor.

Die is zo groot dat ik meteen in slaap val om mezelf gerust te stellen.

Bij het wakker worden weet ik dat God iets kleiner is dan de hemel. Anders zouden we bij het bidden voortdurend in slaap vallen van schrik.

Spreekt God vreemde talen?

Verstaat hij de buitenlanders ook?

Of zitten de engelen in kleine glazen hokjes te tolken?

EN IS ER ECHT EEN CIRCUS IN DE HEMEL?

Mijn moeder zegt van wel.

Mijn vader lacht, hij heeft slechte ervaringen opgedaan met God.

Als God God was, zou hij naar beneden komen om ons te helpen, zegt hij.

Maar waarom zou hij naar beneden komen als wij later toch naar hem toe gaan?

Mannen geloven nu eenmaal minder in God dan vrouwen en kinderen vanwege de concurrentie. Mijn vader wil niet dat ook God mijn vader is.

Hier ligt elk land in het buitenland.

Het circus is altijd in het buitenland. Maar in de woonwagen zijn we thuis. Ik maak de deur van de woonwagen zo min mogelijk open om te zorgen dat ons thuis niet verdampt.

De geroosterde aubergines van mijn moeder ruiken overal net als thuis, in welk land we ook zijn. Mijn moeder zegt dat we in het buitenland veel meer aan ons land hebben, omdat al het eten uit ons land aan het buitenland wordt verkocht.

ALS WE THUIS WAREN, ZOU ALLES DAN NET ZO RUIKEN ALS IN HET BUITENLAND?

Mijn land ken ik alleen van het ruiken. Het ruikt net als het eten van mijn moeder.

Mijn vader zegt dat je je de geur van je land overal kunt herinneren, maar hem alleen herkent als je ver weg bent.

HOE RUIKT GOD?

Het eten van mijn moeder mag dan overal op de wereld hetzelfde ruiken, in het buitenland smaakt het anders, vanwege het verlangen.

Bovendien leven wij hier als rijke mensen, na het eten kunnen we de kluif uit de soep met een gerust hart weggooien, terwijl die thuis voor de volgende soep moet worden bewaard.

Mijn nichtje Anika moet thuis de hele nacht in de rij staan bij de bakker, de mensen staan zo dicht op elkaar dat ze kunnen slapen terwijl ze wachten.

IN DE RIJ STAAN IS BIJ ONS THUIS EEN BEROEP.

Oom Neagu en zijn zoons wachten om de beurt dag en nacht, en vlak voor de winkel verkopen ze hun gunstige plek aan mensen die het zich kunnen veroorloven niet het geduld te hebben om te wachten. Daarna beginnen ze achter in de rij opnieuw.

In het buitenland kun je je het wachten besparen.

Hier heb je voor boodschappen geen tijd nodig, alleen geld.

Op de markt hoef je bijna nooit in de rij te staan, integendeel, ze behandelen je als een belangrijk persoon en zeggen zelfs dank je wel als je iets koopt.

De mensen hier hebben goede tanden, omdat ze altijd vers vlees kunnen kopen.

Thuis hebben zelfs de kinderen al rotte tanden, omdat het lichaam er alle vitaminen uit zuigt.

In elke nieuwe stad gaan mijn moeder en ik eerst naar de markt, waar we veel vers vlees en eieren kopen.

Bij de viskraam kijk ik naar de levende vissen, maar mijn moeder koopt bijna nooit vis, omdat ik vis vies vind. Heel af en toe koopt ze er een voor zichzelf en maakt er vissoep van. Onder het eten ben ik dan altijd bang voor het moment dat ze de vissenkop met haar handen vastpakt en leegzuigt. Elke keer moet ik kijken, ook al word ik er misselijk van.

IK EET HET LIEFST

Polenta met zout en boter.

Kippensoep.

Suikerspin.

Gebraden kip met knoflook.

Boter.

Roggebrood met tomaten, uien en zonnebloemolie.

Gehaktballen.

Pannenkoekjes met jam.

Varkensvlees in knoflookgelei.

Kip met tomaat en gebakken ui, en aardappelpuree.

Witte chocola zonder nootjes.

Rijstepap met rozijnen en kaneel.

Auberginesalade met mayonaise.

Reuzel met spekblokjes.

Gevulde paprika, zure room en polenta.

Hongaarse salami.

In deeg gebakken appels.

Varkensvlees met zuurkool.

Bloedworst.

Griesmeeltaart voor de doden, versierd met smarties.

Druiven met witbrood.

Komkommer met zout.

Knoflookworst.

Warme polenta met koude melk.

In wijnbladeren gewikkeld vlees.

Lolly’s.

Goulash met rauwe uien.

Polenta met geitenkaas.

Witbrood met boter en suiker.

Gebakken amandelen.

Kauwgum met een surprise.

Een rauwe ui vind ik het lekkerst als ik hem fijnknijp in mijn vuist. Dan floept het binnenste eruit.

Sinaasappels lust ik niet, ook al heb je die in mijn land alleen met Kerstmis.

Mijn vader eet het liefst roerei met tomaten erdoor.

HET BUITENLAND VERANDERT ONS NIET. IN ALLE LANDEN ETEN WE MET ONZE MOND.

In de ochtendschemering staat mijn moeder op en begint ze te koken, ze plukt de kip en houdt hem boven de open gasvlam. Mijn moeder koopt het liefst levende kippen, omdat die verser zijn dan dode.

In het hotel slacht ze de kip in de badkuip.

BIJ HET SLACHTEN KRIJSEN DE KIPPEN INTERNATIONAAL. WE VERSTAAN ZE OVERAL.

Slachten in het hotel is verboden, we zetten de radio hard, doen het raam open en maken lawaai. Ik wil de kip van tevoren niet zien, anders wil ik hem in leven houden. Wat niet in de soep gaat, verdwijnt in de wc. Ik ben bang voor de wc, ’s nachts plas ik in de wasbak, daar komen geen dode kippen naar boven.

We wonen telkens ergens anders.

Soms is de woonwagen zo klein dat we elkaar bijna niet kunnen passeren.

Dan geeft het circus ons een grote woonwagen met toilet. Of de hotelkamers zijn net vochtige krotten vol ongedierte.

Maar soms logeren we in een luxehotel met een koelkast en televisie op de kamer.

Op een keer logeerden we in een huis waar hagedissen over de muren schoten. We hebben de bedden midden in de woonkamer gezet, zodat die beesten niet onder onze dekens konden kruipen.

En toen mijn moeder bij het tuinhek stond, kroop er een slang over haar voet.

WIJ MOGEN ONS NERGENS AAN HECHTEN.

Ik ben gewend me overal zo te installeren dat ik me op mijn gemak voel.

Daarvoor moet ik mijn blauwe doek over een stoel leggen. Die doek is de zee.

Naast mijn bed heb ik altijd de zee.

Ik hoef maar uit bed te stappen en ik kan al zwemmen.

In mijn zee hoef je niet te kunnen zwemmen om te zwemmen.

’s Nachts bedek ik de zee met de gebloemde peignoir van mijn moeder, zodat de haaien me niet kunnen grijpen als ik moet plassen.

Op een dag zullen we een groot huis met veel luxe hebben, met een zwembad in de woonkamer en Sophia Loren, die bij ons in- en uitloopt.

Ik wil graag een kamer vol kasten, waarin ik mijn kleren en al mijn spullen op kan bergen.

Mijn vader verzamelt echte olieverfschilderijen met paarden en mijn moeder duur porseleinen serviesgoed, dat we trouwens nooit gebruiken, want door het in- en uitpakken zou het slijten en kapotgaan.

Onze bezittingen zitten, ingepakt in veel krantenpapier, in een grote koffer.

IN ALLE LANDEN VERZAMELEN WE MOOIE DINGEN VOOR ONS GROTE HUIS.

Mijn tante verzamelt pluche knuffels, die haar vrijers schieten op de kermis.

2

MIJN MOEDER IS DE VROUW MET HET HAAR VAN STAAL.

Ze hangt in de nok aan haar haren en jongleert met ballen, ringen en brandende fakkels.

Als ik groot word en slank, moet ik ook aan mijn haar hangen. Ik mag mijn haar alleen voorzichtig kammen, mijn moeder zegt dat het haar het belangrijkste is aan een vrouw.

MIJN VADER ZEGT DAT DE HEUPEN HET BELANGRIJKSTE ZIJN.

Ik stel me een vrouw voor met heupen zo groot als de circustent.

Alleen past dat niet bij het hangen.

Ik ga nooit aan mijn haar hangen, ik wil het niet.

Ik trek mijn haar bij bosjes uit, net als de veren van de soepkip.

Een vrouw zonder haar vindt geen man, zegt mijn moeder. Ik wil geen man, ik ben liever net als mijn zus, die is dapper en zorgt altijd voor problemen.

Mijn zus is alleen de dochter van mijn vader.

Ze eet alles omdat mijn moeder haar leven heeft gered toen ze Engelse ziekte had en onder de luizen zat.

Ook al is ze een vreemde, ik hou van haar als van een zus. Haar moeder is de stiefdochter van mijn vader. Zij en haar moeder, de oma van mijn zus en de vorige vrouw van mijn vader, zitten in een inrichting omdat ze gek zijn geworden. Mijn zus is ook gek, zegt mijn moeder, omdat mijn vader van haar houdt als van een vrouw.

Ik moet uitkijken dat ik niet ook gek word, daarom neemt mijn moeder mij overal mee naartoe.

MIJN VADER WIL TOCH ALLEEN MIJN ZUS.

Mijn zus kan alles veel beter dan ik. Hoewel ze maar een paar jaar ouder is, heeft ze al een verbrijzelde knie. Mijn vader is met een trekker tegen haar been gereden om te zorgen dat ze geen man vindt en altijd bij hem blijft.

Ik hoor niet bij het circus zolang ik me niet ook echt verwond heb. Maar dat gaat niet, mijn moeder steekt er telkens een stokje voor, ik kan niet eens op het koord stappen zonder dat ze bijna flauwvalt.

Mijn moeder doet vaak alsof ons iets vreselijks te wachten staat, er hoeft maar iemand in haar buurt plotseling te lachen. Vooral vrouwen.

Vrouwen zijn jaloers en berekenend, ze zitten vol gemene streken, zegt ze.

VOOR IK GEBOREN WERD, WAS IK EEN WILLEKEURIG IEMAND.

Voor mijn geboorte was ik al acht maanden een koorddanseres op haar kop. Ik lag in mijn moeder, zij maakte een spagaat op het hoge koord en ik keek naar beneden of drukte me tegen het koord aan.

Op een keer kwam ze niet meer omhoog uit de spagaat en viel ik bijna uit haar.

Kort daarna kwam ik ter wereld.

Bij mijn geboorte was ik heel knap, mijn moeder was bang dat iemand me zou stelen en een vreemd kind in mijn wieg zou leggen.

Ik kwam helemaal kaal ter wereld.

Nadat ik in bad was geweest tekende mijn moeder met haar zwarte stift dikke wenkbrauwen op mijn gezicht.

Mijn tante telde na of ik alle vingers had en de vroedvrouw bond met een verband mijn kromme benen bij elkaar.

Mijn vader was er niet bij.

Mijn moeder noemde me naar de vroedvrouw, omdat die uit het buitenland kwam.

En mijn tante gaf me als tweede naam nog die van een filmster, zodat ik ook beroemd zou worden.