Thomas a Kempis

De navolging van Christus – in jonge taal

Hertaald door Mink de Vries

Uitgeverij Adveniat, Leeuwarden

Jongbloed Media

Bewerking: Liesbeth Groot Koerkamp

Eindredactie en grafische verzorging: Loek Prinsma

Omslagontwerp: Studio Imago, Amersfoort

Omslagillustratie: Thomas van Kempen, olieverf op paneel, 88 x 118 cm, begin zeventiende eeuw, Aartsbisschoppelijk Museum s 391

Verzorging e-book: Coco Bookmedia

Oorspronkelijke uitgever: KBS uitgeverij

Eerste druk © 2008 KBS, 's-Hertogenbosch

Zeventiende druk © 2024 Adveniat, Leeuwarden

Hertaling © Mink de Vries

Inleiding © Paul van Geest

Behoudens ingeval beperkingen door de wet van toepassing zijn, en onder gehoudenheid aan de daarbij gestelde voorwaarden te voldoen, mag zonder schriftelijke toestemming van de uitgeefster niets uit deze uitgave worden verveelvoudigd, en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of anderszins, hetgeen ook van toepassing is op gehele of gedeeltelijke bewerking.

ISBN 978 90 6173 130 6

ISBN 978 94 9339 508 4

NUR 707

Woord vooraf

De navolging van Christus is geen boek om in één ruk uit te lezen. Eén of twee bladzijden per keer is voldoende om inspiratie op te doen voor een goed leven met hoofd, hart en handen. Zo is de tekst ooit geschreven: als een inspiratieboek voor jonge mensen. Daarnaast is het een boek dat ons een spiegel voorhoudt en laat zien hoe het leven uiteindelijk bedoeld is, en wat het betekent navolger van Christus te zijn.

Ik heb geprobeerd de oude tekst begrijpelijk te maken voor jongeren en volwassenen van nu. Thomas (1379/1380-1471) schreef zijn overdenkingen als subprior in het klooster voor zijn novicen, jonge monniken. Maar het boek werd al snel ook populair bij gewone gelovigen en is een belangrijk boek geworden in de beweging van de Moderne Devotie.

Ook in Thomas’ tijd waren veel mensen uit op uiterlijkheden en snelle bevrediging van behoeften. Thomas zegt dan: ‘Blijf bij jezelf, laat je niet leiden door omstandigheden, uiterlijkheden en genotzucht. Hij legt uit dat het in relaties om onvoorwaardelijke liefde gaat, om liefde die mensen bij elkaar houdt en die ruimte geeft, ook al zint het hun even niet. Je hoeft niet het klooster in; het gaat erom dat je niet afhankelijk bent van andere mensen en van materiële zaken. Het gaat immers om ‘zijn’, niet om ‘hebben’. Pas dan ben je vrij om te ontvangen wat God je te bieden heeft.

Dat loslaten spreekt bijvoorbeeld ook veel boeddhisten aan in dit boek. Het is geen vrijheid zonder verantwoordelijkheid en verbondenheid. Want Thomas’ oproep tot vrijheid is niet los te maken van een juiste levenshouding en het doen van goede werken als vrucht van geloof. Uitgangspunt blijven innerlijke rust en vrijheid, gekoppeld aan de relatie met God. Op die manier zijn goede werken geschenken om te delen en geen prestaties goed te scoren bij God.

De Moderne Devotie als beweging vormt een inspiratiebron voor mij omdat zij mij terugbrengt bij de kern van het geloof, zonder poespas en regeltjes die mensen erbij bedacht hebben. De liefde speelt in deze beweging een centrale rol, en niet de angst door mensen afgewezen te worden en er niet bij te horen. Het was een beweging die tegen de heersende opvattingen van de maatschappij inging en die ook in deze tijd niets aan actualiteitswaarde verloren heeft.

Dit is een heel concreet boek, dat geloof handen en voeten kan geven. Je kunt er iets mee in je dagelijks leven!

In dit boek probeer ik De navolging door te vertellen aan jonge mensen van nu. Het is geen wetenschappelijke vertaling uit de grondtekst, maar een hertaling, zo dicht mogelijk bij de tekst en de bedoeling van Thomas zoals ik hem begrijp. Daarbij heb ik mijn lezers voor ogen gehouden en geprobeerd jargon te vermijden. Traditionele begrippen als ‘sacrament’ en ‘genade’ zijn omgezet in gewonere woorden. Waar ‘kloosterlingen’ of ‘heiligen’ stond, zeg ik bijvoorbeeld ‘gelovigen’, en waar ‘communie’ stond, ‘maaltijd van de Heer’. Zo is het boek voor katholieke, protestantse en evangelische lezers begrijpelijk. Maar ook voor nietgelovigen, mensen van een andere religie of ‘ietsisten’ is dit een boek waarin je heel veel levenswijsheid kunt vinden. Daarom is het een boek voor iedereen, omdat we allemaal wel op zoek zijn naar wat echt en waar is, naar wijsheden waar je echt iets aan hebt in je leven. Het boek heeft mij in ieder geval gegrepen en niet meer losgelaten. Hopelijk breng ik mijn enthousiasme voor de tekst ook op jou over, en heb je er echt iets aan voor je dagelijks leven.

Mink de Vries

Inleiding

Wie Thomas a Kempis tijdens diens leven had kunnen vertellen dat zijn Navolging van Christus hem eeuwen lang wereldfaam zou gaan bezorgen, had waarschijnlijk ontzetting, verbijstering en ongeloof in Thomas’ blik en lichaamstaal kunnen ontwaren. De jongeren die hun eerste stappen in het kloosterleven op de Agnietenberg bij Zwolle zetten, leerde hij namelijk dat het beter is onbekend te blijven. Dan kom je volgens hem niet bloot te staan aan typen die op jouw succes afkomen en jouw glamour op hen willen laten afstralen. Thomas had door dat deze ‘vrienden’ de ware niet zijn, en dat je door dergelijke kameraden in een isolement belandt. Dat hijzelf zo veel gelezen zou gaan worden en dat zijn Navolging na de uitvinding van de boekdrukkunst meer dan vijfduizend keer is gedrukt, in meer dan honderd verschillende talen, lag waarschijnlijk dus niet in zijn bedoeling.

Hoe heeft het dan toch zo kunnen lopen dat er in het jaar 2008 een vertaling verschijnt voor jongeren die zich niet binnen kloostermuren bevinden, of die niet iedere dag opstaan met de gedachte dat zij vandaag de navolging van Christus eens even gestalte gaan geven op het sportveld of in de aula van de school? Wat is de kracht van dit werk?

Wat De navolging van Christus een boek voor alle tijden maakt, is het karakter van de auteur. Toen Thomas overleed in 1471 – hij werd 91 jaar –, schreef een medebroeder van hem in de kroniek van het klooster dat Thomas in zijn jonge jaren veel beproevingen en moeilijkheden had moeten doorstaan, maar later in zijn leven de gave had ontwikkeld anderen tot troost en bemoediging te zijn. Wat die moeilijkheden waren, schrijft hij er niet bij. Waarschijnlijk zaten ze in Thomas zelf. Aan zijn werk te zien moet hij een extreme perfectionist zijn geweest, die hieronder leed en die hierdoor misschien ook zijn omgeving tot last is geweest. Men twijfelde ook aan zijn geschiktheid voor het kloosterleven, juist omdat hij alles zo perfect wilde doen. Misschien werd hij ook daarom pas op 34-jarige leeftijd priester gewijd, in 1413 of 1414. In de middeleeuwen was je dan al oud. Maar wat blijkt? In 1424 wordt hij novicenmeester: ‘coach’ voor mannen tijdens hun eerste jaren kloosterleven. Dat lijkt merkwaardig. Je zou toch denken dat de leiding van zijn klooster de vorming van de novicen niet zou willen overlaten aan een angstige perfectionist. Waarschijnlijk hadden Thomas’ oversten de eerste versies van het eerste boekje van De navolging gelezen. Het moet hen bevestigd hebben in de overtuiging dat Thomas enorm gegroeid was. Hij had zijn moeilijkheden en beproevingen doorstaan en was er als een beter mens uit gekomen. Zeker in het eerste boek van De navolging van Christus spreekt iemand die weet waardoor mensen ongelukkig, onrustig en eenzaam kunnen worden. Maar tegelijkertijd klinkt er de ervaring in door van iemand die zelf heeft ontdekt hoe je, hoewel je niet volmaakt bent en het ook nooit zult worden, toch – of juist daardoor – tot zegen van anderen kunt worden.

Het besef dat je niet volmaakt bent en tekortschiet, is niet van deze tijd. Het is lastig dit te erkennen. Maar Thomas wist als geen ander dat je droefheid, ongeluk of het gevoel dat niemand je begrijpt, niet kunt wijten aan de tijd of de maatschappij waarin je leeft, of aan de mensen die je opvoeden. Veel van zijn adviezen zijn erop gericht je te bevrijden van het ideaalbeeld dat je van jezelf hebt, of van de gedachte dat alles om jou draait. Het nut van tegenslagen, het besef dat je klein en armzalig bent of tekortkomingen hebt, het inzicht dat alles betrekkelijk en vergankelijk is … Thomas spreekt erover om zijn lezer een hoge vorm van vrijheid te laten proeven. Mensen die hun ambities kunnen relativeren, die zich van de betrekkelijkheid van hun kennis en kunde bewust zijn en beseffen dat ze ooit zullen sterven, worden aangenamer in de omgang met anderen. Zij blijven minder verstrikt in hun eigen ego en raken daardoor ook uit het isolement waartoe dit leidt. Levend in het perspectief van de eeuwigheid gaan zij veel bewuster met hun tijd, de natuur, zichzelf en anderen om.

Als je bedenkt dat Thomas’ Navolging van Christus duizenden drukken heeft gekend, is er maar één conclusie mogelijk. Klaarblijkelijk willen mensen dit in alle tijden horen. Kennelijk is het goed te ontdekken dat het bewustzijn van de eigen onvolmaaktheid een grote bevrijding geeft én een weg is naar God.

De navolging van Christus omschrijft Thomas in termen van ‘licht’ en ‘verlicht worden’. In het evangelie volgens Johannes zegt Jezus: ‘Wie Mij volgt, wandelt niet in duisternis.’ Het is de openingszin van het eerste boek van De navolging. Thomas’ idee van ‘verlichting’ heeft twee kanten. In het licht van Christus zie je je eigen obstakels des te beter. Maar als je in het Licht wandelt, weet je wel precies hoe je moet lopen.

Paul van Geest

Boek 1

Handreikingen voor het leven vanuit het christelijk geloof

Wie Christus volgt …

Hoofdstuk 1

Christus volgen en afstand doen van alles wat dat in de weg staat

Wie mij volgt, loopt nooit meer in de duisternis, zegt Jezus (Johannes 8:12). Dit zijn woorden van Jezus Christus, en wij worden uitgenodigd zijn levensstijl na te volgen als wij echt willen ontdekken wat het betekent los te komen van wat ons hart verblindt (Efeziërs 4:18). Het gaat erom dat we ons in het leven van Jezus Christus verdiepen.

Wat Jezus onderwees, gaat veel verder dan wat alle geleerde en gelovige mensen ons geleerd hebben. Als iemand Jezus werkelijk begrijpt en navolgt, wordt pas duidelijk hoe Hij het heeft bedoeld.

Zo gaat het meestal niet, helaas. Velen hebben de boodschap van het evangelie maar al te vaak gehoord, maar voelen zich er niet toe aangetrokken omdat ze niet de houding, niet de geest van Jezus hebben.

Wie de woorden en levensstijl van Jezus echt wil begrijpen en ervaren, zal Christus in zijn leven dienen te volgen, in actie moeten komen en het niet bij woorden moeten laten.

Je kunt wel allerlei ingewikkelde studies volgen over hoe het nu zit met de Drie-eenheid (God de Vader, Jezus de Zoon en de heilige Geest), maar als je niet van binnenuit verandert, kom je er geen stap verder mee. En als je niet van binnenuit verandert, en je houding er nog steeds een is van ‘ikke, ikke, ikke’, wat heeft God daar dan aan? Het doet God zeker geen plezier.

Je bezighouden met moeilijke, diepzinnige woorden en teksten maakt je niet opeens tot een goed mens: een goed leven leiden, dat is waar het om gaat. Daar is God blij mee. Wat schiet je nu op met precies te weten wat ‘berouw’ betekent en de definitie daarvan heel goed te kunnen opschrijven, terwijl je geen berouw kunt voelen?

Al ken je de hele Bijbel en de uitspraken van alle geleerde mensen uit je hoofd, je hebt er niets aan als je de liefde niet kent: de liefde voor God en jezelf en de hele wereld en Gods goedheid voor jou.

Lucht en leegte, alles is leegte (Prediker 1:2). Dit betekent: alles is inhoudsloos, gaat nergens over, behalve God liefhebben en Hem volgen.

De hoogste wijsheid is: afzien van datgene wat je van God afhoudt en verlangen naar een leven zoals God het bedoeld heeft. En daar je uiterste best voor doen.

Het heeft geen zin rijk te willen worden, want je kunt je geld en goederen toch niet meenemen in je graf. Ook is het zinloos erebaantjes na te streven of carrière te maken alleen voor de status. Lucht is het, inhoudsloos, te verlangen naar zaken die er in wezen niet toe doen. Als mens word je daar niet beter van. Het dient nergens toe lang te willen leven, terwijl je je er niet druk om maakt of je ook goed leeft. Het is niet zinvol je alleen te richten op de dingen van de dag en je niet bezig te houden met de dingen die komen.

Je in allerlei voorbijgaande liefdes te storten is vergeefse moeite; het gaat er juist om je liefde te investeren in zaken die blijvend zijn en die zelfs niet stoppen met de dood.

Onthoud de volgende woorden: het oog wil altijd méér zien, en het oor wil altijd méér horen (Prediker 1:8). Dat houdt nooit op.

Probeer je daarom niet te laten afleiden door alles wat je ziet of hoort, maar richt je op wat je niet kunt zien en niet kunt horen. Want zij die uit zijn op snelle bevrediging van hun begeerten, blijven onder de maat en riskeren Gods goedheid niet te kunnen ontvangen.

Hoofdstuk 2

Bescheidenheid

Ieder mens wil wel graag meer weten, maar wat heb je aan kennis zonder rekening te houden met God? Een bescheiden boer die rekening houdt met God, is beslist beter dan een opschepper van een filosoof die de sterren bestudeert, maar niet naar zichzelf kijkt.

Wie zichzelf goed kent, ziet in hoe weinig hij eigenlijk voorstelt. Hij hoeft ook niet zo nodig complimentjes te krijgen.

Al had ik de gave om te profeteren en doorgrondde ik alle geheimen, al bezat ik alle kennis en had ik het geloof dat bergen kan verplaatsen – had ik de liefde niet, ik zou niets zijn (1 Korintiërs 13:2-3).

Houd toch op met steeds meer te willen weten; je wordt er alleen maar door afgeleid en je raakt uiteindelijk teleurgesteld. Mensen willen graag geleerd en wijs zijn in de ogen van anderen. Maar er zijn zo veel dingen die er absoluut niet toe doen als het gaat om werkelijk mens zijn. Het is niet handig, en bovendien een verspilling van energie, als je je steeds maar bezighoudt met dingen die niet te maken hebben met een goed leven.

Veel praten levert niets op, maar goed leven is verfrissend voor je geest, en een zuiver geweten geeft vertrouwen in je relatie met God.

Hoe meer je weet, des te groter is je verantwoordelijkheid om een goed leven te leiden.

Schep daarom niet op over wat je allemaal weet, maar wees er dankbaar voor en ga er bewust mee om. Als je denkt heel veel te weten, besef dan dat er nog veel meer is wat je niet weet.

Heb geen hoge dunk van jezelf (Romeinen 11:20), maar geef liever toe dat je in wezen nog weinig weet.

Waarom wil je boven anderen staan? Er zijn immers altijd wel mensen te vinden die meer kennis en ervaring hebben dan jij.

Als je echt iets nuttigs wilt leren, blijf dan anoniem en op de achtergrond.

Het is belangrijk als mens jezelf te leren kennen en te beseffen hoe weinig je eigenlijk voorstelt. Het is wijs en verstandig positief over anderen te denken en zelf bescheiden te blijven.

Als je een ander duidelijk een fout ziet maken of een misdrijf ziet plegen, denk dan niet dat je zelf zo veel beter bent: je weet niet wanneer je zelf in de fout gaat. We maken allemaal fouten, we zijn daarin allemaal zwak; denk niet dat er iemand is die meer fouten maakt dan jij.

Hoofdstuk 3

Onderwezen worden door de waarheid*

Je hebt geluk als je onderwezen wordt door de waarheid, door de waarheid zoals zij is, niet vertroebeld door allerlei mooie plaatjes en praatjes.

Onze mening en onze waarneming zetten ons vaak op een verkeerd spoor, waardoor we maar weinig echt begrijpen.

Wat hebben wij aan verhalen over allerlei verborgen en duistere zaken waarover we ons, wat God betreft, niet druk hoeven te maken. Het is dom onze aandacht te richten op zaken die onze nieuwsgierigheid prikkelen, maar ons uiteindelijk niet ten goede komen. We kunnen onze energie beter besteden aan datgene wat noodzakelijk is en waar we iets aan hebben.

Ze hebben ogen, maar kunnen niet zien (Psalmen 115,5). Wat schieten we trouwens op met al die kennis over soorten en geslachten?

Als je het eeuwig woord* tot je laat spreken, word je verlost van vele meningen. Uit dat ene woord komt alles voort (Johannes 1:1), en alles spreekt over dat ene woord, en zo komt het ook tot ons al vanaf het begin, als een levensbron. Zonder dat woord begrijpt niemand het en komt niemand tot een goed standpunt.

Als je weet en begrijpt dat alles uit één bron voortkomt en daarop terug te voeren is, kun je rust vinden in je binnenste en in een goede relatie met God leven.

O God, U bent de waarheid, maak mij één met U in een liefde die nooit verloren gaat (Jeremia 31:3).

Ik ben al dat lezen en luisteren zat. Alles waarnaar ik verlang, vind ik in U.

Laat alle leraren stil zijn, laat alles wat leeft, door U gemaakt, stil zijn in uw nabijheid. Spreek tot mij, U alleen.

Hoe meer je jezelf kunt zijn en leeft vanuit innerlijke rust en eenvoud, des te beter zul je de dingen doorzien, want van God ontvang je inzicht.

Een eerlijk en eenvoudig mens die rustig blijft en zich niet gek laat maken, raakt niet gestrest wanneer er nog veel te doen is, omdat hij alles voor God doet en niet voor zichzelf, voor zijn eigen ego. Wat staat je meer in de weg dan je egoïstische verlangens?

Een goed en innerlijk rustig mens zorgt ervoor vanbinnen alles op orde te hebben, voordat hij iets gaat ondernemen. Wat hij doet, is gericht op Gods bedoeling met hem en leidt hem niet af naar egoïstische verlangens. Wie voert een zwaardere strijd dan hij die zichzelf probeert te overwinnen?

Hier zouden we ons op moeten richten: onszelf overwinnen en iedere dag onszelf meer onder controle krijgen om zo het goede in ons te ontwikkelen en het kwade te laten afsterven.

In dit leven bestaat heelheid naast gebrokenheid, en is onze visie altijd enigszins vertroebeld.

Bescheiden zelfkennis brengt je dichter bij God dan diepgaand wetenschappelijk onderzoek. Niet dat we de wetenschap of de kennis van allerlei onderwerpen verdacht willen maken, want op zichzelf is daar niets mis mee en is deze ook door God ingesteld, maar je kunt je beter eerst richten op een zuiver geweten en een goed leven.

Toch richten veel mensen zich liever op het vergaren van kennis dan op het leiden een zuiver leven. En daardoor slaan ze vaak verkeerde wegen in, en is het resultaat van wat ze doen, niet erg opbouwend, niet voor henzelf, maar ook niet voor de samenleving.

Als ze nu eens net zo veel energie zouden steken in het afleren van hun fouten en het aanleren van goede dingen in plaats van hun tijd te besteden aan het creëren van allerlei problemen, dan zou er onder de christenen niet zo veel onrust en ruzie bestaan, en in de kerken en kloosters niet zo veel gemakzucht.

Het is toch uiteindelijk zo: wanneer we voor God staan, zal ons niet gevraagd worden hoe we les hebben gegeven, maar wel wat we gedaan hebben, niet hoe mooi we gesproken hebben in onze lessen, maar wel hoe we met God geleefd hebben.

Vertel mij eens waar ze nu zijn, al die belangrijke heren en professoren die je zo goed kende toen ze nog in leven waren en volop bezig waren met wetenschap. Waar zijn ze nu?

Hun plaatsen zijn allang in handen van anderen, en ik vraag me af of die nog wel eens aan hen terugdenken. Tijdens hun leven leken ze eventjes belangrijk te zijn, maar nu heeft niemand het meer over hen.

De aandacht van de wereld gaat wel heel snel voorbij. Was hun leven maar wat meer in overeenstemming geweest met hun kennis. Dan hadden ze tenminste wat gehad aan al die levenswijsheid, en hadden ze haar ook in hun lessen kunnen doorgeven.

Hoeveel mensen in deze wereld gaan niet ten onder aan nutteloze kennis, omdat ze zich niet bezighouden met het dienen van God. Ze staan liever in het middelpunt om aandacht te krijgen dan dat ze bescheiden op de achtergrond blijven. Daardoor worden hun overpeinzingen zinloos (Romeinen 1:21).

Echt groot ben je wanneer je veel liefde laat zien.

Echt groot ben je wanneer je jezelf klein vindt, en alle aandacht en complimenten voor jou niet van belang, vanuit de wetenschap dat Gods liefde alles overstijgt, en Hij de eer verdient.

Je bent pas echt geleerd wanneer je alles wat de wereld belangrijk vindt, als afval beschouwt, om daarachter Christus te vinden en dichter bij Hem te komen (Filippenzen 3:8).

Je bent een goed en wijs mens als je doet wat God wil, en je eigen wil daaraan ondergeschikt maakt.

__________________

* Het woord ‘waarheid’ verwijst bij Thomas vaak naar God, en met ‘het woord’ bedoelt hij – in navolging van de evangelist Johannes – vaak Christus.

Hoofdstuk 4

Nadenken voordat je iets gaat doen

Geloof niet alles wat er tegen je gezegd wordt, maar bekijk eerst of het ook past bij wat God wil.

Helaas zijn wij als mensen eerder geneigd iets slechts over een ander te geloven en door te vertellen dan iets goeds.

Goede mensen geloven niet alles wat ze horen; ze weten dat mensen ook fouten maken en dat lang niet alles wat verteld wordt, waar is.

Het is verstandig niet te snel tot handelen over te gaan – zo van: ik doe dat wel even – en niet te eigenwijs te zijn.

Dat betekent ook dat je niet alles wat er tegen je gezegd wordt, moet geloven, en niet alles wat je hoort, meteen moet doorvertellen aan een ander.

Overleg liever eerst met een wijs en verstandig mens en leer daarvan. Volg niet alleen je eigen mening of je eigen gevoel.

Een goed leven zorgt ervoor dat je dichter bij Gods bedoelingen komt.

Hoe meer je je ego kunt relativeren, des te beter kun je God volgen. Zo word je een wijs en verstandig mens.

Hoofdstuk 5

Boeken lezen over het christelijk geloof

Lees de Bijbel niet zozeer om de mooie woorden, maar om het zoeken naar datgene wat echt belangrijk en waar is. In de Bijbel moeten we meer letten op de geest en de inspiratie van waaruit het is geschreven dan op fraai taalgebruik.

Het lezen van eenvoudige en eerlijke boeken over het geloof is net zo waardevol als het lezen van wetenschappelijke en diepzinnige werken.

Laat je niet beïnvloeden door de naam van de schrijver of zijn achtergrond, maar laat vooral je liefde voor wat er echt toe doet, je motivatie zijn. Het gaat er niet om wie het heeft gezegd, maar om wat er wordt gezegd.

Mensen verdwijnen weer uit beeld, maar Gods waarheid blijft altijd bestaan (Psalmen 117:2). God spreekt op verschillende manieren tot ons en maakt daarbij geen onderscheid tussen mensen. Onze neiging alles haarfijn te willen weten staat het lezen van de Schrift dikwijls in de weg. We willen dingen kunnen plaatsen en begrijpen, terwijl we ook gewoon verder kunnen lezen zonder alles meteen te willen snappen.

Als je er iets van wilt leren, zet dan je hart en je geest open voor de tekst, neem eenvoudig aan wat er staat en lees het vooral niet om geleerd te willen overkomen.

Wees bereid vragen te stellen en hoor de woorden van wijze, gelovige mensen zwijgend aan; geniet van die gelovige schrijvers uit het verleden en van al die verhalen die een diepere betekenis hebben. Ze worden niet voor niets doorgegeven.

Hoofdstuk 6

Slechte verlangens

Iedere keer wanneer iemand slechte verlangens heeft, wordt hij meteen onrustig vanbinnen.

Degene die zichzelf geweldig vindt, of die steeds maar meer wil hebben, is nooit klaar en vindt nooit rust. Degene die sober leeft en niet arrogant is, leeft gelukkig en tevreden.

Wanneer je je slechte – vaak egoïstische – verlangens nog niet onder controle hebt, bezwijk je snel voor allerlei verleidingen, hoe klein ze ook zijn.

Iemand die niet sterk in zijn schoenen staat en makkelijk te beïnvloeden is, kan zich moeilijk losmaken van al die slechte verlangens. Daarom is hij ook vaak teleurgesteld dat hij niet kan doen wat hij wil, en wordt hij snel kwaad wanneer iemand tegen hem ingaat.

Als hij dan toch zijn zin heeft gekregen, voelt hij zich schuldig omdat hij zijn slechte verlangens, zijn egoïsme, niet heeft kunnen weerstaan. En zo vindt hij niet de rust waarnaar hij eigenlijk op zoek is.

Door je slechte verlangens te beteugelen zul je je goed en vredig gaan voelen vanbinnen, niet door eraan toe te geven.

Iemand die zich laat leiden door slechte verlangens, blijft onrustig, net zoals je geen vrede vindt wanneer je afhankelijk bent van allerlei uiterlijke, materiële dingen. Maar als je je op zaken richt die er werkelijk toe doen, geestelijke zaken, zul je tot rust komen, en zal er vrede wonen in je hart.

Hoofdstuk 7

Domheid en arrogantie tegengaan

Dom is iemand die zijn vertrouwen stelt op mensen of aardse zaken.

Je hoeft je niet te schamen wanneer je andere mensen helpt en daar niet bepaald rijk van wordt, omdat je graag Jezus wilt volgen. Vertrouw niet te veel op jezelf, maar steun op God. Doe wat je kunt, vanuit een goed hart, en God zal je komen helpen.

Vertrouw niet te veel op je eigen kennis of op de adviezen van anderen, maar open je voor Gods goedheid en zie dat Hij bescheiden mensen helpt en hoogmoedige mensen een lesje leert.

Loop niet te koop met je rijkdom, als je die hebt, of met beroemde en machtige vrienden, maar wees blij en dankbaar dat God je alles geeft en ook zichzelf met jou wil delen. Stel je niet boven anderen als je knap of aantrekkelijk bent en een mooi lichaam hebt, want je kunt zomaar ziek worden of door een ongeval je schoonheid verliezen.

Hemel jezelf niet te veel op als je intelligent bent of veel talenten hebt; daar houdt God niet van. Je hebt immers alles wat je hebt en wat je bent, van Hem gekregen.

Denk niet dat je beter bent dan anderen. God zou daar wel eens anders over kunnen denken, omdat Hij weet wat er in een mens omgaat (Johannes 2:25). Laat je niet voorstaan op je goede daden, want God kijkt en oordeelt anders dan de mensen. Waar de mensen zeer van onder de indruk zijn, vindt Hij vaak helemaal niet zo geweldig.

Stel dat je een goede eigenschap hebt, zoek dan naar een nog betere eigenschap bij een ander, zodat je bescheiden blijft.

Je kunt jezelf beter onder anderen plaatsen dan boven anderen, want dat laatste veroorzaakt alleen maar narigheid.

Een bescheiden en rustig mens vindt ook vanbinnen rust en geluk; een hoogmoedig en arrogant mens is snel ontevreden en jaloers.

Hoofdstuk 8

Oppassen voor te veel openheid en mededeelzaamheid

Vertel niet aan iedereen wat er in je hart leeft, maar bespreek persoonlijke zaken met wijze, betrouwbare en gelovige mensen.

Trek niet te veel op met onnozele lieden of met mensen van buiten bij wie je niets te zoeken hebt.*

Doe geen moeite om bij rijke mensen in een goed blaadje te komen of in het openbaar gezien te worden met ‘belangrijke’ mensen.

Zoek liever contact met eenvoudige en eerlijke mensen die vanuit hun geloof proberen te leven, en praat met hen over zaken die er werkelijk toe doen.

Ga met geen vrouw te intiem om, maar bid zonder onderscheid voor alle vrouwen.

Alleen met God en zijn engelen kun je intiem en vertrouwelijk contact hebben; houd je naaste op dat gebied wat op afstand. Je moet natuurlijk iedereen liefhebben, maar te intiem contact is niet wenselijk.

Het komt voor dat er van iemand hoog opgegeven wordt, maar wanneer je hem dan persoonlijk ontmoet, valt het tegen.

Zelf denken we soms ook wel eens dat we anderen een plezier doen met ons gezelschap, terwijl we hen juist ergeren door ons gedrag.

__________________

* Bedenk dat dit boek ooit vooral geschreven is voor kloosterlingen en ongehuwd levende mensen.

Hoofdstuk 9

Gehoorzaamheid en je schikken naar anderen

Het is een goede zaak dat je anderen gehoorzaam bent, dat je onder een leidinggevende staat, en niet zelf beslissingen kunt nemen.

Het is veiliger te doen wat een leidinggevende je vraagt dan zelf gezag uit te oefenen over anderen. Velen die onder een baas staan, doen wat er gevraagd wordt omdat het nu eenmaal moet, en niet vanuit een liefdevolle houding; ze ervaren het meer als een straf en mopperen snel. Ze zullen zich dan ook niet vanbinnen vrij voelen, tenzij ze God met hart en ziel willen volgen en het werk doen ter ere van Hem.

Je kunt alle kanten op lopen en met alle winden meewaaien; rust zul je pas vinden als je de controle over jezelf uit handen geeft en je volledig overgeeft aan het gezag van een leidinggevende. Fantasieën over een andere plek waar het vast beter en leuker zal zijn, hebben velen van de wijs gebracht en maar weinigen geholpen.

Natuurlijk maakt iedereen graag zelf uit wat hij wil doen, en zoekt hij daarbij bevestiging bij mensen die het met hem eens zijn. Maar als God onder ons leeft, is het soms goed niet alles zelf te willen bepalen, maar ook rekening te houden met anderen.

Wie is zo slim dat hij altijd gelijk heeft? Vertrouw dus niet te veel op je eigen mening, maar luister ook naar wat anderen te zeggen hebben.

Al heb je het grootste gelijk van de wereld, als je bereid bent dat op te geven en je te schikken naar wat de ander wil of vindt, zul je daar, omdat je God wilt eren, alleen maar beter van worden.

Want hoe vaak heb ik niet gehoord dat het veiliger is naar anderen te luisteren en hun adviezen te accepteren dan zelf een advies te geven.

Het komt ook voor dat zowel voor de mening van de één als voor die van de ander iets te zeggen valt. Anderen geen gelijk willen geven terwijl dat wel wijs en verstandig is, en veel geruzie voorkomt, is een teken van hoogmoed, koppigheid en eigenwijsheid.

Hoofdstuk 10

Oppassen voor geklets

Zorg ervoor dat je mensen met hun gepraat over van alles en nog wat een beetje op afstand houdt, als dat mogelijk is.

Te veel geklets kan nadelig zijn voor ons, ook al bedoelen de mensen het goed. We worden namelijk heel snel in beslag genomen door zaken die in wezen totaal onbelangrijk zijn.

Ik zou willen dat ik wat vaker mijn mond had gehouden en wat minder onder de mensen was geweest.

Waarom praten we eigenlijk zo graag en vertellen we elkaar verhalen, terwijl we achteraf vaak spijt hebben van wat we allemaal hebben gezegd? De reden waarom wij zo graag praten, is deze: dat wij op die manier troost zoeken bij elkaar en ons eventjes laten afleiden van wat ons dwarszit.

Ook praten en denken wij graag over dingen waar wij veel van houden of naar verlangen en over dingen waar we last van hebben.

Maar meestal schieten we er – jammer genoeg – weinig mee op. Want de troost die we bij de ander zoeken, leidt ons af van de troost die we in ons diepste innerlijk, bij God, kunnen vinden.

Daarom is het goed stil te zijn en te bidden (Matteüs 26:41), zodat we onze tijd niet verdoen.

Soms is het goed en zelfs nodig te spreken: in dat geval moet je je best doen om de goede woorden te vinden waar mensen iets aan hebben.

Onze slechte gewoonten en het feit dat we weinig aandacht besteden aan onze relatie met God, zorgen er samen voor dat we onnadenkend maar wat raak kletsen.

We kunnen als mens groeien door te praten over onze diepste levensvragen, vooral als we ons omringen met mensen die daar ook mee bezig zijn en als we openstaan voor Gods aanwezigheid tijdens onze gesprekken.

Hoofdstuk 11

Vrede en inzet zijn nodig om in het geloof te groeien

We zouden het heel wat rustiger hebben en onszelf veel energie kunnen besparen, als wij ons wat minder met andere mensen zouden bemoeien en met dingen waarmee we niets te maken hebben.

Hoe kun je ontspannen leven, als je je steeds met andermans zaken bemoeit? Als je je aldoor buitenshuis wilt vermaken en veel uitgaat zonder ooit tot jezelf te komen?

Gelukkig zijn de mensen die een eenvoudig leven leiden, want zij vinden de vrede in zichzelf.

Waarom hebben sommige gelovige mensen een leven kunnen leiden vol goddelijke inspiratie en gebed? Omdat ze daar heel veel voor overhadden: ze hebben alles waaraan ze gehecht waren, opgegeven om ruimte en rust te vinden voor hun relatie met God.

Wij worden maar al te vaak afgeleid door onze verlangens en zaken die er niet toe doen, maar waarover we ons wel druk maken. Het lukt ons maar zelden een zwakheid in onszelf de baas te worden. We doen er ook te weinig moeite voor. Daardoor blijven we vaak wat futloos en onverschillig.

Als we onze op onszelf gerichte verlangens aan de kant zouden kunnen zetten en het binnen in ons niet zo’n warboel zou zijn, zou er meer ruimte in ons komen om iets van God te ervaren en van zijn bedoelingen met ons.

Het staat ons behoorlijk in de weg, al dat ikkeikke-ikke en al die slechte verlangens, en we doen ook gewoon te weinig moeite om te gaan leven zoals God het wil. Zit het ons even tegen, dan geven we het op en zoeken we troost in allerlei afleiding.

Als we er echt voor gaan en ergens voor gaan staan, ontdekken we ook dat God ons wil helpen. Als we echt willen en doorzetten, en daarbij Gods hulp verwachten, geeft God die ook, en zorgt Hij ervoor dat het uiteindelijk goed komt.

Als wij denken te groeien in het geloof door uiterlijke regeltjes te volgen, hebben we het goed mis, en zal het met ons persoonlijk geloof snel afgelopen zijn.

We moeten beginnen bij het begin en de zaak grondig aanpakken, zodat we gezuiverd worden van onze egoïstische neigingen en vrede vinden in ons hart.

Als we ieder jaar één slechte eigenschap de baas zouden kunnen worden, zouden we spoedig mensen zijn zoals God ons heeft bedoeld.

De praktijk laat ons helaas vaak het tegenovergestelde zien: dat we in het begin nog wel groeien in het geloof, en ons leven positief verandert, maar dat het na een aantal jaren steeds minder wordt. Ons enthousiasme en onze groei zouden iedere dag moeten toenemen, maar ze worden met de dag zwakker. Het is als een vuur dat langzaam dooft. Het is tegenwoordig al een hele prestatie als iemand het vlammetje brandend kan houden.

Ach, als we onszelf vooral in het begin flink aanpakken, zal het later gemakkelijker gaan, en krijgen we er ook plezier in.

Het valt niet mee vaste gewoonten te doorbreken, en het is nog moeilijker tegen je eigen wil in te gaan.

Maar als je kleine en eenvoudige dingen al niet kunt, hoe moet het dan met de grote en moeilijke zaken? Bied van het begin af aan weerstand tegen je slechte verlangens, leer slechte gewoonten af, want anders wordt het later alleen maar moeilijker.

Weet je, als je eens besefte hoeveel rust het je geeft en hoe gelukkig je anderen maakt door te leven op een goede manier. Je zou dan, geloof ik, veel meer tijd en energie besteden aan je persoonlijke groei in het geloof.

Hoofdstuk 12

Waarom tegenslag toch goed kan zijn

Het kan geen kwaad als er af en toe moeilijkheden en tegenslagen op je weg komen. Je wordt dan op jezelf teruggeworpen en ervaart dat je niet alles onder controle en in eigen hand hebt. Je beseft dat je hier maar tijdelijk bent en dat je je hoop niet moet richten op de dingen van deze wereld.

Het is goed dat we soms mensen tegenkomen die het niet met ons eens zijn of dat we slecht en negatief beoordeeld worden, ook al zijn onze bedoelingen en daden goed. Deze ervaringen helpen ons bescheiden te blijven en behoeden ons voor arrogantie.

Pas op die momenten, wanneer mensen onaardig tegen ons zijn of ons niet vertrouwen, gaan we weer op zoek naar God, die ons het beste kent.

Daarom zou de mens zich moeten inspannen om zo’n stevige en goede relatie met God te krijgen dat hij niet zo veel behoefte meer heeft aan aandacht en bevestiging van andere mensen.

Wanneer iemand van goede wil die weet dat God hem liefheeft, met verleidingen of negatieve gedachten te maken krijgt, beseft hij des te beter dat hij God nodig heeft, omdat hij merkt dat hij zonder God niets goeds tot stand kan brengen.

Dan is hij ook verdrietig, heeft hij het zwaar en bidt hij vanwege de narigheid waarmee hij te maken krijgt. Dan heeft hij even geen zin meer in het leven en verlangt hij ernaar dood te gaan en bij God te zijn. Hij merkt en beseft dat echte zekerheid en echte vrede, zoals door God bedoeld, in deze wereld niet bestaan.

Hoofdstuk 13

Weerstand bieden aan verleidingen

Zolang wij op deze aardbol leven, zullen wij beproevingen moeten doorstaan. Dat staat ook in het boek Job: Moet de mens niet zwoegen op aarde? (Job 7:1).

Je moet daarom goed oppassen voor verleidingen en in je gebed bescherming vragen tegen het kwaad dat dag en nacht op de loer ligt (1 Petrus 5:8).

Niemand is zo volmaakt en zo heilig dat hij niet af en toe met verleidingen te maken krijgt; die horen immers bij ons leven.

Toch zijn verleidingen niet alleen maar negatief. Je kunt er ook iets aan hebben (al kunnen ze je goed dwarszitten): je wordt erdoor met jezelf geconfronteerd.

Alle beroemde gelovigen zijn door verleidingen en moeilijke situaties gevormd en zijn erdoor gegroeid in het geloof. En al die mensen die er geen weerstand aan konden bieden, zijn hun geloof kwijtgeraakt.

Er is geen enkele kloosterorde, kerk of gemeente zo goed bezig dat ze niet met verleidingen en tegenslagen te maken krijgt. Geen mens ontkomt aan verleidingen, zolang hij leeft, omdat de oorzaak in hemzelf ligt, in zijn eigen egoïstische verlangens.

Wanneer de ene verleiding of moeilijke situatie voorbij is, komt er wel weer een andere opdagen; we zullen er nooit helemaal van af komen, want we leven niet meer in het paradijs.

Veel mensen proberen verleidingen te ontvluchten, waardoor ze er nog dieper aan ten prooi vallen. Als we verleidingen uit de weg proberen te gaan, ontnemen we onszelf de kans om ze de baas te worden. Als we leren er geduldig en rustig mee om te gaan, worden we sterker dan al onze tegenstanders.

Als je alleen een verleiding ontloopt, maar niet in jezelf kijkt naar dieperliggende oorzaken, schiet je er weinig mee op. Integendeel, de verleiding komt alleen maar sneller terug, en dan ben je nog meer de pineut.

Geleidelijk, stap voor stap, met geduld en met Gods hulp, kun je verleidingen aanpakken. Dat heeft meer kans van slagen dan alleen maar hard tegen jezelf optreden.

Zoek steun en advies wanneer je in verleiding wordt gebracht, en reageer niet bot wanneer een ander in de fout is gegaan. Reageer juist positief en troost die ander; dat zou je zelf ook graag willen als je in zijn schoenen stond.

Waardoor zwichten wij steeds weer voor verleidingen? Doordat wij ons laten meeslepen door onze gedachten en emoties en te weinig op God vertrouwen. Een schip dat stuurloos is geraakt, wordt een speelbal van de golven. Zo wordt ook een mens die geen vaste koers vaart en telkens zijn voornemens loslaat, steeds opnieuw in verleiding gebracht.

Het vuur maakt het ijzer sterker; zo wordt de eerlijke gelovige sterker door de verleiding.

Vaak weten we zelf niet eens waartoe we in staat zijn: verleidingen zorgen ervoor dat we daar wel achter komen.

Toch moeten we goed opletten, vooral wanneer een verleiding net verschijnt. Want zij wordt het makkelijkst overwonnen als je hem niet binnenlaat in je geest, waardoor je er naderhand ook niet door meegesleept kunt worden. Daarover heeft iemand ooit gezegd: Pak de kwaal meteen in het begin aan, want als je het kwaad te lang zijn gang laat gaan, helpt er geen dokteren meer aan.

Het begint met een eenvoudige gedachte. Dan komt er een beeld bij je op, en ga je fantaseren. Je geeft eraan toe en wordt er helemaal door in beslag genomen.

Zo komt het kwaad stap voor stap binnen en verovert het terrein, als je het niet meteen resoluut de kop indrukt.

Hoe zwakker je weerstand wordt, des te meer invloed en macht het kwaad in je leven krijgt.

Sommigen krijgen, wanneer ze net tot geloof zijn gekomen, te maken met de grootste en zwaarste verleidingen, en anderen pas veel later of aan het einde van hun leven.

Er zijn ook mensen die het hun hele leven zwaar te verduren hebben, terwijl het bij anderen wel weer meevalt.

Dit hangt af van Gods wijsheid en rechtvaardigheid en het plan dat Hij met ieder van ons heeft. God houdt rekening met de aard van mensen en met hun omstandigheden en Hij bepaalt wat het beste is voor zijn mensen.

Daarom moeten we niet in paniek raken wanneer we in verleiding worden gebracht, maar God nog meer om hulp vragen in ons gebed.

De apostel Paulus heeft gezegd: U hebt geen beproevingen te doorstaan die niet voor mensen te dragen zijn. God is trouw en zal niet toestaan dat u boven uw krachten wordt beproefd. Hij geeft u met de beproeving ook een uitweg, zodat u haar kunt doorstaan (1 Korintiërs 10:13).

Laten we daarom God om vergeving vragen en ons overgeven aan Hem, in het vertrouwen dat Hij ons door moeilijkheden heen leidt. Hij zal ons helpen staande te blijven.

In al die moeilijke situaties en door al die verleidingen wordt nagegaan hoe sterk jij als mens bent, hoeveel je gegroeid bent. Daaruit blijkt je kracht, je geloof en je persoonlijkheid.

Als het goed gaat, is het niet zo moeilijk vol enthousiasme en vertrouwen te zijn. Maar als alles tegenzit, en je blijft dan toch gewoon geduldig doorgaan, heb je kans dat je echt vorderingen maakt in je leven.

Sommige mensen krijgen nooit te maken met grote problemen, maar gaan onderuit in de dingen van alledag; de bedoeling is dat ze beseffen hoe zwak ze zijn en niet op zichzelf vertrouwen, maar op God, als er problemen in hun leven komen.

Hoofdstuk 14

Wees niet te snel met je oordeel

Kijk naar jezelf en pas ervoor op te oordelen over de daden van anderen.

Oordelen over anderen heeft geen zin, want je slaat de plank vaak mis, vergist je regelmatig en doet die ander onrecht. Jezelf kritisch bekijken en van je fouten leren is goed voor je.

Wij beoordelen een situatie vaak naar ons gevoel, en doordat we te veel van onszelf uitgaan, zien we niet precies hoe het zit. Als we ons alleen op God zouden richten, zouden we niet zo snel van slag raken door tegenstrijdige gevoelens.

Maar dikwijls lopen we al rond met iets vanbinnen of komt er van buiten iets op ons af waardoor we ons laten meeslepen.

Veel mensen zoeken in stilte hun eigen belang in de dingen die ze doen – ze hebben een verborgen agenda, zoals dat heet –, en ze hebben het zelf niet in de gaten. Zo op het oog lijken ze rustig en tevreden, zolang het leven maar volgens hun wensen en plannen verloopt. Gaat het eens een keer niet zoals zij willen, dan zijn zij teleurgesteld en van slag.

Door verschil van mening en opvatting ontstaan er maar al te vaak meningsverschillen tussen vrienden en stadgenoten, tussen gelovigen en geestelijken.

Een oude gewoonte geef je niet gemakkelijk op, en mensen geloven graag dat zij zelf het beste weten wat goed voor hen is. Als je meer vertrouwt op je eigen verstand of inspanning dan op de kracht die ligt in de overgave aan Jezus Christus, zul je niet – of pas na lange tijd – een verlicht en vreugdevol mens worden. God wil dat wij ons volledig aan Hem overgeven en dat wij door het vuur van onze liefde tot meer in staat zijn dan we ooit hadden kunnen denken.

Hoofdstuk 15

Dingen die we uit liefde doen

Voor niets ter wereld en ter wille van niemand mag je ooit iets doen wat het daglicht niet kan verdragen. Wel mag je je werk onderbreken of vervangen door een ander, misschien zelfs beter werk, als je daardoor iemand kunt helpen die daaraan behoefte heeft.

Want als dat gebeurt, gaat je werk niet verloren, maar wordt het omgezet in iets beters.

Zonder liefde heeft een goede daad geen zin; maar wat je uit liefde doet, hoe klein en ogenschijnlijk onbelangrijk het ook is, heeft positieve gevolgen.

Want God kijkt naar de liefde waarmee je iets doet, en niet naar wat het precies voorstelt.

Je bent goed bezig, als je het met liefde doet.

Je bent goed bezig, als je iets goed doet.

Je bent goed bezig, als je meer aan het algemeen welzijn denkt dan aan je eigen belang.

Vaak lijken we iets goeds te doen, uit liefde, maar zijn we toch weer met onszelf bezig.

Van nature zijn we gericht op ons eigen belang: wat krijgen we ervoor terug, wat kost ons de minste moeite, wat willen we zelf ? Dit sluipt er iedere keer weer in.

Wie echte, zuivere liefde kent, zoekt nergens zijn eigen belang, maar wil alleen God eren en liefhebben in alles wat er is. Die mens kent geen jaloezie, want hij zoekt het geluk niet buiten zichzelf, en hij kent ook geen verlangens, behalve dat ene: door God aanvaard en geliefd te worden.

Iets goeds schrijft hij niet aan een ander toe, maar volledig aan God, de bron waaruit alles voortkomt en die het einddoel is waarin alle mensen die heilig genoemd worden, vreugdevol verblijven.

Ach, als je maar een vonk van die echte liefde bezat, zou je weten dat alles wat er op de wereld bestaat, daarbij in het niet valt.

Hoofdstuk 16

Andermans tekortkomingen verdragen

Wat je in jezelf of in anderen niet kunt verbeteren, moet je geduldig accepteren, totdat God het anders wil.